BöLÜm XXIII abloi



Yüklə 105.24 Kb.
tarix26.07.2018
ölçüsü105.24 Kb.

BÖLÜM XXIII

KABLOI.ARIN VE TEFERRUATININ DÖŞEME VE BAĞLANMASI

ÖZET



Kabloların döşenmesi :

1.1. Kazık koyma. —1.2. Yol boyunca döşeme. — 1.3. Muhzam ko­runmalar. — 1.4. Kalabalık yerlerde döşeme. — 1.5. Pupinleme odaları. — 1.6. Kabloların uçlarının belirtilmesi — 1.7. Döşeme plânı


Normal hat ekleri


2.1. Kablonun açılması ve ek yerlerinin hazırlaması. — 2.2. ilet­kenlerin eklenmesi. — 2.3. Kâğıt masuralar. — 2.4. Koaksiyal çift­lerin eklenmesi. — 2.3. İzomanın tutumu ve yenilenmesi. — 2.6. Kurşun manşon. — 2.7. Font manşon. — 2.8. Bu ek yerinin hesabı.
Pupin bobinlerinin dağıtılması ve bağlanması:

3.1. Dağıtma parçaları. — 3.2 Pupin bobinlerinin başlangıç kablo­larına bağlanması. — 3.3. Pupin kutularının Kabuğa bağlanması.


İstasyonlarda ve uç merkezlerde nihayetlendirmeler :

4.1. Umumî durum. — 4.2. B yükünün nihayetlendirilmesi. — 4.3. Tamamlayıcı hatlar.


Kesme ve saptırma noktalan :

5.1. Kesme noktalarında translatörler kullanılması. — 5.2. — Ayrılmasız kesme noktası. 5.3. T. şeklinde ek ile ayrılma. — 5.4. Lokal şebekelerle irtibat.


Basınç altında tutma
1. KABLOLARIN DÖŞENMESİ

1.1. Kazık koyma :

Pupinlenmiş bir kabloyu döşemeden önce, kablonun geçeceği ve bobinlerin konulacağı yerleri iyice tâyin etmek için çok sıhhatli bir kazık koyma (piketaj) ameliyesine ihtiyaç vardır Gerçekten, Bölüm IX da görmüştük ki yükleme noktaları arasındaki mesafenin düzgün­lüğü iki telli hatların çalışması bakımından esas ehemmiyeti haizdir. Ameliyeler şu şekilde yapılır: Repetör merkezlerinin yerleri önceden, belli olduğu için, kazık koyma ekibi, ilgili servislerle (köprü, yol v.s.) mutabık kalarak, takip edilecek yolun güzergâhı ve rakımlarım ve yi­ne kablonun yol eksenine nazaran vaziyetini doğru olarak tesbit eder. Bundan sonra 50 metrelik bir mesaha zinciri ile, müteakip iki is­tasyon arasındaki mesafe ölçülür. Bu ameliyattaki doğruluk en az binde 0,50 dir. Yanlışlıkları önlemek (zincir uzunluklarını unutma v.s.) Bu ameliyat, birbirinden haberi olmayan muhtelif ekipler tarafından. tekrarlanmalıdır. Ayni zamanda bazı nişan noktaları (evlerin köşele­ri, kilometre taşları (3) v.s...) de not edilir.


Bundan sonra 1830 metreye en yakın tam bölen aranarak pupinleme adımı tâyin edilir ve arazi üzerinde, nişan noktalarından ve ica­bına göre yükleme noktalarından hareket edilerek, kazıklar çakılır. Bi­rinci ve sonuncu Pupin odası repetör istasyonlarından yarım kesim uzaklıkta konur ve hesaba dahilî kablajlar da katılır.
Eğer kazık konmuş bir yükleme noktasına bir mania tesadüf' ederse, bölüm IX da gördüğümüz gibi. önceki kerimlerde Pupin adı­mını yavaş yavaş (metre metre) azaltarak sonraki Kesimlerde de yavaş yavaş çoğaltarak bu noktaların yeri değiştirilebilir (Sek. 1). Mutlak ihtiyaç hâlinde, Pupin noktaları arasındaki uzunluk sabit kalmak şartıyla bir kangal ilâve edilebilir (Şek. 2). Bununla beraber bu hareket çok müstesna hallere mahsus olmalıdır, çünkü böyle kangallar paha­lıdır ve âmâlara da sebep olabilir.
Döşeme plânları kazık koyma ameliyesinden sonra tanzim edilir ve tasdik için yollar idaresine gönderilir.
1.2. — Yol boyunca döşeme :
Yol boyunca, zırhlı kablolar, hususi bir koruma tertibatı alınma­dan, doğrudan doğruya toprağa konur. Fransa’da kablolar daima, yolla hendek arasındaki yere veya demiryollarının kıygına konur. Pazı ec­nebi memleketlerde, meselâ Amerika’da, tarlalara konur.
Yol üzerinde yapılan işler (sû ve gaz borularının inşası ve kol vermesi, ağaçları devirmek için kuyu kazılması v.s.; münasebetiyle kab­lonun zarara uğramasını önlemek için onu, mümkün olduğu kadar derine koymak faydalı olacaktır. Fakat buna mukabil, çok derine ko­nulan kablonun üzerinde yapılacak bir arıza arama ve tamir işi çok .daha zahmetli ve uzun olacaktır. Hususile, bu takdirde hendekte su bulunması tehlikesi daha fazladır, Bir çok denemelerden sonra (Paris -Strasbourg da 0,70 m, Paris - Lüle de l m.) Fransız P.T.T. İda-esi ni­hayet toprak seviyesi ile kablonun üst kenarı arasında 0,80 metrelik derinlik bulunmasını kabul etmiştir. Bu derinlik şehirler geçilirken l .metreye çıkmakta kayalık arazide ise 0,60 metreye- düşmektedir. Hendek ya el ile yahut; da ekskavatör veya delici arabalarla açılmaktadır.
Bu hendeğin genişliği iyi bir çalışmaya ancak kifayet edecek ka­dardır. En uygun ilerleme hızının gün başına ve şantiye başına l kilo­metre olduğu sanılmaktadır.
Nakliye esnasında kablolar kablo makarası denilen tahta veya de­mir makaralar üzerinde bulunur." Kablonun makara üzerinde sarıldığı silindirin çapı en az, kablonun, kurşun üzerinden ölçülen, çapının 15 misli olmalıdır.
Kablo, ekseriya müteharrik kollu dökücü (Şek 3) vasıtesile me­kanik olarak, kabloyu sarsmadan hendeğin dibine konur. Kablonun bir ağaç sırasının arkasına konması gerekiyorsa, yer yer küçük tahta makaralar konularak toprak üzerindeki sürtünme azaltılmak suretile, bir bocurgatla çekilir. Bundan sonra hendekler kablo üzerine doğru­dan doğruya kazıdan çıkan toprağın en incesi gelmesine dikkat edilerekten doldurulur.
1.3. Munzam korunmalar :

  1. Bütün meskûn yerlerde köyler, münferit çiftlikler v.s. ve hat­tâ ileride oturulması muhtemel yerlerde (Şehirler civarı) kablonun üzerine, demir telden yapılmış bir haber verme ızgarası konulur. 300 mm. genişlikte olan bu tel kafes kablodan 300 mm. kadar yukarıda bulunur. Bu kafesin hiç bir mekanik koruyucu kıymeti yoktur sadece, yol üzerinde işler yapabilecek işçilere orada bir kablonun mevcudiyetini haber verir.

  2. Daha mühim topluluk mahalleri (küçük şehirler) geçilirken, eskiden kablolar 500x200x40, boyutunda beton şiltelerle korunur­du, bu levhalar metal depluvayeden veya yuvarlak demirden iki taba­ka ile teçhiz (anne) edilirdi. Şimdi kemer şeklinde profil verilmiş de­mirlerin kablo üzerine ona dokunulmaz şekilde, konulması tercih edil­mektedir. (Şek. 4). Beton şilteler yalnız, kangallar n muhafazası için kullanılırlar.

  3. Bilhassa tehlikeye maruz yerlerde kablo, 3 ilâ 5 mm kalın­lıkta profil verilmiş ve katranlı iki demir arasına konur, bu demirlere zores demirleri (Şek. 5) denir. Bu demirler mükemmel bir koruyucu­dur, fakat pahalıdır.



  1. Yolların ve demiryolların geçilmesi :

Mühim yollar geçilirken kablo trafiğe mâni olmamak için iki saf­hada konulan, bir font boru içinden geçirilir. Çimento borular (künkler) demiryolu elektrikli ise, mecburidir. Umumiyetle ikinci bir boru yedek olarak konur. Fransız demiryol İdaresi (SNOF) ray seviyesi ile borunun üst kenarı arasında 1,30 metre derinlik bırakmağı şart koş­maktadır.


e) Irmakları geçme. — Sanat eserleri geçilirken ekseriya, kab­lonun profilli demir boru içine konulması tercih edilir, bu demir ko­layca söküldüğü için eserin tâdili icap edince kolaylık olur. Eğer eser­ler titreşimlere maruz ise, profilli demirler esnek yaylar üzerine otur­tulur ve yapıya girilirken kablonun kurşun zarfı dalgalı bakırdan bir kılıfla değiştirilir. Esasen emniyet bakımından artık köprülerden geçmektense nehir altından geçmek tercih edilmektedir. Yuvarlak de­mirden zırhlı kablo bu takdirde nehir yatağına kayılmış hendeğe ko­nur, yahut da bu hendeğin içine döşenen borular içinden çekilir.
1.4. — Büyük şehirlerde döşeme :
Büyük şehirlerde, uzak mesafe kabloları, Şehirlerarası santralın bulunduğu binada veya civarında bulunan röle istasyonlarında veya kesme noktalarımda nihayet bulurlar. Bu şehirlerde daima, şehiriçi kabloları ve başlangıç kablolarımı koyacak kanalizasyon mevcuttur. Bu kanalizasyonlardan umumiyetle şehirlerarası kablolar için de isti­fade edilir.
Burada hatırlatalım ki, şehiriçi kablolarında ekseriya başvurulan bir çare olan, lâğım içine kablo koyma, şehirlerarası kablolar için mutlak surette yasaktır. Hakikaten rutubet dolayısıyla, dengelemeler imkansızlaşır.


  1. Parisin merkezinde, kablolar hususi galeriler içinde raf di­zileri üzerine konur (Şek. 6). Bu galerilerin her biri 50 ilâ 200 kablo almakta olup kablo döşeme ve bakım pek kolaydır.

Galeriye konarı kablolar zırhlı iseler, madeni zırhın üzerinde yangın tehlikesi dolayısile juta tabakası bulunmamalıdır. Bu takdirde galvanizli yapraklar kullanılır.




  1. Parisin konarlarında ve taşra şehirlerinde, çimentodan, çok delikli borular kullanılması tercih olunur. Bu borular l metre uzunluğunda ve 80,150 veya 120 mm çapında delikler ihtiva eden ve her biri üzerine konulan beton bloklardır. (Şek. 7). Bu suretle dört ilâ kablo alan kanalizasyonlar elde edilir. Ek yereri tuğla duvarlı ve betonarme odalar içine konur.

Odalar yol kenarlarının altında veya sıkıştırılmış topraktan kaldı­rımlar altında olduğu vakit bunların yüksekliği az olur ve kaldırılabilen beton şiltelerden (bloklardan) yapılırlar (Şek. 8). Odaları şosele­rin altında veya örtüsü pahalı (çimento, asfalt) kaldırımların altında iseler, odanın yüksekliğinde olurlar ve fonttan yapılmış tamponlarla kapatılırlar (Şek. 6). Şose altındaki odalar ve tamponlar 22 tona da­yanan (ağır topçu dingili) bir çifte dingilin iki çift tekerleğinin yükü­ne mukavemet edecek şekilde inşa edilmelidirler.


Odaların boyutları o şekilde hesap edilir ki bunlara ek manşonla­rı, kablolar kendi çaplarının en az sekiz katından eksik yarı çaplarda kıvrılmaksızın konulabilsin.
Boru içine çekilen kablolar ya çıplak kurşunla veya dışında juta olmayan arme (zırhlı) kablolardır. Bu kabloyu çekmek için şu şekilde hareket edilir: Evvelâ içinden kablo geçecek delikten, birbirine duylar veya manşonlarla eklenen, demir veya tahta çubuklardan yapılmış katı bir kılavuz çubuğu geçirilir.
Sürgü tertibatile eklenen rulmanlı kılavuzlar mevcut olup bunlar çok kolay itilirler (Şek. 10). Bundan sonra ucuna bir bocurgatla çekme halatı takıldıktan sonra iğne çekilir, araya da boruyu temizleme için bir fırça konur. Kablo bocurgatın halatına kablo çorabı (grip de câble) denilen ve kablo ucuna geçirilip çekme kuvveti ne kadar artarsa o kadar fazla sıkan bir tel örgüden ibaret olan. parça (Şek. 1) ile bağlanır.
Kabloyu çekmeye başlamadan önce, kablonun ucunu boğarak ya zarfın bu parçasını kaldırarak çekme kuvvetinin yalnız kurşuna değil ayni zamanda iletkenler üzerine de binmesini temin etmeğe dikkat edilmelidir.
Zırhlı kablo hâlinde, zırh telleri ile bir çekme halkası yapılan çorap kullanmaktan kurtulmak, kabildir.
Çekme işi bir makara ve askı tertibatı kullanılarak bir bocurgat (vinç) ile yapılır (Şek. 12). Çekme kuvveti, bir dinamotre ile kontrol edilmekte olup, 5 ilâ 600 kiloyu geçmemelidir.

Çekine işi bitince, çorap altındaki uç kesilir ve kablonun ucu derhal lehimlenerek kapatılır ki rutubet girmesin.


Çok delikli künkte bir kablonun yaralanması haline küçük damar­da boru kırılır ve arıza yerine yeni bir oda yapılır. Mühim borular birbirine komşu iki oda arasındaki bütün kablo kesimini değiştirmek icap eder.
1.5. — Pupinleme odaları :
Kablonun yüklenmesi, başlangıç kablolu bobin kutularile yapılacaksa, bütün yükleme kutularının örme duvarlı veya beton arme odalar içinde bulunması lâzımdır (Şek. 39). Bu odaların boyutları kutuların sayısına ve büyüklüğüne bağlıdır. Zemin, duvarlar ve örtü, yol üzerinden geçebilecek en ağır vasıtaların vereceği yüke dayanacak şe­kilde hesaplanmalıdır.
Kabuklu kutular doğrudan doğruya toprağa konulabilir. Az mu­avini topraklarda kutuların yere gömülmelerine, hendeğin dibine beton şilteler konularak mâni olunur, (Şek.13). Bazı kıymetli noktalarla (selektif ekyerleri, şehirleri geçme, boru içinde kablo) kabuklu ku­llar tuğla örme veya beton arme odalara konurlar.
1.6. Kabloların uçlarının işaretlenmesi :
Daha önce de söylediğimiz gibi, her pupinlenme kesimi birbirine hemen hemen eşit olan 8 kablo uzunluğundan meydana gelir. Eklerin yapılmasından ve hendeklerin doldurulmasından sonra yolun kenarına yükleme noktası ve hendeklerin doldurulmasından sonra yolun kenarına yükleme noktası ve bu yedi ara ekin turalarına birer işaret konur. Bu uç işaretleri yer seviyesinden bir kaç santimetre yukarı çı­kan yatay bir kare şeklinde görülür (Şek. 14).
Bütün, uç işaretleri kablonun başladığı noktadan itibaren numa­ralanır. Her uç işaretinde 2 işaret bulunur. Birinci işarette 3 rakam mevcut olup birincisi kablo kısmını (Tronçon) diğer ikisi pupinleme kesimini gösterir. İkinci işaret ekyerinin numarasını bildirir P harfi bir yükleme noktasını gösterir. Bu yükleme noktası daima pupinleme kesiminin sonuna konur (Şek. 15).

ÖRNEK: Paris - Bordeaux kablosunun 224 - 5 işaretli ucu 2 nci kı­sım olan Orleans - Tours kısmının Orleans - Tours yönünde sayılmış 24 ncü kesiminin 5 nci ek yerini gösterir.


Aynı kablonun 224 — P işaretli ucu 2 nci kısmın Orleans dan itiba­ren 24 ncü yükleme noktasıdır.
İHTAR : Pahalı bir kaldırımın altına konulmuş bir kablo halin­de fazla kazılan önlemek için kablonun güzergâhı kaldırım örtüsü içinde bulunup tam yer seviyesinde olarak gözüken küçük font kaldı­rım taşları ile sahih surette işaretlenir. Bunların üzerinde altı çizilmiş. P.T.T. yazısı vardır Çizgi kablonun istikametini gösterir.
1.7. — Döşeme planı:
Kablo döşeme işi bittikten ve her kısmın ekleri yapıldıktan sonra döşeme işini yapan servis veya şirket bu kısma ait umumi döşeme dos­yasını tanzim eder. Bu dosya bir yandan kablonun bakımından ve bo­zuklukların yerlerinin bulunmasında işe yarayacak, diğer taraftan da Umumî veya hususî hizmet personeline güzergâhın her noktasında kablonun bulunduğu yeri doğru olarak bildirecektir. Umumî dosyada şunlar bulunmalıdır :
a) Uzunluk ve genişlikler için ayrı ölçeklerde tanzim edilmiş. umumî plan. En çok kullanılan ölçekler uzunluklar için 1/2500, geniş­likler için 1/200 dür (Şek. 16). Maamafih meskûn yerlerin nasıl geçil­diği her iki yönde de ayni 1/200 veya 1/500 ölçeği ile gösterilir. Flama esasını kazık koyma zamanı tesbit etmek faydalıdır. Umumî plânda, kazık koyma esnasında faydalanılan bütün reper noktalarının kotla­rının bulunması lâzımdır. Bundan maada kablonun yol eksenine, ev­lere v.s... olan mesafesini de ihtiva etmelidir. Nihayet, bozuklukların yerlerinin bulunması bakımından bu plânın her pupinleme odası ve ek odası için kablo kısmının başı olan repetör merkezinden itibaren toplu mesafesini de ihtiva etmesi esastır.
Umumî plân çok dikkatli hazırlanmalıdır. Kablonun başına gele­cekler, büyük ölçüde bu plâna bağlıdır.
b) Demiryolları geçişlerin detay plânları,

c) Kablonun sanat eserlerini tesbit şeklinin doğru olarak göste­ren resimler',



d) Pupinleme ve ek odalarının tip plânları, hesaplarile birlikte.

  1. YOL BOYUNCA EKLER

2.1. — Kablonun açılması ve ekin hazırlanması:
Döşeme esnasında, birbirini takip eden iki kablo uzunluğu arasın­da, eklerin yapılabilmesi için kâfi derecede fazlalık bırakılır. Ayrıca da, ekçi postasının geçmesinden evvel bu noktada, lehimlerin rahatça yapılması için yeter ebatta bir yarık bırakılmalı ve üstü çadırla örtülmelidir. Ekin hazırlanması esas itibarile zırhın ve kurşun zarfın kaldırılmasından ibarettir. Bunun için, kablolar üzerinde üstteki jutanın nereye kadar sıyrılacağım belirten noktayı işaretlemekle işe başlanır ve buraya çizilen çizginin etrafına bir chatelron keten şeridi geçirildikten sonra juta kesilir. Bundan sonra zırh yaprakları petrole batırılmış bir bezle temizlenir, kesilecekleri nokta işaretlenir, yaprakların konulacak olan nihayeti bir bakır telle çevrilip bağlanarak açılmaları beklenir ve iki yaprak bir üç köşe eye veya demir testeresi ile, kurşun zarfa dokunmamağa itina edilerek kesilir. Bundan sonra alt juta ve yağlı kâğıtlar, kurşunu zırh yapraklarının kesildiği yere kadar çıplak, bırakacak surette kaldırılır ve zarf petrole batırılmış bir bezle silinir.
Kurşun zarfı kaldırmak için bir kurşun bıçağı ile, muayyen kesme noktasının bilezik şeklinde, küçük bir oyuk açılır, bundan sonra zarf, baştan bu oyuğa doğru gelmek üzere bir doğru boyunca açılır.
Bu son işlem için kurşun bıçağını çapa nazaran, çok yatık tutmalı saplanıp da iletkenleri yaralamasına mâni olmalıdır (Şek 17).
Sonra, kurşun bir kerpetenle kaldırılır. İcabında öz üzerinde bulunan pamuk bez durulur ve kalın kâğıtlar kurşunim hizasından kesilir. Bundan sonra öz üzerine kurşun zarfın üzerine bir pamuk bez sarılır ve biraz kurşun altına sokularak kâğıtların kurşun zarfa sürtün­mesine ve rutubetli havanın kablo içine girmesine mâni olunur.
Nihayet, daha önceden hazırlanmış bulunan kurşun manşonu kablonun bir tarafına kaydırmağı unutmamalıdır. Zırhlı kablolarda, manşonun içini kirletmemek için jutayı bir pamuk bezle kapatmayı unutmamalıdır.
En sonunda, çevredeki iletkenler kabloya doğru bükülerek orta taraf açığa çıkarılır, bu vaziyette kablo şekil 18 deki görünüştedir.

2.2. İletkenlerin eklenmesi :
İletkenlerin ekleri hep ayni düşey düzlem üzerine gelecek şekilde yapılmaz, zira bu takdirde çok kalın bir ekyeri elde edilir. Ekler bir çok sıra umumiyetle de üç ve veya altı sıra üzerine konurlar. Ayni çif­tin iki telinin veya ayni dörtlünün dört telinin ekleri daima ayni sıra üzerinde bulunur.
2.2.2. Bükümler. —Küçük çaplı (1,5 mm ye kadar) iletkenler için teller birbiri üzerinde manivela denilen metodla burulurlar. Bu metod şöyle tatbik olunur.
İletkenlerin biri üzerine bir kâğıt manşon (masura) veya sigara geçirdikten sonra ekçi, birleştireceği iki izole teli olur ve birbiri üze­rinde, onlara kâğıdı sarın içine sokacak surette (Şek. 19) bir tam devir yaptırarak burar. Bir pense ile kâğıdı ve varsa sicimi bu sarımdan itibaren ve bakır tellere zarar vermeksizin sıyırır. Bundan sonra iki iletkeni sol elinin baş ve şehadet parmakları arasına burulmanın ya­pılması gereken uçtan alır. Yine bu iletkenleri sağ elile, 150 mm öte­den de tutar ve onları sol el etrafında bir manivela hareketile çabuk döndürür (Şek. 20). Böylece meydana gelen büküm, uçların sarımları sol elin parmaklarının baskısı ne kadar az ise o kadar sıkı olur. İyi ya­pılmış bir bükümün başlangıcı kâfi derecede gevşek olmalıdır ki teller bükülürken karılmasın, uç kısım ise teller arasında iyi bir elektrik kontak temini için çok sıkı olmalıdır. Binaenaleyh başlangıçta telleri iyice sıkmak ve sona doğru yavaş yavaş gevşetmek lâzımdır (Şek. 21). Bundan sonra burulu teller bir pense ile 35 ilâ 40 mm. uzunlukta kesilir. Şehiriçi şebeke kablolarında bu burumlar lehimlenmezler. Uzak mesafe kablolarında ve yine üzerlerinde fantom teşkil edilen bütün tablolarda bükümler uçlarından 10 mm uzunlukta lehimlenir. Bu maksatla hususî bir lehim (% 67 Sn, % 33 Pb) kullanılır. Amerikan lehimi denilen bu lehim, içerisi temizleyici vazifesi gören reçine ile dolu olan tüpler halindedir. Lehimleme üzerinde bir yarık bulunan düz bir havya (Şek. .22) ile yapılır. Lehimci bükümü, önceden ısıtılmış olan havyanın yarığına koyar ve bu yarık üzerinde Amerikan lehimini gezdirir. Büküm (bükülmüş uçlar) lehimlenince onu havya ile yavaşça iter ve yerine gelsin diye ani olarak bırakır, bu hareket lehimin dökülme­mesini temin eder. Bu işlem esnasında ekin diğer tarafları üzerine yağlı bir bez örtmelidir ki lehim parçalan oralara dökülmesin.


2.2.2. Bükümlerin lehimlenmesi hakkında ihta:
Uzak Mesafe Hatları Servis-Okulunda yapılan tecrübelerde lehimlenmemiş burumların zamanla artan dirençler arz ettikleri tesbit edil­iştir. Başlangıçta çok küçük olan bu dirençler bir kaç ay sonra çok büyük değerler alabilmektedir. Orta değerlerde 100 lük büküm grup­ları üzerinde büküm başına 0,2 omdan 0,6 oma kadar varan yâni 10 ilâ 30 metre iletkene tekabül eden dirençler görülmüştür. Münferit değerler bazı hallerde bir kaç omu bulmuşlardır. Ayrıca bu değerler iletkenden geçen akımla da değişmektedir.
Bu dirençler devrenin direncini yâni zayıflamasını ihmal edilemeyecek derecede artırılır. Diğer taraftan Paragraf XIX — 3.1. e XVII — 3.5.1. de gördüklerimize nazaran, bu suretle meydana çıkan direnç­lerin husule getirdikleri dengesizlikler hakikî ile fantom arasında diyafoni ve muhtemelen devre gürültüsü doğuracaklardır.
İşte bu sebeplerden dolayıdır ki uzak mesafe devreleri üzerinde burumları mutlaka lehimlemek icap eder.
2.3.3. Bakır manşonlar. — 1,5 mm den yukarı kalibralarda telleri büküm yapmak, bunların katılığı yüzünden kabil olmaz. Bunlar çeşit­li şekillerde yapılan bakır manşonlarla birbirleri ile birleştirirler.
Meselâ, Baron manşonları, bir yüzlerinde pencere bulunan, yassı kesitli küçük oyuk silindirlerdir (Şek. 23).
İki iletken manşon içine yan yana konur ve Amerikan lehimi, pen­cere üzerinde, havya manşonun altına konduktan sonra, gezdirilir. Ba­kır manşonla ek yapmak daima bükümler yapmaktan daha uzun sü­rer.
2.3. — Kâğıt manşonlar :
Bunlar, kuvvetli kâğıttan yapılmış küçük masuralar olup ekyerlerini izole etmeğe yarar. Çapları telin çapına göre değişiktir. Uzun­lukları 50 ile 100 mm arasındadır, dış çapları 5 ilâ 8 mm ve kalınlıkları 0,5 ilâ 0,8 mm dir. Kâğıt manşon (masura) veya sigara tellerden birisi üzerine, iletkenler lehimlenmeden önce geçirilir. Burum burulduktan sonra, iletken üzerine, iletkenleri kırmasın diye hafif bir eğrilik (eşek sırtı) vermeğe itina edilerekten yatırılır ve bunun üzerine kâğıt ma-.sura geçirilir (Şek. 24).
Masuralar kayıp da iletkenleri çıplak bırakmasın diye tertibat alınmalı, ayrıca da ayni yerde ek yapılan bir çiftin veya dörtlünün iletkenlerini birbirlerinden ayrılmayacak şekilde gruplandırmanın çare­sini bulmalıdır. Şehir şebeke kablolarında bu, maksatla kavelyeler (yüzükler) kullanılır. Bunlar çok kısa f20 mm) kâğıt manşonlardır. Ek yapılmadan önce bir çiftin iki teli ayni kavalyenin içinden geçiri­lir ve onları birbirine kenetler. Umumiyetle muhtelif renklerde yü­zükler kullanılır. Başlangıç kablolarında veya uzak -mesafe kablola­rında da ayni usul kullanılabilir, f Şek. 25 a). Ekseriya da, durdurma için her dörtlüyü çevreleyen bir pamuk iplik kullanılmaktadır. Ayni dörtlünün dört telinin ekleri yapıldıktan sonra dörtlü bu. iplikle çevri­lir, kâğıt masuranın her iki ucunda basit düğümle düğümlenir. Daha sonra da iki iplik, masuraların üstüne düğümlenir (Şek. 25 b).
Ek işinin yapılmasından ve kurutmadan sonra kablonun özü iki tabaka pamuk bezle örtülür.
2.4. Koaksiyal çiftlerin eklenmesi :
Bu eklerde, iletkenler aralarında, iç çapları iletkenleri dış çapın­dan birazcık büyük olan bakır borulardan ibaret manşonlar vasıtası ile birleştirilirler. Elektriki devamlılık önceleri kalay lehimi ile temin ediliyordu. Bu işlem yalıtkanların sıcakta bozulması hakkında daha önce söylediğimiz sebeplerle mahzurlu idi. Şimdi bu devamlılığın man­şonları iletkenler üzerinde çok yüksek basınç altında mıhlamak sureti ile temini tercih edilmektedir. Bu işlem hidrolik pres prensibi üzerin­de çalışan portatif penselerle yapılır. Diş iletkenler için bu iletkenlerin kuvvete mâruz olan kısmının altına bakirli demirden bir halka geçiri­lir ve iletken mıhlama esnasında bu halkaya yaslanır.
Ekin ısıtılması lâzım gelen kısımlarında, polietilen halkalar yerine tetraflüoretilen (teflon) halkalar konur. Bu plâstik hem mükemmel elektrik özelikler göstermemekte hem de 150° yi bulan sıcaklığa dayanmaktadır. Şekil 26, hâlen 2,6/9,4 mm lik koaksiyal kablolar için normalize edilmiş olan eki gösterir.

2.5. — İzolmanın tutumu ve canlandırılması :
İleriki bölümlerde göreceğiz ki, kablonun heyeti umumiyesi için iyi bir izolman işleme ve iyi bakım için esas sarftır. Öte yandan bölüm XXII de, kablodan fabrikada istenen izolman tel başına, 10000 megon - kilometredir. Şantiyede de bu mertebede bir izolman muhafaza etmek icap eder. Bu da ancak aşağıdaki kaideden çıkan bir tedbirler topluluğuna riayet etmek sureti ile kabil olur.
a) Kurşun zarfın içine rutubet girdimi artık dışarı çıkarılamaz
Bu rutubet zamanla gidecek, bu da izolmanı yükseltecektir, fakat izolman hiç bir zaman ilk değerini bulamayacaktır. Şu halde şantiyede kablonun uçlarından rutubet girmemesi için her türlü tedbiri almalıdır.
b) Yüksek izolman direnci fabrikada, kablo özünün boşluk için­de kurutulması sureti ile temin olunur. Böyle muamele görmüş kâğıt çok hidrofil olur. Yani açık havayı gördümü bu hava içinde asılı olan su buharının kuvvetle emer. Şu halde kablonun özü açık havaya her çıkarılışında, kurşun manşonu lehimlemeden önce rutubeti atmak za­rureti vardır.
2.5.1. Birinci kaide her zaman ihtimamla riayet edilmesi lâzım gelen aşağıdaki hareket tarzını gerektirir.


  1. Kabloyu, rutubet tesirini bertaraf edecek her türlü tedbiri almadan asla açmamalıdır. Kablo hendekte olduğu vakit daima çadır altında çalışmalı ve çadır büyük olup üstü tamamen empermeabl ve kapalı olmalıdır (Şek. 27), içinde de devamlı olarak bir ısıtıcı yanma­lıdır. Ayrıca hendeğin kenarlarına doğru, ekin üstünde, toprak ve ça­mura karşı korunmak üzere katranlı örtü konulmalıdır.

Eğer hendeğin içine su yükselmesi tehlikesi varsa, civara bir pom­pa koyup borusunu hendek haricinde bir dereye vermelidir,


Bir yeraltı odada çalışıldığı zaman, ayrıca, kabloyu açmazdan önce, odayı gaz veya benzin yakan bir ocakla ve daha iyisi bir elektrik radyatörü ile kurutmalıdır.

  1. Ekler daima çabuk yapılmalıdır. Hiç bir zaman bir ekyeri gece açık kalmamalıdır. İşte akşam bitmeyecekse ek üzerine, bağlan­mamış iletkenler yatırılır ve üzerlerine ertesi sabah açılmak üzere muvakkaten bir kurşun manşon lehimlenir.


2.5.2. İzolmanın canlandırılması :
Parafinleme — İlk uzak mesafeli Fransız kablolarında (Paris -Strasbourg - B91e) kullanılmış olan bu usul iletkenler üzerine 190° kadar kızdırılmış parafin dökmektir. Parafin rutubeti kovarak kâğıdı yağlar. İşlem, kablo açılır açılmaz yapılmalı ve ek işi bitince tekrarlanmalıdır.
Paralfinleme kolay ve kullanışlı bir metoddur ve çabuk yapılır. Suya batmış kabloların izolmanlarını iade için çok işe yarar. Buna mukabil, aşağıdaki mahzurları vardır: Parafin kâğıt ve pamuktaki tefrik renklerini bozar, parafinli kâğıtlar çabuk büzülürler ve bazı hallerde iletkenler açığa çıkabilir. Nihayet, parafinli kâğıt kolay çatlar ve yırtılır, bu sebeple, bir yerini açınca kâğıdı işlemek zor olur.
Bu sebeplerle, parafinleme Fransada tamamen terk edilmiş ve yerini kurutma almıştır.
Kurutma — Bu işlem, ekleri yaptıktan sonra iletkenleri ısıtarak rutubeti yok etmekten ibarettir. Bununla beraber zarf içine giren rutu­beti tamamen atmak kabil olmadığı için bu metod, ek yapma esnasın­da alınan tedbirleri artırmağı icap ettirir. Kurutmanın esas prensip­leri şunlardır :
a) Kablo düzgün bir sıcaklıkta olarak 100'C den biraz yukarıda ısıtılmalıdır. Isıtma rutubetin tamamen ortadan kalkmasına kâfi ge­lecek kadar uzun sürmelidir. Uzak Mesafe Yeraltı Hatları

b) Hiç bir kısım 130 oC den yukarıda ısıtılmamalıdır. Çok fazla ısıtılan kâğıt çok kırılıcı bir hal alır ve hatta kömürleşir. Öte yandan da tefrik renkleri zayıflar.


Yukarıki iki şart ancak, kablonun kapalı bir zarf içine konup, yavaş ve metodik surette ısıtılması ile yerine gelebilir. Ayrıca da sıcaklığı bir termometre ile takip etmek zarurîdir.
En iyi tertiplerden biri ek yerini, yatay yönde iki kısma ayrılmış olan, ince saçtan yapılmış, iki zarftan ibaret olan kurutucu içine koy­maktır. Alttaki kısım her iki tarafından birer sıkıştırıcı ile kabloya tesbit edilir. Dıştaki zarfın alt tarafında bir delik vardır. Yukarıki iki ya­rım silindir aşağıki yarım silindirin yarıklarına gömülüdür. Her iki zarfta da yukarı kısımda birer pencere vardır. İç zarfın penceresinde cam dıştakinde ise kayan saç kapak vardır. Bu suretle ne zaman iste­nirse termometre okunabilir. Âletin uzunluğu o kadar olmalıdır ki her iki tarafta kablo zarfını 10 cm. kadar taşısın. Ek işi bittikten sonra eke bir termometre bağlanır ve bir pamuk bezle örtülür ve kurutucu kab­lo üzerine kapatılır. Alta aşağıki deliğin karşısına gelmek üzere bir petrol ocağı konur ve üstteki pencereden termometre takip edilir.
Normal şartlar altında eki 20 dakika 120° kadar sıcaklıkta ısıtmak icap eder. Atmosfer çok rutubetli veya ek uzun müddet havada kalmış­sa bu müddeti uzatmalıdır. İyice ıslanmış (bozukluk tamiri) bir kab­loyu kurutmak icap ediyorsa, ayni zamanda repetör istasyonunda izolmanı kontrol etmelidir. Bu takdirde kurutma bütün iletkenler mükemmelen yalıtkan hale geldikten sonra 20 dakika daha devam etme­lidir.
2.6. — Kurşun manşon :
Özü ve pamuk sargıyı kuruttuktan sonra ekin üzerine kurşun manşon (zıvana) geçirilir ve manşonun iki ucu kurşun zarfla lehimle­nir.


      1. Manşon. Fransa’da normal olarak kullanılan manşonlar silindir şeklinde borulardır. Daima saf kurşundandırlar, zira alaşım­ların işlenmesi zordur. Manşonun kalınlığı hiç olmazsa kurşun zarfın-ki kadar olmalıdır. Kalınlıktaki düzgünlük şartları zarflardakinin ay­nıdır.




      1. Lehim. — Manşonu lehimlemek için % 67 kurşun ve % 33 kalay ihtiva eden, tenekeci lehimi kullanılır. Kullanılan lehimin tamamen temiz olması yâni yabancı maddeler ihtiva etmesi lâzımdır. Bil­hassa kurşun boruların ıskartalarından imâl edilen lehimleri kullan­mamalıdır. Bu ıskartalar daima bir miktar antimuvan ihtiva eder ki bu da erime noktasını düşürür.



      1. Manşonun hazırlanması ve yerine konması. — Kurşun man­şon, kablonun kurşun zarfını her iki uçta 50 mm, kadar geçmelidir. Manşon kendisine iyi bir silindir şekli veren bir tahta merdaneye çevrilerek hazırlanır. Bundan sonra uçlar 80 mm. kadar bir uzunluk, bir eğe veya çelik telden tarak ile kazılır ve iç kenar şevli olarak yontulur (Şek. 29). Bundan sonra kazınmış kısım onu oksidasyondan korumak için stearin ile örtülür. Bundan sonra manşon, daha önce de söyledi­ğimiz gibi, kablonun uçlarından birinden geçirilir. Ek yapıldıktan ve kurutmadan sonra manşon içinin temizlenmesine ve rutubeti kaçır­mak için hafifçe ısıtılmasına itina edilerek, yerine getirilir. Manşonun uçları, bir lehimci tokmağı (hususî biçimde bir tokmak) ile vurarak, zarf üzerine mümkün olduğu kadar tamamen intibak edecek surette yatırılır. Bundan sonra zarf, manşonun ucundan itibaren 100 mm. ka­dar kazanır ve buralar stearinle örtülür. Nihayet icap ederse zarfın üzerine zamklı kâğıtlar yapıştırılarak lehimin kati olarak nerede du­racağı belirtilir. Şimdi manşon lehimlenmeğe hazırdır.


2.6.4. Manşonun lehimlenmesi. — Kurşun manşonu lehimlemek için iki metod kullanılır :


  1. Lâmba ile lehimleme. — Bu metod lehim çubuklarım doğru­dan doğruya lehimlenecek parçalar üzerinde, onları bir lehimci lambası ile ısıtarak eritmekten ibarettir. İlk önce lehimlenecek olan ve stearinle kaplı yüzeyler sol elde tutulan lehimci lâmbası ile ısıtılır, bu sırada ayni zamanda lehim çubuğu ela aleve tutulur. Bu lehim yumu­şar yumuşamaz lehimlenecek yüzeylere, tamamen yapışacak şekilde sürtülür. Bu ilk sürme işi çok mühimdir: Kurşunun lehime iyi yapış­tırılması buna tâbidir. Bundan sonra, lâmba ile hamur haline getirilen, kâfi miktarda lehim konur ve lehim taşıyan bir bez ile buna münasip bir şekil verilir. Lehim taşıyan bez kendi üzerine bir çok defalar kıv­rılmış ve sonra iç yağı sürülmüş bir kumaş parçasıdır.




  1. Kepçe ile lehimleme. — Bazı ecnebi memleketlerde pek çok kullanılan bu metod lehimlenecek kısımlar üzerine, evvelce bir pota­da eritilmiş olan lehimi dökmekten ibarettir (Şek. 30). Kablonun sı­caklığı kâfi dereceye gelince lehimi yapan ekleme yerine lehim taşıyan çuha ile işleyerek ona nihaî şeklini verir.

Kepçeli lehimlemenin avantajı kurşun parçalarını yeraltı odalar­da, aralara çıplak alev sokmadan yani, patlama tehlikesine meydan vermeyerek, birleştirmektir. Lâkin lâmba ile lehimden daha zordur ve daha çok lehim sarfına sebebiyet verir. Hâlen Fransa’da ancak bazı hususî hallerde kullanılmaktadır.


c) Lehimlemenin vasıfları : — Bu özellikler su geçirmezlik ve mekanik mukavemettir.
Su geçirmezlik lehimin kalınlığım artırmakla mutlaka artmaz, zira kütlenin homojenliğini temin etmek kalın lehimlerde ince lehim­lerden daha zordur. Esasen lehim ile kurşun zarf arasındaki su geçirmezlik doğrudan doğruya sürme ve yapıştırmaya tabidir.
Mekanik mukavemet kalınlıkla artar, fakat çok fazla mukavemet aramak beyhudedir. Kablonun zarfı veya manşon kadar dayanıklı ol­mak kâfidir.
Bu mukavemetin rasyonel olarak tetkiki lehim profillerinin normalize edilmesine ve muayyen çaptaki bir kablonun lehimi için kulla­nılacak lehimin ağırlığının tesbitine imkân vermiştir.
2.6.5. Yarık manşon. — Kabloyu önceden manşondan geçirmek mümkün olmaması veya manşonların tekrar açılması hallerinde yarık manşonlar kullanılır. Yarıklı manşon uzunluğuna yarılmış bir silindir. Çapı normal manşondan biraz (10 mm kadar) büyük olma­lıdır. Yarığın iki kenarı eye ile ters yönde yontulmuştur (Şek. 21) manşonun kenarları da normal manşonda olduğu gibi kazınmıştır. Manşon ekin üzerine geçirilir ve uzunluğuna yarık lehimlenir. Soğu­duktan sonra manşonun uçları, normal manşonda olduğu gibi lehim­lenir.
Burada işaret edelim ki Almanlar bütün ekyerlerinde uzunluğuna yarılmış ve fabrikada şekil verilmiş (Şek. 32) manşonlar kullanmak tadırlar. Bu nevi manşonlar Paris - Bordeaux kablosu üzerinde kullanılmıştır.
2.7. — Font manşonlar :

2.7.1. Manşonun tarifi : — Zırhlı kablolarda kurşun manşonu: üzerine bir de font manşon (ekleme kutusu da denir) konur.
Font manşonun (Şek. 33) rolü zırhın kabloya verdiği mekanı mukavemetin devamı yâni her türlü çekme ve eğme kuvvetine zırhı kendi başına karşı koymasının teminidir, aksi takdirde kuvvetler kurşun manşona veya eklere geçecektir. Font manşon aynı zamanda, kama darbelerine karşı mükemmel bir muhafaza teşkil eder.
Font manşon, somunlarla birbirine bağlanan iki yarım kabukta teşkil olunur. Çemberler alttaki yarım kabuğun kabloyu sıkmasına yarar. Sıkma asla kurşun üzerine veya iç juta üzerinde olmamalıdır, zira kurşun çok yumuşaktır. Şu halde sıkma yapraklar üzerine ve dış çuta üzerinde olacaktır. Sıkma işinin sırh yaprakları veya dış juta (kalafat) üzerine olabilmesi muayyen bir kabloya uygun gelecek şema çapının seçilmesinde serbestlik temin eder. Çemberlerin altına bilezik denilen dairesel kamalar konulması da ayrıca bir kolaylıktır.
Font manşon ile kurşun manşon arasındaki boşluk maden kömü­rü katranı, reçine veya benzeri bir madde ile doldurularak lehimlerin kırılması halinde rutubet hücumu önlenir.
2.7.2. Kutunun yerine konması.— Kablo açılırken, iki taraftaki zırh yapraklan, aralarında font manşonun boşluğu kadar yer kalacak surette kaldırılır. Eğer çemberler yapraklar üzerinden sıkacaksa üst­teki juta, çemberlerin genişliği kadar yaprak açıkta kalacak şekilde kaldırılır. Eğer çemberler dış çuta üzerinden sıkacaksa juta ancak manşonun iç boşluğuna eşit bir uzunlukta kaldırılır. Juta tabakaları üzerine, şaterton şerit sarılarak açılmaları önlenir.
Kurşun manşonun lehimlenmesinden sonra zırhın elektriki de­vamlılığı devam ettirme telleri ile tesis edilir, yâni birbiri üzerine bu­rulmuş iki bakır tel iki taraftaki kablo parçalarının zırh yapraklarına ve kurşun zarfa lehimlenir.
Bundan sonra, manşonun alt kabuğu konur, betondan yastıkla yapıştırılır ve çemberlerle kabloya sıkılır. Sonra da üst kabuk yer konup somunlu vidalarla tesbit edilir. Daha sonra, önceden ısıtılmış katran bir delikten dökülecek öbür delikten çıkıncaya kadar devam edilir. Katran çabucak büzüldüğü için bu işlemin soğuma esnasında bir kaç defa tekrarlanması lazımdır ki boşluk iyice dolsun. Doldurma delikleri manşona nazaran çıkıntılı olmalıdır ki sıvı katrana doldur için kâfi basınç temin etsin. Nihayet delikler kapanır. Paslanmaya mâni olmak için somunlar üzerine biraz katran dökmek iyi olur.
2.8. — Bir ekin hesabı :
Kâğıt manşonun büyüklüğü sadece iletkenin kalibrasına tâbidir. Kurşun ve font manşonların boyutları ise esas itibari ile eklerin vesayetine, yâni kâğıt manşonların kaç sıra ve her sırada kaç kâğıt manşon bulunduğuna tâbidir.

Fransız şebekesinin ilk kabloları hemen tamamı ile lâğımlara konurdu. O zamanlar, manşon çaplarının mümkün olduğu kadar zarının çapı kadar olmalarına bakılırdı, bundan maksat da kabloları bir biri üzerine yığabilmekti.


Bunun neticesi de kâğıt manşonların bir çok sıralara ayrılması netice olarak kurşun manşonun pek uzun olması idi. Bu nevi bir sebep, artık galerilere, delikli künklere ve toprağa konulan kablolar için mevzuu bahis değildir. Bu son hallerde, uzunluğu az fakat kalın manşonlar kullanmak daha faydalıdır. Hakikaten, yeraltı odalarının uzunluğu esas itibari ile, içlerine konacak manşonların boylarına bağlıdır. Şu halde bu odaların inşası, manşonlar ne kadar kısa ise o kadar kolay olacaktır. Yine, zırhlı kablolarda, arıza halinde bir eki çıkarmak için yapılacak kazının uzunluğu manşonun boyu ile orantılıdır. Ni­yet, uzun ekler üzerine, tellerin gerilmeleri yüzünden, ortadaki çiftleri bulmak çok zordur.
Amerikalılar ve Almanlar, 1200 çiftli kablolar için bile uzunluğu asla 60 cm yi geçmeyen kurşun manşonlar kullanıyorlar. Fransa’da hâlâ İdare kablolarında uzun manşonlar (900 çiftli kablo için, 16 s: ek manşon boyu l metre) kullanılmaktadır. Uzak mesafe kabloların kalın ve kısa manşonlar (3 veya 5 sıra ek) kullanılmaktadır.
Her yeni tip kablo için, ona benzer kablolarla mukayese Suret boyutlar tâyin edilmektedir. Bununla beraber işaret edilebilir ki, kağıt manşonları 5 mm çapında olan dörtlü kablolar için manşonun iç çapı 24 mertebesinde olup buradan n her sırada lehimlenen dörtlü sayısını göstermektedir.
Misâl: l mm telden 112 dörtlülü bir kablo için lâzım olan man­şonları tâyin etmek icap etsin. Bu teller için 60 mm uzunluğunda ve 5 mm çapında masuralar kullanılmaktadır. Ekler 5 sıra üzerinde yani 5x60 = 300 mm üzerinde yapılacaktır. Her iki tarafta, iletkenlerin açıl­ması için 75 mm. İlâve edilmelidir. Şu halde iki kablonun kurşun zarflarının uçları arasında 300 + 2x75 = 450 mm. mesafe bırakmak icap eder. Nihayet her iki tarafa kurşun zarfın doğulup yatırılması için 50 şer mm. kalmalıdır. Sonuç olarak manşonun uzunluğu :

450 + 2x50 = 550 mm. olacaktır.

Yukarıda geçen formül, formülün iç çapı için

24= 120 mm vermektedir.



Daima, bir deneme ek yeri yapılarak hesapla bulunmuş olan bo­yutların tahkik edilmesi ihtiyata uygun olur.
3. PUPİN BOBİNLERİNİN BÖLME VE BAĞLAMA PARÇALARI

3.1. Bölme ve saptırma parçaları :
Hattın muayyen noktalarında ya bir kabloyu ikiye veya daha ço­ğa bölmek yahut da bir sapma kablosu ayırmak icap eder. Bu durum­la bilhassa santrallere veya repetör merkezlerinde girişte karşılaşı­lır, buralarda büyük kapasiteli kablolar, her biri bir kablo başına gi­decek olan daha küçük kapasiteli kablolara bölünür. Bu hallerde, bölme parçaları denilen hususî lehimleme parçaları kullanılır.
Burada yalnız, uzak mesafe kabloları üzerinde kullanılanları an­latacağız. Böyle bir parçayı elde etmek için alelade bir manşon alı­nır ve içine esas kablo geçirilir. Bölünen kablolar ya ikiden ibaret olur ve yan yana konur, yahut da bir üçgen veya kare şeklinde konurlar. İletkenlerin birleştirilmesi normal bir ekteki gibi olur. Kurşun man­şonu yerine koymazdan evvel bölen kablolar arasına kelebek denilen bir parça sokulur. Bu parça kurşun zarftan kesilen ve kendisine mümkün olduğu kadar, bölme kablolarının arasındaki boşluğun şekli verilen bir parçadır. (Şek. 34).
Kelebeğin, kablo uçları gibi kazınması lâzımdır. Vazifesi ek içinde kablolar arasında boşluk kalmamasını temin etmektir. Manşon yerine konduktan sonra uçları kablolara doğru yatırılır ve lâmba veya kepçe ile (Şek. 35) lehimlenir. Hiç bir zaman dört kablodan fazlasına bölmemek tavsiye olunur. Daha yüksek sayı için, ya bölmeyi müteakip adımlarda yapmak, yahut da önceden hazırlanmış lehimleme parçaları kullanmak tercih olunur.
Bir tarafa ayrılan kabloyu ana kablonun belli sayıda îletkene bağlamak için saptırma parçası kullanılır. Kurşun kısımlar be parçasında olduğu gibidir. Şu halde sapan kablo ana kablonun bir tarafından, meselâ sağından, ona paralel olarak çıkar (Şek. 36). Bu ve de ana kablonun sağından gelen iletkenler sapan kablonu iletken ne uçlu veya kıvrık eklerle birleştirilmelidir. (Şek. 37). Hususu ile, tek başlangıç kablolu Pupin bobini kutularında durum böyledir, şekil 38 de bir iletkenin böyle bir ekteki dolaşmasının şemasını veriyoruz.

3.2. — Başlangıç kablolu Pupin kutularının bağlanması :
Bağlantılar saptırma parçaları ile yapılır. Manşonun kenarından herbiri üzerine bir telle başlangıç kablosu konur.
Bu suretle, ayni manşona iki kutu bağlanabilir (Şek. 39).
Rutubet girmesine karşı munzam tedbir olarak kablonun parafin-eme ile kurutulmuş olan bölme veya saptırma ekyerleri umumiyetle parafinle doldurulur. Bunun için şöyle hareket edilir: Kurşun manşon lehimlendikten sonra üst tarafına 20 mm. kadar çapta iki delik delinir. Birinci delikten sıcak parafin ikinci delikten çıkıncaya soldurulur. Bundan sonra delikler, içlerine küçük kurşun tamponlar sokup lehimlenerek kapatılır.
3.3. — Kabuklu bobin kutularının bağlanması :
Bu kutuların bağlanması hiç bir hususi güçlük arz etmez. Giriş ve çıkış iletkenleri çıkış levhasının enine eksenine nazaran simetrik ola-ak (Şek 40 ve XXIII — 13) ayrılır. Ekler yapıldıktan sonra yukarıki kabuk yerine konur ve lehim çubukları yarıklar üzerinde eritilerek lehim yapılır. Aynı zamanda zarfın ucu pirinç manşona lehimlenir, bundan sonra font manşon birleştirilir ve iki manşon arasındaki boşluk kompund ile doldurulur (Şek. 41). Bu çeşit bağlantı hem ambarlı hem de ambarsız modellere tatbik edilebilir
4-UÇ VE ARA MERKEZLERDE NİHAYETLENDİRME:

4.1. — Umumî vaziyet :
En çok kullanılan vaziyet şudur (Şek. 42). Bir bodruma konan 2 bölme parçası, l esas kablosunun repetörler odasında bulunan 3 kab­lo başına kadar gitmek üzere bölünmesini temin eder.
H şeklinde yüklenmiş kablolarda uçtaki yarım kesimin uzunluğu­nu hesaplarken kablo başına repetörlere bağlanan kablo parçasının kapasitesini gözönüne almak lâzımdır.
Eğer meselâ Pupinleme adımı 1840 m. ise 15 m. lik kablonun uzun­luğu 15 m. ve bunun kilometrik kapasitesi 54 m F/Km. ise yarım kesi­min kablo başına kadar ölçülen uzunluğu şu olmalıdır.

(1840 – 15 x ) = 909,5 m
4.2. — B şeklinde yüklemenin nihayetlenmesi :
B şeklinde yüklemenin yarım kesim olarak nihayetlenmesi, umu­miyetle olduğu gibi, H şeklinde yükleme ile beraberken, güçlük arz-eder, çünkü bu sonuncu nihayetlendirme yarım-kesimi B yüklenmesi­nin tam kesimine denktir.
Bu takdirde devrenin uçlarına yani istasyona, bir yükleme birliği ile Co/4 değerinde bir kondansatör bağlanır. C0 değeri H şeklinde yük­lemenin kesiminin kapasitesi kadardır. Binaenaleyh dörtlü üzerinde, dörtlünün üç translatörünün hat sargılarının uçlarına kondansatörler bağlanır (Şek. 43).
Bununla beraber işaret edelim ki, Paris-Lyon 2 kablosunda B 88/ 36 yüklü devreler bir yarım bobinde yâni 444/18 lik bir birlikle nihayetlendirilmiştir.
43. — Tamamlayıcı hatlar :
Bazı müstesna hallerde mahallî şartlar birinci Pupin noktasının yarım adımda bulunmasını icap ettirir. Bu takdirde, doğru bir nihayetlendirme elde etmek için, ya uçtaki kesim kısa ise kondansatöler veya son kesim çok uzunsa kondansatörler ve bobinler ilâve etmek lâzım gelir. Tamamlayıcı kondansatörler kablo başının fiş bloğuna konulabilir (Şek. XXII—17).
5. KESME VE SAPTIRMA NOKTALARI
Olabilir ki bu kablonun bazı devreleri bir merkezde, bu merkez bir repetör istasyonu olmadığı halde dursunlar. Bu takdirde bu merkezde bir kesme noktası bulunur. Bunun için ya kabla merkezi içine kadar getirilir ve orada bir kablo başında nihayetlendirilir, yahut da buraya küçük bir saptırım kablosu getirilir; Bu son tarzda çözüm, kesilecek dörtlü sayısının az olması veya merkezin ana kablo güzergâh için en elverişli görülen yerden uzak olması halinde tatbik olunur. Sırası ile, pratikte rastlanan çeşitli halleri tetkik etmeden önce, kesme noktalarında translatörler kullanılması hususu üzerinde duracağız.
5.1. — Kesme noktalarında translatörler kullanılması :
İlk önce şuna işaret edelim ki translatörler gerek bir dörtlünün tellerinin ayrılmasında (Kombinezonun bozulmasında) (Şek. 44) gerekse bir dörtlünün üç devresinin bir uzatma dörtlüsü veya havaî ha grubunun empedanslarına adaptasyonu hususunda kullanılabilirler (Şek. 45).
Üç translatörün teşkil ettiği topluluk, birinci halde bir uç ayırma birliği ve ikinci halde bir translasyon birliği teşkil eder.

Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə