T. C. T. C. Namık Kemal Üniversitesi



Yüklə 445 b.
tarix08.01.2019
ölçüsü445 b.
#92619


T.C.

  • T.C.

  • Namık Kemal Üniversitesi

  • Ziraat Fakültesi

  • Trakya Bölgesi

  • SU KAYNAKLARI

  • ve kullanım sorunları

  • Prof. Dr. Ahmet İSTANBULLUOĞLU

  • aistanbulluoglu@nku.edu.tr

  • 7 Haziran 2012


Suyun Önemi

  • Suyun Önemi

  • Dünya’da Su

  • Türkiye’de Su

  • Trakya Bölgesi’nde Su

  • Çeltik Alanlarında Su

  • Bitirirken



Su tüm canlıların en temel gereksinimidir. En küçük canlı organizmadan en büyük canlı varlığa kadar, bütün biyolojik yaşamı ve bütün insan faaliyetlerini ayakta tutan bir varlıktır.

  • Su tüm canlıların en temel gereksinimidir. En küçük canlı organizmadan en büyük canlı varlığa kadar, bütün biyolojik yaşamı ve bütün insan faaliyetlerini ayakta tutan bir varlıktır.

  • Su insan vücudunun ağırlık bakımından yaklaşık %70’ini oluşturmaktadır.

  • Bir insan, yemeden 30 gün yaşayabilmektedir.

  • Ancak, ılıman bölgede 6 gün, çölde ise 14 saat susuzluğa dayanabilmektedir.



Su, yenilenebilir türden olmakla birlikte, dünyanın farklı yerlerinde farklı miktarlarda bulunmaktadır.

  • Su, yenilenebilir türden olmakla birlikte, dünyanın farklı yerlerinde farklı miktarlarda bulunmaktadır.

  • Su, son yıllarda artan dünya nüfusu, çevre kirliliği ve küresel iklim değişikliğine bağlı olarak, çeşitli sorunlar yaratmaktadır.

  • Suyu kullanan ihtiyaç gruplarının çok dağınık olması ve bunların suyu çok farklı şekilde kullanmak istemeleri, sorunların çözümünü de zorlaştırmaktadır.



Yerkürede 1.4 milyar km3 su bulunmaktadır. Bunun % 97.4’ü tuzlu ve % 2.6’sı tatlı sulardır.

  • Yerkürede 1.4 milyar km3 su bulunmaktadır. Bunun % 97.4’ü tuzlu ve % 2.6’sı tatlı sulardır.

  • Birleşmiş Milletler, Dünya Su Komisyonu’nun açıkladığı bir rapora göre; geliştirilebilir su kaynakları olan yeraltı suları, göller ve akarsular; her geçen gün artan tüketimiyle, kirletilmesiyle ve israfıyla, insanlık için çok büyük tehlike oluşturmaktadır.



  • Dünya çapında şimdiden, her gün 5 bin çocuk susuzluktan kaynaklanan bir hastalıktan ölmektedir.

  • Birleşmiş Milletler su uzmanları, Bunun, her gün 12 jumbo jetin düşmesinden farkı yok. 12 uçak düşse bütün dünya ayağa kalkar. Ancak kimse 5 bin çocuğun ölmesine aldırmıyor demektedir.



Rapor, dünya nüfusunun yarısını oluşturan 3 milyar kişinin, sudan ve dolayısıyla temel temizlik koşullarından uzak, hastalıklarla iç içe yaşandığına dikkat çekmektedir.

  • Rapor, dünya nüfusunun yarısını oluşturan 3 milyar kişinin, sudan ve dolayısıyla temel temizlik koşullarından uzak, hastalıklarla iç içe yaşandığına dikkat çekmektedir.

  • Susuzluk çeken bu grubun, 1 milyarının, herhangi temiz su kaynağına ulaşması dahi imkansız bulunmaktadır.



Rapor, dünya nüfusunun 2025 yılında 8 milyara çıkması sonucu, şehirlerin devasa boyutlara gelmesi ve endüstriyel fabrika sayısının patlama yapmasıyla, su kullanımının % 40, su ihtiyacının ise % 20 artacağını belirtmektedir.

  • Rapor, dünya nüfusunun 2025 yılında 8 milyara çıkması sonucu, şehirlerin devasa boyutlara gelmesi ve endüstriyel fabrika sayısının patlama yapmasıyla, su kullanımının % 40, su ihtiyacının ise % 20 artacağını belirtmektedir.

  • Su kaynaklarının artırılması bir yana, gelecekte günümüzün mumla aranacağı ön görülmektedir.







Dünya’da, kişi başına düşen yenilenebilir tatlı su miktarı

  • Dünya’da, kişi başına düşen yenilenebilir tatlı su miktarı

  • 8 000 m3/yıl’dır.

  • Su varlığına göre ülkeler şu şekilde sınıflandırılmaktadır;

    • Su fakiri: yılda kişi başına düşen kullanılabilir su miktarı 1 000 m3’den daha az
    • Su azlığı: yılda kişi başına düşen kullanılabilir su miktarı 2 000 m3’den daha az
    • Su zengini: yılda kişi başına düşen kullanılabilir su miktarı 8 000-10 000 m3’den daha fazla
  • Buna göre dünyanın su zengini ülkeler;

  • - Kanada, Brezilya

  • - Norveç, İsveç

  • - Rusya, Gürcistan

  • - Endonezya, Yeni Zelanda



Türkiye’de, kişi başına düşen yenilenebilir tatlı su miktarı 1 450 m3/yıl’dır.

  • Türkiye’de, kişi başına düşen yenilenebilir tatlı su miktarı 1 450 m3/yıl’dır.

  • Irak 2 100 İsrail 300

  • Suriye 1 600 Ürdün 200

  • Lübnan 1 250 S. Arabistan 100

  • Mısır 900 Filistin 50

  • Asya 3 000 Afrika 7 000

  • B. Avrupa 5 000 G. Amerika 23 000 m3/yıl’dır.

  • Türkiye su zengini bir ülke değildir.

  • Kişi başına düşen yıllık su miktarına göre, su azlığı yaşayan

  • bir ülke konumundadır.







Havzalarımız arasında zengin/fakir ayrımı yapacak olursak.

  • Havzalarımız arasında zengin/fakir ayrımı yapacak olursak.

  • Şimdilik su sorunu olmayan havzalar;

  • Çoruh 13 470 D. Karadeniz 5 973

  • B. Karadeniz 10 029 D. Akdeniz 5 396

  • Dicle 7 567 Aras 5 207

  • Antalya 7 098

  • Su krizinin yaşanacağı/yaşandığı havzalar;

  • K. Menderes 503

  • Marmara 535

  • Akarçay 636

  • Gediz 738

  • Asi 816



Yeri:

  • Yeri:

  • 26-29 doğu boylamı

  • 40-42 kuzey enlemi

  • Yüzölçümü: 2.37 milyon ha

  • Nüfusu:

  • Kent 9 544 386

  • Kır 602 167

  • Toplam 10 146 553 (2010 yılı sayım sonucu)

  • İlçe sayısı: 50

  • Köy sayısı: 1000

  • Yüksekliği: 0 – 1031 m

  • Yıllık toplam yağış: 596.0 mm

  • Yıllık ortalama sıcaklık: 13.6 C

  • Işlenen toprak: % 59.9

  • Orman-fundalık: % 30.4

  • Çayır-mera: % 5.5





Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunu takiben yapılan ilk nüfus sayımında, bölge halkının %60.2’si kentlerde ve %39.8’i kırsalda yaşamaktadır. Bu kentleşme oranı, o dönem Türkiye geneli olan % 24.2’den çok yüksektir. Son nüfus sayımına bakıldığında ise kentleşme oranı Türkiye geneli için % 76.3 iken, bölge için % 94.1’dir. İstanbul kenti, tek başına bölge nüfusunun %84.5’ini oluşturmaktadır. Kentin nüfus yoğunluğu 2518 kişidir. Bu yoğunluk bölge için 428 ve ülke geneli için 93 olan değerlerden çok yüksektir. Buda bölgenin ülke içerisinde her zaman en fazla içme ve kullanma suyuna ihtiyacı olan yer olduğunu göstermektedir.

  • Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunu takiben yapılan ilk nüfus sayımında, bölge halkının %60.2’si kentlerde ve %39.8’i kırsalda yaşamaktadır. Bu kentleşme oranı, o dönem Türkiye geneli olan % 24.2’den çok yüksektir. Son nüfus sayımına bakıldığında ise kentleşme oranı Türkiye geneli için % 76.3 iken, bölge için % 94.1’dir. İstanbul kenti, tek başına bölge nüfusunun %84.5’ini oluşturmaktadır. Kentin nüfus yoğunluğu 2518 kişidir. Bu yoğunluk bölge için 428 ve ülke geneli için 93 olan değerlerden çok yüksektir. Buda bölgenin ülke içerisinde her zaman en fazla içme ve kullanma suyuna ihtiyacı olan yer olduğunu göstermektedir.



Bölge yüzölçümü ülke genelinin % 3.0’üne tekabül ederken, nüfus miktarı % 13.8’ine tekabül etmektedir. Bölge yalnız kendi nüfus artışıyla değil, Anadolu’dan aldığı göç ile de bu oranı sürdürerek artmaktadır. Son yıllarda bölgede (özellikle de İstanbul’da) meydana gelen kontrolsüz göç alımı, çarpık kentleşme ve bilinçsiz sanayileşme, kısıtlı toprak ve su kaynaklarına sahip bölge su havzaları üzerinde yoğunlaşmakta ve tüm doğal kaynakları ve güzellikleri yok etmekle birlikte, çok önemli toprak ve su sorunları ortaya çıkarmaktadır.

  • Bölge yüzölçümü ülke genelinin % 3.0’üne tekabül ederken, nüfus miktarı % 13.8’ine tekabül etmektedir. Bölge yalnız kendi nüfus artışıyla değil, Anadolu’dan aldığı göç ile de bu oranı sürdürerek artmaktadır. Son yıllarda bölgede (özellikle de İstanbul’da) meydana gelen kontrolsüz göç alımı, çarpık kentleşme ve bilinçsiz sanayileşme, kısıtlı toprak ve su kaynaklarına sahip bölge su havzaları üzerinde yoğunlaşmakta ve tüm doğal kaynakları ve güzellikleri yok etmekle birlikte, çok önemli toprak ve su sorunları ortaya çıkarmaktadır.



Bölge içme ve kullanma suyu miktarı, gelecek yıllarda bir su kaynağı artırımı çalışmasına gidilmezse, 2070’li yıllardan sonra yalnız içme-kullanma suyu miktarına eşitlenecektir. Elde edilen rakamlar incelendiğinde bölge içme-kullanma suyu ihtiyacının her 20 yılda bir yaklaşık ikiye katlandığı görülmektedir.

  • Bölge içme ve kullanma suyu miktarı, gelecek yıllarda bir su kaynağı artırımı çalışmasına gidilmezse, 2070’li yıllardan sonra yalnız içme-kullanma suyu miktarına eşitlenecektir. Elde edilen rakamlar incelendiğinde bölge içme-kullanma suyu ihtiyacının her 20 yılda bir yaklaşık ikiye katlandığı görülmektedir.



Trakya Bölgesi Ergene havzasında yer alan sanayi işletmelerinin, proses sularını Ergene ve Çorlu derelerine bırakmaları sonucu bu dereler kirlenmiştir. Buda su temininin yeraltı sularına yönelmesine neden olmuştur.

  • Trakya Bölgesi Ergene havzasında yer alan sanayi işletmelerinin, proses sularını Ergene ve Çorlu derelerine bırakmaları sonucu bu dereler kirlenmiştir. Buda su temininin yeraltı sularına yönelmesine neden olmuştur.

  • Yörede herkes, belediyeler, su istasyonları, fabrikalar, uydu kentler, oteller, yazlıkçılar kuyular açıp, yıllardır yeraltı sularını hortumluyorlar. Açılan kuyuların sayısı bilinmiyor. Aslında bunları disipline edecek yetkili kurumlar var.



Çorlu-Çerkezköy kesiminde, Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından 1969 yılında açılan çok sayıdaki yeraltı suyu gözlem kuyuları incelendiğinde; su seviyesinin 1970’li yıllarda değişmediği, 1980’li yıllarda çok az düştüğü ve 1990’lı yıllardan sonra ise çok hızlı düştüğü gözlenmiştir. Düşüş derinliği 20-50 m arasında değişmektedir.

  • Çorlu-Çerkezköy kesiminde, Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından 1969 yılında açılan çok sayıdaki yeraltı suyu gözlem kuyuları incelendiğinde; su seviyesinin 1970’li yıllarda değişmediği, 1980’li yıllarda çok az düştüğü ve 1990’lı yıllardan sonra ise çok hızlı düştüğü gözlenmiştir. Düşüş derinliği 20-50 m arasında değişmektedir.



  • 1930’lu yıllar… Mississippi Irmağı’nın kıyısındaki Ogella Bölgesi’nde güneşli ve sakin bir gün yaşanıyor. Halk, parklarda hafta sonunun keyfini çıkarıyor… Ogella, gün ortasında ürkütücü bir gürültüyle sarsılıyor. Masmavi gökyüzünü, hızla yükselen gri toz bulutu kaplıyor. Sessizlik yerini panik ve endişeye bırakıyor. Herkes deprem olduğunu zannediyordu ama bölgedeki sismograflar sarsıntı kaydetmemişti.

  • Ogella’yı saran toz bulutları dağıldığında facianın nedeni anlaşılıyor. Koca bloklar yere yatmış, sonrada iskambil kağıdı gibi birbirinin üzerine devrilmiş. Kurtarma çalışmaları devam ederken, bilim adamları facianın adını koyuyor: Orgella çöktü! Yıllardır sondajlarla yeraltı suları çekilen Orgella’yı yerkabuğu daha fazla taşıyamamıştı.



Bölgede yapılan tarım şekline ait genel bir bitki deseninin; tarımsal alt yapı proje kriterleri ve bölgede yapılan araştırma çalışmaları dikkate alınarak hesaplanan bitki su tüketimleri aşağıda görüldüğü gibidir.

  • Bölgede yapılan tarım şekline ait genel bir bitki deseninin; tarımsal alt yapı proje kriterleri ve bölgede yapılan araştırma çalışmaları dikkate alınarak hesaplanan bitki su tüketimleri aşağıda görüldüğü gibidir.



Bölgede sulanabilir nitelikteki arazilerin (1.42 mha), yalnız % 8.8’i (125 103 ha) sulanmaktadır.

  • Bölgede sulanabilir nitelikteki arazilerin (1.42 mha), yalnız % 8.8’i (125 103 ha) sulanmaktadır.

  • Oysa Trakya bölgesindeki işlenen toprakların, gerekli toprak ve su koruma önlemlerinin alınmasıyla sulu tarıma açılması halinde 8.5 km3 suya ihtiyacı olacaktır.

  • Bu rakam, bölge tüm su potansiyelinden çok çok fazladır. Böyle bir durum geleceğe yönelik düşünülen tüm su kullanım tasarımlarında asla yer almamalıdır.



Hatta bölgede inşa edilmiş ve gelecekte inşa edilmesi düşünülen sulama projelerinin su dağıtım sistemlerinin boru içerisine alınmasını ve tarla içinde su uygulama randımanı yüksek yöntemlerin kullanılmasını zorunlu kılmaktadır. Bölge bitki deseninde, az su isteyen bitkiler tercih edilmelidir.

  • Hatta bölgede inşa edilmiş ve gelecekte inşa edilmesi düşünülen sulama projelerinin su dağıtım sistemlerinin boru içerisine alınmasını ve tarla içinde su uygulama randımanı yüksek yöntemlerin kullanılmasını zorunlu kılmaktadır. Bölge bitki deseninde, az su isteyen bitkiler tercih edilmelidir.

  • Tüm bunlara karşılık, bölgedeki çeltik üretiminin diğer tarım ürünlerine göre daha karlı oluşu nedeniyle, ekim alanlarının hızlı bir artış göstermesi kaygı vericidir.



Bölgede yaklaşık 500 km2 alanda çeltik ekimi yapılmaktadır.

  • Bölgede yaklaşık 500 km2 alanda çeltik ekimi yapılmaktadır.

  • Bunun için gerekli sulama suyu ihtiyacı 1.4 km3 kadardır.

  • Oysa sulama suyuna yoğun ihtiyaç duyulan dönemde Meriç Nehri debisi (180 m3/s), 10 m3/s (0.3 km3)’e kadar inmektedir.

  • Bu durum, yaşanan susuzluğun bir kanıtı olup, geçmişte Bulgaristan’dan ücret karşılığı su alınmasına neden olmuştur.



Havzanın yüzey sularını toplarken Bulgaristan’da yer alan çok sayıda sanayi ve yerleşim alanlarına ait atık sularıyla kirlenen Meriç Nehri, benzer koşullardaki Ergene Nehri’nin katılmasıyla da çok daha yoğun bir şekilde kirlenmektedir. Bu su, bazı zamanlar sulama suyu olma kriterleri dışına çıkmaktadır.

  • Havzanın yüzey sularını toplarken Bulgaristan’da yer alan çok sayıda sanayi ve yerleşim alanlarına ait atık sularıyla kirlenen Meriç Nehri, benzer koşullardaki Ergene Nehri’nin katılmasıyla da çok daha yoğun bir şekilde kirlenmektedir. Bu su, bazı zamanlar sulama suyu olma kriterleri dışına çıkmaktadır.

  • Ayrıca sulama suyunun sulama sahasında toprak kanallar ile dağıtılması ve birçok yerde tahliye kanallarında yer alan suların tekrar sulamada kullanılması bölgede diğer önemli toprak ve su sorunlarıdır.



















Günlük yaşamımızda pek çok kesimde suya olan ihtiyacımız hepimizce malumdur. Ayrıca çağdaş ve sağlıklı yaşamın sürdürülmesinde suyun yadsınamaz önemi olduğu da gayet açıktır.

  • Günlük yaşamımızda pek çok kesimde suya olan ihtiyacımız hepimizce malumdur. Ayrıca çağdaş ve sağlıklı yaşamın sürdürülmesinde suyun yadsınamaz önemi olduğu da gayet açıktır.

  • O halde suyun önemine vakıf olan bizlerin, özelde günlük su kullanımlarımızda daha tasarruflu, genelde ise çevremizdeki su ve toprak kaynaklarını koruma konusunda daha duyarlı olmamızın, önemli bir kazanım olduğunu belirtmek isterim.



  • Saygılarımla..










Yüklə 445 b.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə