16-Maruza. Issiqlik sigʹimi. Fazaviy oʹtish issiqligi


IDEAL GAZDA POLITROPIK JARAYONLAR



Yüklə 0,88 Mb.
səhifə8/10
tarix23.04.2023
ölçüsü0,88 Mb.
#125779
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10
0e55666a4ad822e0e34299df3591d979

IDEAL GAZDA POLITROPIK JARAYONLAR
Politropik jarayonlar – bu sistema issiqlik sig‘imi doimiy qolgan jarayondir. Bunday jarayonlarning xususiy holi, ma’lumki, avval o‘rganilgan izojarayonlardir. Ideal gazlar uchun politropa tenglamasini keltirib chiqarish adiabata tenglamasini keltirib chiqarish kabidir. Politropik jarayonlar uchun dQqSdT bo‘lib, bu yerda issiqlik sig‘imi Sqconst. Ideal gazlar uchun termodinamikaning birinchi qonunini quyidagi ko‘rinishda yozish mumkin:
CdT=CvdT+pdV (20)
Holat tenglamasini differensial shaklda qo‘llaymiz:
Vdp+pdV=RdT (21)
Yozilgan tenglamadan dT ni qisqartirib:
(22)
ni topamiz, bu yerda SP=SV=R.
Hosil qilingan tenglamaga quyidagi kattalik kiradi:
(23)
va unga politropa ko‘rsatgichi deyiladi. (22) tenglama S=sonst (n=sonst) shartida
d (ln pVn)=0 ko‘rinishga keladi va bundan
pVn=sonst (24)
ekanligi kelib chiqadi.
(23) ni (24) ni qo‘llagan holda qayta yozamiz:
(25)
Avval o‘rganilgan jarayonlar (25) tenglama bilan ifodalanuvchi politropik jarayonlarning xususiy holi ekanligini ko‘rsatamiz. Shunday, С=СР bo‘lganida izobara uchun tenglama hosil bo‘ladi: rqconst. S=±∞ bo‘lganida (25) tenglama izotermalar oilasini ifoda etadi: pV=sonst. Adiabatik jarayonlar nolinchi issiqlik sig‘imiga mos keladi: С=0 (n=Ср/СV). (25) tenglamadan izoxorik jarayon tenglamasini C-Cp/C-CV darajadan ildiz chiqarib hosil qilish mumkin:

Bu tenglamaga muvogiq, S=SV bo‘lganda V=sonst bo‘ladi.
Umumiy holda manfiy issiqlik sig‘imli jarayonlar bo‘lishi mumkin:
C=dQ/dT<0.
Bunday jarayonlarda issiqlik yutilishi temperaturaning pasayishi bilan kuzatiladi. Bunday jarayonlarning bo‘lishi mumkinligi termodinamikaning birinchi qonuni bilan oson tushuntiriladi: dQ=CvdT=pdV. Haqiqatda, agar dQ>0 va dV>0 bo‘lsa yutilayotgan issiqlik pdV ishdan kichik bo‘ladi, u holda dT<0 va С=dQ/dT<0. Boshqacha aytganda, manfiy issiqlik sig‘imli jarayonlarda jism issiqlikning kelishi va uning ichki energiyasining kamayishi hisobiga ish bajaradi.

P va V koordinatalar sistemasida manfiy issiqlik sig‘imli politropik o‘zgarishlar egri chizig‘i kesishuvchi izoterma va adiabata orasida joylashgan (7-rasm). 1 nuqtadan b nuqtaga o‘tishda jarayonni ifodalovchi egri chiziq adiabatadan yuqorida yotadi, bunday o‘tishlarda issiqlik yutiladi (dQ>0). Biroq ko‘rilayotgan soha izotermadan pastda yotganligi uchun jarayon


7-rasm

temperaturaning pasayishi bilan boradi:
dT<0 va С=dQ/dT<0.

Yüklə 0,88 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin