StatiSTİk təDQİqatlarda təSVİRİ statiSTİkadan iSTİfadə MƏSƏLƏLƏRİ


Cədvəl 2 İşçilərin sayı üzrə tezliklərin hesablanması



Yüklə 140,77 Kb.
səhifə3/3
tarix04.01.2022
ölçüsü140,77 Kb.
#56273
1   2   3
Cədvəl 2

İşçilərin sayı üzrə tezliklərin hesablanması

İşçilərin sayı

Tezlik

Faiz

Kumulyativ faiz

1

322

36,4

36,4

2

214

24,2

60,6

3

112

12,7

73,3

4

77

8,7

82

5

45

5,1

87,1

6

43

4,9

92

7

22

2,5

94,5

8

29

3,3

97,7

9

20

2,3

100

Cəmi

884

100



Tədqiqat vahidlərinin (müəssisə) sayı 884 olan bu məcmu SPSS proqram paketinin köməyi ilə üç qrupa bölünməklə təhlil olunur. Qruplaşmanı aparmaq üçün panelin Analyze menyusunun Classify bölməsində K-Means Claster altbölməsindən istifadə etməklə həyata keçirmək mümkündür. Qruplar üzrə statistik xarakteristikanı yuxarıda göstərdiyimiz üsulla vermək mümkün olmadığından SPSS-in digər imkanından istifadə etmək lazımdır. Bunun üçün Panelin Analyze (Analiz) menyusundan Reports (Hesabat) Case Summaries... bölməsindən istifadə olunur.



Cədvəl 3

Baş məcmu qrupları üzrə təsviri statistika

Qrup

lar




Vahidlərin sayı

Orta qiymət

Median

Orta kəmiy- yətin standart xətası

Cəmi işçilər

Minimum

Maksimum

Stan dart kənar laşma

Dispersiya

Asim-metriya

Stan-dart xətası

Eksses

Stan-dart xətası

1

322

1,00

1

0,00

322

1

1

0

0

.

.

.

.

2

448

2,90

3

0,05

1297

2

5

1,02

1,04

-0,65

0,23

0,78

0,12

3

114

7,23

7

0,11

824

6

9

1,14

1,29

-1,38

0,45

0,27

0,23

Yekun

884

2,76

2

0,07

2443

1

9

2,10

4,41

1,00

0,16

1,34

0,08

Alınmış cədvəldən istifadə etməklə qruplar üzrə variasiya əmsalını hesablamaq olar.



Cədvəl 4

Qruplar üzrə variasiya əmsalları

Qrup

Say

Orta qiymət

Standart kənarlaşma

Variasiya əmsalı

1

322

1

0,00

0%

2

448

2,9

1,02

35%

3

114

7,23

1,14

16%

Cəmi

884

2,76

2,10

76%

Göründüyü kimi, qruplar üzrə həmcinslik şərti, demək olar ki, ödənilir. Bu isə hər qrupdan optimal say əsasında seçmə nümunələri formalaşdırmağa imkan verir.

Tədqiq olunan vahidlərin sayının düzgün hesablanması verilmiş dəqiqliklə nəticələri əldə etməyə imkan verir ki, bu da öz növbəsində aparılmış seçmə müayinəsinin səmərəliliyini artırmış olur. Stratalı təkrarlanmayan seçmə üsulunda zəruri say aşağıdakı düsturla müəyyən olunur [3]:

, (8)

burada t - etibarlılıq əmsalı,



- qrupdaxili dispersiyaların orta qiyməti,

N - baş məcmu vahidlərinin sayı (müəssisələrin sayı),



- seçmə xətasının hüdududur.

0,95 ehtimalla etibarlılıq əmsalının cədvəl qiyməti t=1,96 - dır. Xətanın hüdudunu orta kəmiyyətin 5% -lik xətası ilə müəyyən etmək olar: = 2,76*0,05=0,138. Qrupdaxili dispersiyanın çəkili qiyməti isə aşağıdakı düsturla hesablanır [3]:



, (9)

burada - i qrupu üzrə dispersiya (qrupdaxili dispersiya),



fi - hər qrup üzrə vahidlərin sayıdır (tezliklər).

Cədvəl 3 -də verilmiş qiymətlər əsasında:



Bütün bunları nəzərə almaqla (8) düsturu vasitəsi ilə tədqiq olunan vahidlərin sayı müəyyən olunur:



.

Baş məcmu üç stratadan (qrupdan) ibarət olduğundan növbəti mərhələdə seçmənin bu sayı qruplar üzrə bölüşdürülməlidir. Bu bölgü adətən qruplar üzrə vahidlərin sayına mütənasib şəkildə, yaxud optimal üsulla (əlamətin qrupdaxili dispersiyasına mütənasib) aparılır.

Mütənasib bölgü zamanı hər strata üzrə tədqiqat vahidlərinin payı baş məcmuda onun xüsusi çəkisinə əsasən müəyyən olunur [3]:

(10)

burada, Ni- baş məcmuda i nömrəli stratada vahidlərin sayıdır. Optimal bölgüdə isə stratalar üzrə seçmə sayının paylanmasında qrup daxilindəki vahidlərin sayı ilə yanaşı həmin qrup üzrə dispersiya da nəzərə alınır [3]:



(11)

burada, - baş məcmuda i qrupu üzrə dispersiyadır.

Neyman bölgüsü adlanan bu düstur qruplar üzrə əlamətin dispersiyasının kəskin fərqləndiyi hallarda məqsədəuyğun hesab edilir. Belə ki, bu zaman dispersiyası böyük olan qruplarda seçmənin sayı daha çox olur. Cədvəl 3 - dən göründüyü kimi, mövcud vəziyyətə mütənasib bölgü uyğun gəlir:

, ,

Alınmış nəticələr əsasında tədqiqat vahidləri müəyyən edilərək nümunələr üzrə statistik xarakteristika verilmişdir.



Cədvəl 5

Seçmə məcmu qrupları üzrə təsviri statistika

Qrup

lar




Vahidlərin sayı

Orta qiymət

Median

Orta kəmiy- yətin standart xətası

Cəmi işçilər

Minimum

Maksimum

Stan- dart kənar- laşma

Dispersiya

Asim-metriya

Stan-dart xətası

Eksses

Stan-dart xətası

1

44

1

1

0

44

1

1

0

0

.

.

.

.

2

61

2,89

3

0,13

176

2

5

1,03

1,07

-0,66

0,60

0,80

0,31

3

16

7,19

7

0,28

115

6

9

1,11

1,23

-1,35

1,09

0,25

0,56

Yekun

121

2,77

2

0,19

335

1

9

2,11

4,45

0,91

0,44

1,32

0,22

Aparılmış tədqiqatın verilmiş əlamətə (işçilərin sayına) görə reprezentativ olduğunu müəyyən etmək üçün ilk növbədə orta kəmiyyətin xətasını hesablamaq tələb olunur. Stratalı təkrarlanmayan seçmənin xətası aşağıdakı düsturla hesablanır [3]:



(12)

Yuxarıda verilmiş məlumatlar əsasında (Cədvəl 3 və Cədvəl 5) tədqiqat əlamətinin xətası müəyyən olunur:



.0703

Beləliklə, 0,95 ehtimalla xətanın hüdudu:



olduğundan orta kəmiyyətin qiyməti aşağıdakı intervalda dəyişməlidir:





Göründüyü kimi, baş məcmu üzrə əlamətin 2.76 orta qiyməti 2.63 ilə 2.91 intervalına düşür. Reprezentativ xətanın qiyməti:



təşkil edir.

Bu kəmiyyət mövcud ehtimalla hesablanmış xəta hüdudundan kiçikdir, yəni 0,01<0,14. Nəticə etibarı ilə verilmiş əlamət üzrə (işçilərin sayı) tədqiqat reprezentativ hesab olunur.



Beləliklə, SPSS proqram paketinin köməyi ilə təsviri statistikanın imkanlarından istifadə etməklə tədqiqatın layihələndirilməsi mərhələsi yerinə yetirildi. Verilmiş məlumat bazası işçilərin sayı əlamətinə görə təhlil olundu və onun qruplaşmasına ehtiyac olduğu müəyyənləşdirildi. Həmin əlamət üzrə paylanma tezliyi, qrupların sayı müəyyənləşdirildi. Daha sonra alınmış qrupların variasiya göstəricilərini təhlil etməklə bu qruplar üzrə nümunələrin formalaşdırılmasının məqsədəuyğun olması sübuta yetirildi. Tədqiqat vahidlərinin sayı müəyyən edildikdən sonra nümunələr müəyyən edildi. Tədqiqat məlumatları üzrə əlamətin təsviri statistika göstəriciləri tapıldı, əlamətin xətası hesablandı və aparılmış tədqiqatın reprezentativliyi təsdiq olundu.


Nəticə


  • Statistik tədqiqatların keyfiyyəti elmi metodların tətbiqini tələb edir.

  • Elmi metodların tətbiqi müasir proqram paketlərindən istifadə etməklə (soft computing) münkündür.

  • Statistik tədqiqatlarda mövcud olan qeyri-müəyyənlikləri azaltmaq üçün təsviri statistika göstəriciləri hesablanmalı və təhlil edilməlidir.

  • Statistik xətaların qiymətləndirilməsi üçün interval üsulundan istifadə tövsiyə olunur.

  • Statistik tədqiqatların yekunlaşdırılması zamanı interval üsulu qeyri-müəyyənliyin dəyişmə həddini müəyyən etməyə imkan verir.


Ədəbiyyat


  1. Шмойлова Р.А., Минашкин В.Г., Садовникова Н.А., Шувалова Е.Б. Теория статистики:Учебник. Под ред. Р.А Шмойловой. - 4-е изд., перераб. и доп. - М.: Финансы и статистика, 2004.

  2. Гусаров В.М. Статистика: Учеб. пособие для вузов. - М.:ЮНИТИ-ДАНА,2002.

  3. Батракова Л.Г. Теория статистики: Учеб. пособие для вузов. - М.:КНОРУС, 2010.

  4. Алексахин С.В., Балдин А.В., Николаев А.Б., Строганов В.Ю. Прикладной статистический анализ: Учеб. пособие для вузов. - М.:"Издательство ПРИОР", 2001.

Kataloq: upload -> File -> documents -> 12-2016
12-2016 -> []
12-2016 -> Aqrar sahəNİN İNKİŞafinda innovasiya mexaniZMİNİn rolu
12-2016 -> 1. Ev təsərrüfatları haqqında məlumatların (seçmənin müəyyən edilməsi, məlumatların toplanması, daxil edilməsi və nəzarətdə saxlanması, məlumat bazasının idarə edilməsi) təkmilləşdirilməsinə dair
12-2016 -> Azərbaycanda qiYMƏTLİ kağizlar bazarinin mövcud vəZİYYƏTİ VƏ onun makroiQTİsadi
12-2016 -> İnnovasiyanin iqtisadiyyata təsiri
12-2016 -> StatiSTİk təDQİqatlarda təSVİRİ statiSTİkadan iSTİfadə MƏSƏLƏLƏRİ
12-2016 -> ƏhaliNİN ÖMÜr uzunluğu göSTƏRİCİLƏRİNİn hesablanmasi metodologiyalari
12-2016 -> 1. Əmtəə və xidmətlər bazarında rəqabətin vəziyyətinin, təmərküzləşmə səviyyəsinin, qiymətin formalaşmasında inhisarçılığın təsirinin statistik tədqiqinin yekunları
12-2016 -> 1. Ayrı-ayrı enerji məhsullarının (əmtəələrin) balanslarının tərtibinə dair Müqəddimə

Yüklə 140,77 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə