Sosyal Bilişsel Kariyer Kuramı (sbkk) Lent, Brown ve Hackett tarafından geliştirilmiştir



Yüklə 445 b.
tarix07.08.2018
ölçüsü445 b.



Sosyal Bilişsel Kariyer Kuramı (SBKK) Lent, Brown ve Hackett tarafından geliştirilmiştir.

  • Sosyal Bilişsel Kariyer Kuramı (SBKK) Lent, Brown ve Hackett tarafından geliştirilmiştir.

  • Lent’e göre İnsanların zaman içerisinde ve farklı durumlarda davranışlarının nasıl değiştiği, geliştiği ve davranışlarını nasıl düzenledikleri önemlidir.



SBKK, ilkesel olarak Albert Bandura’nın geliştirmiş olduğu genel sosyal bilişsel kurama dayalı olarak geliştirilmiştir.

  • SBKK, ilkesel olarak Albert Bandura’nın geliştirmiş olduğu genel sosyal bilişsel kurama dayalı olarak geliştirilmiştir.

  • SBKK; birey, davranış ve çevrenin karşılıklı olarak birbirini etkilediğini kabul ederek, Bandura’nın karşılıklı üçlü adını verdiği nedensellik modelinden yararlanır.



Bu modele göre ;

  • Bu modele göre ;

  • a) kişisel özellikler,

  • (b) çevresel etkenler,

  • (c) Kişinin gözlenen davranışları

  • birbirlerini karşılıklı olarak etkilerler.

  • Örnek: kişisel özellikler çevreyi çevrede kişisel özellikleri etkiler



SBKK daha iyi anlamak için kariyer gelişimini “inşa eden bloklar” diye adlandırılan üç değişken den bahsetmek istiyorum.

  • SBKK daha iyi anlamak için kariyer gelişimini “inşa eden bloklar” diye adlandırılan üç değişken den bahsetmek istiyorum.

  • Bu değişkenler kişinin seçimlerini birebir etkilerler





Lent ve arkadaşları ikinci düzey analizlerinde fiziksel özellikler (cinsiyet, ırk gibi), çevrenin özellikleri ve belirli öğrenme yaşantıları üzerinde durmuşlardır.

  • Lent ve arkadaşları ikinci düzey analizlerinde fiziksel özellikler (cinsiyet, ırk gibi), çevrenin özellikleri ve belirli öğrenme yaşantıları üzerinde durmuşlardır.

  • Değinilen bu değişkenlerin kariyerle ilişkili ilgi ve seçim davranışını çeşitli yollardan geçerek etkilediği düşünülmektedir.

  • Bu yüzden, kariyer gelişim kuramcıları seçim davranışını etkileyen hem içsel hem de dışsal etkenleri hesaba katma gereği duymaktadırlar.





Sosyal bilişsel yaklaşım, kariyerle ilişkili ilgileri, seçimi ve performansı birbirleriyle iç içe üç ayrı model (ilgi gelişimi, seçim ve performans modelleri) şeklinde kavramlaştırmıştır ve bu modeller üzerinde denenceler oluşturulmuştur.

  • Sosyal bilişsel yaklaşım, kariyerle ilişkili ilgileri, seçimi ve performansı birbirleriyle iç içe üç ayrı model (ilgi gelişimi, seçim ve performans modelleri) şeklinde kavramlaştırmıştır ve bu modeller üzerinde denenceler oluşturulmuştur.



İlgi gelişimi ile ilgili denenceler: insanlar kendilerini bir alanda yeterli gördüklerinde o alana yönelirler. Ör: matematik yazılılarında kendine güvenmek, güven arttıkça dersi sevmek

  • İlgi gelişimi ile ilgili denenceler: insanlar kendilerini bir alanda yeterli gördüklerinde o alana yönelirler. Ör: matematik yazılılarında kendine güvenmek, güven arttıkça dersi sevmek

  • Yetenek ve geçmişteki performans, değerler ve ilgilerle ilgili denenceler: matematik dersinde başarılı olma ve matematik alanı ile ilgili araştırma yapma



Hedefler ve performansla ilgili denenceler:

  • Hedefler ve performansla ilgili denenceler:

  • 1-hedefin ifade edilmesi, 2- hedef için gereken eylemin yapılması, 3- performansın gösterilmesi.

  • Örnek: 1-eczacılık tercih etme, 2- sayısal alan tercihi, 3- sayısal dersleri çalışma

  • Çevresel değişkenlerin doğrudan ve dolaylı biçimlendirici etkileri ile ilgili denenceler

  • Ör: a) doktor olmak istiyorum, b) annem babam doktor ve doktor olmam için destekliyorlar c) tıp fakültesini kazanmak istiyorum



SBKK liseden çalışma hayatına geçiş yapan öğrencilere uygulanabilecek kariyer müdahaleleri önermektedir.

  • SBKK liseden çalışma hayatına geçiş yapan öğrencilere uygulanabilecek kariyer müdahaleleri önermektedir.

  • gelişimsel: öğrencilerin eğitsel/kariyer ilgi ve becerilerini teşvik ederek geliştirmek için

  • Önleyici: çalışma yaşamına başlamadan önce kariyerle ilişkili zorlukları önlemek için

  • Çözüm bulucu :kariyer seçimine ve çalışma ortamına uyuma yönelik problemlerle başa çıkmaya yardım için)



6 tane birbirleriyle ilişkili sürece önem verilmektedir. Bunlar;

  • 6 tane birbirleriyle ilişkili sürece önem verilmektedir. Bunlar;

  • (a)Olumlu, ancak gerçekçi yetkinlik ve sonuç beklentisi kazanma,

  • (b)Akademik ve kariyer ilgileri geliştirme,

  • (c)İlgi ve kariyerle ilişkili hedefler arasında bağlantılar oluşturma,

  • (d)Hedeflerin eyleme dönüştürülmesi,

  • (e)Akademik ve çalışma becerileri geliştirme, performansla ilgili problemlere bir çözüm bulma

  • (f)Benlik ve mesleki inançların gelişimini etkileyen sosyal destek ve engellerin müzakere edilerek, tercih edilen eğitsel/kariyer seçeneklere ulaşmak amacıyla çaba gösterilmesi.



Bu kişilerin beceri gelişimlerini sağlamak kadar, yetkinlik beklentilerini de geliştirecek programlar düzenlenebilir.

  • Bu kişilerin beceri gelişimlerini sağlamak kadar, yetkinlik beklentilerini de geliştirecek programlar düzenlenebilir.

  • Program içeriklerinde doğru sonuç beklentileri kazanmalarına, hedef saptama becerilerine önem verilebilir.

  • Kazandıkları çalışma becerilerinin yanı sıra değişik alanlarda da yetkinleşmeleri sağlanabilir. Örneğin, bunlar iletişim becerileri, özenli ve dikkatli olma ve engellerle başa çıkma davranışları olabilir.

  • Bu beceriler, çalışma yaşamına daha sağlıklı geçişlerini sağlayabilir.

  • Meslek lisesine gidecek öğrencilere...



Meslekler arasından, çalışma kişiliklerinin (araştırmacı tip, sosyal tip gibi) önemli yanlarına en uygun olanları seçmeleri için danışanlara yardım etmek.

  • Meslekler arasından, çalışma kişiliklerinin (araştırmacı tip, sosyal tip gibi) önemli yanlarına en uygun olanları seçmeleri için danışanlara yardım etmek.

  • Ancak bu sürecin önemli bir yanı, kariyer seçeneklerini daha geniş bir tarzda düşünmeye sevk etmektir.

  • Bunun için danışanların yanlış yetkinlik inançları ve sonuç beklentileri nedeniyle eledikleri kariyer yollarını tanımaları ve yeniden düşünmeleri teşvik edilmektedir.



İlk stratejide standardize edilmiş yetenek testi, gereksinim ve ilgilere ilişkin ölçüm sonuçları kullanılmaktadır.

  • İlk stratejide standardize edilmiş yetenek testi, gereksinim ve ilgilere ilişkin ölçüm sonuçları kullanılmaktadır.

  • Kapasite ve gereksinim ölçümleri sonucunda ortaya çıkan mesleki olasılıklar karşılaştırılmakta ve daha ayrıntılı biçimde tartışılmaktadır.



İkinci strateji standart kart tasnifi işlemlerinin bir miktar değiştirilmesi ile ilgilidir. Şöyle uygulanır:

  • İkinci strateji standart kart tasnifi işlemlerinin bir miktar değiştirilmesi ile ilgilidir. Şöyle uygulanır:

  • Standart uygulamada da yapıldığı gibi, ilk olarak “seçebilirdim,” “sorunlu” ve “seçmek istemezdim” kategorilere uygun düşen meslek isimlerinin tasnifi

  • Bundan sonra “sorunlu” ve “seçmek istemezdim” kategorilerindeki meslekleri, şu seçenekleri yansıtan alt kategorilere ayırması istenir:

  • (a) Yetkinlik beklentisi inançlarına uygun olan (“eğer gereken becerilere sahip olduğumu düşünseydim, seçebilirdim”),

  • (b) sonuç beklentilerine uygun olan (“değer verdiğim şeyleri bana sunmuş olsalardı, seçebilirdim”),

  • (c) ilgilerinin yetersiz olduğu (“hiçbir koşulda seçmek istemezdim”) ve

  • (d) diğer özellikleri olan meslekler.



Birey bir kariyerde başarılı olmasında engeller olduğunu anlarsa bu engelleri aşmak için;

  • Birey bir kariyerde başarılı olmasında engeller olduğunu anlarsa bu engelleri aşmak için;

  • Bir kariyeri amaçlaması ve başarılı olması için potansiyel engelleri dikkatli biçimde düşünmelerine,

  • Karşılaşabilecekleri bu engelleri analiz etmelerine ve

  • Mesleki beceriler geliştirmelerini zorlaştıracak olası engelleri önlemek , aile ya da akran çevrelerinden sosyal destek alabilmek için stratejiler hazırlamalarına yardım etmek amaçlanmalıdır.



Özellikle, ilgilerin nasıl geliştiği ve değiştiği bu kuram sayesinde daha iyi anlaşılmıştır.

  • Özellikle, ilgilerin nasıl geliştiği ve değiştiği bu kuram sayesinde daha iyi anlaşılmıştır.

  • Yeteneği oranında başarılı olamayan öğrencilere yönelik çözüm bulucu müdahale çalışmaları bakımından da bu kuramdan yararlanmak olasıdır.

  • Benzer şekilde, risk altındaki gençlik, işsizler ya da motivasyonu düşük öğrencilerle yapılacak çalışmalar bakımından bu kuramdan yararlanılabilir.

  • Bu bakımdan özellikle kuramın hedef belirlemeyle ilgili olarak sunduğu bilgiler yararlı olabilir.



Bilgi işleme yaklaşımının amacı bireylere mevcut iş sorunlarını nasıl çözeceklerini ve iş bulma kararlarını nasıl verecekleri konusunda beceri kazandırmaktır.

  • Bilgi işleme yaklaşımının amacı bireylere mevcut iş sorunlarını nasıl çözeceklerini ve iş bulma kararlarını nasıl verecekleri konusunda beceri kazandırmaktır.

  • Balık vermek değil balık tutmayı öğretmek



  • 1.Kariyer seçimleri, bilişsel ve duygusal süreçlerin karşılıklı etkileşimlerinin bir sonucudur.

  • 2.Kariyer seçimleri bir problem çözme eylemidir.

  • 3.Bireyin kariyer problemlerini çözme kapasitesi; bilişsel işlemler kadar, geçerli bilgilere sahip olmaya bağlıdır.



4.Kariyer problemlerinin çözümü, üst düzey bellek işlevleri gerektiren bir görevdir.

  • 4.Kariyer problemlerinin çözümü, üst düzey bellek işlevleri gerektiren bir görevdir.

  • 5.Bireyin kariyer sorunlarını çözmesinde ‘motivasyon’ önemli bir öğedir.

  • 6.Kariyer gelişimi, bireyin sürekli gelişimini ve bilgi yapılarındaki değişimleri içerir.

  • 7.Kariyer kimliği, bireyin kendisine ilişkin bilgi ve algılarına dayanır.



  • 8.Kariyer olgunluğu, bir kişinin kariyer problemlerini çözme yeterliğine dayanır.

  • 9.Kariyer danışmanlığında sonal hedef, bilgiyi işleme becerilerinin gelişimini kolaylaştırarak bireyin başarılı olmasını sağlamaktır.

  • 10.Kariyer danışmanlığının sonal amacı, danışanların, karar verici ve problem çözücü bir birey olarak kendilerini geliştirmelerini sağlamaktır.



  • * Problem,

  • * Problem çözme,

  • * Karar verme,

  • * Bilgi işleme alanları piramidi

  • * İASDU döngüsü: İletişim, analiz, sentez, değerlendirme, uygulama döngüsü



  • Mevcut durum ile arzu edilen durum arasındaki boşluk olarak tanımlanır.

  • Boşluk, bir insanın olduğu yer ile olmak istediği yer arasındaki farktır.



  • Bireylerin mevcut durum ile arzu ettikleri durum arasındaki boşluğu kapatacak bilgi ve kavramaya yönelik stratejiler edinmelerini içerir.

  • Problem çözme sürecinin amacı boşluğu kapatmak için kişi tarafından istenilir bir seçeneği bulmaktır.



  • İstenilen seçeneği belirli hareket adımlarına dönüştürmektir.

  • İş bulma sürecini düşündüğümüzde elde edilen bir iş, problem çözümü sürecinin sonucu iken, o işi elde etmek için harekete geçme, karar verme sürecinin bir sonucudur.







  • İletişim:

  • İletişim aşaması boyunca, dış (birey için önemli kişilerden gelen bilgiler ya da olaylar gibi) ya da iç (bireyin algıları veya olumsuz duyguları gibi) ip uçlarının sonucunda bireyler mevcut durumlarıyla arzu ettikleri durum arasında bir boşluk olduğunun farkına varırlar.



  • Analiz:

  • Analiz sürecinde bireyler problemlerinin zihinsel bir modelini yaratırlar ve tercih edilen mesleğin, eğitim programının ve işin özelliklerini daha iyi anlamak için öğeler arasındaki ilişkileri, örneğin, kendileriyle ilgili bilgileri ile seçeneklerle ilgili bilgileri ilişkilendirirler.



  • Sentez:

  • Problemin yaratıcı alternatiflerle yeniden yapılandırılması. Bu aşamada bireyler seçenekleri dolaylı bir biçimde inceleyip belirginleştirmeye çalışırlar ve eylem yollarını formüle ederler.



  • Değerlendirme:

  • Değerlendirme aşamasında, bireyler her seçeneğin kendilerine, kendisi için önemli gördüğü diğer kişilere, kendi kültürel grubuna ve genel olarak toplumsal maliyetini ve faydalarını değerlendirir ve sonunda deneme niteliğinde bir ilk seçimde bulunur.



  • Uygulama:

  • İASDU döngüsünün son aşaması olan uygulama aşamasında bireyler değerlendirme aşamasında yaptıkları seçimi uygulamak için bir yürütme planı ve stratejisi yaratır ve ona bağlı kalırlar.



  • Piramidin en üstünde yürütme süreci alanı yer alır; başlatma, koordine etme, depolanmış bilgiyi geri getirme ve yeniden düzenleme gibi becerileri içerir.

  • Bu beceriler üst-biliş olarak kabul edilir ve problem çözümünde kullanılan “içsel konuşma”, “öz farkındalık” ve “kontrol” süreçlerinden oluşur.



  • Bilgiyi işleme yaklaşımı, genel olarak danışma ve müdahale süreçlerinde kuramın 10 temel önermesini kullanmaya odaklanır.

  • Kariyer gelişimini destek programlarında, öğrencilere öğrenme yaşantıları sunularak onların karar verme/problem çözme yeterliklerini geliştirmek temel strateji olarak benimsenir.







Genel olarak bu yaklaşım da diğer sosyal-bilişsel kuramlarla aynı/benzer önermeleri benimser, ancak temel farkı; bireyin kendi kaderini belirlemede gücünü ve kendini kontrol mekanizmalarını kullanmak için bilişlerin aracı rolünü vurgulamasıdır.

  • Genel olarak bu yaklaşım da diğer sosyal-bilişsel kuramlarla aynı/benzer önermeleri benimser, ancak temel farkı; bireyin kendi kaderini belirlemede gücünü ve kendini kontrol mekanizmalarını kullanmak için bilişlerin aracı rolünü vurgulamasıdır.

  • Bilgi işleme yaklaşımına dayalı karar verme modelinde, Gottfredson’ın (1996) mesleki gelişim yaklaşımıyla benzerlik gösteren bir süreç söz konusudur, ancak bu model, meslek seçimi sürecindeki tercih mekanizmalarını, Gottfredson ise mesleki gelişim sürecindeki dinamikleri açıklamaya çalışmaktadır.



Bu bölümde incelenen kuramlar, sosyal öğrenme ve bilişsel süreçlere dayalı olarak geliştirilmiştir.

  • Bu bölümde incelenen kuramlar, sosyal öğrenme ve bilişsel süreçlere dayalı olarak geliştirilmiştir.

  • Ortak noktaları, bireylerin çevreden etkilenme ve kendini biçimlendirme konusunda “özne” olabilecekleri,

  • Kendi hedeflerini belirleyip engelleri aşma ve eyleme geçmede etkin olabilecekleri,

  • Algı ve inançlar üzerinde çalışılması, problem çözme/ karar verme stratejilerinin öğretilmesi,

  • İlgili meta yeterliklerinin kazanılması vurgulanır.




Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə