Azərbaycan miLLİ elmlər akademiyasi folklor institutu azərbaycan folkloru antologiyasi (Cəbrayıl, Ağdam, Laçın, Qubadlı, Zəngilan, Ağcabədi və Kəlbəcər rayonlarından toplanmış folklor nümunələri) baki – “Nurlan“ – 2012



Yüklə 2.61 Mb.
səhifə28/28
tarix19.06.2018
ölçüsü2.61 Mb.
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   28

BAŞLIQLAR
İnstitutdan 3

Tərtibçilərdən 6
I. MİFLƏR, ƏFSANƏ VƏ RƏVAYƏTLƏR

İnsanın yaranması 15

Mizan-tərəzi 16

Gün və Ay 16

Şeytan 17

Allah bərəkət paylayır 17

Karvanqıran ulduzu 17

Ülkər ulduzu 17

Qadınların şikayəti 18

Çörəyin ərşə çəkilməsi 19

Nəhəng insanlar haqqında 20

Kişilərin sancısı 20

İnsanlar necə gözüqıpıq oldu? 21

Haramlıq necə yarandı 21

Pərvanəyə dönən çoban 22

Qanlıgöl əfsanəsi 22

İsaq-musaq quşu 22

Üç qardaş 23

Kəmənd qayası 23

Kəkliyin ayağı niyə qırmızıdır? 23

Dovşan harın-qarının pişiyidi 24

Hal haqqında 24

Cin haqqında 32

Qaraçuxa 37

Taxtım taxt olunca, baxtım baxt olsun 38

Xıdır Nəbi 39

Ovçu Pirim 40

Peyğəmbərlər və dini şəxsiyyətlər haqqında

Məhəmməd peyğəmbərin Həcc ziyarəti 42

Məhəmməd peyğəmbərin doğuluşu 43

Gavurun peşmançılığı 44

İçkinin haram buyrulması 44

Peyğəmbərin qarğışı və alqışı 45

Məhəmməd peyğəmbərin ölümü 45

Yazıya ofsanat 46

Dünya daşqını 47

Nuh peyğəmbərlə ilan 49

Davud peyğəmbər 50

Süleyman peyğəmbərlə Rüstəm Zal 51

Süleyman peyğəmbərin ölümü 52

İbrahimxəlil peyğəmbər 53

İsmayıl peyğəmbər 54

Yusif peyğəmbər 59

Tük gətirən adam 59

Musanın allahlıq istəyı 60

Allahdan küsən çoban 60

Hər kəsin öz şəxsiyyəti var 61

Həreylan 62

Əlinin andı 62

Yerin-göyün ağırlığı 62

Həzrət Əliynən gavur 63

Qılınc kəsməz Əli 64

Həzrət Əlinin ölümü 64

Ağ divin barmağını çatan Əli 65

Günü günortadan qaytaran 66

İnadkar gavur 67

Həzrət Əlinin evlənməsi 68

Can Qənbər 68

Kim qüvvətdi padşahdı? 69

Həzrət Əlinin Ümbülvəninlə evlənməsi 70

Yesən qismətindi, yeməsən yox 71

Qocaya ehtiram 71

İnşallahsız iş olmaz 72



Pirlər və ocaqlar haqqında

Hacı Qaraman 72

Hacı Qasım Çələbi 86

Alı Çələbi 96

Yəhya Çələbi 99

Yasin Çələbi ...100

Mir Sədi ağa ...100

Mir Məhəmməd ağa ...101

Mir Həmzə Nigari ...102

Seyid Həsən ağa ...103

Seyid Füqəra ...115

Həmzə bulağı ...119

Dağyunus ...120

Qara Pirim ...122

Seyid Yəhya ...123

Seyid Əmrah ...125

Şıx Əhməd baba ...125

Əli bulağı.... ...126

Mazan nənə ...126

Aşıq Qurbani piri ...128

Seyid Əli ...129

Qarqışlaq piri ...130

Molla Alı ...131

Gordu baba ...131

Seyid Əbil ...131

Seyid Rza ocağı ...132

Seyid Heydər ağa ...132

Lələ ocağı ...134

Cəbrayıl ata piri ...134

İmam ocağı ...135

Hacı Məcnun ...135

Kəmər Qoşmar ...135

Pir dərəsi ...136

Yal piri ...136

Qaradəyə piri ...137

Qırxlar piri ...138

Dağdağan piri ...138

Mərmər piri ...138

Şıx ata ...138

Pir Avıd ...139

Fatma nənə ...139

Çaxırlı ocağı ...139

Ərəstə ocağı ...140

Düldül piri ...140

Qeyri-müəyyən şəxsli övliyalar ...140

Tarixi şəxsiyyətlər haqqında

İsgəndər ...141

Şah Abbas ...144

Aşıq rəvayətləri

Sarı Aşıq ...146

Aşıq Ələsgər ...148

Toponomik rəvayətlər

Gürcühani ...150

Ətyeməzli kəndi ...150

Ana-bala qayası ...150

Çaylı kəndi ...151

Hacılar kəndi ...151



Müxtəlif mövzulu rəvayətlər

Qışın dostluğu ...151

İnam ...151

Yaxşı qonşu ...152

Salavat çəkməyin savabı ...153

Gölə qələm sancan ...154

Cənnətin qapısını birinci açan ...154

Yonqarına bərəkət ...155

Min şükür ...155

Xeyir əməl ...156

Ağlarsa, anam ağlasın ...157

Ayının qızı oğurlaması ...158

İlan davası ...158

II. VERGİLİ ADAMLAR

Göz ətinin təmizlənməsi ...160

İlan tutan seyidlər ...160

Fala baxma ...163

Buta vermə ...163

III. OVSUNLAR

İlan duası ...164

Qurdağzı duası ...164

Uşağın çilədən çıxarılması ...165



IV. ETNOQRAFİK MƏTNLƏR ...166

V. İNAMLAR, YASAQLAR ...174

VI. NAĞILLAR ...179

Qolunda qırx kəlin gücü olan kişi ...179

Heyvanların dili ...181

Tülküynən Tozdu bəyin nağılı ...184

Məleykəylə evlənmiş oğlan ...187

Qaraçuxasını axtaran kasıb ...188

İsgəndər ...192

Kasıbın qisməti ...194

Naxırçının nağılı ...197

Ölünün şahidliyi ...200

Çobanın Həcc ziyarəti ...201

Allah görür ...202

Peyğəmbərin qürrələnməsi ...203

Süleyman və ahular ...205

Süleymana qalmayan dünya ...206

Quş sümüyündən ev ...209

Musa Allahı qonaq çağırır ...212

Allahın hörmətli bəndəsi ...213

Cənnət xidmətçisi ...217

Borclunu borcdan qurtaran Əli ...219

Əlinin divanı ...222

Həzrət Əli ilə Cinni Cəfər ...223

Əzrayılın qardaşlığı ...225

Nişanlısını itirmiş ilan ...229

Şah Abbas və oğrular ...232

Şah Abbasla üç bacı ...233

Şah Abbasla pinəçi ...235

Şah Abbasla bostançı ...236

Şah Abbasla soyğunçular ...243

Nuşirəvan padşah ...245

Bir qaz olsa, yolarsanmı? ...248

Allahdan istəyən Şah Abbas ...251

Qocaların öldürülməsi ...252

Hücürəvan padşah ...254

Hər vilayətdə bir ev tik ...258

Bu günü də belə itirdik ...258

İnəyin qarnındakı buzov ...259

Ağlımı alınca, pulumu al ...260

Loğman ...261

Quş dindi, nə apardı ki, mən də dinim ...268

Mənə rəhm eliyən, Allah sənə zülm eləsin ...269

Dağyunusun xəzinəsi ...270

Kor canavarın qisməti ...271

Fərasətli qardaşlar ...274

Dilimi mehribançılığa öyrədirəm ...282

İnsan nəslinə çəkər ...285

Üzlü qonaq ...289

Mollaynan Keçal ...293

Keçalnan Kosa ...296

Şərikli kömbə ...303

Yeddi korun nağılı ...308

Döyülən axmaq ...312

Toyuq oğrusu ...314

Naşı oğru ...316

Padşahın baş ağrısı ...319

Qoşunbasan ...320

Özgəsinə quyu qazan özü düşər ...321

Axmaq canavarın nağılı ...323



VII. LƏTİFƏLƏR

Molla Nəsrəddin haqqında ...325

Ulaq gəlir, kəs qabağını ...325

Ölü də halva yeyər? ...325

Maa da inəyim qaldı ...327

Onsuz da düşəcəkdim ...328

Arvad gətirib ...329

Mollanın tərs oğlu ...329

Bəhlul Danəndə haqqında

Arvad feli ...329

Qurumsaqların yoldaşı ...331

Başını aldadıb uduram ...332

Arvada sirr vermək olmaz ...332

Əmanətə xəyanət ...334

Allah-tala bimir nə vaxt yağdırmaq lazımdı? ...335

Mayama ziyan eliyir ...336

Müsəlmanların Allahı ...336

Dəryadan çıxan əl ...337

Qiymətli kəllə ...338

Şah Abbas haqqında

Şah Abbas və Kəlniyət ...399

Şah Abbasla bərəçi ...340

Abdal Qasım haqqında

Abdal Qasımla erməni aşığı ...342

Bir qarıngah oxuyun ...342

Lahıclılar haqqında

Lahıclıların duz əkməsi ...343

Lahıclıların odun yığması ...344

Siriklilər haqqında

Şığıdığın bəsdi, bir az da qanad çal ...345

Bu nə qəşəng moskviçdi ...345

Mənimki də noldadı ...346

İstini içəri verir, tüstünü çölə ...346

Kəbirlilər haqqında

Kəbirlinin çomağını qalaylatması ...346

Kəbirlinin ağsaqqalı ...348

Bağırbəyli əhvalatları

Dağ boyda olardı ...348

Elə toxumdu ki... ...349

Uşaqları suvarmağa gətirmişəm ...349

Əl çəkin yaxamdan ...350

Qoyun isinək ...351



Müxtəlif mövzulu lətifələr

Başın qoltuq görməyib ...352

Qazının bölgüsü ...354

Molla sənin dayındı ...356

Molla itə dua yazır ...356

Xərcin-xurcun nə çıxır? ...357

Sən sənsənsə, bəs mən kiməm? ...357

Kişisən, stolun haqqını ver ...358

Qırqovul deyib yeyirəm ...359

Deyingən ər ...360

İki aşığın deyişməsi ...361

Məni suya aparın ...364

Mən çərdəyi çıxardıb atdım ...365

Bu günün qabağında qar durar? ...365

Qoydum, qaçdım ...366

Tülkü tülkülüyünü bildirincə ...367

Korun ürəyindən keçən ...367

Gəlinin abidi yoldan çıxartması ...367

Peyğəmbərin qarğışı ...368

Uşağın çörəyini əlindən alırsan ...369

Məni görəndə lal olursan ...369

Daş dillənəndə sən də dillən ...369

Rəiyyət oğluna gedib oynuya-oynuya gəz ...370

Onsuz da əlli qəpik verəcəm ...370

Xəbəri padşaha necə çatdırmalı? ...371

Deyirsən, heç eləmirsən ...371

Heç nə ...371

Arvadı necə ağıllandırmalı? ...372

Bizə işdəsin, biz də onnan yeyək ...374

Ay qız, qızı qızdan al, qızı qıza ver ...374

Deyirsən, yəni aşıqlı eliyərdim? ...374

Boşboğaz insanlar ...375

Şahım, ayaqyolundakı söz ...376

Aşıq gördüyünü çağırar ...376

Düy şalıma, at dalıma ...377

Korun könlündəki ...378



VIII. ATALAR SÖZÜ VƏ MƏSƏLLƏR ...379

IX. DEYİMLƏR­ ...393

X. TAPMACALAR ...395

XI. BAYATILAR ...400

XII. LAYLALAR, NAZLAMALAR ...428

XIII. CIRNATMALAR ...430

XIV. BAĞLAMALAR ...431

XV. DÜZGÜLƏR ...432

NAĞILLARIN SÜJET GÖSTƏRİCİSİ ...436

SÖYLƏYİCİLƏR HAQQINDA MƏLUMAT ...445
Qarabağ: folklor da bir tarixdir, I kitab

(Ağdam, Füzuli, Ağcabədi, Cəbrayıl, Zəngilan,

Qubadlı, Laçın və Kəlbəcər rayonlarından

toplanmış folklor örnəkləri).

Bakı, “Elm və təhsil“, 2012.


Nəşriyyat redaktoru:



Səbinə İsayeva
Kompyuterdə yığan:

İlahə Cəlilova
Korrektor:

Könül Əliyeva

Elnarə Əmirli
Kompyuter tərtibçisi və

texniki redaktoru:



Ruhəngiz Əlihüseynova
Kağız formatıI: 70/100 1/16

Mətbəə kağızı: №1

Həcmi: 38,75 ç/v

Tirajı: 400


Kitab Azərbaycan MEA Folklor İnstitutunun

Kompyuter Mərkəzində yığılmış, “Elm və təhsil” NPM-də

ofset üsulu ilə çap olunmuşdur.




* düzqulusuna çıxmaq– arxası pirə tərəf çıxmaq

 ağıl – qoyunun yayda saxlandığı yer

* yatax – qoyun, mal-qara saxlanılan yer.

 onuçün – onun üçün

 Üç qardaş – Arazın o tayında yerləşir. Cəbrayıl rayonunun Böyük Mərcanlı kəndi ilə üzbəüzdür.

 ərsin – xamır kəsmək üçün alət

 Mehdili – Cəbrayıl rayonunda kənd

 avcılıq – xəstəliyin ovmaq üsulu ilə müalicəsi

 vərən – sıra, cərgə

** cəvərən – söyüd çubuqlarından düzəldilmiş səbət

 alınça – alça

 kafarın – kafirin

 hadıx - mamaça

 qəjir – ət yeyən quş

kürər sözü – “Türkün məsəli” sözünün qarşılığı olaraq işlənir.

 incilas – iclas

 şahaddıxdı – qənimətdi

** yalav – alov

* ayaxçı – qulluqçu

* zılqa – çağa

** xıxırtmaq – yerə çökürtmək, yerə oturtmaq


 Həreylan – Xələfli kəndinin xalq arasındakı adıdır.

 Mavıyalar – Müaviyənin adamları

 çatan – bağlayan

 müstəriymiş – şikəst imiş

** təkin vurmaq – ayaqla atı mahmızlamaq

* Cəbrayıl rayonunda Gəyən düzü deyilən yerdə

 şuğulzum – səbəb, bais

** bikirrəşməmiş – bərkiməmiş

* Araz Maşanlı – Cəbrayıl rayonunun Arazqırağı kəndlərindən biridir.


* ağzı partav – söyüşkən

* Xanlıx – Qubadlı rayonunda kənd

** Mirlər – Qubadlı rayonunda kənd

* Çələbilər məktəbi – Cəbrayıl rayonunun Çələbilər kəndində olub. Sovet dövründə dağıdılıb.

* qoca – nənə

* Akara – Zəngilan rayonunda kənd.

* Güllücə – Ağdam rayonunda kənd

* yığıntı çalxalamaq – nehrə çalxalamaq

* kəsik - züryətsiz


* Qarqışlaq piri – Cəbrayıl rayonunun Xələfli kəndində yerləşir.

** kalafa – xaraba qalmış ev

*** illaf – ən çox, lap çox

**** duağ – dördayaq

 Seyid Heydər ağa – Məzarı Ağcabədi rayonunun Hacılar kəndindədir.

 İmam ocağı – Füzuli rayonunda yerləşir.

 Zəngilan rayonunun Vejnəli kəndində yerləşir.

 ağ – ahu

* Stansiya Xələfli kəndində yerləşir.

 deyinni – niyyət

** girəvəsi – fürsəti

* Ərəstə ocağı – Cəbrayıl rayonunun Böyük Mərcanlı kəndində yerləşir.

** suabdı – savabdı

 kətəməz – heyvanın ilk südündən bişirilən yemək

 Hacılar kəndi – Ağcabədi rayonunda yerləşir.

** Xudapirim – Xudafərin

 təlis – dəsmal

 palaçı – bərəçi

 yelini gələndə – döşü şişəndə

 silkirdi – götürürdü, təmizləyirdi

* Bu mətn Bərdə rayonunun Dəymədağıldı kəndindən qeydə alınıb.

 kirəv - girov

* hampazor – varlı, güclü adamlar

şəkkini – soyuqluğunu

 koka – kökə

 üzürlüdü – hamilədi

 yediyarıdı – yadigarıdı

 çavıstan – qarğıdan tikilən dam

* cirə – norma

 somuya – daxma

 nə xəntərə – nə qədər

 lalayı çalır – fit çalır

* dinivalni – növbətçi, qarovulçu

 Rəncbərlər – Ağcabədi rayonunda kənd

 mərəh – tikili

 kümə – koma

* Söyləyici ikinci və üçüncü hekayələri unudub.

 surunçax – sürüşkən

 gürgəliyəndi – pusandı, izləyəndi

 şinnik – kənd, oba

* bardon – səbət

 dav gəlillər – üstün gəlirlər

** zividi – tamam, başdan ayağa

* ənbiz – qalaq, topa

 bəlirliyir – işarələyir, nişanlayır

 izana – tamam, başdan-ayağa

 gənəşir – məsləhətləşir

 pışkı – mişar

** sorux-morux – ağ mələfə

 Söyləyici lətifənin əvvəlini sonradan xatırlayır.

 bəlqəmə atmaq – söz atmaq

 Laçın rayonunun Ağanus kəndinin xalq arasındakı adı

Laçın rayonunda kənd

 çidar – atın ayaqlarını bağlamaq üçün kəndir

 bəsdi – saxsı küpə

 dəngəsiynən – topasıynan

* qavza – topa

** zəyzəyaa – üstü açıq qoyun saxlanan yer

** qarğaşa – qayğısı

** əriş, arğac – xalça toxunanda istifadə olunan iplər

*** lət – xəstəlik

**** ərgən – yetkin

 qaytağa – qadağa

** güjürrüyən – çalışan, güc verən

 həjətnən – alət

** höjətnən – zor, güc

*** uanda – avanda

* qəysəvə – qurudulmuş ərikdən hazırlanır

** mav-daray – parça növləri

 mağdurum – qazancım

 qavğası – qayğısı

** qayquluya – qayğılı adam

** sınırın kəs – gəliş-gedişini, əlaqəsini

 tab – dağın beli

 extilat – söhbətləşmək

 sazanda – saz çalan

 kiradan – kirə verən

** poşt – poçt

 yava – açıq-aydın

 bağam – yetişdi, pardaxlandı

** vağam – soldu, viran oldu

*** gəyən – geniş düzənlik

**** soruğ – iri sırıxlı, içi pambıqlı geyim

 çimən – çəmən

 gözədə – yamacda

 gərdənə – belə

** qabacan – çoxlu

*** qamığ – çoxlu

 əvəndə – bəlalı

** maf – parça növü

* hava yetmək – kömək etmək

** bozdaşa-bozdaşa – ağlaşa-ağlaşa

396


Dostları ilə paylaş:
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   28


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə