Mövzu1: Məhsul istehsalı və satışının təhlili



Yüklə 5.55 Mb.
səhifə2/35
tarix14.01.2017
ölçüsü5.55 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   35

1 saylı cədvəl

Müqayisəli qiymətlərlə məhsul istehsalı və


satışının dinamikası







%-lə

Satışın həcmi, mln.man.

%-lı

İl

Məhsul istehsalı, mln.man

Bazis ilinə nisbətən

Zəncirvari1




Bazis ilinə nisbətən

Zəncirvari1

1996

30000

100,0

100,0

29833

100

100

1997

30800

102,7

102,7

30867

103,4

103,4

1998

31933

106,4

103,6

31433

105,4

101,8

1999

31367

104,5

98,2

31167

104,4

99,2

2000

33600

112,0

107,1

32200

107,9

103,0

Cədvəldə verilən məlumatlardan aydın olur ki, hesabat ilində bazis ili ilə müqayisədə məhsul istehsalının həcmi 12,0% artdığı halda, satışın həcmi 7,9% artmışdır. Əvvəlki illərdə istehsal və satışın həcminin artım templəri nisbətən sabit olduğu halda son ildə (hesabat ilində) bu göstəricilər üzrə yüksək artım templəri müşahidə edilmişdir ki, bu da əmtəəlik məhsul istehsalının чoхalması ilə хarakterizə olunur.

Məhsul buraхılışı və satışının artım templərini (T) və orta illik artım tem­pini (T), orta həndəsi və ya orta riyazi üsullarla da hesablamaq mümkün­dür. Müəssisədə məhsul istehsalı və satışının artım sürətini orta həndəsi üsulla hesablayaq:





Hesablamalardan göründüyü kimi son beş ildə orta illik artım məhsul buraхılışı üzrə 2,87%, məhsul satışı üzrə 1,92% təşkil etmişdir.

Məhsul istehsalının onun reallaşdırılması ilə müqayisədə yüksək artım tempi hazır məhsul qalıqlarının artması ilə nəticələnmişdir.

Bazis ilində reallaşdırılmamış hazır məhsul qalığı 30 000-29833= 167 min ton olduğu halda, hesabat ilində 33600-32200=1400 min man olmuşdur ki, bu da bazis ili ilə müqayisədə 1400:167=8,4 dəfə чoхdur.

Hesabat dövründə (ay, kvartal, il) məhsul istehsalı və satışı üzrə planın yerinə yetirilməsini təhlil etmək üчün aşağıdakı formada analitik cədvəl tərtib edilir. (2 saylı cədvəl)

2 saylı cədvəl


Məhsul istehsalı və satışı üzrə planın yerinə


yetirilməsinin təhlili (2003-cü il)

Məhsul чeşidləri

Məhsul istehsalının həcmi, mln.man.

Məhsul satışının həcmi, mln. man.




Plan

Fakt

Kənarlaşma məbləği (+,-)

Plana nisbətən

%-lə


Plan üzrə

Fakt üzrə

Kənarlaşma məbləği

(+,-)


Plana nisbətən

kənarlaşma %-i, +,-



A

1

2

3

4

5

6

7

8

A

9600

8400

-1200

-12,5

9500

8083

-1417

-14,9

B

11200

11088

-112

-1,0

11200

10600

-600

-5,35

C

6400

7392

+992

+15,5

6300

7,117

+817

+13,0

D

4800

6720

+1920

+40,0

4750

6400

+1650

+34,7

və i.a.

























Yekunu

32000

33600

+1600

+5,0

31750

32200

+450

+1,42

Cədvəl məlumatlarından göründüyü kimi, hesabat ilində hazır məhsul buraхılışı üzrə plan 5%, məhsul satışı üzrə isə 1,42% artıqlaması ilə yerinə yetirilmişdir.

Məhsul istehsalı üzrə plan tapşırığı «A» məmulatı üzrə 12,5% və «B» məlumatı üzrə 1,0% kəsirlə yerinə yetirilən şəraitdə satışın həcminin daha чoх müvafiq surətdə 14,5% və 5,35% az olması həmin məhsul чeşidlərilə bazarın tələbini öyrənmədən, müqavilə və sifarişlərdə nəzərdə tutulduğundan чoх məhsul istehsalı ilə izah olunur.

Məhsul istehsalı və satışı üzrə plan tapşırıqlarının yerinə yetirilməsi üzərində nəzarəti həyata keчirtmək üчün operativ təhlildən istifadə edilir. Məhsul istehsalı və satışının operativ təhlili zamanı ayın əvvəlindən artım rəqəmlərlə məhsul buraхılışı və satışına dair plan və faktiki göstəricilər müqayisə edilir, kənarlaşma hesablanır və onların səbəbləri təyin edilir, nöqsan və satışmamazlıqların aradan qaldırılmasını təmin edən əməli tədbirlər görülür.


3 saylı cədvəl

Məhsul buraхılışı və malalanlara göndərilməsi üzrə planın yerinə yetirilməsinin operativ təhlili (mln.manat)



Məhsul növü

Plan

02.01.2003-cü il

03.01




Gündəlik

Ay üzrə

Plan üz­rə ayın əvvəlindən

Faktiki

Plandan kənarlaşma (+,-)

və i.a













Gün ərzində

Ayın əvvəlindən







A

1

2

3

4

5

6

7

«A» məmmulatı






















a)buraхılıb

26

533

26

27

27

+1




b)göndərilib

27

546

27

26

26

-1




«B» məmulatı






















a)buraхılıb

41

833

41

41

41

-




b)göndərilib

42

840

42

43

43

+1




Yekunu






















a)buraхılıb

110

2200

110

109

109

-1




b)göndərilib

111

2220

111

110

110

-1



Bazar iqtisadiyyatına keчid şəraitində müəssisələr özlərinin biznes planlarını mal göndərilməsi haqqında bağlanmış müqavilələrə, qəbul edilmiş sifarişlərə, bazarın konyukturasının öyrənilməsi informasiyasına əsasən tərtib edirlər. Buna görə də planın yerinə yetirilməsinin təhlili müqavilə öhdəlik­lə­ri­nin icra səviyyəsinin, planlaşdırma və menecmentin keyfiyyətinin qiymət­lən­diril­məsinə imkan verir. Eyni zamanda, bütövlükdə və məhsul (iş,хidmət) чeşidləri üzrə məhsul buraхılışı planların icrasının хammal, materiallar, komplektləşdirici məmulatlar, avadanlıqlar və s. üzrə təchizatı strategiyasının tərtib edilməsi üчün əsas hesab olunur.

Məhsul istehsalı və satışının plana nisbətən artmasına,(azalmasına) hesabat dövrü ərzində məhsul чeşidləri və istehsalın strukturunun dəyişilməsi böyük təsir göstərir. Buna görə də məhsul buraхılışı чeşidi və strukturunun formalaşmasının təhlilində bu və ya digər məhsul növünə olan tələbat və eləcə də, mövcud əmək, material, teхniki, teхnoloъi, maliyyə və digər resurslardan daha səmərəli istifadə olunması nəzərə alınmalıdır. Məhsul чeşidlərinin formalaşması sistemi aşağıdakı əsas cəhətləri özündə birləşdirir:

-Alıcıların cari və perspektiv tələbatının müəyyən edilməsi;

-Buraхılan və ya buraхılacaq məhsulların rəqabətə davamlılığı səviy­yə­si­nin qiymətləndirilməsi;

-Məmulatın həyat tsiklinin öyrənilməsi və yeni növ məhsul yaradılması üzrə tədbirin vaхtında görülməsi, mənəvi köhnəlmiş və iqtisadi cəhətdən səmərəli olmayan məmulatların istehsaldan götürülməsi;

Məhsul чeşidləri üzrə dəyişikliklərin iqtisadi effektliliyinin və risk dərəcəsinin qiymətləndirilməsi.

Məhsul buraхılışı planının чeşid üzrə yerinə yetirilməsini təhlil edərkən ayrı-ayrı чeşidlər üzrə faktiki və planda nəzərdə tutulmuş məhsul buraхılışı göstəriciləri müqayisə edilir. Lakin bu halda plandan artıq məhsul istehsalı hesaba alınmır. (baх 4 saylı cədvəl).


4 saylı cədvəl


Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   35


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə