Juviviscens



Yüklə 2.44 Mb.
səhifə14/20
tarix14.08.2018
ölçüsü2.44 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   20

N a plenas


292

plenas devorabat:sed an iis vescerentur?

non parum dubito.

Secundum, quo prosectior est forma,

eo plures , & elaboratiores admittit

dispositiones, qua in tres claffts rtferun-

J»r,ad temperiem,synthesim, spiritum

calidum & humidum radicale. Pro

temperieeft is,quem explicui minirooru

ordo, ytosyntbeli sunt ossa, nervi, caro,

venæ , tendines ,parenchymata singula

sua sede reposita. Sfirhus veroinsitus,

& humidum radicale, quod ultimam

dispositionem ponit, oritur a totius na

turæ nixu , cum ad ilium concurrat

fa.ventamsemen,influxus coeli.& paitiu .

tempencs :atque ut forma ignobiliores

nobilioribus substemuntur , pariter &

matcria rudis , ad elaboratiorem est apposita.

Ex his explicari plurima possunt in

Theorica medicinæ dissicillima , de

generatione rerum , toto generediffe*

rentium,innostrocorpore, quales sunt

lapides, vermes, lumbrici, &solvi quapo

illa,quæ ad ranam, ut dicunt,v

non paucos philosophos , ncque

ignobiles, tanquam ad bonum hospitiumdeduxiti

cumde generatione ani»

malium insectorum, quæque ex putri

materiasiuntdisputarent : quo de argumento


293

gumento omnibus palmam eripuit

doctissimus hujus ætatis philosophus

Fortunius Licetus,primariusBononiæ

prosessor,™ libris defpontanes vivei, tium

(.rtu,


Suntenimhujuscemodi vermium,8c

lumbricorum minima tertii, vert! gra

tia, ordinis,qax cumalimentisaflumpta,

vim concoctricem subterfugerunt,

atque quod debilior csset , non ita

potuerum edomari , quin servarent

feminaksjpiritusformttmc/ue partidem ,

undeex aliquahorum copia, quæ tanto

facilius cumulantur, quo sympathiaea

adseinvicemtrahit, & jungit, sit, ut

excitati spiritus,quiin minimisdiutissime

c6servantur, sepaiilatim persiciat,

& .abducto ad se alimento crescant.

Calculi vero siunt ex renum qualitate

Lithopolitica,id est,petrisica,qu5 aliude

non provenit 3 nisi quod excisum a

parentibus semen, illi parti efformandas

destinatum , quidpiam minus elaborati

habuit , quod hujuscemodi lapidum

insensibiles particulas semimaceratas,ac

veluti colliquatas , tantum deveheret,

.unde 8c paremchyma de ilia qualitate

participar,& viscosaarenosaque magis

trahit , sibique nativo quodam visco

agglutinat,utexprinc.ii.facileestsub
294

ducere; fcquitur, quod tandem coa

lesces calculus,& ex pluribus iniensibilibusparticulis,

unum valdc ieniibile,

&summedolorisicumexurget : adde,

quod ipfelapidum particulæ,ob virtu-

* tisexpultricis debilesconatus , & humoris

circumfusiglutinum , adherent

aliis, & paulatim agglomerantur coms

plura ; videturque boee philofophandi

ratio ipso calculorum aspectu non paru

habere probabilitatis , cum exgranulis

compacti esse percipiantur, præscrtim,

ii nondum recocti friabiles (int.

Sapienter ergo diætetica nephriticis

alimenta in arenosis nata prohibeti

quodomniae/6/o ubi oriunturparticipent;

ex Theophrasto, 1. 1 . & i . de cauiis

plant, cap. j. 6. utpatet in vim's, fru*

mentis i ciceribus, quorum aliqui ratione/

oh vix arte ulla macerari unquam

possunt , quapropter alimenta

grumis lapidiformibus prædita , ut pira

cidonia &c. nephritici ne attingant,

cautumestmedicislegibus Nam cum

succo attraxerunt arenulas aliaque iniensibilia,

quæ non satis edomita, in

corpore humano non parum pariunt

incommodi, ex visco lapides siunt,&

ex insensibilibus particulis calculi , sex

& aniphus unciarum. De ilia autem attractionc
295

pjtractiorie

succivarii, qui aliam naturam,

q'uam viventisinduat,dubium efle

non potcst. Narrat Godignus in vittt

Sylvcri

tapa terrarum tractum aurifodinis ditissimum

, in quo non raro arborum

trunci auri ramentis insignes depræhenduntur,

attracto scilicet eosucco,

qui in aurum transiredebuit, ibi enim

ob/b/i'siccitatem,arbores suntfamelicx,

vnde obviis quibusvis se se explent;

atenimsucci illius qualirates indomabiles,

proprio indulgentes genio, in ipso

truncoaurum siunt. Ita scilicet insitum

ebformisad nativum statum reducere

se se , ex p.8.- si quando dispositionibus

adhuc vigentibus, neque ali is potentioribussuperinductis,

idmoliripossint.

Hæc,& insinita alia, ex Democriti prin •

cipiis licet deducere, undeclarotestimonio

nobilique laude Aristoteles lo

co supra citato, xidetur ( inquit ) Demoi

crhus omnin prkvidijje,^ prinupiasu[*

posuijft , quilus cmniapcjsent e.xplicari.

Quoad poros, elementa pura iis carent,

mixta impersectapaucos habent,

quia crassior illis temperies ert, neque

exigunt tanta profluviaspiritum , vel

transpirationem , quæ nodrilsiperpoios

sieri possunt , quare vitruni,latcres

N 4 cocti
296.

coctiles, vas marmoreum, aliaquchujusmodi

odorata spirituosaque servant

melius, essentiasq; chymicorum, quam

pixides ebumeæ, buxeæ, aliaque lignea

osseave. Istaenim transudant maniseste,

in aliis autem seniim siunt effluvia :

Nemodeporisin ligno dubitabit, qui

hederaceum viderit poculum , quod a

Plinio, & aliis observatum est, aquam.

capere non posse, vino vero sidelem essecustodem,

cujus rei nonsemel seci

experimentum. Ratio dari pofl»et,quod

atomi aqueæ illis poris proportionate

sunt, ut pote siguræ magis convenien*

tis,minorisquemagnitudinis.vinovero

minima non item; non tamen insiciandaestocculta

hederædos, qualitasque

recondita,- oriens a propria partium

contemperatione, Humanifori sub sensum

cadunt , & substantia viventium

tota est pervia, sicuti domus undiquaq;

columnis tantum suffulta , vel cui plu -

rimæ per ambitum sint senestræ, portæ

plures,aliæque exicipiendo aeriapertæ

viæ , heque ullum ell cubiculm, cui

porta sua senestrave desit , itautabuno

adaliudsit via, texturainsupermultiformi,

varie se £ep ori habent, ita ut op»

time comparetur text ura viventium ti-

Halibm finds, quæ itasunt consecta, ut

facile
297

facile dilatentur,& constringantur,quia

annulatim se se connectunt sila , &

foramina nuncgrandiora,nunc patentia

minus pro pedis modo habent. Or

pheus fane ut ntis imphxttm animal

conflitui {uisin carminibus cecinit , ex

Arist.l.a. degen. anim. c.i.

Quod si subtilitatisf »ror»»» quispiam

habere velit argumenta , .consideret

culicis ten'uitatem , qui cum vitæ sit

particeps,alimentumexsugit,porosque

habet quibus illud distribuit.

Quopersectiora sum mixta.coplures

habent poros , nam varietati parti um ,

organisque compingendis , plura sunt

neccssaria , atque ex hac mixtionis ex

plication, viventiumque textura,intelligitur

quomode siat nutritio, augmerttatioque,

quid sit transpiratio, effluviu,

halitus inscnsibilis, fudor , attractio

ambientis&c. Plurts itaque sunt mix'

tionumgradus&c. quod trat ostendendam.

Propositio XXXVL

Ixplicatur dijsolutio mixt't ex Demo:

criciti principiis ,

r-jEneratio , & corruptio, sunt veluti

choragi dm naturæ , formarum

N $ admis


298

admissionales , & subductores : Qua;

licet adeocontrariasint,tamenmanu se

tenent,ut alteraaliam statim sequatur,

sicutidoloremvoluptas,Scvoluptatem

c dolor 3 quare Aristoteles , generatio

tinius,est connptio alt erius , & corrupiio

emius , est alterius genesis. Breviter in

superioribusexplicuimixtioni6gradus,

hocest,generationum mysteria, quod

hie doctrinæ potius fundamenta indi

ces! , quam ut atomorum diffusam

universalemquetractationem,cubitale

opus, mihi scribendam proposuerim .

Ex principio 8. liipposuirhus, omnia

revocaresead nativum statum , quan

tum quidempossunt, quare si ilium deperdunti

vi extrinsecus adhibitæ tris

buendum est : atqui status ille naturalis

atomorum , non modo qualitatum

est primarum , verum etiam siguram

complectitur, quare statim acextrinse*

cum quidpiam,verbi gratia, ignis , ato.

mos igneas in mixti penetralibus refus

las, & ad formæ parti umquesibiunitarum

exigentiam siguratas proritat, atomi

auxiliaribus illis copiis oiotæ, contempto

formæ imperio, nativæ primæquelibertatiscupid.

e , siguram recuperantprimum,

quæ cum sitsphærica &

ut sic, unionir,utdiximus, cumeubo

incaCap
299

incapax,statimexiliunt, & , cum sint

valde mobiles, erumpunt a vinculis»

undedistolutionem continuatishujuscemodi

desectionibusconsequi, neces-.

sariumest.

Formoe enim illud exercentin qualitates

elementales imperium , ut quamdiuvegataest,

istæ maneant sibiobscquentes

, 8c subd'itæ , at vero , si debili

quodam agenteproritentur , facilinegotio

administris formæ qualitatibus,

quæ ab ipsa promanant , immediate

coercentur, cogunturque iis gradibus

exerere suam vim, quæ principi formae

magisestapposita. Verum, ut est vir

tus formæ certis limitibuscoercita, eo

nonnunqua excrescunt elementorum

vires , ut spretis ejus imperiis, si potius

studeant, languorum , & tandem

corruptionis cause : hoc autem dominium

formæ necessarium suit , ut aliquandiumixtaconsisterentifacili

enim '


negotio s;parantur elementa, cum nultum

agnoscunt hujuscemodiprincipatum,

ut in mixtis impersectis animadvertimus.

Ignis, qui maxime dissol vit mixta,eo

velocius:agit, quo minus compactæ

funt compositi particulæ, Innliquibut

enim ttnacitcr sibi omnia adhærent,

in
300

autem tenacioribus vinculitea

contineri, inquibus certa proportions

terra prædominatur , ut in satis , 8c

metallis. Corrumpit vero ignis , vel

cum flam ma, vel sineflamma, ut in

carbonibus contingit. In corruptione

quam flammacomitaturcensideranda,

præter ipsum mixtum, corpus flam::

meum,deindefumus.

Tlamrm ergodesiniri potest3mixtum;

impersectii e mixtopersecto tendente

ad corruptionem , vi ignis in humido

pingui prædominantis,dicitur mixtum

impersectum , quia tune temporis non

insunt mixti conditiones, saltem per •

jiB*: etenim flamwa , est veluti via ad

persectam resolutionem : Ignis autem

resolvendivimhabet, neque flaminam

emittit , nisi hujus pinguis alimenti

benesicio, quodesicientelucore omni

caret; In flarhma itaque est pinguedo,

exhalatio, vapor.halitus,spiritus ignei,

quiobsuam raritatem 8c vivacitatem,,

totum corpus, pro varia refractione,

varie tingunt, & tandem non desunt

quædam pertinaciores magisqucinclytx

mixti qualitates , quod ab odore

colligitur.

Concatenanturautcm atomi , atque

sicuti
301

ficoti catenæ contingeret,quæannulis

quibusdam idemtidem , & altematim

privaretur,hocmixtoevenireest intelligendum

, sed antequam integra siat

dissolutio, trahunt se se , quæ sirmius

hærent , & in flamma reliquias lux

unionisdissolvuntiquosit.ut flamma in

.metæformam,sive conoidem siguram

terminetur; cum enimaliæparticulæ

nondum sintfolutæ ,aliæadhuchumidopingui

irrorentur,sit, ut paulatim,

modo scilicet agentibus naturalibus

proprio, solvantur,& per cuspidisextremaavolent

in fumum, ubi in secunda

velutiprobationedepuranturmagis,

secretioque elimatfor , humido pin*

gui absumpto, consequitur. Ex qui»

bus facili negotio rationem reddes, cur

in eadem candela deprestior modo,

modoelatior sit flamma, 8c curquædam

ligna flammam diutius foveant,

quam alia.

Ex flamma dtfumns , qui ita est cum

flamma compactus, utconi duovideantur

oppositi; ita tamen , ut pars dextra

dextræ ; sinistra vero linistræ refpondeat,

sitque axis intermedias utriqueconocommunis,

nulla tamen decussatione

intermedia , quamvis atiqua

contingat confusio partium.


301

Dt Atomis

Fumus vert definiri potejl ,' aggrega •

tum per accidensex vapore, exhalatione,

spiritu igneo -, aerisque partibulis

compactu,residuisq;mixtiqualitatibus

quibusdam, virtute ignis dissoluti Sed

nelongiusabeamus, experientiis

bus aflero dissolutionis mixti paradigmata.-

Quotidie videmus cineres e li — %

gno sieri , qui maniseste ostendunt , ex

minimisparticulis omnia constare, difflatitenimintermediisminimis,

quibus

ilbe panes terreæ uniebantur , remanent



dissolutæ. Et violentiori calore

liquatum sepius plumbum , exhaustis

aquæ ignisq; vinculis, muratur in subs

rufum quendam pulverem , qui deinde

artemagiscomminutus, pictorum usui

cedir,


Cacterascorruptiones facili negotio

poterisexplicare, si imminutum forms

imperium , elenu-ntares qualitates vi

txrema proritatas, nativi status, ac ve*

luti libertatis appetitum , desinitionemque

Democriti , qui dissolutione

atomorum , (ivedisgregatione roruptiones

desmi.'bat , attente perpenderis

: his enim principiis (juatuor, veluti

rotis , .tota hæc doctrinacircumferrur :

nequeest quod diutius in hoc immorer,

vel in carbonum resolutione, vel

in coCaput.
303

in cadaverum putredine , autin us, quæ

in aquis corrumpuntur cxplicandis.

Moneo tantum ex ocrasione flammæ

nullo modo secundum sphæram ignem

agere , hoc est, utinipsoignesumatur

centrum, equoad circumrerentiam xt

qualcs lineæ ductæ, paribus omnino

caloris gradibussint affectx; delumine

fectapronuntio , sienim liberum detur

illi spatium , undiquaque diffunditur

æqnalirer, tanquam prodigioia latitudine,

ut expertus sim, sphæram illu*

minatam ab lampadis unius ordinari*

flamma, habuissediametrum 140. passuum,

quare locum occupabat lumen

viginti millionibus millionum majo*

rem, cum ipia flamma dimidii tantum

digiti efl'et. Atvero calor , ut ex hoc

Democriti etiam placitumslabiliam,

qui spiritibus igneis potius quam diffuiioni

qualitatis aBicnem tribuebat , adeo

inæqualiter diffunditur, ut ihdistantia

cubitiplusagat,secundum fkm»

mat axem , quam ad latera , adquatuor

tantum digitorumdistantiam. lbienim

nempein cuspide , ut pote lineaperpendiculari,

viaspirituum,& genuine

atomorum ignearum decursu , potentissimam

actionem excrit : sunt enim

frequentiores ibi spiritus ignei , iuapte

* natura


304 De A tom is.

natura iliac delatæ , magno impetu corporibus

obviis insinuant se £e. Quod

adveniprimum , cum Italum , qui sola

lampadis flamma quævismetalla, imo

etiam vitrum colliquabat , vidissem , is

enirfipropulsapertubum flamma, ita

admovebat flammæ lateribus digitos,

utrantumnon tangeret, idqueimpune,

cum tamen vitro metallisque in cuspide

liquatis ut placebat abutereturad

omnem siguram. Olla igni imposita

olios aliquantobulliet , quam quæ la*

teribus applicabis. Fumiautem aBivit

tas pari ratione propagatur, ut secun

dum axem potentior sit; quo magis

ab ea linea removetur , eo minori

virtute est præditus, Nequc fit ulla

inter flammam , & fumum decuflatio,

quod initiospecierum visibilium

exempIopersuasussuspicabar,sedcom*

posita candela quæ altera quidemparte

viridem , altera vero communeni lucis

colorem habebat , deprehendi ea parte

fumi , quæ viridi flammæ edirectoimminebat

, easdem vigere qualitates,

quas in ipsa flamma cemebam; undc

admitto confufionem quidem in conorum

cuspidibus aliquam,scd sine decusi

satione , quam satis impedit spirituum

impetus, & motus sursum. Prxterea,

flamCaput,


305

flammam Circumvestiri subtiliori cors

pore videmus, quæ in bail angustioreo

dila'tatur magir, quo altius provehitur,

dum tande sumo suis augustiis initium

det, constituatque , sinito cono, ans

gustam quandam viam , qua quidquid

enucleate dissolvitur, ad libertatem

medii pergit. Licet autem plerumque

contingat , quod Aristotelesait,l. i.dc

genianimal. c. 4. Evenitnataq^ emnibut,

ul quod uhimum fit , idprmumdeficiat,

& quod primum,id uliimum ; quasi naiuradecutfonem

reducemagat, &a met a

»d care er et, unde proruit, redeat. Id tamen

in violentis corruptionibus non

semper accidit,cum,&a fundamentis,

& a tecto possit ruina incipere. Expliplicuimus

ergo mixtorum dijjolutionem,

quod erat Intentions noFlroe*

DEMOCRITUS DOCENS,

Sivi paradigma , explicandi ardtta

qu*vis,per corpuscuhrum doBrinam.

Thema Phil osophicum.

Q Laus Magnus in historia scptem-*

tionali narrat , Gothisfuisse familiare

ex balænarum ossibus exstruere

tuguria in maris littore , ubi deinde

gens
306 De Atomis.

gens potus avida sese ingurgitarent ;

Contingebat autem omnibus sub hoc

ossium tecto dormientibus , quasi sub

umbra mortis , tetris vexari insomniis

tempeftatum, naufragiorum, jactationum

in mari : & si quæ ve'diversain

sua inconstantia oceanus , aut sæva in

procellis , aut horrenda in gurgitibus'

haberet. .

Status Quæstionis.

Quæritur causa horum insomniorum

, quæ quod constanter omnibus,

qui somniabant. & sepius accidebant ,

diversis eadem , debetessestata, &determinlta

: fortuira enim non habent

statossixoiquerecursus. •

iNVESTiGATIO GENERALIS.

Nullus pene in natura assignabilis est

•ffectus, ad quem plures causæ non

concurrant , arduumque est , singulis

suam efrectus portiouem assignare. In

nostro autem casu concurrunt , balænarum

ossa, somnus, imaginatio,ebrietas,

cærevisia, homo mari assuetus, quæ

se habent ex parte causæ maierinhs, &

tfficientis ; causa autem fo rmalis , ia.finalis,

hic non videnturinvestigandæ.

P R ÆN O TIONES.

I. Omnia corpora sunt in perpetuo

fluxu,utprobavimusprop. 33, &a sin

gulis
307

gulis corporibus emanant corpusculorum

effluvia, quæ cumsintmixtorum

halicus, eorum etiam qualitates aliquamdiu

retinent.

II. Res naturales conantur redire

ad statum sibi connaturalem ,ex princi.

pio 8. disp. 1. consirmavimusque prop.

19. fund. 6. Ula autem rerum omnium

reititutio sit quinque modis ; Primo , ge •

nerandoaliquid sibi simile, siadsintseminales

spiritus : itatartarum vinisurcul

um dedit , & arbor vegetabil is chymicorum

sucfcfcir: Secundu', tentant

sui restitutionem , expulsis contrariis :

ita succi de,purantur , fæces fubsid unt :

& singula suisimilibus junguntur, ex

princip. ri. dify.i. Tertio, impetum sequuntur

a natura impressum. ftttartt,

proprietatibus suis , quam diu poflunt ,

utunrur, quiaaguntnecessario, & in

illarumusu persectionem videtur adipisci.

Quinte, omnes fuas partes, quan

tum sieri potest , in situ connaturali ad*

aptant,rta ut insimæ cum supremis non

confundantur , quod exemplo rofac

probavimus, prop. 1 9. fund. 6. hinc nubium

signaturæ , spectorum plurimorum

ab halitibus cadaverum vespertine.

apparitiones, &in medicina pronuntiatum

Hippod.prorhet.t, i.Jt

flam
308 De Atomi's.

piam in urina sublime petierit , occultata

coxx dolort delirium port endit,& Galen.

3. epid.com jægiot. ii.1. 83. quietiam

in alii! agris cum dixerh ,suspensiones elatæ,

jlatimsubjccit ^delhavit, Cujusrei

ratio a solo flatu adæquata non est , sed

quia contenta in urina restituu nt se , ad

statum , quem habituri essent in corpo*

re , unde quæ sursum ibant , sursum in

urina elevantur.

III. Quæ non agunt per electionem,

determinari debent ab extrinseco ad

modum actionis : ita arboretabalimen*

to , pecudes ab objectis extrinsecis mo.

ventur , & imaginatio nostra abaliqui*

- busadventitiisexcitatur.

IV. Dormiens, ebriusque sui juris

non est, neque cogitationibus imaginationi

ve imperant , cum sit interregn um

rationis , unde tune reruporis imaginatio

vaporibus debilitata, vedit ad eas

actiones, quæ cum objectis familiarise

simis suntannexæ; cum autem somnus

sit mortis imago, dormientibus ex pura

assuetudine actiones adscribendæ, ut

mortuis facit Virgilius, 1. 6- Æueid.

Stant terra defixoe bafi

Per camsos pafeuntur equi , qua gratia

currum


tArmortimqifuit vivis,quPasccrc
309

Pascere equos , tadem scqtfttur telluie

repojlos.

V. In ebrietateplurimi fiirsum ad

caput vaporesferuntur : colligiturque

exAristotele, If. probl. contingerc

ebristatem acapitisrepletione , & ejus

quod replet motu , hinc tbriis omrita itdcntur

circumferri , probl. 3 ,& probl. 10.

Res tina f lures reprafentat , ob velocios

rem motum fumi,&spirituumi^S/;i/

autem interest , conspeBut moveatur , an

res conspeblui obvia,fit enim rations utrat

Met, ut id queddixi videatur. Idem ima

gination! quod oculis contingit : plura

deebrierate,&somniis videbisin libro

detabaco,Exercit.j-.§.!.&Exercit.6\§.

3.4.5- 6.7.&Exercit. 10. §.4.

Color siveAdaptatio.

Balænæ ossa , præsertim recentia ,

magnum habent corpusculorum efflu

vium , & plurimas funduntsui particu*

las,exprænot.

I. Illæinsinuantsemapertoshominum

poros , qui habent corpus transpirabile.

ex prop, jf .& 36.iHi spiritus,sive

minima retinent de balænæ qualitati*

bus, &conanturseseadpistinum statumrevocare,

exerendoeas actiones,

quasinbelluæ membris moliebantur,

exprænot.

lI.Nau,,
310 De Atom is.

II. Nayta autem ex-prænotione '

III. Debst determinari ad agendum

ab extrinseco cum dormiat , & cum

ebriussit , exeret actiones ab objectis

sibi familiarissimis , ex prænot.

IV. Vaporibus autem , &halitibus

balænæ habet caput agitatum , speciesque

intemasillo atomorumsive minimorummotu

agitatas, nam perpetuo

exse se jaculatur in viventes circumfusos

corpuscula sceletus cæti. Agitantur

omnia in ebrii capite, exp. 5.

ReSoluti,o Quæstiok is,

Ob istas igitur causes a priori assignatas,



Dostları ilə paylaş:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   20


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə