Model ve Teoriler Bölüm 14 İletişim ve İşbirliği Modelleri Ders Sorumlusu: Doç. Dr. Hakan TÜZÜN



Yüklə 445 b.
tarix30.12.2018
ölçüsü445 b.
#88168


Model ve Teoriler Bölüm 14 İletişim ve İşbirliği Modelleri

  • Ders Sorumlusu: Doç. Dr. Hakan TÜZÜN

  • Hazırlayan: Safiye OLGUN

  • Hacettepe Üniversitesi 2011-2012 Bahar Dönemi

  • BTÖ 611 İnsan-Bilgisayar Etkileşimi


Giriş

  • İnsan-insan iletişim (tesirli)

    • İşbirliği
    • Uzaklığı destekleme (Bilgisayar temelli iletişim)
  • Bilgisayar sistemleri

    • Tek/çok kullanıcılı
    • Etkiletişim: çalışma grubu/organizasyon


Bilgisayar temelli iletişim

  • Computer-mediated communication(CMC)

    • +2 bağlı bilgisayarın iletişim işlemi
    • Sohbet odaları, e-posta, anlık mesajlaşma


Bilgisayar destekli işbirlikçi çalışma

  • Computer-supported cooperative work (CSCW)

    • Groupware sistemler
    • İşbirliği/ortak çalışmanın etkileri


Groupware sistemler

  • İletişim ve İşbirliği sistemleridir.

    • Aynı amacı gerçekleştirme
    • Eşgüdüm, eşeylem, işbirliği
    • 1< kullanıcı katılımı sağlama
    • İletişim ve işbirliği çözümleri geliştirme (yazılım geliştirme)
  • E-posta, konferans sistemleri, Internet protokolleri



İletişim/işbirliği çatısı



Yüz yüze iletişim (Face-to-face communication)

  • Yüz yüze iletişim (Face-to-face communication)

  • Sohbet (Conversation)

  • Metin tabanlı iletişim (Text-based communication)

  • Grup çalışması (Group working)

  • Kaynaklar



Yüz yüze iletişim

  • Teknoloji yönünden basit

  • Ama çoklu iletişim -> etkileşim

  • Yüz yüze iletişim (insan-insan iletişimi)

    • Konuşma, Duyma
    • Yüz, göz, bakış (mimik)
    • Vücut dili (jest)
  • İletişim

    • Haberleşme: duygu, düşünce, bilgi vb.
  • Etkileşim

    • Karşılıklı
    • Çok yönlü
    • Verimlilik


Hareket etkileri ve kişisel alan

  • Varolan formları uygunluk

  • Kuralları kesin değil

  • Kurallara uyulmaması her zaman sorun değil

    • Tedirginlik ve kabalık algısı
  • Kültürel etki

  • Ortamdan ortama, durumdan duruma değişme



Göz teması ve bakış

  • Görsel temas

  • Yüz ifadesi

  • Konuşma esnasında göz teması

    • Geniş
    • Amaçsız
  • Dinleyen hakkında bilgi verir

  • Dağınık/sürekli direkt göz teması

  • Sadece ses yerine Video kullanımı



Jestler ve vücut dili

  • Bilinçsiz olarak anlatımda hareketlenen el ve vücut dili

  • Deictic reference

  • Videolardan tüm vücut dili okunamaz



Yan kanallar, doğrulama ve kesme

  • Konuşma = bir dizi ifade

    • Sıra alma(turn-taking)
    • Karmaşık görüşme
    • Etkiletişim
    • Yan kanallar (back channel)
  • Kafa sallama, yüz buruşturma, omuz silkme, burun hareketi, göz kapağı hareketi



Sırayı alma (turn-taking)

  • Konuşma aktarımının kesilmesi ve konuşma sırası değişimi

    • Bazı doldurucu sözler
    • Öksürme vb.
    • Vücut, göz hareketi (yan kanallar)
    • Konuşmacının teklifi
    • Konuşmaya kısa ara vermesi


Sohbet

  • CSCW sohbet teorileri;

    • Transkript analizi (analyze transcripts)
    • Model kullanma (guide for design decisions)
    • Tasarımı kullanma (drive design)


Temel konuşma yapısı

  • Transkriptde () arasında yan kanallar ifade edilebilir

  • Bitişik gruplar (Adjacency pairs) aynı konuda takip eden turn-taking ile elde edilen söz grupları



Örnek konuşma transkripti

  • (Mehmet ve Fatma akşam bir lokantada)

  • Mehmet: Bi buçuk iskender söyledim?

  • Sende ister misin?

  • Fatma: Yavvv… o biraz ağır olmaz mı?

  • Mehmet: Haklısın yaaa…(güler)

  • Fatma: Yanına ayran alsak acaba yenir mi ki?

  • Mehmet: Ne yapacaksın ayranı?

    • Zaten yanında yoğurt var.
  • Fatma: Ayy doğru yaaavv. Unuttum ben.

  • Mehmet: Neyse karar ver alıcak mı almayacak mısın?

  • Fatma: Light kola var mıdır?(menüyü karıştırır)

  • Mehmet: Vardır vardır.

  • Fatma: Tamam. Bende bi iskender alıyım.



Bitişik gruplar

  • (Mehmet ve Fatma akşam bir lokantada)

  • Mehmet: Bi buçuk iskender söyledim ?

  • Sende ister misin? [iskender]

  • Fatma: Yavvv… o biraz ağır olmaz mı? [ağır]

  • Mehmet: Haklısın yaaa…(güler) [ağır]

  • Fatma: Yanına ayran alsak acaba yenir mi ki? [ayran]

  • Mehmet: Ne yapacaksın ayranı? [ayran]

    • Zaten yanında yoğurt var. [yoğurt]
  • Fatma: Ayy doğru yaaavv. Unuttum ben. [yoğurt]

  • Mehmet: Neyse karar ver alıcak mı almayacak mısın? [iskender]

  • Fatma: Light kola var mıdır?(menüyü karıştırır) [kola]

  • Mehmet: Vardır vardır. [kola]

  • Fatma: Tamam. Bende bi iskender alıyım. [iskender]



Bağlam (context)

  • Konuşmalar bağlam içinde anlamlı

  • Kırpılan konuşma yanlış anlaşılabilir

  • Fatma: Yavvv… o biraz ağır olmaz mı?

  • Konuşmadaki bağlam

    • İçsel bağlam(internal context)
      • Yazılı konuşma kopyaları
    • Dışsal bağlam(external context)
      • Yan kanallar


İçsel bağlam

  • Konuşmadan önceki ifadelere dayanma

  • Yorumlama bağlamda olma

  • Fatma: Yavvv… o biraz ağır olmaz mı?

  • Sadece kelimeler (indexical)



Dışsal bağlam

  • Çevresel etki, hareket

    • Jest
    • Bakış
    • Yan kanallar
    • Çevrenin betimlenmesi
  • Sözel ifade ile birlikte yer alabilir

  • Fatma: Light kola var mıdır?(menüyü karıştırır)



Başlık, odak ve konuşma şekli

  • Konuşmanın başlaması

  • Konunun değişmesi

  • Değişimi kaçırma (breakdown)

  • Konuya ilişkin düzeltme yapılması (dialog focus)

  • Görev merkezli sohbette söz çeşitleri

    • Substantive: ilişkili konu gelişmesi
    • Annotative: açıklama, detay verilmesi
    • Procedural: işbirliği işleminden bahsetme


Örnek transkript

  • (Mehmet ve Fatma bir mağazada, Fatma elbise deneyecek)

  • Fatma: Hangi pantolonu giyiyim? (elinde kot pantolon ve şalvar var)

  • Mehmet: Hangisini istersen?

  • Fatma: Aslında kotun modeli güzel.

  • Mehmet: Tamam giy o halde.

  • Fatma: Ama bu da son moda. (şalvarı gösterir)

  • Mehmet: Kot mu? Yıllardır giyiyorum nasıl yeni?

  • Fatma: Hayır. Şalvar son moda.

  • Mehmet: Hımm.



Değişimi kaçırma ve düzeltme

  • Değişimi kaçırma (breakdown)

  • Yanlış anlaşılanın düzeltilmesi (repair)

  • Indexial yapıda yanlış anlaşılma

  • Yan kanallar, jest mimikler



Ortak bir anlayış oluşturma

  • Konuşma dilinde yoğun yanlış anlama

  • Konuşmacıların geçmişi/ön bilgileri

    • Aynı olmaz
  • Ama ortak zeminde birleşilebilir (grounding)

    • Kısmen
    • Kelime anlamlarında uzlaşma
  • Kelimelerin temel ilkesi

    • İlgili olma (relevant)
    • Yardımcı olma(helpful)


Söylev sanatı teorisi

  • Hem kabul görülüyor hem de itilaflı

  • Bir ifade altındaki ima, derin anlama

  • Analitik teknik

  • Konuşma hareketi (conversation for action, CfA) deyişleri

    • Açıklama
    • İhtimal
    • Yönlendirme


Konuşma hareketi şeması (CfA)



Coordinator tool

  • Groupware tool olarak eleştirileri

    • CfA’ya dayanır
    • Kullanımı sevilmemiş
    • Niyetinin ne olacağı ortada


Metin tabanlı iletişim

  • Senkron/asenkron tüm groupware sistemler temelde metin tabanlı

  • Groupware sistemlerde metinsel iletişim türleri

    • Ayrık (discrete)
    • Doğrusal (linear)
    • Doğrusal olmayan (non-linear)
    • Uzaysal (spatial)


Yan kanal ve etkileyici durum

  • Metin tabanlı iletişimde

    • Ayrıntılar eksik
    • Yan kanallar yok
    • Dilbilgisi daha kurallı
    • Belli hız
    • Kesintisiz
    • Etkileyici durumlar smiley dili deyişi


Ortak zemin

  • Ortak zeminin özellikleri

    • Geçicilik (cotemporality)
    • Senkron (simultaneity)
    • Sıralı (sequence)
  • Metin tabanlı iletişimin ortak zeminde buluşması zor



Sırayı alma (turn-taking)

  • Yazışması sırasının dönmesi

  • <2 iletişim daha da karışık

  • Sırayı kim alır?

    • Konuya odaklanan
    • Konuşmacının teklif ettiği
    • İlk konuşan
  • Kesmeyi sağlayan yan kanal yok

  • Round-robin protokol



Bağlam ve deixis

  • İçsel bağlam var

  • Dışsal bağlam yok

  • Sıralamada karmaşa

  • Düz sıralı, karşılıklı

  • Indexial

  • Deixis kullanılması problemli



Hız ve pürüzler

  • Konuşma esnasında hız anındalıkta

  • Metin tabanlı iletişimde daha yavaş

    • Ağ hızı
    • Yazarın klavye kullanma hızı
    • İletişim ortamının kullanılma süresi
  • Hız azalması

    • Pürüzlerin artışı
    • Etkileşimin düşüşü


Baş etme yolları

  • Hipermetin tabanlı sistemlerde iletişim ağacı çok/doğrusal metin tabanlı iletişimde tek dallı

  • Baş etme yolları (Coping strategies)

    • İşbirliğin azalmasıyla iletişim azalması
    • Etkiletişim sayısını azaltma mesaj kümesini genişlemesi
    • Multiplexing: paralel çoklu konuşma
    • Eagerness: muhtemal etkiletişimli iletişimler fark edilir, geriye dönüş zor, breakdown az
  • Reviewability sağlıyor



Doğrusal metine karşı hipermetin

  • Daha hızlı

  • Multiplexed mesaj nedeniyle breakdown ve lost topicleri azaltır

  • Yönlendirme düşük

    • Müellif oluşturur (-)
    • Statik (-)


Grup çalışması

  • 2 taraftan fazla

  • Davranışı karmaşık

  • Dinamik sosyal ilişkiler hesaba katılmalı



Grup dinamikleri

  • Değişiklik gösterir

    • Yapısal
    • Niceliksel
  • Groupware sistemler açık rollere sahip



Fiziksel düzen

  • Yüz yüze görüşme çevresel şartlar etkilenir

  • Aracı yönlendiren ve sakin olan grup çalışmasını etkiler

  • Görüşme odasında

    • Güç farklı
    • İç içe göz teması
    • Görsellik etkisi azalması


Dağıtılık biliş (distributed cognitive)

  • Geleneksel biliş psikolojisi insan aklına bakar

  • Dağıtık biliş ise dışsal (dünya ve diğer insanlar) ilişkilere bakar

  • Etkileşim gerçekleşir

    • Diğer insanlar
    • Fiziksel çevreyle
  • Grup bilgisi önemli



Kaynaklar

  • Dix, A. ve Findlay, J. (2004). Interaction design basics. Human-computer interaction (s. 475-508). Pearson: England.



Kataloq: ~htuzun -> courses -> bto611-2012-spring -> Sunumlar
courses -> Bölüm 1 İnsan İnsan İnsanlar bilgiyi işlemede kapasiteleriyle sınırlıdır. Bu tasarım için önemli bir unsurdur
courses -> Eğitsel Bilgisayar Oyunları Tasarımı (Educational Computer Game Design)
courses -> Gameplay Çalışmasına Başlamak Getting The Gameplay Working
courses -> Bilgisayar oyunlarının gerek boyut gerekse alan olarak
courses -> Building in Quest Atlantis
courses -> Bilimsel Araştırma Yöntemleri 2009
courses -> İnternet Ortamında Yazarlık Dilleri ve Uygulamaları
courses -> Yazılım mühendisliği
courses -> Yazılım Sürecinde İnsan Bilgisayar Etkileşimi Hasan Türksoy Tanımlar
Sunumlar -> Tasarım Süreci Bölüm 5 Etkileşimli Tasarımın Temelleri Ders Sorumlusu: Doç. Dr. Hakan TÜZÜn hazırlayan

Yüklə 445 b.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə