Pulning o'ziga xos xususiyatlari reja



Yüklə 28,16 Kb.
səhifə3/9
tarix03.02.2023
ölçüsü28,16 Kb.
#122964
1   2   3   4   5   6   7   8   9
PULNING O\'ZIGA XOS XUSUSIYATLARI

Qiymatning pul shakli

Mahsulot ishlab chiqarish va ayirboshlash jarayonining tobora rivojlanib borishi hududlar, mamlakatlar o’rtasida savdo-sotiqni, tovar ayirboshlashning zaruriyatini yuzaga keltiradi. Turli mamlakatlarda turli tovarlar umumiy ekvivalent hisoblangangaligi bu jaryonning taraqqiy etishiga to’sqinlik qiladi.
Natijada butun tovarlar dunyosidan shunday tovarlar ajralib chiqadiki, u barcha hudud va mamlakatlarda umumiy ekvavalent sifatida qo’llanila boshladi. Bu vazifani dastlab qimmatbaho metallar mis va kumush, keyinchalik oltin bajaradigan bo’ldi.
Oxir oqibatda oddiy tovar ko’rinishidagi umumiy ekvavalent o’rniga pul shaklidagi umumiy ekvavalent, ya’ni pul maydonga chiqdi.
Masalan:
1 qop bug’doy
10ta qo’y
10 kg choy 2 unksiya (35.6 gramm) oltin
40 kg qaxva
0.5 tonna ko’mir
Bunda oltin oddiy tovar emas, balki pul ko’rinishini oladi.
Umuman pul o’z taraqqiyyotida 4 bosqich va 4 shaklga ega bo’lgan:

  1. Tovar shaklida - “qo’yma” asrimizdan oldingi VII – asrgacha

  2. Tanga pullar – “tanga” asrimizdan oldingi VII-XIX - asrlar

  3. qog’oz pullar – “banknot” XIX-XX asrlar

  4. Elektron pullar – “kartochka” XX – asr o’rtalaridan

Shuni ta’kidlash lozimki uzoq yillar davomida qimmatli metallar pul vazifasini bajargan va uning asosiy sabablari bo’lib:

  1. Ularni qiymati yuqori, hajmi kichik.

  2. Ular bo’linuvchan, ular bo’linganda sifatini yo’qotmaydi.

  3. Ularning yaxshi saqlanishi (masalan, ko’mganda ham).

  4. Ularni olib yurish qulay

  5. Bir og’irlikdagi oltin bir-biridan deyarli farq qilmaydi (bir turdagi mo’yna bir-biridan nimasi bilandir farq qilinadi) va boshqalar.

Ayrim manbalarga ko’ra (“ekonomicheskaya teoriya” pod.red.V.I.Vilyapina, Dobryanina A.I. Moskva. 2001 y str.141-166) dastlabki qog’oz pullar XII-asrda Xitoyda, 1571 yilda Fransiyada, 1690 yilda AQSh da, XVIII- asrda Yekaterini II-davrida Rossiyada paydo bo’lgan.


Qog’oz pullar muomilasini tashkil etishda Djon Lo (Fransiya 1710-1720 yillar), DubasovI.I (1897-1987 yillar Rossiya) kabi ayrim shaxslar faoliyatini qayd etish lozim.
Djon Lo duelda qatnashgani uchun London turmasidan qochib Gollandiyada, keyin Italiyada yashab ancha boylik ortirgan va 1710 yilda Fransiya davlat byudjeti daromadini oshirish bo’yicha hukumatga qog’oz pullar chiqarish bo’yicha taklif bilan chiqqan. O’sha paytda Fransiya Moliya Vaziri bo’lgan Djon Lo 1720 yilda pulni qadrsizlangani tufayli Fransiyani tark etadi. 1716-1720 yillardagi qog’oz pullar bo’yicha Djon Loni “Mashinnik i proroka” deyilsada, u Yevropa xalqiga qog’oz pullarni ajoyib imkoniyatlaridan voqif etdi.


  1. Yüklə 28,16 Kb.

    Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin