8. ÜNİTE: doğal süREÇler evren ve Dünya’mız Nasıl Oluştu?

Sizin üçün oyun:

Google Play'də əldə edin


Yüklə 445 b.
tarix29.07.2018
ölçüsü445 b.


8. ÜNİTE: DOĞAL SÜREÇLER


Evren ve Dünya’mız Nasıl Oluştu?

  • Çok eski çağlardan beri insanoğlu uzayı, Dünya’nın şeklini, evrendeki yerini merak etmiştir. Teleskopun bulunmasıyla, uzay istasyonları ve uydular yardımıyla önemli bilgiler elde edildi.

  • Newton “Durağan evren” görüşünü ortaya koymuştur.



Big Bang (Büyük Patlama)

  • Büyük patlama teorisine göre, evren bundan yaklaşık 15 milyar yıl önce büyük bir patlamayla oluşmaya başladı. Patlama sonucu etrafa saçılan maddelerden gök adaları, yıldızlar gezegenler ve diğer gök cisimleri meydana geldi.

  • Büyük patlamada neyin patladığı ve buna neyin sebep olduğu bilinmemektedir.

  • Büyük patlama teorisinin ortaya çıkmasının se-bebi yıldızların sürekli birbirinden uzaklaştığının gözlenmesidir. (1929 Edwin Hubble)



Panzias ve Wilson adlı bilim adamları uzayda parazit yapan ve büyük patlamadan kalan kozmik bir ışıma keşfetti.

  • Panzias ve Wilson adlı bilim adamları uzayda parazit yapan ve büyük patlamadan kalan kozmik bir ışıma keşfetti.

  • 1989 yılında uzaya fırlatılan COBE uydusu bing bang’e kanıt oluşturan kozmik ışınları sekiz dakika içinde keşfetti.



1989 yılında uzaya fırlatılan COBE uydusu fırlatılışından sekiz dakika sonra, varlığı önceden tahmin edilen “kozmik ışımayı” belirledi. Bu kozmik ışımanın kaynağı aşağıdakilerden hangisi olduğu düşünülmektedir?

  • Gök adalar

  • Uzay

  • Güneş

  • Büyük patlama



Dünya’nın oluşumu

  • 1. Görüş: Dünya’mız Güneş’ten kopan bir parçanın soğuması sonucu oluştu.

  • 2. Görüş: Dünya evren oluştuğunda bir gaz kütlesi halindeydi. Bu gaz bulutu zamanla küçüldü ve soğumaya başladı.





Yer Kabuğunu Etkileyen Levha Hareketleri

  • 20. yüzyılın başında Alfred Wegener isimli bilim insanı, tüm kıtaların 250 milyon yıl önce tek parça halinde olduğunu öne sürdü. Bu parçaya Pangea adını verdi.



Hary Hammond Hess Kıtaların okyanus tabanı ile beraber hareket ettiğini öne sür-dü. Okyanus tabanında sırt adı verilen bölgelerin olduğunu keşfetti. Kıtaların kay-masını açıklayan bu teoriye okyanus tabanı yayılması denir

  • Hary Hammond Hess Kıtaların okyanus tabanı ile beraber hareket ettiğini öne sür-dü. Okyanus tabanında sırt adı verilen bölgelerin olduğunu keşfetti. Kıtaların kay-masını açıklayan bu teoriye okyanus tabanı yayılması denir



Mağma çekirdekten aldığı ısı enerjisi ile önce yukarı sonra aşağı doğru hareket eder. Bu hareketi sırasında levhalara sürtünerek onları sürekli hareket ettirmektedir. Böylece okyanus-sal levhalar birbirinden uzaklaşır ve yayılma sırtları oluşur.

  • Mağma çekirdekten aldığı ısı enerjisi ile önce yukarı sonra aşağı doğru hareket eder. Bu hareketi sırasında levhalara sürtünerek onları sürekli hareket ettirmektedir. Böylece okyanus-sal levhalar birbirinden uzaklaşır ve yayılma sırtları oluşur.







LEVHA HAREKETLERİ



1. Yaklaşma hareketi







2. Uzaklaşma hareketi







3. Yanal hareket









Depremle ilgili bazı kavramlar

  • Levhaların birbirine sürtünmeleri ve birbirlerine göre hareketi sonucu oluşan depremlere tektonik deprem denir. Volkanik püskürme sonucu oluşan depremlere volkanik deprem denir.

  • Deprem üssü: deprem dalgalarının yeryüzüne ulaştığı en kısa noktadır.

  • Fay: Yerkabuğunda meydana gelen arazi kırığıdır.

  • Deprem büyüklüğü: Depremin merkezinde açığa çıkan enerjinin miktarıdır. Sismograf ile ölçülür.

  • Depremin şiddeti: Depremin insanlar ve binalar üzerinde meydana getirdiği hasarın derecesidir.





Deprem oluşumunu inceleyen bilim dalına deprem bilimi (sismoloji) denir.





Okyanus tabanında oluşan depremler tsunami adı verilen dev dalgalara neden olur.

  • Okyanus tabanında oluşan depremler tsunami adı verilen dev dalgalara neden olur.







VOLKANLAR

  • Ateş küredeki yüksek basınç nedeniyle sıvı haldeki magma yerkabuğunda bazı yollar bularak yeryüzüne çıkar. Magmanın yer yüzüne çıkmak için geçtiği kanallara baca denir. Yeryüzüne ulaşan magmaya lav denir.

















SICAKLIK FARKINDAN KAY-NAKLANAN HAVA OLAYLARI

  • Bazı meslekler için hava durumunu bilmek önemlidir. Sürücüler, pilotlar, inşaat mühendisleri hava durumunu önemser.

  • Hava azot, oksijen, argon, karbondioksit, su buharı ve diğer gazlardan oluşur.

  • Su buharının hava olaylarının gerçekleşmesi üzerinde önemi büyüktür.



Hava olaylarını tahmin etmek için bazı gözlemler yapılır.

  • Hava olaylarını tahmin etmek için bazı gözlemler yapılır.

  • Gökyüzü gözlemi: Geçen günlerin hava durumu bir çizelgeye işlenir.

  • Rüzgar gözlemi: Rüzgar pervaneleri ile rüzgar hızları kaydedilir.

  • Sıcaklık gözlemi: Termometrelerden okunan sıcaklık değerleri çizelgeye işlenir.



Nem gözlemi: Havadaki su buharı miktarına nem denir. Nem gözlemi için ucuna pamuk sarılmış termometreler kullanılır. Pamuk sarılı termometrelerden bir tanesi su dolu kaba batırılır. Havadaki nem az ise pamuktaki su ısı alıp buharlaşacağı için termometrenin sıcaklığı bir miktar düşer. İki termometredeki sıcaklık farkı havadaki nem oranını verir.

  • Nem gözlemi: Havadaki su buharı miktarına nem denir. Nem gözlemi için ucuna pamuk sarılmış termometreler kullanılır. Pamuk sarılı termometrelerden bir tanesi su dolu kaba batırılır. Havadaki nem az ise pamuktaki su ısı alıp buharlaşacağı için termometrenin sıcaklığı bir miktar düşer. İki termometredeki sıcaklık farkı havadaki nem oranını verir.



RÜZGARLAR

  • Yatay yönde meydana gelen hava hareketine rüzgar denir.

  • Rüzgar hızına göre 0’dan 12 ye kadar kuvvet ile ifade edilen Beafort (Bifort) ölçeği ile değerlendirilir.



HORTUMLAR VE KASIRGALAR

  • Sıcak hava alanlarında kendi çevresinde dönen rüzgarların en küçüğüne şeytan kulesi, ortancasına hortum, en büyüğüne ise kasırga denir.

  • Aşağıda sıcak hava, yukarıda ise soğuk ve kuru hava bulunan yüzeyler üzerinde hortumlar meydana gelir.

  • Hortumlar sıcak ve soğuk havanın aniden yer değiştirmesi ile meydana gelir.





Kasırgalar suyun sıcak, havanın nemli olduğu tropikal okyanuslarda oluşur.

  • Kasırgalar suyun sıcak, havanın nemli olduğu tropikal okyanuslarda oluşur.

  • Bir kasırganın oluşabilmesi için okyanus suyunun sıcaklığının 27oC ye ulaşması gerekir. Su ısınınca sıcak ve nemli hava yükselmeye başlar. Havanın çevresinde girdap gibi dönen güçlü bir rüzgar oluşur.





İklim ve hava olayları arasındaki farklar



Atmosferde oran olarak en çok bulunan gaz hangisidir?

  • Azot

  • Argon

  • Oksijen

  • Su buharı



Yayılma sırtları olarak adlandırılan volkanik sıra-dağlar hangi levha hareketi sonucu meydana gelir?

  • Okyanussal levha - kıtasal levha yaklaşması

  • kıtasal levha - kıtasal levha yaklaşması

  • Okyanussal levha - Okyanussal levha uzaklaşması

  • kıtasal levha - kıtasal levha uzaklaşması



Çözüm

  • Okyanuslardaki yayılma sırtları okyanus levhalarının uzaklaşmasıyla oluşur. “C”



Yukarıdaki posterde hangi levha hareketi anlatılmak istenmektedir?

  • Kıtasal levha - kıtasal levha uzaklaşması

  • Okyanussal levha - okyanussal levha uzaklaşması

  • Okyanussal levha - kıtasal levha yaklaşması

  • Okyanussal levha - okyanussal levha uzaklaşması



Bazı bilim dalları ve bunlar ile ilgili araştırma yapanlara verilen isimler aşağıda verilmiştir. Buna göre aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

  • Meteoroloji – meteorolog

  • Klimatoloji - iklim bilimci

  • Sismograf - sismoloji

  • Sismoloji - sismolog



Aşağıdakilerden hangisi depremin nedenlerinden biri değildir?

  • Fay hareketleri

  • Volkanik hareketler

  • Yer kabuğundaki çöküntüler

  • Buzul erimeleri



Atmosferde meydana gelen yağışların kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

  • Havadaki toz

  • Havadaki nem

  • Havadaki oksijen gazı

  • Yeryüzü suları





Kemal ÖZDEMİRCİOĞLU






Dostları ilə paylaş:
Orklarla döyüş:

Google Play'də əldə edin


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə