Mavzu: tibbiyot genetikasi sohasidagi yutuqlar, muammolar va istiqbollar haqida



Yüklə 26,95 Kb.
səhifə1/2
tarix25.05.2022
ölçüsü26,95 Kb.
#116215
  1   2
Mavzu tibbiyot genetikasi sohasidagi yutuqlar, muammolar va ist (1)
13, ona tili da gap bolaklarini orgatish boshlangich sinfda, O`zbekiston Respublikasi Xalq ta`limi vazirligi Navoiy Davlat pe (2), Kesim va qirqim talab qilinadigan detallaming shaklsini chizish (1), Asinxron mashinalar, O\'zgaruvchan tok elektr mashinalari, O’zgarmas tоk elеktr mashinalari, Узб дав симфоник оркестри 2 доп, Bekturdiyeva H, semestrovka O\'ZBEK TILI VA ADABIYOTI TAYYOR kafedra, Документ Microsoft Word, is gazidan zaxarlanishni oldini olish, 1 PPT TEST JAVOB (2), Umar xayyom

OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
BUXORO DAVLAT UNIVERSITETI

KURS ISHI


MAVZU: TIBBIYOT GENETIKASI SOHASIDAGI YUTUQLAR, MUAMMOLAR VA ISTIQBOLLAR HAQIDA


BAJARDI:DAVLATOV DILSHODBEK
QABUL QILDI:

REJA:
1.TIBBIYOT GENETIKASI HAQIDA


2.TIBBIYOT GENETIKASINING PAYDO BO’LISHI VA HOZIRGI KUNDAGI O’RNI O’RNI
3.TIBBIYOT GENETIKASINING ISTIQBOLLARI VA O’RGANILISHI KERAK BO’LGAN MUAMMOLAR
4.FOYDALANILGAN ADAIYOTLAR RO’YHATI

Tibbiyot genetikasi — odam organizmidagi irsiy kasalliklar, ularning kelib chiqishi, klinikasini oʻrganadi. Odam organizmida kechayotgan barcha hayotiy jarayonlar, belgilarning nasllanishi, irsiy kasalliklar tarqalishi va kelib chiqish mexanizmlari genetik qonuniyatlarga asoslangan. Irsiyat toʻgʻrisidagi dastlabki tushunchalar Gippokrat, Aristotel, Anaksagor va Abu Ali ibn Sinolar tomonidan aytilgan. XIX asr boshlarida irsiyat qonuniyatlarini chex olimi I.G.Mendel kashf etdi.


1970-yillardan boshlab Oʻzbekistonda genetika fani rivojlana boshladi. Bu rivojlanishga akademiklardan X.Toʻraqulov, J.H.Hamidov, J.A.Musayev, professor A.T.Oqilovlar katta hissa qoʻshishdi. Olimlardan Majidov va Shomansurovlar asab kasalliklari patogenezida irsiy omillarning rolini oʻrgandilar. 1971-yilda Toshkent Davlat tibbiyot institutida Markaziy Osiyoda birinchi marta Hamidov va Oqilovlar rahbarligida tibbiy genetik maslatxona tashkil etildi. Odam genetikasi - genetika fanining bir boʻlimi; odam irsiyatining saqlanishi, nasldan-naslga oʻtishi va avlodda namoyon boʻlishini oʻrganadi. O.g . shartli ravishda inson genetikasi (antropogenetika) va tibbiyot genetika-siga boʻlinadi. Antropogenetika odam organizmi normal belgilarining ir-siyligi va oʻzgaruvchanligini, tibbiyot genetikasi esa uning irsiy patologi-yasini oʻrganadi. O.g . 19-asrning oxirlaridan rivojlana boshladi. Bu davrda xdli irsiyatni oʻrganuvchi usullar kam boʻlganligi sababli, odam ayrim belgilarining nasldan naslga oʻtishini oʻrganishda egizaklar usulidan foydalaniladi. 20-asrning boshlaridan odamning populyasion genetikasi rivojlana boshladi. Populyasion genetika maʼlum bir chegaralangan gurux, odamlardagi geografik, etnik, tabakali va boshqa genlarning turlari va tarkibining oʻzgarishini oʻrganadi. Bundan tashqari, bu usul yordamida odamning tur si-fatida evolyusion shakllanishi, ularning sut emizuvchilardan irsiy farqlari, zamonaviy odam populyasiyalaridagi irsiy oʻzgaruvchanliklarni oʻrganish mumkin.
20-asrning 20—30- yillaridan boshlab odamdagi mutatsiyalar oʻrganila boshlandi. Odam irsiyatini oʻrganishda uni xavfli mutatsiyalardan himoya qilish katta ahamiyatga ega, chunki texnika rivojlanishi va kimyoviy vositalar koʻp ishlatilishi tufayli odam orga-nizmiga mutagen omillar taʼsiri oshib bormoqda.
20-asrning oʻrtalariga kelib va radiatsion genetika rivojlanishi bilan O.g .ni oʻrganish yana kuchaydi. 1956 yil odamda 46 ta xromosoma (23 juft) borligi aniklandi, 1959 yilda esa odamning birinchi xromosoma kasalligi (Daun kasalligi) kashf kilindi.O.g . xromosomadagi har bir genii, ularning xromosomada joylashishi, namoyon qiladigan belgilarini va bu belgilar yuzaga kelishida irsiyat va tashqi muhitning ahamiyatini, mutatsiyalarning yuzaga kelish sabablarini oʻrganadi. Izlanishlar natijasida irsiy xilma-xillik yoki polimorfizm kashf etildi. Mas, gemoglobinning 200 ga yaqin turi borligi, fermentlarning turli-tuman shakllari va boshqa aniklandi.Irsiyatning xromosoma va genlarini oʻrganishda molekulyar biologiyaning bir necha usullari; sitogenetik, biokimyoviy, immunogenetik, gen inje-neriyasi va h.k.dan foydalaniladi.Sitogenetik usullar odam xromoso-malari soni, ularning tuzilishini oʻrganish imkonini berdi, natijada koʻpgina irsiy kasalliklarni aniklash mumkin boʻldi. Biokimyoviy usullar yordamida gendan u nazorat qiladigan belgigacha boʻlgan yoʻl oʻrganilib, irsiy kasalliklarga tashhis qoʻyish va ularni davolash usullari ishlab chi-qildi. Immun javobning rivojlanish mexanizmlari oʻrganilganda bir guruh genlar (markaziy gistomoslik kompleksi genlari)ning ahamiyati juda katta ekanligi aniqlandi. Bu sistema omillari organizmning noyobligini taʼminlashda, xujayralararo reaksi-yalarni amalga oshirishda, immun javob kuchini nazorat qilishda qatnasha-di, yaʼni sistema donor—transplantat ni tanlay bilishda, yangi immun tiklash usullarini ishlab chiqish, tugʻma kasalliklarni oldindan aniqlab olishda ahamiyati katta.20-asrning oxirida amerika olimlari odam genlari kartasini toʻliq oʻrganib chiqishga muvaffaq boʻlishdi. Bu kashfiyot endilikda gen injeneriyasi metodlari yordamida irsiy kasalliklarni davolash usullarini ishlab chiqishga imkon beradi. Shu bilan birga irsiy kasalliklarni homiladorlikning ilk davrlarida aniqlash (pre-natal tashhis) usullari ishlab chiqilmoqda.Gen injeneriyasi usullari yordamida bepusht ayolga probirkalarda chatishtirilgan homila implantatsiya qilinmokda, natijada ular farzand koʻrish imkoniyatiga ega boʻlmoqdalar.O.g .ni oʻrganishdagi bilimlar asosida hozirgi koʻp mamlakatlarda, shu jumladan, Oʻzbekistonda genetik maslahatxonalar va genetik skrining markazlari ochilib, ularning kelajak avlodning sogʻlom tugʻilib, ulgʻayishida ahamiyati ortib bormoqda.
Odam genetikasi — irsiyat va o’zgaruvchanlikni o’rganadigan genetika fanining bir shoxobchasi bo’lib, u odamdagi irsiyat va o’zgaruvchanlini o’rganadi. Odam genetikasi antropologiya va tibbiyot bilan uzviy aloqadordir. Odam genetikasi shartli ravishda antropogenetika va tibbiyot genetikasidan tashkil topgan. Antropogenetika odam organizimidagi normal belgi-xossalarning, tibbiyot genetikasi esa uning patalogiyasi ya’ni nasliy illat, nuqsonlarning irsiylanishini tadqiq qiladi. Odam genetic obyekt sifatida genetika fanida irsiyat va o’zgaruvchanlik qonunlari no’xot, drozofila meva pashshasi, neytrospora, ichak tayoqchasi bakteriyalarida ixtiro qilingan. O’simlik, hayvon va mikroorganizmlarda turli genetik tadqiqotlar olib boorish mumkin. Biroq o’simlik, hayvon va mikroorganizmlarda olib boriladigan genetic usullarning barchasini odamlarda qo’llab bo’lmaydi. Bunga asosiy sabab, odam faqat biologik rivijlanishnigina emas, balkim ijtimoiy omillar mahsuli hamdir. Shu sababli odamdagi odamdagi irsiyat va o’zgaruvchanlini o’rganishda bir qancha qiyinchiliklar uchraydi. Odam genetikasining tarmoqlari:
Tibbiyot genetikasi;
Demografik genetika;
Farmokologik genetika;
Sitogenetika;
Immunogenetika;
Biokimyoviy genetika;
Pedagogik genetika.
Odam genetikasini o’rganish ham nazariy ham amaliy ahamiyatga ega.
inson genetikasi
Odam genetikasi usullari: 7. Biokimyoviy 2. Sitogenetik 6. Tvinnizatsiya 1. Geneologik 5. Somatik hujayralar genetikasi usuli 3. Dermatoglifik 4. Modellashtirish (biologik va matematik) 8. Populyatsiya-statistik

Shajaraviy usul

Belgining tabiati merosining asosiy turlari
1. Avtosomal dominant 2. Avtosomal retsessiv 3. Jins bilan bog'liq

Avtosomal dominant meros:


Turli xil turmush qurgan juftliklarning dominant xususiyatiga ega bo'lgan avlodlarning paydo bo'lishi ehtimoli

Avtosomal retsessiv meros


Turli xil turmush qurgan juftliklarning retsessiv xususiyatiga ega nasl ehtimoli

Jins bilan bog'liq meros turi


Xususiyatning X-ga bog'liq merosxo'rligi bilan nasabnomalar. Belgilanishlarning X-ga bog'liq merosxo'rligi bilan nasabnomalar. Y bilan bog'liq merosda nasabnomalar.
Xususiyatning X-ga bog'liq merosxo'rligi bilan nasabnomalar.
X bilan bog'langan dominant meros turining asosiy belgilari: 1) kasallik erkaklar va ayollarda uchraydi, lekin ayollarda ikki baravar ko'p uchraydi; 2) kasal erkak mutant allelni faqat qizlariga beradi, o'g'illariga emas, chunki ikkinchisi Y xromosomasini otadan oladi; 3) kasal ayollar mutant allelni jinsidan qat'i nazar, bolalarining yarmiga yuboradi; 4) kasallikka chalingan ayollar erkaklarnikidan (gomizigotalar) nisbatan kamroq azob chekishadi (ular heterozigot).

Belgilanishlarning X-ga bog'liq merosxo'rligi bilan nasabnomalar.


X bilan bog'langan retsessiv merosning asosiy belgilari: 1) kasallik asosan erkaklarda uchraydi; 2) belgi (kasallik) kasal otadan uning fenotipik jihatdan sog'lom qizlari orqali nevaralarining yarmiga yuqadi; 3) kasallik hech qachon otadan bolaga yuqmaydi; 4) tashuvchilar ba'zida patologiyaning subklinik belgilarini ko'rsatadi (qalqonsimon bezning disfunktsiyasi) Y bilan bog'liq merosda nasabnomalar.
Y bilan bog'langan (gollandiyalik) meros bilan nasab. Y xromosomasining faqat erkaklarda bo'lishi, faqat erkaklarda uchraydigan va erkak avlodlari orqali nasldan naslga otadan o'g'ilga yuqadigan Y bilan bog'langan yoki gollandiyalik xususiyatning o'ziga xos xususiyatlarini tushuntiradi
Egizak usul
Egizak usul irsiy va atrof-muhitning har qanday normal yoki patologik belgining rivojlanishiga ta'siri darajasini baholash uchun inson genetikasida qo'llaniladi.
Sitogenetik usul
Sitogenetik usul inson hujayralaridagi xromosomalarni mikroskopik o'rganishga asoslangan.
Aholining statistik usuli
Populyatsion-statistik usul yordamida irsiy xususiyatlar aholining katta guruhlarida, bir yoki bir necha avlodlarda o'rganiladi. Ushbu usuldan foydalanishda muhim nuqta - olingan ma'lumotlarni statistik qayta ishlash. Ushbu usul yordamida genning turli allellari populyatsiyasida paydo bo'lish chastotasini va ushbu allellar uchun turli xil genotiplarni hisoblash, unda turli xil irsiy xususiyatlarning, shu jumladan kasalliklarning tarqalishini aniqlashda foydalanish mumkin. Modellashtirish usuli
Odamlarda nasldan naslga o'tadigan patologik xususiyatlarni hayvonlarga taqlid qilish usuli. Uning nazariy asoslari N.I.ning irsiy o'zgaruvchanlikning gomologik qatori qonunidir. Vavilov, unga ko'ra irsiy jihatdan o'xshash turlar va nasllar o'xshash irsiy o'zgaruvchanlik seriyasiga ega
Somatik hujayralarni duragaylash usullari.
Somatik hujayralar genetikasi usulini qo'llash quyidagilarga imkon beradi: Genlarning asosiy ta'sir mexanizmlarini va genlarning o'zaro ta'sirini o'rganish. Faktorlarning mutagen ta'sirini aniqlashga imkon beradi atrof-muhit... Irsiy kasalliklarni aniq tashxislash imkoniyatlarini kengaytiradi. antropologiya va tibbiyot bilan chambarchas bog'liq. Genetika an'anaviy ravishda antropogenetikaga bo'linadi, u inson tanasining normal xususiyatlarining irsiyatliligi va o'zgaruvchanligini o'rganadi va uning irsiy patologiyasini (kasalliklar, nuqsonlar, deformatsiyalar va boshqalarni) o'rganadigan tibbiy genetika. Tibbiy genetikaning vazifalari ota-onalar orasida kasallik tashuvchilarni o'z vaqtida aniqlash, kasal bolalarni aniqlash va ularni davolash bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqishdir. Genetik tibbiy konsultatsiyalar va prenatal diagnostika genetik jihatdan aniqlangan kasalliklarning oldini olishda muhim rol o'ynaydi.
Tibbiy genetika asosiy vazifalariga quyidagilar kiradi.
irsiy kasalliklarning sabablarini tahlil qilish, ularning turli xil oilalarda merosxo'rlik tabiati, odam populyatsiyasida keng tarqalishi, patologik jarayonni qo'zg'atadigan o'ziga xos molekulyar mexanizmlarni o'rganish. Asosiy narsalardan biri amaliy vazifalar tibbiy genetika - irsiy kasalliklarning oldini olish va davolashda mumkin bo'lgan yondashuvlarni izlash
Patologik holatlarning juda ko'p qismi irsiy kasalliklarga tegishli. Bu ko'plab kasalliklar ichki organlar, metabolik kasalliklar, qon, endokrin, genitoüriner, asab va boshqa tanalar tizimlari. Ilgari, shifokorlar irsiy kasalliklar nihoyatda kam uchraydi va aholining umumiy kasallanish darajasiga sezilarli ta'sir ko'rsatmaydi, deb hisoblashgan.Darhaqiqat, individual irsiy kasalliklar kam uchraydi, chunki ular juda kam uchraydigan mutatsiyalar natijasidir. Shu bilan birga, odamlarning katta guruhlariga ta'sir ko'rsatadigan va aholi salomatligiga katta zarar etkazadigan genetik jihatdan aniqlangan patologiyalarning bir qator keng tarqalgan shakllari mavjud. Masalan, odam populyatsiyasidagi qandli diabetning chastotasi 1% atrofida o'zgarib turadi, demak, dunyo bo'ylab o'n millionlab bemorlar mavjud. Keng tarqalgan irsiy kasalliklar orasida rangli ko'rlik mavjud bo'lib, u barcha erkaklarning 8 foizida, ayollarda esa 0,5 foizida qayd etilgan. Bunga eng keng tarqalgan ko'rish patologiyalari kiradi: miyopi va gipermetropiya va boshqalar. Tibbiyotning rivojlanishidagi taraqqiyot genetik jihatdan aniqlangan patologiya ulushining nisbiy o'sishiga olib keladi. Bugungi kunga kelib, 3500 dan ortiq irsiy kasalliklar tavsiflangan. Bolalarning taxminan 5-5,5% irsiy yoki tug'ma patologiya bilan tug'iladi. O'z-o'zidan abort qilishning yarmi genetikdir. Perinatal va neonatal o'limning kamida 30% tug'ma nuqsonlar va boshqa ko'rinishlar bilan irsiy kasalliklar tufayli yuzaga keladi. Insoniyat patologik mutatsiyalarning katta yukini yuklaydi, bu esa ta'sirning ikkita variantida namoyon bo'ladi: Uning genetik oqibatlari, har qanday hayvon populyatsiyasida bo'lgani kabi, patologik mutatsiyalar tashuvchilarining fitnesining pasayishida, ya'ni. avlodlar sonini kamaytirish. Patologik mutatsiyalar bilan insoniyat yukining tibbiy natijalari kasalliklar va umr ko'rishning qisqarishi hisoblanadi.

O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev raisligida 18-oktabr kuni sog'liqni saqlash tizimini yanada takomillashtirish, tibbiy xizmat sifati va samaradorligini oshirish, aholi salomatligini mustahkamlash, sifatli dori-darmon bilan ta'minlash borasidagi islohotlar tahliliga bag'ishlangan yig'ilish o'tkazildi. 


Unda O'zbekiston Respublikasi Prezidentining Davlat maslahatchilari, Bosh vazir va Bosh vazir o'rinbosari, tegishli vazirlik va idoralar rahbarlari ishtirok etdi. 
Prezidentimiz joriy yilning o'zida sog'liqni saqlash masalasiga bag'ishlab uch marta videoselektor yig'ilishi o'tkazdi. Tizim faoliyatini tubdan takomillashtirish, odamlarda haqli e'tiroz uyg'otayotgan muammo va kamchiliklarni bartaraf etish bo'yicha aniq ko'rsatmalar berildi, shu yo'nalishda amalga oshirilayotgan dasturlar ijrosi atroflicha ko'rib chiqildi. 
Davlatimiz rahbari Qoraqalpog'iston Respublikasi va viloyatlarga tashriflari chog'ida shifoxonalar, poliklinikalar, qishloq vrachlik punktlaridagi sharoitlar bilan bevosita tanishdi, zamonaviy klinikalar qurish bo'yicha topshiriqlar berdi. 
Sohani yanada rivojlantirish, tibbiy xizmatlar ko'lami va sifatini oshirishga qaratilgan 30 ga yaqin farmon va qarorlar qabul qilindi. 
Aholini sifatli va arzon dori-darmon vositalari bilan ta'minlash, onalik va bolalikni muhofaza qilish, shoshilinch tibbiy yordamni takomillashtirish, birlamchi tibbiyot tizimini yanada yaxshilash, xususiy sektor va ixtisoslashtirilgan tibbiy yordamni yanada rivojlantirish borasida hali qiladigan ishlarimiz ko'p, dedi Shavkat Mirziyoyev. 
Yig'ilishda tegishli vazirlik va idoralar rahbarlarining axborotlari tinglandi. 
Birlamchi tibbiy-sanitariya yordamini takomillashtirishga oid qaror ijrosi doirasida 793 qishloq vrachlik punkti negizida qishloq oilaviy poliklinikasi, 441 tez tibbiy yordam shoxobchasi tashkil etildi. Faoliyati tugatilgan 658 qishloq vrachlik punkti binolari xizmat uyi sifatida foydalanish uchun shifokorlarga berildi. Bundan tashqari, qishloq oilaviy poliklinikalarida 5 turdagi va Toshkent shahar oilaviy poliklinikalarida 10 turdagi tor soha mutaxassislari faoliyati yo'lga qo'yildi. Birlamchi tizimda kadrlar ta'minotini yaxshilash maqsadida joriy yilda tibbiyot yo'nalishidagi oliy o'quv yurtlarining bakalavriatura bosqichini bitirgan 3 ming 197 yosh mutaxassisning 79 foizi birlamchi tizimga ishga yuborildi. 
Qilingan ishlarning natijasi qanday bo'layapti, odamlar bundan qay darajada foydalanmoqda, dedi Shavkat Mirziyoyev. Aholidan kelib tushayotgan murojaatlar bu borada hali qiladigan ishlarimiz ko'pligini ko'rsatmoqda. 
Aholiga ko'rsatilayotgan tibbiy xizmat sifatining hududlarda yetarli darajada emasligi oldimizda turgan dolzarb muammolardan biri. Tan olish kerak, hududlardan yuqori texnologik tibbiy yordam olish uchun Toshkent shahriga kelish aholi tomonidan ko'plab e'tirozlarga sabab bo'lmoqda, dedi davlatimiz rahbari. 
Yig'ilishda ushbu muammolarni bartaraf etish maqsadida viloyatlarda ishlash tashabbusi bilan chiqqan yetakchi mutaxassislardan 134 nomzod tanlab olingani qayd etildi. Ular viloyat ko'p tarmoqli tibbiyot markazlariga, jumladan, bolalar shifoxonalari, endokrinologiya, kardiologiya, silga qarshi, teri-tanosil dispanserlari, onkologiya markazi filiallari, yuqumli kasalliklar shifoxonalariga ishlash uchun yuborildi. 
Aholining haqli e'tirozlariga sabab bo'layotgan dolzarb masalalardan biri – bu tez tibbiy yordam xizmati bilan bog'liq, dedi Prezidentimiz. Bu borada hali qiladigan ishlarimiz ko'p. Transport vositalari hali yetarli emas, dori-darmon ta'minotida uzilishlar mavjud. 
2016-yilda 806 tez tibbiy yordam stansiyasi va kichik stansiyasi faoliyat ko'rsatgan bo'lsa, 2017-yilda bu ko'rsatkich 2 ming 100 dan oshdi. Tabiiyki, bu har bir chaqiriqning o'z vaqtida kelishini ta'minlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda. 
Bu yo'nalishda ko'rsatilayotgan xizmatlar bilan birga, aholining mazkur xizmatdan foydalanish borasidagi madaniyatini oshirish zarurligi ham ta'kidlandi. 
Jahon tibbiyoti oldida turgan dolzarb masalalardan biri ijtimoiy kasalliklardir. Mamlakatimizda sil, psixiatriya, teri-tanosil, onkologiya xastaliklari bo'yicha alohida dasturlar ishlab chiqildi va Prezident qarorlari qabul qilindi. 
Respublika ixtisoslashtirilgan markazlarining viloyatlarda filiallari tashkil etilmoqda. Chet el klinikalarida faoliyat yuritayotgan 50 dan ortiq vatandoshimiz yurtimizga qaytarildi. 
Davlatimiz rahbari qarori bilan tibbiyot sohasida bakalavriat ta'lim yo'nalishlarida o'qish muddati 7 yildan 6 yil va "tibbiy profilaktika" yo'nalishida 6 yildan 5 yil etib belgilangani mamlakatimiz tibbiy ta'lim tizimini jahon standartlariga moslashtirish, joylarda kadrlar ta'minoti yaxshilanishi va davlat byudjeti mablag'lari maqsadli sarflanishiga xizmat qilmoqda. 
Prezidentimizning nogironlarni davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash tizimini takomillashtirishga oid farmoyishi doirasida 8,4 ming nafar nogiron protez-ortopediya mahsulotlari bilan, 9,3 mingdan ziyod ehtiyojmand fuqaro reabilitatsiya texnik vositalari bilan bepul ta'minlandi. Shuningdek, 23 mingdan ziyod 1941-1945-yillardagi urush faxriylari, yolg'iz keksalar, pensioner va nogironlar sanatoriyalarda bepul dam oldirildi. 
Sog'liqni saqlash tizimining xususiy sektorini rivojlantirishni takomillashtirishga oid qaror bilan xususiy tibbiyot muassasalari shug'ullanishi mumkin bo'lgan tibbiy ixtisoslik turlari 50 tadan 126 taga ko'paytirildi. Natijada Toshkent shahrida Janubiy Koreya, Hindiston, Turkiya, Jizzax shahrida Janubiy Koreya, Farg'ona, Qarshi shaharlarida va Qumqo'rg'on tumanida Hindiston kabi davlatlar bilan qo'shma klinikalar tashkil etilmoqda. O'tgan 9 oy mobaynida xususiy tibbiyot muassasalari yana 400 dan ziyodga ko'payib, ularning soni 3 ming 860 dan oshgani xususiy tibbiyot muassasalariga berilayotgan keng imtiyoz va preferensiyalar samarasidir. 
Joriy yilda "O'zfarmsanoat" aksiyadorlik konserni tomonidan 76 yangi mahsulot ishlab chiqarish o'zlashtirildi. Dori vositalari va tibbiyot buyumlari ishlab chiqarish 2011 yilga nisbatan 4 marta o'sdi. 
Farmatsevtika sohasida yangi, yuqori texnologiyalarga asoslangan mahsulotlar ishlab chiqarishni o'zlashtirish uchun O'zbekiston taraqqiyot va rivojlanish jamg'armasidan 250 million dollar miqdorida kredit resurslari ajratildi. Umumiy qiymati qariyb 400 million dollarga teng bo'lgan 70 dan ortiq investitsiya loyihasini amalga oshirish boshlanib, ularning 33 tasi joriy yilda ishga tushiriladi. 
Davlatimiz rahbarining "Nukus-farm", "Zomin-farm", "Kosonsoy-farm", "Sirdaryo-farm", "Boysun-farm", "Bo'stonliq-farm" va "Parkent-farm" erkin iqtisodiy zonalarini tashkil etish to'g'risida"gi farmoni qabul qilinishi, avvalo, yurtimizda farmatsevtika sohasini rivojlantirish, dori-darmon vositalari hamda tibbiyot buyumlari ishlab chiqaruvchilarni qo'llab-quvvatlash, mahalliy dori-darmon vositalari bozorini o'zimizda ishlab chiqarilgan yuqori sifatli preparatlar bilan to'ldirish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, dori-darmon va tibbiyot buyumlarini eksport qilish hajmini yanada oshiradi. 
Bu yo'nalishda amalga oshirilayotgan izchil ishlar o'z samarasini bera boshladi. Masalan, farmatsevtika mahsuloti eksporti 40 foizga oshirilishiga erishildi, yuqori texnologiyalar joriy qilinishi evaziga har bir ishchiga ishlab chiqarish samaradorligi 35 foiz o'sdi. Mahalliy farmatsevtika korxonalari tomonidan ishlab chiqarilayotgan dorilar turi 2 ming 300 dan oshdi. 
Yig'ilishda sohada o'z yechimini kutayotgan qator dolzarb masalalar ko'rib chiqildi. Xususan, ayniqsa, qishloq joylarda tizimli patronaj qamrovi sifatini yaxshilash, birlamchi tibbiy-sanitariya yordami muassasalarining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash va ularning statsionar muassasalar bilan hamkorligini ta'minlash zarurligi ta'kidlandi. Mutasaddilarga sohada xususiy sektorni yanada rivojlantirish bo'yicha tegishli ko'rsatmalar berildi. 
Tez tibbiy yordam xizmatini yanada takomillashtirish, skrining markazlari moddiy-texnik bazasini mustahkamlash hamda ishlab chiqarilayotgan protez-ortopediya mahsulotlari, reabilitatsiya texnik vositalar sifatini yaxshilash masalalariga alohida e'tibor qaratildi. Sog'liqni saqlash ob'ektlarida qurilish-ta'mirlash ishlari bo'yicha loyiha-smeta hujjatlari sifati, xususiy tibbiyot sohasiga chet el investitsiyasi va yuqori malakali mutaxassislarni jalb etish ishlari isloh qilinishi lozim. 
Aholini patronaj va tizimli dispanserizatsiya bilan to'liq qamrab olish, ona va bola skriningi hamda tibbiy-genetik xizmatni yanada takomillashtirish va ushbu xizmatlarni aholiga yaqinlashtirish maqsadida 2018-2022-yillarga mo'ljallangan Davlat dasturini ishlab chiqish ko'zda tutilmoqda. 
Yig'ilishda tibbiyot xodimlarining malakasi va shaxsiy mas'uliyati masalasi jiddiy tanqid qilindi. Sohadagi kamchiliklarni bartaraf etish maqsadida sog'liqni saqlash tizimining davlat va xususiy sektoridagi barcha mutaxassislar faoliyatini litsenziyalash tizimini tatbiq etish nazarda tutilgan. 
Yig'ilishda soha oldida turgan dolzarb vazifalar belgilandi. Vazirlik va idoralar rahbarlariga tegishli topshiriqlar berildi.

Odamlarda mutatsiyalar turlari va ularning oqibatlari


"Klinik genetika" bu erga yo'naltiradi. Jurnal uchun qarang Klinik genetika (jurnal). Mavzuga texnik bo'lmagan kirish uchun qarang Genetika bilan tanishish.
Yüklə 26,95 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2023
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə