Klasik osmanli çAĞi taşra teşKİlati bağlaminda halep eyaleti’NİN İdari, sosyal ve ekonomik tariHİne dair bazi tespitler



Yüklə 205,43 Kb.
səhifə2/3
tarix15.01.2019
ölçüsü205,43 Kb.
#96835
1   2   3

IV- Halep Türkmenleri

Halep Livası tahrir kayıtlarında anlaşıldığına göre; Tabi Boy Beylerine bakıldığında; Kürd izzüddin,Yar Ahmet Bey, Avşari veled-i Turak Bey,, Arslan Bey, Aydoğmuş Bey Avşari evlad-ı Gündüz Murad ve İbrahim41 gibi isimler ön plana çıkmaktadır. Bu durum yörede diğer unsurların yanında yoğun bir Türkmen varlığının göstergesi olarak kabul edilmelidir. Nitekim incelemeler neticesinde; Halep Türkmenlerinin bu yörede yaygın olarak yaşadıkları anlaşılmaktadır. Osmanlı Devleti’nde şehir, kasaba ve köylerde yaşayan yetişkin erkek nüfusun kaydedildiği avarız-hane ve cizye defterlerinden başka konar-göçerlerin kaydedildiği Mufassal Türkmen defterlerin olduğunu biliyoruz. Devlet sınırları dâhilindeki Türkmen illerinde en önemlilerinden biri olan Halep Türkmenlerin taife ve cemaatleri ile nüfusu ve bağlı oldukları boyları, sahip oldukları hayvan miktarlarının ve vergilerini gösteren Halep’e ilişkin beş ayrı tahrir defteri bulunmaktadır.42

Daha Selçuklular zamanında 1063 yılandan başlayarak Suriye ve Halep civarına Türkmenler yoğun olarak gelmeye başlamışlardır. 1243 Kösedağ Savaşı sonrasında Yörük Türkmen topluluklarının bu civara gelmeleri yoğun bir hal almıştır.43 Bundan sonra 40 bin çadırlık büyük Türkmen topluluğu Halep bölgesine gelerek yerleşmişlerdir ki bunların kışlağı Sürüyenin kuzeyi, yaylakları da Maraş, Uzun Yayla ve Sivas’a kadar uzanıyordu.44

Halep Türkmenleri arasında bulunan Döğer Oymağı, Kanuni devrinin ilk yıllarında Halep Döger’i ve Hama Döger’i olmak üzere iki kola ayrılmıştır. Bunlardan Korkmaz ve Mahmut kethüdaların idaresinde bulunan Halep Döger’i oymağı 230 vergi hanesinden müteşekkildir. XVI. yüzyılın ikinci yarısında diğer Oğuz Türkmen oymaklar gibi bu Dögerlerin nüfuslarının arttığı görülüyor.45

Osmanlılar zamanına gelindiğinde Halep ve çevresinde Türkmenlerin iskânının bu suretle geniş bir biçimde yapıldığı ve yöreye çok sayıda Türkmen cemaatlerinin zaten daha önceden yerleştirilmiş olması nedeniyle hayatlarını burada idame ettirdikleri anlaşılmaktadır. Aşağıdaki tabloda Halep Türkmen cemaatlerinin XVII. yüzyıldaki genel durum ve dağılımı gösterilmiştir. Tablonun incelenmesinden de anlaşılacağı gibi Halep Eyaleti ve çevresinde kadim bir Türkmen iskânının olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim 24 Oğuz boyunun en az 10 boyuna ait alt oymak ve cemaatler Halep ve yöresinde yaygın bir şekilde yaşamışlardır. Bu 24 Oğuz boyundan Beydili, Eymur, Afşar, Çepni, Bayat, Döğer, Yıva, Karkın, Kınık ve Peçeneklerin bölgede olduğu tespit edilmiştir.

XVII. yüzyılda Halep Eyaletinde Türkmenlerin İskân edildiğine tanık olunmaktadır. XVII. yüzyılın sonlarına doğru Halep Türemenlerinden 49 cemaat muhtelif bölgelere iskân edilmiştir. İskâna tabi olan Halep Türkmen cemaatlerinin vergi nüfusu 2.515 evli kimseden ibaret olup bu miktar Halep Türkmenlerinin %49’undan biraz fazlasını teşkil etmektedir.46



XVII. yüzyılda Halep Eyaleti’nde Türkmenlerin ekonomik faaliyetleri ve ödedikleri vergilere bakıldığında manzara şöyledir: Halep Türkmenleri besledikleri koyun miktarına göre devlete vergilerini yıllık olarak öderlerdi. Diğer taraftan her yetişkin erkek durumuna göre vergi mükellefi idi. Muayyen miktarda koyunu olan evli kişiler “hane” , yeterli veya hiç koyunu olmayan evli kişiler “bennak”, bekâr olup ta koyunu olmayanlar ise “mücerred” statüsünde idiler ve vergileri buna göre tayin edilirdi. Haneler, 1663 ve 1673 tarihlerinde besledikleri her yüz koyun için 5,5 riyal guruş ve her bir deve için 2,5 guruş vergi öderlerdi. Bennak olanlardan yani koyunu olmayanlardan 5,5 guruş “bennak resmi” alınırdı. Oturak olanların bennak resmi ise 1663’te 7,5 guruş idi. Mücerred yani yetişkin bekârlar 3,5 guruş “mücerred resmi” öderlerdi.47

Halep Türkmen Oymak ve Cemaatleri48

Cemaatin Adı

Cemaatin Bağlı Olduğu Boy veya Oymak

Yerleştikleri Yerler/Yöre

Abalu

Beydili

Yeni İl/Mancılık Nahiyesi

Acurlu

-

Taşlı Öyük

Afşarlu

Eymir(Eymür)

Yeni İl

Ağca Koyunlu

-

Yeni İl /Ağca Koyunlu

Ağcalu Afşaru

Afşar(Avşar)

Yeni İl

Akaş (Amik Evi)

-

-

Arablu

Beydili (Badıllı)

Yeni İl

Baharlu

-

Şam

Balabanlı Afşaru

Afşar

Halep

Başı Büyklü

Beydili

-

Başın Kızdı Çepnisi

Çepni

Adana

Bayad

Bayad

Halep

Bayındır

Beydili

Şam/Rakka

Peçelü(Beçelü)

Bayad

Şam

Beğilli

Beydili

Kilis- Yeni İl

Beğliklü

Yörükan-ı Beylik Avşarı

Yeni İl-Dermeşe

Beğmişlü

Beydili

Şam- Yeni İl

Beleklü Bayadı

Bayad

-

Boynu Kısalu Afşarı

Gündüzlü Afşarı

-

Boynu Yoğunlu

-

Şam

Boz Koyunlu

Beydili

Kilis- Telbeşar

Bozcalu

Bayad

Yeni İl- Halep

Bozlu

Beydili

Kilis-Antep

Bunaklu

-

-

Büğdüz

-

Hama-Şam

Com Bahadırlusu (Bahadırlu)

-

Halep- Com- Karadağ- Merzuman

Cumalu

Beydili

Taşlu-Öyük

Çakırlu

Beydili

Kilis

Çalıcıyan

Beydili

Antep/Nizip

Çalışlu

Bayad

Kilis-Bişani-Revandan-Amik

Çarıklu Eymiri

Eymir

Hama-Humus

Çepni

Çepni

Halep-Rum Kale

Çıplak

Bayad

Halep

Çoban Beğlü

Afşar

Çoban Bey-Şam-Yeni İl

Damlalucalu

-

Şam

Delice

-

Şam

Deliler Afşarı

Afşar

Yeni İl

Demirciler/Demircilü

Döğer

Şam-Aralık Evi

Derbsak (Terbesak)

-

-

Dillücelü

-

Şam

Dimleklü

Beydili

Halep-Kilis- Yeni İl

Doğanlu Bayadı

Bayad

Halep

Döğerlü/Kara Kocalu

Beydili

Rakka

Dindarlü Eymiri

Eymir

Hama-Humus Halep

Emenleklü /Emenlek-i Hacıoğulları

Beydili

Halep

Eymir/Affanoğlu Eymiri

Eymir

-

Eyüblü

Bayad

Halep-Şam

Gariblü

-

-

Gurbetan

-

Kilis

Gün

Beydili

Yeni İl-Tonus-Kulmaç-Değermenlü

Güneç

Beydili

-

Güneş

Beydili

Yeni İl

Hacılar

-

-

Halep Döğeri

Döğer

Halep

Halicelü/Halicalu

Beydili

Birecik

Hama Döğeri

Döğer

Hama- Halep

Harbendelü

-

Halep-Kıyanlı

Hatal Bayadı

Bayad

Abddurahmanlu

Hayli Yıva

Yıva

Halep

İğdir

Beydili

Birecik

İmanlu Afşarı

Afşar

Yeni İl

İnallu

-

Halep

Kabaklu

Beydili

Halep

Kadirlü

Beydili

Yeni İl- Rakka- Belh Nehri

Kara Afşar

Afşar

Trablusşam-Hama-Humus

Kara Burclu

Beydili

-

Karadağ Bahadırlısu

-

Com-Kars Dağı-Merzema-Kara Hasanlı-Antep

Karagözlü Eymiri

Eymir

Halep

Kara Hasanlu

Beydili

Kara Hasan-Halep

Kara Koyunlu

-

Halep

Kara Şeyhlü

Beydili

Halep

Kara Tohtemürlü

-

Halep

Karkın

Karkın

Halep-Kilis

Kazlu

Beydili

Halep- Yeni İl

Keçe Beğlü

-

Halep

Kevan/Keven

Beydili

-

Kıcılu/Kacilü

-

Şam-Halep

Kınık

Kınık

Halep-Hama-Hısnu’l Ekrad

Kıyaklu

Beydili

-

Kıyas

Beydili

Kilis

Kız Kapanlu

Bayad

Halep

Kızık

-

Halep

Kızıl Ali Tohtemürlü

-

Halep

Koçilü

Beydili

-

Kotan

Beydili

Halep

Kömür Selek(Güneşlü)

-

-

Köpeklü Afşaru

Afşar

Halep

Kösecelü Oyratlu ve Osmanlu

-

Besni

Kuzucaklu

Beydili

-

Kürdilü

Bayad

Kilis

Mahmudlu

Beydili

Halep

Mehmad Hacılu /Mehmadlu

Beydili

Yeni İl

Melek Hacılu /Meleklu Bayadı

Bayad

Halep

Merzuman Bahadırlısu

-

Halep-Com-Karadağ

Naiblü

Beydili

-

Oruçlu

Afşar

Halep

Otamışlu/Odamışlu

Beydili

-

Peçenek

Peçenek

Halep

Pehlivanlu

Bayad

Kilis

Pürnek/Pornek

-

Yeni İl- Urfa

Receb Afşarı

Afşar

-

Rum Kala Çepnisi

Çepni

Halep

Salavatlu

Bayad

Şam

Saylak Bayadı

Bayad

-

Seçen Seçenlü

Beydili

Rakka

Sekiz Afşarı

Afşar

Kilis-Yeni İl-Ağça-Koyunlu

Sevillü

Beydili

-

Sincarlu Eğmiri

Eymir

Hama-Humus

Sipahiler

Beydili

-

Sofiyanlu

-

Bozöyük-Berkas-Belen

Şarklu/Köseoğlu Şarklusu

Bayad

Yeni İl

Şemeklü

-

Şam

Şeyh Hamzalu

-

Halep

Şeyhler

Beydili

Antep-Rakka

Taş Baş

Beydili

Kilis

Tatalu

Beydili

Birecik

Tatar İlyaslu

-

Halep

Terkefin

Beydili

-

Topaklu

Beydili

-

Uluca

-

Şam

Uşaklu

-

Kilis-Üç Pınar

Üç

Afşar

Yeni İl

Üşenlü

-

Kilis

Üveyc

-

Kilis-Dikme Taş-Şam

Yabanlu Bayadı

Bayad

-

Yalvaç

Beydili

Birecik-Nizip

Yunsurlu/Yosunlu Eymiri

Eymir

-

Yüreğir

Bayad

Halep

Yüklə 205,43 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin