1. Kursun öyrənilməsinin əhəmiyyəti və məqsədi


“Kitabi – Dədə--Qorqud” da tərbiyə məsələləri



Yüklə 0,68 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə6/13
tarix08.05.2023
ölçüsü0,68 Mb.
#126557
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13
milli exlaq 60s pdf (2)

 


6.“Kitabi – Dədə--Qorqud” da tərbiyə məsələləri 
 
Türkdilli xalqların bədii təfəkkürünün ən dəyərli məhsulu və ədəbiyyatımızın şah 
əsəri olan “Kitabi – Dədə Qorqud” dastanı əsrlər ötsə də öz təravətini itirməmiş, 
həmişəyaşar və mükəmməl bir abidə kimi nəsillərin həyat yoluna işıq saçmış və 
saçmaqdadır.
Şifahi və yazılı ədəbiyyatımızın öncülü və şah damarı olan bu sənət abidəsi soy 
kökümüzün sıx tellərlə bağlı olduğu qədim türklərin, oğuzların adət və ənənəsini, 
məişətini və s. parlaq boyalarla əks etdirir.
Dastanda mənəvi sərvətlər, ailə tərbiyəsi qırmızı xətlə keçir, ayrı – ayrı hadisələr 
əks olunur. Bu bir həqiqətdir ki, insanın necə təşəkkül tapacağı, onun həyatda 
hansı mövqe tutacağıaldığı tərbiyədən, ata – anaların, valideynlik vəzifələrini nə 
şəkildə yerinə yetirmələrindən çox asılıdır. Bu mənada oğuzlar öz övladlarını 
yersiz əzizləmir, onları çətinliklərə, bərkə - boşa salırlar ki, igid, çevik olsun. 
Uşaq müəyyən yaş həddinə dolub özünü təsdiq edənə qədər ona ad qoyulmurdu. 
Həm də göstərdiyi hünərin, cəsarət və qabiliyyətin müqabilində oğlana, qıza ad 
verilirdi. Bunun böyük tərbiyəvi əhəmiyyəti vardı. Uşağı tənbəllikdən qoruyur, 
ona cəsurluq, çeviklik aşılayırdı. Dirsə xanın oğlu üç kişinin sağ və üç kişinin sol 
yanından tutaraq meydana gətirdiyi dəmir zəncirli buğanı alnına çəpəgi bir 
yumruq vurmaqla yerə sərib başını kəsdikdən sonra ona “Burğac” adı verildi. 
Başqa sözlə, o öz hünəri ilə bu adı qazanır. 
Həmin boyda tərbiyənin metodlarının bilavasitə adı çəkilməsə də, tərbiyənin 
həvəsləndirmə metoduna toxunulur. Yaxşı əməlinə görə övladına 
mükafatlandırılması lazım bilinir. 
Ümumiyyətlə götürdükdə, dastanda tərbiyə məsələlərinin qoyuluşunu bir neçə 
istiqamətdə araşdırmaq mümkündür. Burada tərbiyənin metodlarına münasibət 
bildirilir, həm qızların, həm dı oğlanların mənəvi keyfiyyətlərə yiyələnmələrində 
valideynlərin, ətrafdakıların şəxsi nümunəsi məsələsinə toxunur. 
Diqqət ailədə ər və arvad arasında qarşılıqlı hörmətin, anlama, səmimiyyət və 
mehribanlığın mövcud olması zərurətinə yönəldilir. Qadın kobudluğu xoşlamır, 
gül ləçəyi kimi zərif və incə olduğundan onunla xoş davranmalı, ona daim 
hörmət, mehribanlıq göstərilməlidir. Təsadüfi deyildir ki, ulu babalarımızın 
qiymətli mirası olan “Kitabi – Dədə Qorqud” dastanında qadına sevgi, onun 
qayğısına qalmaq vacib tələb kimi irəli sürülür.
Ər – arvad arasında səmimiyyətin, xoş ünsiyyətin olması ona görə vacibdir ki, bu 
bir tərəfdən ailədə müsbət mənəvi və psixoloji iqlimin yaranmasına imkan verir, 
ikinci tərəfdən uşaqların düzgün tərbiyəsindən ötrü əlverişli şərait yaranır. 
Dastanda Qorqud Dədə yaxşı, ləyaqətli, həyalı, ədəbli, qayğıkeş qadını ailənin 
dayağı hesab edir. Abır – həyasını itirmiş, ipə - sapa yatmayan qadını ər üçün, 
ailə üçün ləkə hesab edir. 
Ailənin şərəfini qorumaq ailənin bütün üzvlərinin müqəddəs borcu, vəzifəsidir. 
Türk dünyasında, Azərbaycan xalqında bu hiss son dərəcə güclüdür. 


“Kitabi – Dədə Qorqud” dastanı gənc nəsildə ailə şərəfi, kişi qeyrəti, qızlıq qüruru, 
qadın ləyaqəti və s. bu kimi məsələlər barədə aydın təsəvvür yaratmaq və bu 
müqəddəs keyfiyyətlərə yiyələnmək üçün zəngin material verir. 
Xalqımızda ailəyə, övlada bağlılıq, qadının isməti üçün cavabdehlik hissi 
qüvvətlidir. Məhz bunun nəticəsində ölüm təhlükəsiz də bir ata, bir ər kimi 
kişiləri, bir övlad, bir qardaş və nişanlı kimi bu cavanları qorxutmur. 
Uşaqların ailə həyatına hazırlanması məsələlərinin dastanda qoyuluşu da 
diqqətəlayiqdir. Gənclər ailə qurmamışdan əvvəl gələcək ailə sahibləri kimi bir – 
birini sınayır, bir – birinin xasiyyətinə, hünərinə bələd olurlar. 
Dastanda oğlan və qıza ömür – gün yoldaşı seçməkdə müstəqillik verilir. Deməli, 
ailə qurarkən maddi mülahizələr deyil, azad sevgi, məhəbbət başlıca yer tutur. 
Lakin ağ saqqal, valideyn məsləhəti də nəzərə alınırdı. 
“Kitabi – Dədə Qorqud” dastanında uşaqlar arasında münasibətlərdə səmimiyyət, 
mehribanlıq, birinin digərinin taleyi üçün narahat olmaq hissləri öz əksini 
tapmışdır. 
Böyük sənət abidəsi, dərin, müdrik təfəkkürün məhsulu olan “Kitabi Dədə 
Qorqud” dastanının yarandığı vaxtdan 1300 ildən artıq bir zaman keçir. Lakin 
buna baxmayaraq, o, hələ də öz dəyərini itirməmişdir. 




Yüklə 0,68 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin