O‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi xorazm viloyati xalq ta’limi xodimlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish hududiy markazi



Yüklə 116,5 Kb.
səhifə9/11
tarix24.05.2022
ölçüsü116,5 Kb.
#116172
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11
O‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi xorazm viloyati
Tozabog’yob madaniyati 1938 yilda Amudaryoning quyi havzasidagi Oqchadaryo o’zani bo’yidagi Tozabog’yob kanali bo’yidan S.P.Tolstov tomonidan topilgan.
Tozabog’yob madaniyati qadimgi Xorazm hududida miloddan avvalgi II ming yillikning ikkinchi yarmida shakllagan. Bu madaniyat aholisi asosan, yerto’la va chaylalarda yashab, chorvachilik va qisman, qo’ltiq dehqonchiligi bilan shug’ullanganlar. Tozabog’yob kulbalari yarim yerto’la shaklida qurilib, ularning o’rtacha maydoni 12–18 kv.m ga teng. Kulba markazida o’choq bo’lgan. Kulba bir oila uchun mo’ljallangan. Lekin kulbalar orasida maydoni 100–120 kv.m.ga tenggi ham uchraydi, ular bir urug’ jamoa uchun mo’ljallangan.
Bu madaniyatga oid materiallar qum va taqir yuzasida sochilib yotgan geometrik naqshli sopol parchalar hisoblanadi. Sopol idishlar qo’lda yasalgan qo’pol, mo’rt bo’lib, xurmacha, bankasimon idishlar va yarim doira shaklidagi kosalardan iboratdir. Arxeologlar ularni tahlil qilish orqali qisqa muddatli bronza davri cho’lli zona qabilalarining moddiy madaniyat yodgorligi ekanligi isbotladilar. SHuningdek, bu materiallar Qozog’iston va janubiy Sibir’ hududlarida tarqalgan Andronova madaniyatiga aynan o’xshab ketishi ta’kidlandi. Tozabog’yob madaniyati materiallariga o’xshash bronza davri makonlari va qabristonlari quyi Zarafshon, quyi Qashqadaryo havzalarida, Toshkent vohasining adirli zonalarida va Farg’ona vodiysida keng tarqalganligi aniqlandi.
Tozabog’yob madaniyatining shakllanishida Srub va Andronova madaniyatlarining ta’siri katta bo’lgan. Lekin Tozabog’yob madaniyatining xo’jalik va madaniy hayotining o’ziga xos xususiyatlari bor. Tozabog’yob qabilalarida dehqonchilik ancha rivojlangan. Mil.avv. II ming yillikning ikkinchi yarmiga oid irrigatsiya inshootlari B.V.Andrianov tomonidan yaxshi o’rganilgan.
Tozabog’yob madaniyatiga oid qabriston Ko’kcha 3 qabristoni bo’lib, u 1954 yilda qadimgi Xorazm hududidagi Sulton Uvays tizmalarining sharqiy chekkasidan topib o’rganildi. U yerdan 100 dan ortiq qabr topilgan va boy arxeologik material olingan. Qabrlardan har xil darajada saqlangan 43 ta odam skeleti topildi. Mozorlarda bittadan, ba’zi xollarda bir vaqtda yoki har xil vaqtda ko’milgan ikkitadan skelet topildi. Ayollar bilan bolalarni ko’mish, erkak va ayolni bir qabrga ko’mish xollari ham uchraydi. Marhumlar oyoq–qo’llari buklangan holda o’ng yoki chap biqini bilan ko’milgan. Har bir mozorda bir yoki bir nechta sopol idishlar, erkaklar mozorida bronza buyumlar, ayollarnikida esa bronza taqinchoqlar uchraydi.
Tozabog’yob madaniyati odamlarining antropologik tiplari ikki xil bo’lib, ularning birinchisi andronova qabilalariga oid protoevropoid tipi bo’lsa, ikkinchisi O’rta Osiyoning qadimgi aholisi sharqiy O’rta Yer dengizi tipini beradi. SHuningdek odamlar orasida SHarqiy Yevropaning Srub madaniyati tiplari ham uchraydi.

Yüklə 116,5 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə