Rahman'ın Dostları ile Şeytan'ın Dostları Arasındaki Fark



Yüklə 1,96 Mb.
səhifə11/12
tarix04.11.2017
ölçüsü1,96 Mb.
#30642
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12

« “Fakat kimler müslüman olursa, işte bunlar hak yola yönelmiş olurlar. Haktan ayrılmış olanlar ise, cehenneme odun olurlar.”Halbuki onlar, İslam’ın yoluna yönelmiş olsalardı, denemek için onlara bol bol su içirirdik. Kim de Rabbinin zikrinden yüz çevirirse, Allah da onu çok ağır bir azâba sokar. Şüphe yoktur ki mescidler, Allah’a mahsustur. Bu itibarla oralarda, Allah ile beraber başkasına da kulluk etmeyin. Zira Allah’ın kulu (Muhammed), O’na ibadet etmek için kalkınca, etrafında neredeyse kümeleşiveriyorlardı. (Ey Muhammed!) De ki: “Ben, sadece Rabbime ibadet ediyorum ve hiç kimseyi O’na ortak koşmuyorum” Ve de ki: “Ben size ne zarar verebilirim; ne de iyilik edebilirim” Ve yine de ki: “Eğer ben Allah’a karşı gelirsem, O’nun azâbından beni hiç kimse kurtaramaz ve ben O’ndan başka sığınacak birini de aslâ bulamam.Ancak O’nun gönderdiklerini Allah’tan tebliğ edersem bana yardım eder.” Kim Allah’a ve Resûlüne, onun için, içinde ebediyen kalacakları cehennem ateşi vardır. Sonunda tehdit olundukları bu ateşi gördükleri zaman, yardımcı olarak kimin daha zayıf ve kimin sayıca daha az olduğunu anlayacaklardır. »1

Cinler, Kur’ân’ı işittikleri zaman Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-' e gelip beyat etmişlerdi. “Sahih”2 de gelen İbn-i Mesud hadisinde sabit olduğu gibi.

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- onlara Rahman suresini okuyordu. « O halde Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz? » âyetini okuyunca şöyle dediler: Nimetlerinden hiçbir şeyi yalanlamayız, sana hamd olsun.3

Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ile bir araya geldiklerinde kendileri ve hayvanları için yiyeceklerini sordular. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu:

« Sizin yiyeceğiniz, eti çok olan ve üzerine Allah’ın ismi zikredilen kemiklerdir. Hayvanlarınızın yiyeceği ise, gübre ve yemdir.»

« O ikisiyle (kemik ve gübre) istinca etmeyin. Çünkü onlar, cin kardeşlerinizin yiyecekleridir. »4

Bu yasaklama, çeşitli yollarla gelmiş olup, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-' den sabittir. Bunun içindir ki, âlimler, cinler ve hayvanlarının yiyecekleriyle istinca yapmanın yasaklanmasını delil getirerek şöyle demişlerdir: İnsanlar ve hayvanlarının yiyecekleri onlarınkinden daha evlâdır.

Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem- bütün cin ve insanlara gönderilmiştir. Bu, değer olarak, Allah katında, cinlerin Süleyman -aleyhisselâm-‘ın emrine verilmesine rağmen en yüce olandır. Cinler, Süleyman -aleyhisselâm-' ın emrine verilmiş ve O’da bir kral hükmüyle onlara hükmediyordu. Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem- ise, onlara Rasûl olarak gönderilmiş ve onlara Allah’ın ve Rasûlü’nün emrettiklerini emreder. Çünkü O -sallallahu aleyhi ve sellem- Allah’ın kulu ve Rasûlüdür. Kul-Rasûl olan bir peygamberin makamı, Nebi-Kral olan peygamberin makamının üstündedir.

Kitap, sünnet ve icmayla sabittir ki, cinlerin kâfirleri cehenneme girecektir. Mü’minleri ise, âlimlerin cumhurunun görüşüne göre cennete gireceklerdir. Âlimlerin cumhuruna göre peygamberler insanlardan gönderilmiştir. Cinlerden peygamber gönderilmemiştir. Fakat onlardan uyarı olmuştur. Bu konular başka bir yerde geniş olarak açıklanacaktır.

Buradan maksat ise, cinlerin insanlarla olan ilişkileri çeşitlidir. İnsanlardan her kim cinlere yalnızca Allah’a ibadet etmek ve peygamberine itaat etmek gibi Allah ve Rasûlünün emrettiklerini emrederse, bu, Allah dostluğunun en üstün olanıdır. O, bu durumda Rasûl -sallallahu aleyhi ve sellem-' in halifesi ve nâibidir. Her kim cinleri, haram olmayan mubah işlerde kullanırsa o, bir insanı mubah işlerde kullanan kimse gibidir. Bu ise, şayet onlara, üzerlerine gereken şeyleri emrediyor, haram olan şeyleri yasaklıyor ve onları mubah olan şeylerde kullanıyorsa o, bunu yapan krallar makamında olur.

Bu ise, onun Allah Teâlâ’nın dostlarından ve tıpkı Nebi-Kralla birlikte Kul-Rasûl olan Davûd, Süleyman, Yûsuf ve İbrahim, Mûsâ, Îsâ, Muhammed –Allah’ın salat ve selamı onların üzerine olsun- gibi gayesi Allah Teâlâ dostlarının umûmundan olması takdir edilmişse durum böyledir.

Her kim de cinleri, Allah ve Rasûlü’nün, şirk, masum birini öldürme, öldürme olmaksızın düşmanlık etme, birini hasta etme, ilmini unutturma, fuhşuyat isteyenin celbi gibi iğrençlikte zulüm gibi yasakladığı işlerde kullanırsa bu, onları günah ve düşmanlıkta kullanmaktır. Sonra her kim onları küfürde kullanırsa o kâfirdir. Ma’siyette kullanırsa o âsidir, fâsıktır, günahkârdır.

Şeriat ilimlerinde tam bir ilme sahip olmayanlar, keramet zannedilen bazı işlerde cinleri kullanırlar. Tıpkı, hacca gitmek, bidat şeyler işittiğinde o mekandan onu uçurarak uzaklaştırmak, kendisini Arafat’a taşımaları (fakat Allah ve Rasûlü’nün emrettiği şerî haccı yapmaz), bir şehirden diğer bir şehre taşımaları için onları kullanmak gibi. Bunlar aldatmadır ve onlar bununla tuzak kurmuşlardır.

Bunların bir çoğu, bu tür olayların cinlerden olduğunu bilmez. Allah dostlarının (yani kendisinin) kerametlere ve olağanüstü olaylara sahip olduğunu duymuştur. Onların, imanın hakikatlerinden ve Kur’ân’ın marifesinden haberleri olmadığı için Rahman’dan olan kerametlerle, şeytanın hilelerini birbirinden ayırt edemez. Cinler, inancı nispetinde onu kandırır. Şayet o şahıs, yıldızlara ve putlara tapan bir müşrik ise veya bu ibadetlerle fayda sağlayacağı konusunda onun zihnini meşgul etmişler ise, onun amacı melek, nebi ve salih bir şahsın kılığına girdiği puttan tevessül ve şefaat talebinde bulunmasıdır. O, meleğe, nebiye veya salih kimseye ibadet ettiğini zanneder. Hakikatte ise onun ibadeti/kulluğu şeytanadır. Allah Teâlâ şöyle buyuruyor:

﴿ وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلَائِكَةِ أَهَؤُلَاء إِيَّاكُمْ كَانُوا يَعْبُدُونَ {40} قَالُوا سُبْحَانَكَ أَنتَ وَلِيُّنَا مِن دُونِهِم بَلْ كَانُوا يَعْبُدُونَ الْجِنَّ أَكْثَرُهُم بِهِم مُّؤْمِنُونَ ﴾

« O gün onların hepsini toplar, sonra da meleklere der ki: “Size bunlar mı ibadet ediyorlardı?”

Onlar da şöyle derler: “Seni tenzih ederiz. Bizim velîmiz, onlar değil sensin. Hayır, onlar cinlere ibadet ediyorlardı. Çoğu onlara îman eden kimselerdi.” »1

Bunun içindir ki, güneşe, aya ve yıldızlara secde edenler, onlara secde edecekleri zaman, secdelerinin kendisine olması için şeytan orada hazır bulunurdu. Şeytan, müşriklerin yardım istediği şeyin şekline girerdi. Hıristiyan ise ve Cerces ve başkasından yardım istemişse şeytan, kendisinden yardım istenilen Cerces veya başkası kılığında gelir. Şayet müslüman ise ve kendisi hakkında hüsn-ü zanda bulunduğu müslüman şeyhlerinden birinden yardım istemişse, şeytan, o şeyhin sûretinde gelir. Şayet Hindistanlı müşriklerden ise şeytan onun yücelttiği müşrik sûretinde gelir.

Kendisinden yardım talebinde bulunulan şeyh, şayet Şeriat hakkında bilgi sahibi ise, şeytanın kendisinden yardım talebinde bulunan ashabına kendisinin sûretinde gittiğini bilmez. Şeyhin Şeriat hakkında bilgi sahibi değilse, onların sözlerini ona haber verir, onlar için onun sözlerini naklederler. Onlar da, şeyhin onların sözünü uzaktan işittiğini ve cevap verdiğini zannederler. O ise ancak şeytan vasıtasıyla olmaktadır.

Cinler yardımıyla gizliliği ortaya çıkarma ve onlarla diyalog gibi şeyler başına gelen bazı şeyhler haber vererek şöyle demişlerdir: Cin, bana su ve cam gibi berrak bir şeyler gösterdi. Haber verilmesi istenilen şeyi bunun içinde şekille gösteriyorlardı. İnsanlara bu olay haber verilir. Bana, ashabımdan yardım isteyenlerin kelamını ulaştırırlar ve ben de onlara cevap veririm. Onlar da cevabımı ona ulaştırırlar.

Bazı kimseler, bu olağanüstü olaylardan başına gelen şeyhlerin bir çoğunu, bilmedikleri (yani bunun şeytandan olduğunu) bu olayları yalanlayarak şöyle derler: Sizler bu olayları hile yoluyla yapıyorsunuz. Tıpkı, ateş taşı, turunçun dış kabuğu, kurbağa yağı ve başka tabi hileleri kullanarak ateşe girilip onlara ateşin zarar vermediği gibi. Şeyhler hayret ederek şöyle derler: Vallahi biz bu hileli şeylerin hiçbirini bilmeyiz. Bilgi sahibi bir zât şöyle der: Sizler bu sözünüzde doğrusunuz. Fakat bu haller şeytani hallerdir. Sonunda bunu kabul ederler. Hak açıkça belli olduktan ve bir çok yönden onun şeytandan olduğu ortaya çıktıktan sonra [ bu tür hallerin şeytandan olduğunu gördüklerinde ] onlardan bazıları Allah’a tövbe etmiştir. Yine görmüşlerdir ki, bu olağanüstü olaylar, şeriattaki yerilmiş bidatler ve Allah ve Rasûlüne isyan sonucunda oluşmuştur. Bu tür olağanüstü olaylar Allah ve Rasûlünün sevdiği şerî ibadetlerden meydana gelmiyor. İşte o zaman anladılar ki, bunlar Rahman’ın dostlarına olan kerametlerinden değil de, şeytanın dostlarına olan olağanüstü olaylarındandır.

Hamd, tek olan Allah’adır. O’nun salat ve selamı efendimiz Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-' e, âilesi ve ashabının üzerine olsun. Allah bize yeter, O, ne güzel vekildir.





1 Yûnus Sûresi: 62-64

2 Bakara Sûresi: 257

3 Mâide Sûresi : 51-56

1 Kehf Sûresi: 44

2 Nahl Sûresi : 98-100

3 Nisa Sûresi: 76

4 Kehf Sûresi : 50

5 Nisâ Sûresi: 119

6 Âl-i İmran Sûresi: 173-175

1 A’râf Sûresi: 27-30

2 En’âm Sûresi: 121

3 Meryem Sûresi : 45

1 Mumtehine Sûresi: 1-5

2 Yûnus Sûresi: 62

3 Buhari: 6502

1 Ahmed Müsnedinde 3/430, Heysemi Mecmeuz-Zevaid 1/89. Elbani bu hadisin hasen olduğunu söylemiştir (Sahiha: 1728)

2 Ebu Davûd: 4681, Ahmed Müsnedi: 3/438 ve 440. Hasen bir hadistir. (Elbani Sahihası: 380)

3 Mumtehine Suresi: 1

4 Şûra Sûresi: 13

1 Ahzâb Sûresi: 7-8

2 Buhari: 238, Nesâi: 3/85-87, Ahmed Müsned’inde: 3/243,249,274,312,341 Ebu Hureyre hadisi

3 Tirmizi: 3693 (3701), Ebu Davûd: 4673, Muslim: 2278: Ebu Hureyre hadisi: «Kabirden ilk diriltilecek olan benim) lafzıyla gelmiştir.

4 Muslim: 197, Ahmed Musned’inde: 3/136.

5 Âl-i İmran Sûresi: 31

1 Mâide Sûresi: 18

2 Bakara Sûresi: 111-112

3 Mu’minûn Sûresi: 66-67

1 Enfâl Sûresi: 30-34

2 Buhari: 5990, Muslim: 215, Ahmed Musned’inde: 3/203.

3 Tahrîm Sûresi: 4

4 Muslim: 2496, Ebu Davud: 4653, Tirmizi: 3859

5 Ahmed Musned’inde: 5/235 Sahih bir hadistir. (Elbani: Sahihul-Cami: 2008

1 İsrâ Sûresi: 1

2 Buhari: 233, Muslim: 1671, Tirmizi: 72, 1846, Ebu Davud: 4364.

1 Bu hadis, mekan ve aded olmaksızın, şahitleri ve diğer senedleriyle birlikte hasen bir hadistir. Sahavi: “El-Mekasidul-Hasene” adlı kitabında (8-11) ve “Tevabin” kitabında Abdulkadir Arnavut tahkikli. 225-226. sayfalar.

2 Kutup: Tasavvufta, evrenin manevi yönetiminden sorumlu veliler hükümetinin başkanı.

3 Ğavs:Tasavvufta kâinatın yönetiminden sorumlu olduğuna inanılan veliler örgütünün başı.

4 Ahmed, Müsned’inde: 1/112.

5 Muslim: 1065, Ahmed Müsned’inde: 3/32 ve 48, Ebu Davud: 4667, Buhari’de ise hadis başka bir lafızla gelmektedir: 3344.

1 Yûnus Sûresi: 62-63

2 Bakara Sûresi: 136-137

1 Bakara Sûresi: 285-286

1 Bakara Sûresi: 1-5

2 Nisâ Sûresi: 150-152

1 Şuarâ Sûresi: 221-223

1 Zuhruf Sûresi: 36

2 Enbiya Sûresi: 50

3 Tâhâ Sûresi: 124-126

1 Buhari: 34; 2459,3178 Muslim: 58

2 Buhari: 9 Muslim: 35

3 Buhari: 30,2545,6050 Muslim: 1661

1 Muslim: 934

2 Buhari: 33,2682,2749,6095 Muslim: 59 Tirmizi: 2633 Nesai: 8/117

3 Âl-i İmran Sûresi: 166-167

4 Tevbe Sûresi: 124-125

1 Tevbe Sûresi: 37

2 Muhammed Sûresi: 17

3 Bakara Sûresi: 10

4 Muddessir Sûresi: 31

5 Fetih Sûresi: 4

1 Vâkıa Sûresi: 1-14

2 Vâkıa Sûresi: 83-96

1 İnsan Sûresi: 3-13

2 Mutaffifîn Sûresi: 7-28

3 İnsan Sûresi: 5-6

1 “Her kim amelinin gecikmesine sebep olursa onun nesebi tez davranmaz” cümlesinin manası: Kimin ameli nakıssa (eksikse) amel işleyenler ashabına kavuşamaz. Şerefli nesebine ve babalarının üstünlüğüne güvenip amellerini kısaltmaması (tembellik etmemesi) gerekir. (Muslim- Nevevi Şerhi). Mütercim.

2 Muslim: 2699 Ebû Davûd: 4946

3 Ebû Dâvûd: 4941 Tirmizi: 1925 Hadis şahitleriyle sahihtir. El-Elbanî “Sahiha”: 925

4 Buhari “Edebul-Mufred”: 53 Ebu Davud: 1694 Tirmizi: 1908 Sahih bir hadistir. El-Elbani “Sahiha”: 540

5 Buhari: 4830,4832 Muslim: 2254

6 Buhari: 6502

1 Fatiha Sûresi: 5-7

2 Nisa Sûresi: 69

3 Sâd Sûresi: 35-39

1 Buhari: 3117

2 Enfal Sûresi: 1

3 Haşr Sûresi: 7

4 Enfal Sûresi: 41

1 Fâtır Sûresi: 32-35

1 Âl-i İmran Sûresi: 133-136

2 Ra’d Sûresi: 23

3 Nisa Sûresi: 48,116

4 Zumer Sûresi: 53

1 İsra Sûresi: 15

1 Nisa Sûresi: 163-165

2 Mülk Sûresi: 8-9

3 Sâd Sûresi: 85

1 İsrâ Sûresi: 18-21

1 Bakara Sûresi: 253

2 İsra Sûresi: 55

3 Buhari: 7352, Muslim: 1716, Ebu Davud: 3574, İbnu Mace: 2314

4 Hadid Sûresi: 10

5 Nisa Sûresi: 95-96

1 Tevbe Sûresi: 19-22

2 Zumer Sûresi: 9

3 Mucâdele Sûresi: 11

4 Yûnus Sûresi: 62-63

5 Ebu Davud: 4403, Tirmizi: 1433, Nesai: 6/156 Sahih bir hadistir. El-Elbani: “El-İrva”: 297.

1 Muzzemmil Sûresi: 20

1 Hucurat Sûresi: 13

2 Buhari: 2353, 2374, 3383, 3490 Muslim: 2638

3 Ahmed, Musned’inde: 5/411 Sahih bir hadistir. Heysemi ravilerinin Buhari’nin ravilerinden olduğunu söylemiştir.

4 Ahmed Musned’inde: 2/524 Ebu Davud: 5116 Tirmizi: 3950 El-Elbani hadisin “Hasen” olduğunu söylemiştir. “Sahihul-Cami’: 7744.

5 Tevbe Sûresi: 60

6 Fâtır Sûresi: 15

1 Bakara Sûresi: 273

2 Haşr Sûresi: 8

3 Ahmed Musnedinde: 3/154, İbn-i Mace: 3934, Tirmizi: 2629, Nesai: 8/104,105, Sahih bir hadistir.

4 Buhari: 1/50-51, Muslim: 40, Ebu Davud: 2481, Tirmizi: 1590

5 Ahmed Musnedinde: 6/20 ve 22 Tirmizi: 1621, Hadisin İsnadı Hasendir. El-Elbani: “Sahihul-Cami’ : 6586

6 Nisa Sûresi: 95

1 Tevbe Sûresi: 19-22

2 Buhari: 527 Muslim: 85

3 Buhari: 2785 Muslim: 1878

1 Ahmed Musned’inde: 5/228 ve 236 Tirmizi: 1988 Tirmizi hadisin Hasen-Sahih olduğunu söylemiştir.

2 Ebu Davud: 1522, Nesai: 3/53, Hadisin isnadı sahihtir.

3 Buhari: 2856, Muslim: 30

4 Secde Sûresi: 16-17

5 Tirmizi: 2619, Ahmed Musned’inde: 5/237, Sahih bir hadistir.

6 Buhari: 5185, Muslim: 47

1 Buhari: 6704, Muvatta: 2/475, İbnu Mace: 2136.

2 Bakara Sûresi: 130

1 Bakara Sûresi: 285-286

2 Bakara Sûresi: 284

1 Ahzâb Sûresi: 5

2 Buhari: 3469, Muslim: 2398

3 Bu hadis Tirmizi’de değildir. Ed-Deylemi, Ebu Hureyre Radıyallhu Anhu hadisinden rivayet etmiştir. Hafız Irakî hadisin Münker olduğunu söylemiştir. Şevkâni “El-Fevâidul-Mecmûa” adlı kitabının 336. sayfasında zikretmiştir. İbnu Adiy, Bilal hadisinden rivayet etmiştir. Senedinde hadis uyduranlar vardır. Başka yolla rivayet etmiş ve isnadında iki tane metruk ravi vardır: Abdullah b. Ferkad ve Meşrûh b. Âhân. Ahmed, Tirmizi ve Hakim, Ukbe b. Âmir hadisinden, Taberânî ise İsmet b. Mâlik hadisinden şu laızla rivayet etmişlerdir: “Şayet benden sonra Nebi gelecek olsaydı, bu, Ömer b. Hattab olurdu.” Bu hadis ise Hasen’dir.

1 Tirmizi: 3683, İsnadı Hasen’dir. El-Elbânî: “El-Ehâdisus-Sahiha” : 327

2 Tirmizi: 3687 Ahmed Musned’inde: 4/154, El-Elbânî: “El-Ehâdisus-Sahiha” : 327


3 Buhari: 2655, Ebu Davud: 4627, Tirmizi: 3707

1 Buhari: 1399,1457,6925,7285. Muslim: 20

1 Teğabun Sûresi: 16

2 Âl-i İmran Sûresi: 102

3 Bakara Sûresi: 286

4 A’raf Sûresi: 42

5 En’am Sûresi: 152

1 Bakara Sûresi: 136

2 Bakara Sûresi: 1-5

3 Bakara Sûresi: 177

1 Nur Sûresi: 54

2 Furkan Sûresi: 27-29

3 Ahzâb Sûresi: 66-68

1 Bakara Sûresi: 165-167

2 Tevbe Sûresi: 31

3 Tirmizi: 3095 El-Elbani (Allah rahmet eylesin) hadisin “Hasen” olduğunu söylemiştir. “Ğayetul-Meram: 6 Numaralı

4 Âl-i İmran Sûresi: 81-82

1 Nisa Sûresi: 60-65

1 Ebu Davud: 227, Nesai: 1/141 Sahih bir hadistir. Yalnız hadisin “Cenabet” lafzı zayıftır.

2 Ebu Davud: 6, İbnu Mace: 296, Sahih bir hadistir. El-Elbani: “Sahihul-Cami’: 2259

3 Buhari: 854 ve 855, Muslim: 564

4 Muslim: 1015, Tirmizi: 2992.

5 Tirmizi: 2800, El-Elbani: El-Ehadîsus-Sahiha: 236.

6 Buhari: 1829, Muslim: 1198.

7 Bu hayvanlara fâsık denilmesinin sebebi şudur: İnsanlara eziyet ettikleri, ifsat ettikleri ve fayda vermedikleri için diğer hayvanlardan ayrılmışlardır. “Haramda ve helalde” ibaresi ise; Haram bölgede iken veya ihramlı iken bu hayvanların öldürülmesinde hiçbir beis yoktur, demektir. Fethul-Bari: 1829 nolu hadisin şerhinden. (Mütercim).

8 Muslim: 280, Ebu Davud: 74, Nesai: 1/177.

9 Buhari: 2113, Muslim: 1576.

10 Muslim: 2113, Ebu Davud: 2555, Tirmizi: 1703.

11 Buhari: 172, Muslim: 279.

1 A’râf Sûresi: 156-157.

2 Hadid Sûresi: 28.

1 Şûrâ Sûresi: 52

2 Tirmizi: 3125. Hadisin senedi zayıftır. El-Elbani: “Daîful-Cami’ : 127.

3 Parantez içindeki Buhari’nin rivayetinden değildir.

1 Mâide Sûresi: 48

2 Câsiye Sûresi: 18-19

2 Cin Sûresi: 16-17

3 Nisa Sûresi: 48

4 Ğafir-Mü’min Sûresi: 60

5 Âl-i İmran Sûresi: 85

6 Yunus Sûresi: 71-72

1 Bakara Sûresi: 130-132

2 Yunus Sûresi: 84

3 A’raf Sûresi: 126

4 Yusuf Sûresi: 101

5 Neml Sûresi: 44

6 Mâide Sûresi: 44

7 Âl-i İmran Sûresi: 52

1 Musannif bunu mana olarak rivayet etmiştir. Buhari de 3442 nolu hadisin bir parçasıdır. Muslim: 2365

Yüklə 1,96 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin