FiZ341 Çevresel radyoaktiVİte ders notlari doç. Dr. Hüseyin aytekiN



Yüklə 445 b.
səhifə6/8
tarix16.08.2018
ölçüsü445 b.
1   2   3   4   5   6   7   8

RADYOAKTİF YAŞ TAYİNİ

  • YAŞLI KAYAÇLARIN YAŞ TAYİNİ

  • Diğer taraftan çok uzun yarı-ömürlü radyoaktif izotoplar da eski örneklerin yaşlarının tayininde kullanılabilir. Örneğin, 238U çok uzun yarı-ömründen dolayı (4.5x109 yıl), jeolojik zaman ölçeğindeki kayaların yaş tayininde faydalıdır.

  • Bir madde belli bir konumdayken onun bozunumundan sonra oluşan ürün de aynı konumda sabit kalır. Böylece maddedeki 238U miktarı ürün çekirdeğin miktarına bağlı olarak ölçüleceğinden kayanın katılaşması süresi belirlenebilir.

  • Örneğin, 207Pb/206Pb oranından yaş tayini yapılabilmektedir:

  • Radyoaktif yaş tayini Yer tarihinin yeniden inşası için hayati derecede önemlidir.



BÖLÜM 3 RADYASYON KAYNAKLARI

  • DOĞAL RADYASYON KAYNAKLARI: Çevredeki doğal ortam insanın maruz kaldığı en büyük radyasyon kaynaklarını içermektedir.

  • SUNİ RADYASYON KAYNAKLARI: İnsan kendi eliyle ürettiği ve kullanmak zorunda kaldığı bazı radyoaktif maddelerden ve teşhis veya tedavi amacıyla çekilen filmlerden radyasyon dozu almaktadır.

  • İNSAN VÜCUDUNNUN MARUZ KALDIĞI İÇ VE DIŞ RADYASYON KAYNAKLARI

  • DIŞ RADYASYON KAYNAKLARI:

  • Toprak ve kayalarda yüksek konsantrasyonlarda bulunan 238U, 232Th ve 40K gibi radyonüklitler dış radyasyon kaynaklarının en önemlilerindendir.

  • Dünya dışındaki ortamlardan gelen kozmik ışınların atmosferdeki reaksiyonları sonucu üretilen yüksek enerjili nötronlar, protonlar, elektronlar ve müonlar da uzay orijinli dış radyasyon kaynaklarını oluşturmaktadırlar.



İNSAN VÜCUDUNNUN MARUZ KALDIĞI İÇ VE DIŞ RADYASYON KAYNAKLARI

  • Yapı malzemelerinden çıkan gama ışınları da dış radyasyon kaynaklarının başında gelmektedir.

  • İÇ RADYASYON KAYNAKLARI: Sindirim ve solunum yoluyla hava, su ve gıdalarla vücuda alınan hem uzay hem de kara kökenli doğal radyonüklitlerdir.

  • Atmosferde bulunan toz ve parçacıklardaki doğal radyonüklitler ve yapı malzemelerinden çıkan 222Rn (radon) ve 220Rn (toron) gibi radyoaktif gazlar sindirim ve solunum yoluyla gıda, içecek ve teneffüsle vücuda alındıklarında iç ışınlamalara sebep oldukları için bunlar aynı zamanda iç radyasyon kaynakları olarak bilinirler,



ÇEVRESEL RADYASYONUN DAĞILIMI

  • Çevresel radyasyon kaynaklarının çevresel radyasyona katkıları % olarak aşağıdaki gibi verilebilir:



BAŞLANGIÇTA VAR OLAN DOĞAL RADYONÜKLİTLER



TABİATTA TEK BAŞINA BULUNAN DOĞAL RADYONÜKLİTLER



KOZMİK RADYASYONLAR

  • Dünya yüzeyi var oluşundan beri sürekli kozmik radyasyonlarla bombardıman edilmektedir.

  • Kozmik radyasyonlar, değişik yüklerde ve faklı enerjilerde yayınlanan parçacık veya elektromanyetik ışınlardan ibarettir. Kökenleri de farklıdır. Yoğunlukları atmosferin üst tabakalarından deniz seviyesine doğru inildikçe azalmaktadır.

  • Uzay (kozmik) kaynaklı radyasyonlar kökenlerine göre:

  • 1. Hapsolmuş parçacık radyasyonları

  • 2. Solar ve galaktik ortamlardan gelen radyasyonlar

  • olarak sınıflandırılırlar.

  • Hapsolmuş parçacık radyasyonları, elektronlar ve protonlardan ibaret olup, dünyanın etrafında magnetik alan etkisiyle tutulurlar.



KOZMİK RADYASYONLAR

  • Hapsolmuş proton ve elektronlar, dünyanın etrafında bulunan radyasyon kuşaklarında bulunurlar. Kuşaklar dünya atmosferini üst üste sarmış görünümündedir. Bu kuşaklardaki elektron ve protonların enerjileri birkaç yüz MeV mertebesindedir.

  • Galaktik ve solar radyasyonlar, büyük oranlarda protonları ve az miktarlarda da helyum ve ağır iyonları içermektedirler.

  • Galaktik radyasyonlar, dünyaya güneş sistemi dışındaki yıldızlar arası ortamlardan, süper novalardan, dönen nötron yıldızları veya galaktik çekirdeklerden gelmektedir.

  • Solar radyasyonlar, güneş kökenli olup enerjileri birkaç keV ile birkaç MeV arasında değişen düşük enerjili parçacıklardır. Bu ışınlara birincil ışınlar, atmosferdeki reaksiyonlar sonucu üretilen parçacıklara da ikincil ışınlar denir.



KOZMİK RADYASYONLARIN DAĞILIMI

  • Galaktik radyasyonların %87' sini fotonlar, %11' ini alfa parçacıkları, %1' ini bazı ağır çekirdekler ve %1' ini de yaklaşık 1020 eV'luk enerjiye sahip elektronlar oluşturmaktadır.

  • Kozmik ışın parçacık enerjileri çoğunlukla 102 ile 105 MeV arasında değişmektedirler.

  • Bu enerji aralığı, solar sistem içindeki magnetik alanların değişiminden etkilenir. Ağır iyonlar, yüksek bağıl verime ve yüksek atom numaralarına sahip oldukları için ışınlamalarda önemli yer tutarlar.

  • Solar sistem içindeki kozmik radyasyonların şiddeti zamanla değişmektedir. Bunun sebebi gezegenler arası ortam ve güneşte meydana gelen patlamaların sebep olduğu magnetik alanlardaki karışıklıklardır.



KOZMİK RADYASYONLARIN ETKİLEŞİMİ

  • 1-1000 keV arasındaki enerjilerde üretilen parçacıklar atmosfere girdiklerinde atmosferde bulunan atomların çekirdekleriyle reaksiyona girerler ve ikincil radyasyonları üretirler.



  • Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə