Kirish. Asosiy qism


Masalan: Agar axil-inoq yashasanglar, hech bir kuch sizlarni enga olmaydi. Buyruq gaplarning tuzilishi



Yüklə 276 Kb.
səhifə6/15
tarix22.12.2022
ölçüsü276 Kb.
#121666
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15
Gap. Gapning maqsadiga ko’ra turlari

Masalan: Agar axil-inoq yashasanglar, hech bir kuch sizlarni enga olmaydi.
Buyruq gaplarning tuzilishi:
Buyruq – istak fe’lining kesim vazifasida kelishi bilan.
I-shaxs: Olimjon aka! Erlarimizni qondirib-qondirib sug’oraylik! (Sh.R.)
II-shaxs: Mening ham yurtim mash’alday porlasin! (P.T. )
2. Shart fe’lining kesim vazifasida ishlatilishi bilan:
Qaxraton qish bo’lsa!.. (O). Qani endi, snga o’hshab hamma aqlli bo’lsa! (Kerb).
Bunday gaplar tarkibida koshki, qani, qani endi so’zlari bo’lishi ham mumkin.
Qani endi, senga o’xshab hamma aqlli bo’lsa! (Kerb).
Shart fe’lidan so’ng to’liqsiz fe’lidan so’ng to’liqsiz fe’l, emokning turli shakllari keladi.
Tezroq kela qolsa edi. (M.G.).
3. Kerak, mumkin so’zlarining harakat nomi tarkibida kelishi bilan:
Bu masalani jamoa boshqaruvi majlisiga qo’yish kerak.
4. Ayrim to’liqsiz gaplar ham buyruq mazmunini ifodalaydi. Bu xil gaplarda intonasiyaning roli kuchli bo’ladi.
a) Egasiz to’liqsiz gaplar:
Bas! Bas! Bas! O’rtamang meni. (X.X.).
b) Kesmsiz to’liqsiz gaplar: O’lim yovga! (X.O.).
Senga o’lim, senga nafrat, ey ajal !! (A.U.).
v) Ega va kesimsiz: Tinchlik ahdi uchun! (Ask. M.)
Buyruq gapning ma’no turlari.
Buyruq gaplar quyidagi ma’nolaruni ifodalaydi:
1. Buyruq: Ot soling kun botar yoqqa! (U)
2. Mslaxat: Oysara, tirik etim qilmang og’lingizni! (X.X.).
3. Iltimos: Ashuladan yana bo’lsin! (Kerb).
4. Orzu-istak: Koshki til bo’lsa-yu, u bilan suhbatlashib o’tirsang!
5. G’amxo’rlik: Sovuq kotib qolma, issiqroq yot, Shermatjon do’stim! (Ya)
6. Tashvish: Paxtani navlarga ajratib teraylik! (Gazetadan).
7. Gumon, tashvish: Ehtimol, u keyinchalik bizni ham eb qo’ysa. (ertakdan).
8. Hayajon: Ayajon, menga rah meting! Arzu-dodimga eting! (N.S.).

Yüklə 276 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin