Çevre mühendiSLİĞİ laboratuvari güvenlik poliTİkasi ocak, 2013 Bu Belgeyi Okumak Yaklaşık 10 Dakika Sürer



Yüklə 63.45 Kb.
tarix08.11.2017
ölçüsü63.45 Kb.



ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI

GÜVENLİK POLİTİKASI

Ocak, 2013

Bu Belgeyi Okumak Yaklaşık 10 Dakika Sürer.

İÇİNDEKİLER

  1. Giriş

  2. Tehlike Analizi

  3. Risk Analizi

  4. Tüm Laboratuarlar İçin Kurallar

  5. Aşılama

  6. İlkyardım

  7. Mesai Saatleri Dışında Çalışma ( Gece Geç Saatlerde ve Hafta Sonu Erişimi )

  8. Güvenlik Yönetimi

  9. Risk Değerlendirme Formu

  10. Çevre Mühendisliği Laboratuarları Mesai Saatleri Dışında Çalışma Güvenlik Politikası

    1. Mesai Saatleri Dışında Çalışma Formu

  11. Güvenlik İndüksiyon Prosedür Bildirimi



  1. GİRİŞ

Çevre Mühendisliği Laboratuarlarında çalışmak çok eğlencelidir. Çevre kirliliğinin izlenmesi ve arıtım yöntemlerinin araştırılması eşsiz bir çalışmadır.

Laboratuarda her kişi için, her zaman güvenliği düşünmek, güvenli çalışmak en iyi güvenceyi sağlamaktadır.

Biz laboratuar yöntemlerinin ve bileşiklerin insanlar için tehlikeli olup olmadığını işlemek zorundayız. Kısa zamanda tehlikeler ile daha emniyetli çalışmak önem arz etmektedir.

Bu politikadaki yönetmelikler size, güvenlik için yardımcı olacak bir rehberdir. Onlar, düşüncenin yerine geçmez.

Eğer bir düzenlemenin fazla olduğunu düşünüyorsanız, bunu görmezden gelmeyin, güvenlik toplantısı aracılığıyla müdahale edin. Aynı şekilde eğer yanlış bir şey olduğunu düşünüyorsanız laboratuar teknisyenleri veya akademik personelden birinin acil olarak ilgilenmesini sağlayın. Eğer endişelerinizle ilgilenilmediğini düşünüyorsanız, güvenlik sorumlusu ya da bölüm başkanı sizinle bu konuyu konuşmaktan mutluluk duyacaktır.

Aşağıda yazılanlar tüm laboratuarlar için geçerli temel kurallar listesidir. Bu kurallara laboratuara giren herkes uymak zorundadır.



  • Bu laboratuarlara giren her yeni üye, öğrenciler veya onların organizatörleri bu kuralları dikkatlice okur.

  • Laboratuardaki sorumlular yeni grup üyeleri veya öğrencilere bu kurallar listesini sunar ve böylece çalışmalar gerçekleştirilir.

  • Herhangi bir sorun olursa öğrencilerin laboratuar teknisyeni veya bölüm başkanına başvurmaları gerekir.



  1. TEHLİKE DEĞERLENDİRMESİ

Bu ilkeyi anlamak için Çevre Mühendisliği Laboratuarlarındaki mevcut tehlikelerin türünü anlamak gerekir.

Bir tehlike size zarar verecek kapasiteye sahiptir.

Bu laboratuarlarda çevrenizdeki tehlikelerin farkında olmak önemlidir. Bu düzenlemelerin çoğu, tehlikeler ile riskleri kontrol etme girişimleridir.


  • Enfeksiyon: Kanalizasyon ve arıtma çamuru içinde virüs, bakteri, protozoa gibi tehlikeler vardır ve bunların enfeksiyon riski vardır. Bu tehlikeler laboratuarda rutin olarak araştırılmalıdır. Örneğin, E.coli 0157 gibi organizmalar oldukça bulaşıcıdır ve böbrek yetmezliğine neden olup insanları öldürebilir. Ayrıca bakteri kültürleri de tehlikelidir.

Enfeksiyon, mikrop bulaşmış giysi ve eller aracılığıyla ve kirlenmiş iğne, neşter ve kırık cam aracılığıyla yayılmış olur.

enfeksiyon tehlikesinin en fazla olduğu yerler mikrobiyoloji laboratuarlarıdır.



  • Alkali ve Asitler: Konsantre alkali ve asitler, KOI ve TKN dahil olmak üzere rutin işlemlerde sıklıkla kullanılmaktadır. KOI çalışma alanları oldukça tehlikelidir. Bu asitler gözleri ve cildi yakar.



  • Yangın: Yanıcı sıvılar çeşitli okullarda kullanılmaktadır. Sıkıştırılmış gaz silindirleri şiddetle patlayabilir. Yangına, doğal alevlerin yakınında yanıcı sıvıların kullanımı ve başarısız kullanılan buhar dolapları neden olabilir.



  • Zehirli ve Kansere Neden Olan Kimyasallar: Kullanılan birçok madde, solunum yoluyla yutma ve deri yoluyla emilim ile toksik etki yaratabilir. Bazı kimyasallar kansere neden olabilir.



  • Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar: Biz her zaman bu organizmaların çevre ve sağlık için tehlikeli olduğunu kabul ediyoruz. Bu organizmalarla savaşmak, özel değerlendirmeler ve prosedürler gerektirir.



  • Ultraviyole Işık ( İyonize Olmayan Işınım ) : UV ışınları yakabilir ve görmeye zarar verebilir.



  • Diğer Tehlikeler: Düşme ve elektrik şokları laboratuarda tehlikelere neden olabilir.



  • Kaldırma: Ağır eşyaları kaldırmak tehlikelidir.



  • Arazi Gezileri: Tehlikeler: şantiyelerde, yüksek dağlarda, madenlerde, nehirlerde ve kanalizasyonlarda mevcuttur.



  1. RİSK DEĞERLENDİRMESİ

Risk, belli bir tehlike olasılığını ifade eder. Genellikle risk değerlendirmesi, bir tehlikenin niteliği ve kapsamı dahil olasılık, koşul ve sonuçlarını da açıkça ifade etmektedir.

Risk değerlendirmesi genellikle sorumlu öğretim üyesi ile görüşerek laboratuar çalışanı tarafından hazırlanır.



Daha önce ele alınan risk değerlendirmesi;

  • Risk değerlendirme formu Word dosyası halinde akademik ve teknik personelden temin edilebilir.

  • Sağlık için tehlikeli yeni maddeler kullanmak (Sağlık için tehlikeli maddelerin kontrolü)

  • Güçlü kanserojenler

  • Tehlikeli saha çalışmaları

  • Gözetimsiz deneyler

Risk değerlendirmesinin;

  • Laboratuarda kolayca kullanılabilen,

  • İşçi ve akademik sorumlu tarafından muhafaza edilen,

  • Emniyet veritabanı Word formatında laboratuar teknisyeninde bulunan (Akademik sorumluların adıyla oluşturulup) kopyası bulunmalıdır.



  1. TÜM LABORATUVARLAR İÇİN KURALLAR

1. Aşı tavsiyelerini okuyun ve düşünün ( Bölüm 5 ).

2. Laboratuarda çalışırken laboratuar önlüğü giyilmelidir. Ziyaretçilerin, hiçbir yere dokunmadıkları sürece laboratuar önlüğü giymelerine gerek yoktur.

3. Yemek yenen bir odaya girmeden önce laboratuar önlüğünüzü çıkarın.

4. Laboratuardan çıktığınızda ellerinizi yıkayın.

5. Laboratuarda ağzınıza bir şey almayın.

6. Laboratuarda hiçbir şey yemeyin ve içmeyin ( sakız dahil ). Laboratuar içine yiyecek ve içecek getirmeyin.

7. Laboratuarda cep telefonlarınızı yanıtlamayın veya elinize almayın. Kapatın ya da sessiz moda ayarlayın. Cevapsız aramaya dönmek için çalışma sonunda laboratuar dışına çıkın.

8. Tezgâh üzerinde asla kesici alet bırakmayın. Kırık camları cam malzeme kaplarına atın.

9. Bütün atıklar için uygun bertaraf yöntemlerini kullanın. Siyah torbalar sadece zararsız atıklar için kullanılır ( Örneğin, kâğıt havlular ). Kontamine olduğuna karar verilen herhangi bir atık kontamine atık olarak atılmalıdır.

  • Yangın Tehlikesi

10. Uzun saçlar arkadan bağlanmalıdır.

11. Yanıcı sıvılar metal kaplar içinde muhafaza edilmelidir.

12. Yanıcı sıvıların 25 litreden fazlası depoda muhafaza edilmelidir.

  • Tehlikeli Asit ve Alkalilerin Depolanması

13. Konsantre asit ve alkalilerle çalışma yapılırken mutlaka koruyucu gözlük kullanılmalıdır.

14. KOI ve TKN çalışılan yerlerde de koruyucu gözlük kullanılmalıdır.

  • Diğer Tehlikeler

15. Çalışılacak her günün başında ve sonunda tezgâhı ve teçhizatı temizleyin.

16. Dökülen her şeyi anında temizleyin.

17. Tüm kapları etiketleyin ( içerik, isim ve tarih ).

18. Tüm kırılmaları ve kazaları rapor edin. ( Size ceza verilmeyecektir. )

19. İlk kez bir ekipman kullanmadan önce talimatları araştırın.

20. Akademik personelden izin almadan akşam 6 ve sabah 9 arasında laboratuarda çalışılmaz. Asla tek başınıza çalışmayın.

21. Eğer 5 kg dan büyük ürünün tartımı yapılacaksa bu durumda teknik personele danışın.

22. Eğer bir saha gezisine gidiyorsanız bölüm başkanına bilgi verin ve form doldurun.

  • UV Işığının Tehlikesi

23. UV ışınlarının kullanımı, üniversite koruma ofisi tarafından açıklanan prosedürlere uyarak olmalıdır. Bu ışınların kullanımı halinde bölüm teknisyenine bilgi verin ve form doldurun.

  • Genetiği Değiştirilmiş Mikroorganizmaların Tehlikesi ( GMMOs )

24. Hiçbir GMMO çalışması üniversite ve alt-komite onayı olmadan üstlenilemez. Daha fazla bilgi için teknisyene danışılmalıdır.


  • Mikrobiyoloji Laboratuarı İçin Ek Kurallar

25. Eğer ihtiyacınız yoksa laboratuara girmeyiniz.

26. Kapıyı kapalı tutunuz.

27. Laboratuardan ayrılmadan önce ellerinizi yıkayın ve önlüğünüzü çıkarın.

28. Her günün başında ve sonunda tezgahı dezenfekte edin.

29. Dezenfektan temin edin.

30. Atık bertaraf edilmeden önce dezenfekte edilmelidir. Atıklar günlük olarak otoklava alınmalıdır.

31. Mikroorganizmalar ile çalışmak için yukarıdaki taahhütlere uymalı ve görevli personele danışmalısınız.

Mikrobiyoloji Laboratuarı Malzemelerinin Bertarafı

Bütün kontamine olmuş malzemeler atılmadan önce kesinlikle steril edilmelidir.



  • Kesici aletler, slaytlar, pipet uçları ( <=1 mL ), laboratuar etrafına yerleştirilen göz alıcı, sarı kesici aletler kutusuna atılmalıdır. Hiçbir korumasız kesici alet yere bırakılmamalı ve kırmızı renkli tehlikeli atık kutularına atılmalıdır.

  • Tek kullanımlık atıklar, kirlenmiş olsa bile otoklava konulmalıdır. Yarım dolu torbalar otoklavlanmalıdır.

  • Kirlenmiş olmayan tek kullanımlık atıklar, otoklav bandı ile otoklavlanıp özel olarak işaretlenip kovalara konmalıdır. Ancak o zaman bu ürün yıkama odasına götürülebilir.

  • Kirlenmiş cam pipetler, uygun boyutta %3 virkon ile dolu bir kavanozun içine batırılmış olmalıdır, daha sonra yıkama odasına geçirilip bir gece bekletilmelidir.

  • Kırık camlar, kirlenmiş kırık cam kovalarına konmalıdır. Bu kova atılmadan önce bertaraf edilecek ve bertaraf için otoklava konulacaktır.

  • Otoklav kullanımı: Otoklav kullanılmadan önce bir görevliden talimat alınması gerekmektedir. Daima verilen talimatlar uygulanmalıdır. Otoklavın 6 aylık aralıklarla bakım ve kontrolü yapılmalıdır.

  • Sorumluluklar: Kırık camlar teknik personel tarafından otoklavlanabilir ve bertaraf edilebilir. Keskin kutuları teknik personel imha edecektir. Kişiler Diğer kontamine olmuş atıkların dezenfeksiyonundan sorumludur. Otoklavlanmış atıkların toplanması ve bertarafı teknik personel tarafından organize edilecektir. Şüphe durumunda, teknik personele danışılmalıdır.

  1. AŞILAMA

Aşağıdaki aşılar laboratuvarda çalışan herkes için tavsiye edilir.

  • Hepatit - A

  • Tetanos

  • Çocuk Felci

  • Tifo

Üniversite ancak, üniversite iş sağlığı hizmeti aracılığı ile aşılama organize edebilir. Ayrıca yerel pratisyene sorarak ya da doğrudan muayenehane aracılığı ile aşılama yapılabilir.

  1. İLK YARDIM

İlk yardım gereken durumlarda üniversitemizde;

  • Acil Servis ve Ambulans: 2341

  • Dekanlık: 1010

  • Bölüm Başkanlığı: 1217 – 1221 numaralarından yardım isteyebilirsiniz.



  1. MESAİ SAATLERİ DIŞINDA ÇALIŞMA ( GECE VE HAFTA SONU ERİŞİMİ )

Mesai saatleri dışında çalışma, normal çalışma haftası ve diğer tatil dönemleri dışında herhangi bir zaman olarak şöyle tanımlanır:

  • Günlük ( Akşam 6 ve Sabah 8 Arası )

  • Hafta Sonları ( Cuma Akşam 6 ve Pazartesi Sabah 8 Arası )

  • Üniversite Tatil Dönemleri ( Örneğin; Resmi Tatiller, Yılbaşı )

7.1. LABORATUAR ÇALIŞMASI İZNİ

Mesai saatleri dışındaki tüm laboratuar çalışmalarınız danışmanınız ve sorumlu personel ile görüşülmelidir. Zaten mesai saatleri dışında çalışma dönemleri sırasında yapmayı planladığınız herhangi bir etkinlik için bir risk değerlendirmesi yapılmış olmalıdır. Bazı düşük riskli çalışmalar laboratuarda en az bir başka kişinin mevcut olması şartıyla gerçekleştirilebilir. Tüm yüksek riskli işler ertelenir ve mesai saatleri içinde yapılması gerekir.



7.2. ÇALIŞMA SAATLERİ DIŞINDA KAYIT

Üniversitede mesai saatleri dışında çalışıldığında düzenlemelere uymak amacıyla, daha önce bölüm başkanlığı bilgilendirilerek imza atılmalıdır. Form doldurulmalıdır. Çalışırken imza atmayı unutmayın lütfen.



  1. GÜVENLİK YÖNETİMİ



  • Bireysel: Güvenli bir şekilde çalışmak ve uygun risk değerlendirmelerinin yürütülmesini güvenceye almak amacıyla, kendi eylemlerinizdeki sorumluluklarınızı bilmeniz gerekir.

  • Teknik Personel: Yukarıdakilere ek olarak, teknik personeli ve polisi güvenli çalışmaya teşvik etmek ve zorlamak gerekir. Onlar her zaman iyi bir örnek oluşturmalıdır.

  • Akademik Personel: Bunlara ek olarak, yukarıda normal denetim yoluyla yürütülen risk değerlendirme prosedürlerinde tüm çalışmalar için özel sorumlulukları vardır. Otorite figürleri olarak her zaman akademik personel iyi birer örnek oluşturmalıdır.

  • Bölüm Başkanı: Bölüm içindeki tüm sağlık ve güvenlik konularından bizzat sorumludurlar. Bölüm Başkanı, güvenlik görevlisi ve güvenlik komitesi başkanını tavsiye eder. Bu bireyler güvenlik konularında bölüm başkanı tarafından;

i) Güvenlik toplantısı ile veya

ii) Diğer konularda yazılı tavsiyeler ile bilgilendirilir.

Üniversite güvenliği yönetiminden; dekan, dekan yardımcısı ve bölüm başkanı sorumludur.



  • Emniyet Toplantıları ve Özdenetim: Kendi kendine denetim, denetim formları kullanılarak her yarıyıl başında yapılacaktır. Özdenetim, teknik personel tarafından yapılacaktır. Herhangi bir anlaşmazlık durumunda bölüm başkanının sözü son karardır.



  1. RİSK DEĞERLENDİRME FORMU

DENEYLER VE PROJE İLE İLGİLİ ÖNERİLEN RİSK DEĞERLENDİRMESİ

Katılan Personel : ......................................................................................................

Deney / Prosedür Başlığı : .........................................................................................................................

Amaç : .............................................................................................................................................................

Kullanılan Maddeler : ......................................... Tanımlanan Tehlikeler : .......................................

Veya Faaliyet ........................................ .......................................

........................................ .......................................



Esas Alınan Bilgi Kaynakları : ...................................................................................................

..................................................................................................................................................

..................................................................................................................................................


Tanımlanan Kimyasal Maddelerin Miktarları / Seyreltimleri Kimyasal Uygulamaları Yeterli Hale Getirebilir mi ? ( E / H )

Eğer 'Evet' ise Başka Bir Değerlendirmeye Gerek Yok - Lütfen Sayfayı İmzalayın.

Daha Az Tehlikeli Bir Alternatif Var mı ? ( E / H )

' Evet ' ise Neden Kullanılmıyor ? .....................................................................................................................

............................................................................................................................................................................



Koruma Seviyelerinde Kontrol Kriterleri Benimsenilmeli : ( Temizlikçiler, Müteahhitler, Bakım Personelleri ve Araştırma Ekibi Gerekli Olduğunda Süreklilik Arz Eden Levha Kullansın. )

Gerekli Denetlemeler ve Bunların Sıklığı, Uygulamaların ( Deneylerin ) Seyri Sırasında Kontrol Kriterlerinin Bakımı ve Yeterliliği

Deney Süresince ve Deney Sonunda Bertaraf Yöntemleri : ...........................................................................

..........................................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................................


ACİL DURUM PROSEDÜRLERİ

Yukarıda belirtilen maddeler ve işlemlerin herhangi acil bir durumda özel bir tehlike oluşma olasılığı varsa o durumda yapılması gereken işlemler aşağıda verilmektedir :



Dökülme / Kontrolsüz : ......................................................................................................................

............................................................................................................................................................

............................................................................................................................................................


Yangın : .............................................................................................................................................

...........................................................................................................................................................

..........................................................................................................................................................


Personelin Etkilenmesi Halinde Kabul edilmesi Gereken Tedavi : ..................................................

...........................................................................................................................................................

..........................................................................................................................................................


Ek Bilgi ( Gerektiğinde ) Miktarları ve Frekansları : ..........................................................................

............................................................................................................................................................

............................................................................................................................................................


Değerlendiricinin Adı :................................................

Değerlendiricinin Statüsü : ...............................................İmza..................... Tarih .........................

Danışman Adı :................................................................... İmza..................... Tarih..........................

( Sadece Öğrenciler İçin )





  1. ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARLARI MESAİ SAATLERİ DIŞINDA ÇALIŞMA GÜVENLİK POLİTİKASI

Bu güvenlik politikası belgesi, öğrencileri, personel üyelerini ve çevre mühendisliği laboratuarlarında çalışmaya yetkili ziyaretçileri kapsar. Ayrıca, mesai saatleri dışında ( http://mf.omu.edu.tr/cevre) adresine bakabilirsiniz.

Doğaları gereği laboratuarlar tehlikeli ortamlardır ve bu nedenle mesai saatleri dışında laboratuarları yönetmek için ek emniyet kuralları gereklidir. Laboratuarlarda çalışmak için kişilere verilen izinler öğrenci veya personelin eğitim durumuna / düzeyine, ilgili bireyin yetkinlik seviyesine bağlıdır.

Laboratuarlarda normal çalışma saatleri pazartesiden cumaya 08:00 - 18:00 arasıdır ve bu saat ve günlerin dışındaki zamanlar, mesai saatleri dışı olarak kabul edilir.

Lisans ve lisansüstü yüksek lisans öğrencilerinin normal çalışma saatleri içinde işlerini tamamlamış olmaları beklenir. Yüksek lisans öğrencilerinin projeleri gereği istisnai şartlarda laboratuarlara erişmeleri gerekir. Lisansüstü doktora öğrencileri ve araştırma görevlilerinin de mesai saatleri dışında çalışmaları için aşağıda belirtilen formu doldurarak kendi danışmanlarından yazılı izin almaları gerekmektedir. Güvenlik amaçlı, bu kanıtlar, gece devriyeleri sırasında istek üzerine üniversite güvenlik görevlilerine verilmelidir.

Lisansüstü doktora öğrencileri, araştırma görevlileri normal çalışma saatleri sırasında işlerini tamamlamaları için teşvik edilmelidir. Çalışmaya ihtiyacı olan doktora öğrencileri, mesai saatleri dışındaki çalışmalarını özetlemeli ve yaptıkları faaliyetin kabul edilebilir bir risk içinde olduğunu danışmanların ve yetkililerin kabul etmesi gerekmektedir.

Doktora öğrencilerinin bu formu her 3 ayda bir tamamlamaları gerekmektedir ve bir kopyasını teknisyene vermeleri, bir kopyasını ise laboratuar için tutmaları gerekmektedir.

Laboratuarda doktora öğrencisi mesai mesai saatleri dışında çalışırken başka birisinin aynı laboratuarda çalışması durumunda, bu iki kişi laboratuarı terk ettiklerinde onların çıkış saatleri teknisyenin sorumluluğu altındadır.

Doktora öğrencilerine çok düşük riskli çalışmalar için mesai saatleri dışında çalışmalarına izin verilebilir ancak görevli ile irtibat sağlanabilmesi adına cep telefonu numarası verilebilir ya da acil durumlarda üniversite telefon numarası ile ulaşılabilmelidir.



10.1. MESAİ SAATLERİ DIŞINDA ÇALIŞMA FORMU

Çevre Mühendisliği Laboratuarları Yetiklisine

Mesai Saatleri Dışında Erişim

05324818057

Adlı öğrenci belirtilen zamanlarda, belirtilen faaliyetler için Çevre Mühendisliği Laboratuarlarında çalışmak üzere yetkilendirilmiştir.

Öğrencinin Adı :...................................................................................

Etkinlikler: 1........................................................................................................................

2........................................................................................................................

3........................................................................................................................

4.........................................................................................................................

5.........................................................................................................................



YETKİ

Gözetmen İsim.......................................... İmza...................... Tarih.................

Teknisyen İsim........................................ İmza..................... Tarih................

Riskin aktivitesi çalışma içinde kullanılan tehlikeli madde tarafından belirlenir. Zarar riskinin seviyesi, verildiği durumlarda, zarar olasılığı ve zarar şiddetinin kombinasyonu ile hesaplanır.

Oluşan zarar şiddeti ( Şiddetli, orta, küçük, önemsiz )

Oluşan zarar olasılığı ( Yüksek, orta, düşük, önemsiz )

Zarar Riski = Zarar Olasılığı × Zarar Şiddeti = Sıfır, Düşük, Düşük / Orta, Orta, Yüksek

Uygulamada zarar riski seviyesinin temini, risk tahmini matrisi kullanılarak hesaplanabilir.



Zarar Şiddeti

Zarar Olasılığı

Yüksek

Orta

Düşük

Önemsiz

Şiddetli

Yüksek

Yüksek

Orta

Sıfır

Orta

Yüksek

Orta

Orta / Düşük

Sıfır

Küçük

Orta / Düşük

Düşük

Düşük

Sıfır

Önemsiz

Sıfır

Sıfır

Sıfır

Sıfır



  1. GÜVENLİK İNDÜKSİYON PROSEDÜR BİLDİRİMİ

Ondokuz Mayıs Üniversitesi

Mühendislik Fakültesi

Çevre Mühendisliği Bölümü

1. Kısım ( Öğrencilere Kopyalayınız. )

Laboratuvara yeni gelenlere güvenlik politikası tanıtılmalıdır. (i) Bir ders ya da (ii) akademik personel ya da teknisyen ile birebir oturum.

Ben Çevre Mühendisliği Laboratuvarı tehlikelerini ve kurallarını anladım.

Öğrenci Adı ........................................................

İmza ( Öğrencinin İmzası ) ...................................

İndüktör İmzası ...................................................

( Personel Üyesinin )

Tarih ..................................



Öğrenci Kopyası

( Lütfen bu formu saklayın )

Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə