MaliYYƏ hesabatinin təHLİLİ” fənni üzrə proqra m

Sizin üçün oyun:

Google Play'də əldə edin


Yüklə 3.43 Mb.
səhifə8/34
tarix27.04.2018
ölçüsü3.43 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   34

Passivin dinamikasının (əmlakın formalaşma mənbələrinin)

təhlili, min man.

Göstəricilər



İlin

əvvə-


linə

İlin

sonu-


na

Mütləq

dəyişik-


lik

(+,-)


Artım

tempi,


%-lə


Kapital və ehtiyatlar

(balansın IV bölməsi) – cəmi


91541

116417

+24876

127,17


O cümlədən:

Nizamnamə kapitalı (səhmdarlardan alınmış,

xüsusi səhmlər çıxılmaqla)

əlavə kapital

ehtiyat kapital

bölüşdürülməmiş mənfəət (örtülməmiş

zərər)


47

64823



1626
25046

47

65173



1992
49205

-

+350



+366
+24159

100,00


100,53

122,50
196,45




Uzunmüddətli öhdəliklər (balansın V bölməsi)

- cəmi

5699

40350

+34651

6,1 dəfə


O cümlədən:

borclar və kreditlər

təxirə salınmış vergi öhdəlikləri

sair uzunmüddətli öhdəliklər


5696


-

4

34770

5577


4

+29074


+5577

-

5,1 dəfə

-

100,00



Qısamüddətli öhdəliklər (balansın V bölməsi)

  • cəmi

39510

36839

-2671

93,24


O cümlədən:

borclar və kreditlər

kreditor borcları

dividend ödənişi üzrə iştirakçıların (təsisçilə-

rin) borcları

gələcək dövrün gəlirləri

qarşıdakı xərcləri ödəmək üçün ehtiyatlar

sair qısamüddətli öhdəliklər


13169


26340
-

-

-



-

13086


23752
-

-

-



-

-83


-2588
-

-

-



-

99,37


90,18
-

-

-



-

Passivin yekunu (əmlakın formalaşma mən-

bələri)

136750

193606

+56856

141,57


Onlardan:

xüsusi kapital

borc kapital

91541


45209

116417


77189

+24876


+31980

127,17


170,73

Cədvəl 3.4 məlumatlarından görünür ki, müəssisənin vəsait mənbələrinin ümumi məbləğinin artımı Balansın V bölməsində göstərilən uzunmüddətli borc vəsaitlərinin hesabına 56856 min man. yaxud 41,57 punkt olmuşdur. Onların artımı 34651 min man. yaxud 7,1 dəfə 7,1 dəfə təşkil edir. Xüsusi kapital nisbətən az – 24876 min man. yaxud 27,17 punkt artmışdır. Xüsusi kapitalın artımı bölüşdürülməmiş mənfəətin 1,9 dəfə və ehtiyat kapitalının 22,5 punkt artması ilə böyük dərəcədə əlaqədardır ki, bu da müsbət fakt sayılır, eyni zamanda müəssisə fəaliyyətinin effektliyinin yüksəlməsini göstərir

Qeyd etmək lazımdır ki, ilin sonuna maliyyələşmə mənbələrinin tərkibində uzunmüddətli öhdəliklərin xeyli artması hesabına, qısamüddətli kreditlər, borclar və kreditor borcları bütünlükdə 2671 min man. yaxud 6,76 punkt (100-93,24) azalmasına baxmayaraq, xüsusi kapital ilə müqayisə üzrə borc kapitalının artımının ötüb keçməsi müşahidə edilir. Həmin vəziyyət bir daha göstərir ki, müəssisə ilin sonuna uzun müddətə (bir ildən yuxarı) xeyli kreditor vəsaiti məbləğini cəlb etmək imkanı əldə etmişdi ki, bu da inflyasiya şəraitində əlverişli amildir. Lakin eyni zamanda uzunmüddətli kreditin məqsədli istifadəsinə, onların ödənişqabiliyyətinə nəzarətin güclənilməsinə zərurilik artır.

Cədvəl 3.5



Müəssisənin aktivlərinin formalaşma mənbələrinin

strukturunun təhlili


Göstəricilər



İlin əvvəlinə

İlin sonuna

Punkt-

ların


kənar-

laşması


(qr.4-

qr.2)


Min

man.


Balan-

sın val-


yutasına

görə


%-lə

Min

man.


Balan-

sın val-


yutasına

görə


%-lə

A

1

2

3

4

5

Kapital və ehtiyatlar

91541

66,94

116417

60,13

-6,81

O cümlədən:

nizamnamə kapitalı

əlavə kapital

ehtiyat kapitalı

bölüşdürülməmiş mənfəət

47

64823



1626

25046

0,03

4740


1,18

18,31

47

65173


1992

49205

0,02

33,66


1,02

25,41

-0,01

-13,74


-0,16

+7,10


Uzunmüddətli öhdəliklər

5699

4,16

40350

20,84

+16,68

O cümlədən:

borclar və kreditlər

təxirə salınmış vergi öhdəlikləri

sair uzunmüddətli öhdəliklər


5696


-

4

4,16

-

-


34770


5577

4

17,95

2,88


-

+13,79


+2,88

-


Qısamüddətli öhdəliklər

39510

28,89

36839

19,02

-9,87

O cümlədən:

borclar və kreditlər

kreditor borcları

dividendlərin ödənişi üzrə iştirak-

çıların (təsisçilərin) borcları

gələcək dövrün gəlirləri və qarşıdakı xərcləri ödəmək üçün ehtiyatlar


13169


26340
-
-

9,62


19,26
-
-

13086


23752
-
-

6,75


12,26
-
-

-2,87


-7,00
-
-

Balansın valyutası – cəmi

136750

100,0

193606

100,0

-

O cümlədən:

xüsusi kapital

borc kapitalı

91541


45209

66,94


33,06

116417


77189

60,13


39,87

-6,81


+6,81

3.5 N-li cədvəldən qeyd etmək lazımdır ki, mənbələrin strukturunda daha yüksək xüsusi çəki müəssisənin xüsusi çəki müəssisənin xüsusi vəsaitləri təşkil edir, lakin ilin sonuna bu xüsusi çəki 66,94-dən 60,13 %-ə qədər azalmışdı. Eyni zamanda borc kapitalının xüsusi çəkisi 6,81 punkt artmışdır. İlk baxışdan bu xarici maliyyələşmə mənbələrindən müəssisənin maliyyə asılılığının gücləndirilməsini demək olar. Lakin diqqət yetirmək lazımdır ki, ilin sonuna bütün borc vəsaitlərinin yarıdan çoxunu uzunmüddət xarakterli öhdəliklər təşkil edir.. maliyyə sabitliyinin qiymətləndirilməsi mövqeyində bu əlverişli vəziyyətdir, belə ki, müəssisə uzun müddətə özünün cari və investisiya fəaliyyətinin maliyyələşməsinin əlavə mənbələrini əldə edir.

Xüsusi kapitalın strukturunda bölüşdürülməmiş mənfəətin xüsusi çəkisini (18,31-dən 25,41 %-ə qədər) artması və təxirə salınmış vergi öhdəliklərinin Balansda görünməsi cari ildə mənfəət vergisi hissəsinin başlanan ödəniş müddətinin az uzadılması amili əlverişlidir.

İlin sonuna və borclar və kreditlər eləcədə kreditor borclarında göstərilən qısamüddətli öhdəliklərin xüsusi çəkisi 28,89-dan 19,02 %-ə qədər azalmışdır. İri həcmdə uzunmüddətli və qısamüddətli kreditin alınması əlverişli borc alan və etibarlı partnyor kimi kredit təşkilatlarını kombinatın tanınmasını göstərir.

Aktiv və passivin təhlili prosesində onlar arasında aşağıdakı münasibətləri hesablamaq və dəyişikliyi qiymətləndirmək lazımdır:


  1. dövriyyədənkənar və dövriyyə aktivlərinin qarşılıqlı münasibətləri – aktivlərin strukturunu, əmlak vəziyyətini xarakterizə edir;

  2. xüsusi və borc kapitalın qarşılıqlı münasibəti – müəssisənin maliyyə sabitliyini qiymətləndirməyə imkan verir (əgər xüsusi kapitalın xüsusi çəkisi bütün maliyyələşmə mənbələrinin yarıdan çoxunu təşkil edirsə, o maliyyə vəziyyətinin sabitliyinə malik olur);

  3. dövriyyə aktivlərinin və qısamüddətli öhdəliklərin qarşılıqlı münasibətləri – müəssisənin cari ödənişqabiliyyətini qiymətləndirməyə imkan verir (onun qabiliyyəti dövriyyə aktivləri hesabına özünün cari öhdəliklərini ödəməkdir);

  4. xüsusi kapitalın və dövriyyədənkənar aktivlərin qarşılıqlı münasibətləri – bu münasibətin həcminin vahiddən yuxarı olması müəssisənin maliyyə sabitliyinin xarakteristikasında mühüm olan xüsusi dövriyyə kapitalının mövcud olmasını göstərir.

Cədvəl 3.1 – 3.5 məlumatlarına görə qeyd etmək lazımdır ki, ilin sonuna “Kür” MMC bütün əmlakın dövriyyə vəsaitlərinin əsas vəsaitlərə çevrilməsi nə vaxt 60 %-dən yuxarı olduqda, ilin əvvəlindən fərqli olaraq, təxminən bərabər həcmdə dövriyyədənkənar və dövriyyə aktivlərinə malikdir.

Əvvəldə qeyd olunan ikinci qarşılıqlı münasibət qiymətləndirilən zaman ilin sonuna daha yüksək xüsusi çəki (60,13%) xüsusi kapital təşkil edir, bu da “Kür” MMC kifayət qədər asılı olmamasını göstərir.

Təhlil olunan müəssisənin dövriyyə aktivləri qısamüddətli öhdəlikəri ötüb keçmişdir, bu da kreditorlara olan borcun ödənilmə qabiliyyətini göstərir. Bununla da ilin sonuna dövriyyə aktivləri qısamüddətli öhdəliyi 26 dəfə (94142 : 36839) ötüb keçmişdir, nəticədə kreditorların mövqeyini isə - borcların qaytarılma riskini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salır.

Xüsusi kapital və dövriyyədənkənar aktivlərin müqayisəsi ilin əvvəlinə və ilin sonuna xüsusi dövriyyə kapitalının müəssisədə mövcud olmasını aşkar etməyə, həmçinin kombinatın kifayət qədər maliyyə sabitliyini aşkar etməyə imkan verir.

“Kür” MMC-in likvidliyi və maliyyə sabitliyinin daha ətraflı qiymətləndirilməsi dərsliyin 3-cü fəslində aparılacaq.

Hesabat dövrü ərzində maliyyə vəziyyətinin dinamikasının ümumi qiymətləndirilməsini əldə etmək üçün yuxarıda göstərilmiş mühasibat Balansının oxunması proseduru ilə yanaşı müəssisənin aktivinin (kapitalın) artım tempini Mənfəət və zərərlər haqqında hesabatın məlumatları üzrə hesablanmış satışdan gəlirin və mənfəətin artım tempi ilə müqayisəsi aparılır.

Müəssisə hesabat dövründə effektli işləmiş hesab edilir, əgər
TarA < TarsG < Tarxm,
burada TarA – müəssisənin aktivinin (kapitalın) artım tempini;

TarsG - malların, məhsulların, iş və xidmətlərdən gəlirin

Artım tempini;

Tarxm – müəssisənin xalis mənfəətinin artım tempini göstərir.

Göstərilən münasibət iqtisadiyyatın “qızıl qaydası” adlanır.

Hesabat ilində təhlil olunan müəssisədə aktivlərin artım tempi (bax. Cəd. 3.2) 142 %, satışdan gəlirin artım tempi – 150,08 % (488441 : 325450 x 100), xalis mənfəətin artım tempi - 124,58 (25948 : 20828 x 100) təşkil edir. Bu satışdan gəlir artım tempinin aktivin artım tempinin ötüb keçməsini göstərir, bu da müəssisənin vəsaitinin dövretməsinin sürətlənməsini göstərir. Lakin xalis mənfəətin artımı gəlirin artımı kimi deyildir. Buna hansı amil təsir etmişdir, satışdan mənfəətin artım tempini təyin etmək lazımdır. O “Kür” MMC-də 152,35 % təşkil edir, yəni onun həcmi satışdan gəlirin artım tempindən çoxdur. Həmin vəziyyət təhlilolunan müəssisədə “qızıl qaydanın” ikinci hissəsinə riayət edilməməsi, satışın rentabelliyinin aşağı düşməməsinə səbəb olmuş, ancaq sair gəlirlər və xərclər həmçinin vergi amilləri müəssisənin xalis mənfəətinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir etmişdir. Həmin amillərin daha ətraflı qiymətləndirilməsi 4-cü “Mənfəət və zərərlər haqqında hesabat”da veriləcəkdir.


Balansın likvidliyinin və müəssisənin

ödənişqabiliyyətinin qiymətləndirilməsinin təhlili
Müəssisənin maliyyə vəziyyətinin qiymətləndirilməsi meyarlarından biri onun ödənişqabiliyyətidir.

Nəzəriyyə və praktikada təhlil fərqləndirilir:

■ uzunmüddətli ödənişqabiliyyəti – müəssisə bacarığını uzunmüddətli perspektiv üçün öz öhdəlikləri üzrə nəzərdə tutur;

■ cari ödənişqabiliyyəti (likvidlik) – dövriyyə aktivlərindən istifadə edərək qısamüddətli öhdəliklər üzrə tam həcmdə və özvaxtında müəssisə bacarığına cavabdehdir.

Müəssisənin cari ödənişqabiliyyətinə bilavasitə təsir edən öz vaxtında aktivlərin pul formasına çevrilməsini göstərən aktivlərin likvidliyini göstərir. Həmin növ aktivlərin pul formasına çevrilməsinə nə qədər az vaxt tələb olunursa, onun likvidliyi bir o qədər yüksək olur.

Müəssisə çox güclü yaxud daha az likvidliyə malik ola bilər, belə ki, dövriyyə aktivlərinin tərkibinə müxtəlif obyektlər daxil olur, onların arasında xarici borcları ödəmək üçün tezrealizəolunan deyil – çətin realizəolunanlar da vardır. Həmin vaxtda passivin tərkibində müxtəlif ödəmə müddətli öhdəliklər vardır. Bu şəraitdə Balansın likvidliyinin qiymətləndirmə metodikası əsaslandırılır.



Balansın likvidliyi – aktiv və passivin belə qarşılıqlı münasibəti dövriyyə aktivləri ilə qısamüddətli öhdəlikləri öz vaxtında örtməyi təmin edir.

Qeyd etmək lazımdır Balansda aktivlər likvidliyin artma dərəcəsi üzrə, müvafiq olaraq passivdə təcili ödənişin artma dərəcəsi üzrə öhdəliklər yerləşdirilir.



Balansın likvidliyinin təhlili metodikası likvidlik dərəcəsindən asılı olaraq müəssisənin bütün aktivlərinin dörd qrupa bölünməsini tələb edir:

■ A1 – daha çox likvidli aktivlər – pul vəsaitləri və qısamüddətli öhdəliklər (müvafiq olaraq Balansın sət. 270 + sət. 280, 290, 300, 310);

■ A2 – tezrealizəolunan aktivlər – qısamüddətli debitor borcları və sair dövriyyə aktivləri (müvafiq olaraq Balansın sət. 250 + sət. 320);

■A3 - yavaş-yavaş ralizəolunan aktivlər ehtiyatlar (sət. 100), alınmış qiymətlilər üzrə əlavə dəyər vergisi (sət. 175) və uzunmüddətli debitor borcları (sət. 199);

■ A4 – çətinrealizəolunan aktivlər – dövriyyədənkənar aktivlər (sət. 080).

Passivlər öz növbəsində onların ödəniş müddəti dərəcəsi üzrə qruplaşdırılır:

■ R1 – daha çox olan təcili öhdəliklər – kreditor borcları, gəlirlər üzrə iştirakçıların (təsisçilərin) borcları daxil olmaqla və sair qısamüddətli öhdəliklər (sət. 630 + 710 + 725 + 760);

■ P2 – qısamüddətli passivlər – qısamüddətli kreditlər və borclar (sət. 600, 620);

■ P3 – uzunmüddətli passivlər – uzunmüddətli öhdəliklər (sət. 500 + sət. 610);

■ P4 – möhkəm passivlər – müəssisənin xüsusi kapitalı (sət. 480, 730, 740).

Balansın likvidliyini təyin etmək üçün aktivin və passivin müvafiq qruplarının yekunlarını müqayisə etmək lazımdır. Balans mütləq likvid hesab edilir, əgər eyni zamanda aşağıdakı şərtlər yerinə yetirilirsə:

A1 ≥ P1


A2≥ P2

A3 ≥ P3


A4 ≤ P4

Bununla aktivin və passivin birinci iki qrupunun müqayisəsi cari ödənişqabiliyyətini qiymətləndirməyə imkan verir. Aktivin və passivin üçüncü qrupunun müqayisəsi uzunmüddətli (perspektiv) ödənişqabiliyyətini əks etdirir. Dördüncü bərabərsizlik nəinki “tarazlıq” xarakteri daşıyır, ancaq və maliyyə sabitliyinin zəruri şərtinə riayət edilməsini – müəssisənin xüsusi və dövriyyə kapitalının (XK) mövcud olmasını göstərir.

XDK = XK – DKA,
burada XK – müəssisənin xüsusi kapitalını;

DKA – dövriyyədənkənar aktivləri göstərir.

Aktivin və passivin hər bir qrupu üzrə Balansın likvidliyinin təhlili prosesində ödəmənin artıqlığı (+) yaxud çatışmazlığı (-) - ∆ÖAi düstur üzrə aşkar edilir:

∆ÖAi = Ai – Pi,


Burada Ai – aktivin i qrupunun həcmini;

Pi, - passivin i qrupunun həcmini göstərir.

Belə hesablama təhlil olunan dövrün istər əvvəlinə, istərsədə sonuna aparılır, beləliklə Balansın likvidlik səviyyəsinin dinamikası qiymətləndirilir. Hansı halda bir yaxud bir neçəsinə riayət olunmur, o halda Balansın likvidliyi çox yaxud az dərəcədə mütləq likvidlikdən fərqlənir.

“Kür” MMC-in Balansının likvidliyini təhlil edək (cəd. 3.6).

Cədvəl 3.6

Balansın likvidliyinin qiymətləndirilməsi, min man.

Aktivlər

Passivlər


Ödəmənin artıqlığı (+),yaxud çatışmaz-

lığı (-)


Onların likvidlik

dərəcəsi üzrə aktivlə-

rin (A) qruplara

bölünməsi



Balansın

sətrinin


kodu

Ilin

əvvəli-




Ilin

sonuna


Ödəniş müddəti

üzrə passivin (P)

qruplara bölün-

məsi


Balansın

sətrinin


kodu

Ilin

əvvəli-




Ilin

sonuna


Ilin

əvvəli-




Ilin

sonuna


A – daha çox likvidli

aktivlər


270,280,

290, 300,

310

2880

2406


P1- daha çox olan

təcili öhdəliklər



630,710,

725,760

26340

23752

-23460

-21346


A2 – tezrealizəolunan

aktivlər

250,320

16648

35970


P2 – qısamüddətli

passivlər


600+620

13169

13087

+3479

+22883


A3 – yavaş-yavaş rea-

lizə olunan aktivlər



100,175,

199

30662

55766


P3 – uzunmüddətli

passivlər


500+610

5699

40350

+24963

+15416


A4 – çətin ralizəolunan

aktivlər

080

86560

99464


P4 – möhkəm

passivlər



480,730,

740

91542

116417

-4982

-16953


Balans

360

136750

193606

Balans

780

136750

193606

-

-

Alınan məlumatlara diqqət yetirmək lazımdır ki, müəssisənin Balansı mütləq likvidli deyildir. Xüsusilə aktivin və passivin ikinci və üçüncü qrupu üzrə hesabat ilinin əvvəlinə və sonuna ödəmə qalığına - artıq olmasına malik olmuşdur , bu qısamüddətli və uzunmüddətli kreditlərin və borcların tam həcmdə ödəmək imkanının olmasını göstərir. Bununla yanaşı müəssisədə daha çox likvidli aktivlərin çatışmazlığı da müşahidə olunur, aktivin və passivin birinci qrupu arasında olan mənfi fərq nə xüsusda olması göstərilir.

Aktivin və passivin dördüncü qrupun müqayisəsi “Kür” MMC-də müəssisənin maliyyə sabitliyinin zəruri şərti olan xüsusi dövriyyə kapitalının mövcudluğunu təyin etməyə imkan verir.

Qeyd etmək lazımdır ki müəssisənin aktivinin və passivinin ayrı-ayrı qrupları arasında olan münasibətin qiyməti təhlil olunan ilin sonuna yaxşılaşır. xüsusilə birinci qrup üzrə ödəmə çatışmazlığı azalır, ikinci və üçüncü qrup üzrə ödəmə artıqlığı artır, eyni zamanda kombinatın xüsusi dövriyyə kapitalının qiyməti də artır Beləliklə müəssisənin ödənişqabiliyyətinin və Balansın likvidliyinin yüksəlməsi müşahidə olunur.

Həmçinin likvidlik əmsallarının köməyi ilə müəssisənin cari ödənişqabiliyyəti qiymətləndirilir (3.7) .
Cədvəl 3.7

Müəssisələrin likvidlik əmsalları




Göstərici və onun qiyməti



Hesablama formulu və

Informasiya mənbələri

(1 N-li formanın sətirlərininn

Kodları)


Optimal


qiyməti

Mütləq likvidlik əmsalı –

qısamüddətli öhdəliyin hansı

hissəsinin Balansın tərtib

edildiyi tarixə ödənilə bilməsi-

ni göstərir)


(sət. 270 + sət. 280,290, 300,

310) : (630+710+725+760)

(Pul vəsaitləri + Qısamüddətli

Maliyyə qoyuluşları) : Qısamüd-

dətli öhdəliklər

0,2-0,3


Kritik likvidlik əmsalı (aralıq

örtülmə əmsalı) – mövcud

olan pul vəsaitləri, eləcə də

gözlənilən debitor daxil

olmaları hesabına qısamüddət-

li öhdəliklərin hansı hissə-

sinin ödənilməsini göstərir


(sət. 280 – 310 + 270 + 250) :

: (600 + 620)

(Pul vəsaitləri+Qısamüddətli maliyyə qoyuluşları + qısamüd-

dətli debitor borcları) : Qısa-

Müddətli öhdəliklər


0,8-1


Cari likvidlik əmsalı (ümumi

Örtülmə əmsalı)- hansı dərə-

Cədə dövriyyə aktivləri qısa-

Müddətli öhdəliklərin örtül-

Məsini qiymətləndirməyə

Imkan verir



(sət.180 + 330) : (600+620+

+(630-710)+ 725+760)

Dövriyyə aktivləri : Qısamüd-

dətli öhdəliklər



Dəqiqləşdiriliş hesablama üzrə

(180+330)-250: (620+(630-

-710)+725+760)

(Dövriyyə aktivləri – Uzunmüddətli debitor borcları) :Qısamüddətli öhdəliklər.



1,5 - 2


Burada sət.280, 290, 300,,310 – pul vəsaitlərini;

sət. 270 – qısamüddətli maliyyə qoyuluşlarını;

sət. 600, 620, 630-710, 725, 760 – qısamüddətli öhdəlikləri;

sət. 200-240 – qısamüddətli debitor borclarını;

sət. 180 + sət. 330 – dövriyyə aktivləri;

sət. 250 – uzunmüddətli debit or borclarını göstərir.

Təhlil olunan dövrün əvvəlinə və sonuna gətirilmiş göstəricilər hesablanır, onların dinamikası qiymətləndirilir və cari likvidlik səviyyəsinin dəyişməsinə səbəb olan amillər aşkar edilir (cədvəl 3.8).


Cədvəl 3.8


Dostları ilə paylaş:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   34
Orklarla döyüş:

Google Play'də əldə edin


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə