Tabulara, talana, yalana balta



Yüklə 0,83 Mb.
səhifə2/12
tarix20.11.2017
ölçüsü0,83 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12

Varidat‘ın din felsefesine (tasavvufa) göre anlamı ise Varidat; kendisini alçak gönüllülüğe, bilgeliğe, doğruluğa, dürüstlüğe adayan kişidir ki, dinde kendisini bu yola adayan ve belli bir mertebeye ulaşan kişilere “kul” adı verilir. Öyle şimdi ki gibi kuru kalabalığa denildiği gibi “Allah’ın kulu...” denmez.

İşte böyle kendisini erdemli, olgun bir insan olmaya adayan -insan-ı kâmil’in içine doğan duygu ve düşüncelere; esin, (ilham, vahiy) denir ki bu esinlerin bir ermiş kişide birikerek dışa yansımasına, söylenmesine de Varidat’tan denir....)

Yazımızda, kitapta yazarın koyduğu dipnotlar açıklanan sözcüğün hemen karşısında tırnak (“) içinde; benim yaptım açıklama ve yorumlar ise parantez () içinde verilmiştir. Açıklama ve yorumlarım elden geldiğince kolay anlaşılacak biçimde verilmiştir.

BİLGİNLERİN VE BİLGELERİN SULTANI,

EVLİYALARIN VE GERÇEK PEŞİNDE OLANLARIN EKSENİ

SİMAV’LI ŞEYH BEDRETTİN


Dedi ki: Bağışlayan ve yargılayan Tanrı adıyla. Bilesiniz ki, ahiret işleri, cahillerin “Cahil: Bilgisiz, bilmez, anlayışsız, budala... Çoğulu: Cühelâ, cehele, cünhâ!” anladığı gibi değildir. Çünkü o âlem, görünen âleme benzemez (Burada görünen ve görünmeyen alemden söz edilmektedir. Sakın bu deyimlerden bir bu dünya, bir de fiziksel olarak öldükten sonra gideceğimiz varsayılan öte dünya anlaşılmasın. Görünen âlem, görüp yaşadığımız madde âlemidir. Ancak zihnimizde yaşadığımız, aklımızla tasarladığımız bir dünya daha vardır ki ona da mâna âlemi denir. Mâna âlemine dalan kişi bir daha bu dünyaya dönemez. Bu durumu Bayan ermişlerden Rabia şöyle anlatmaya çalışır. Gönlümü madde alemine saldım, döndü geldi. Mâna âlemine saldım bir daha dönmedi...”Cühela ise, ruhlar âlemine (mâna âlemine) giremez.

Resullerler (Tanrı’dan aldığını değil de Tanrı’nın varlığını ileri sürenler) ve de seçkin ermişler, sözleriyle bunun böyle olduğunu doğrulamışlardır. Gel gör ki söylediklerini anlayan zor çıkmıştır. Kuşku duymadan bilesin: kitaplarda bildirilen ve dillerde dolaşan cennet, huri, köşkler, ağaçlar, yemişler, Kevserler, eziyet, ateş ve benzerlerinin “Ahireti anlatıyor. Ahiret betimlenirken ahiretteki nimetler ve cezalar birlikte anlatılır. Şeyh de Kuran ve Hadis töresince hareket ediyor.” anlamları, öyle açık seçik, anlamlardan değildir. Bunların ancak seçkin ermişleri ayan olan derin anlamları vardır. (Kuran’da geçen cennet-cehennem ve ceza ve mükafat hem gerçek anlamda, hem de simgesel -mecaz- anlamında anlatılmaktadır. Sıradan insanlar için gerçek anlamda, havas –ermiş, seçilmiş- için ise mecaz ve simgesel anlamda anlatılır. İslam Peygamberi bu gerçeği şöyle anlatır: Ben her elimde birer torba ile geldim. Birini Ali’ye, diğerini ise halka verdim. Eğer Ali’ye verdiğimi halka verseydim; halk, beni parçalardı...)

İbadetler şunun için konmuştur ki, gönüller gecici şeylerden uzaklaşıp ulu varlığa ve ilki –sonu olmayan Rab’ba doğru sürüklensin. Gıllı kışlı bir gönülle bin yıl namaz kılsan, hiçbir sevap kazanamazsın. (Burada iki dinsel terim geçmektedir. Biri Rab: Bu sözcüğü anlayabilmek için önce mürebbiye sözcüğünün anlamına bakmamız gerekir. Bilindiği gibi mürebbiye çocukları eğiten öğretmenlerin eski adıdır. Böylece mürebbiye, mürebbiyesi olduğu çocuğu eğiterek onu yepyeni bir kişi durumuna getiriyor ki bu durum din de Rab –Tanrı olarak_ adlandırılır. Bu eğiticiliği nedeniyle İsa’ya Rab -Tanrı- denmiştir. İslam literatüründe ise İsa Ruhul kelam olarak anılır. Yani Allah’ın sözü. Sevap terimine gelince bu da günah gibi dinsel bir terim olup Arapça kökenlidir. Bu nedenle Atatürk dinsel terimler için: -... kaza ve kader, talih ve tasedüf deyimleri Arapçadır; Türkleri ilgilendirmez. Atatürk.. İlhan Arsel, Arap Milliyetçiliği ve Türkler, Kaynak yayınları, 6. baskı. İçindekiler bölümünden önceki sayfada...-

Sevap tasvipten gelir. Yani halkın, aklın, bilimin, erdemin, sağduyunun gereğince olan düşünce ve davranışlar doğru, yerinde bir davranış olduğu için halk tarafından beğenilir. Halk tarafından beğenilmeyen tutum ve davranışlar ise beğenilmez. Dolayısıyla biz Türklerde günah-sevap terimleri yerine; doğru-yanlış, iyi-kötü, güzel-çirkin sıfatlarını kullanmalıyız ki akıl, bilim, erdem ve sağduyu verilerine göre akılcı bir yaşamı benimseye bileyiz...”

Bu vücut için süreklilik yoktur. Yok olduktan sonra, parçaları birleşip eski halini alamaz. Ölülerin dirilmesinden murat bu değildir. Ey cahil, sen neredesin? Dünya ile uğraşırken Hak’tı anlamaya elin varmıyor. Kemâlât dahi senin dediğin gibi değildir. Bilsen bile, Hak’ka uzak olduğun için, kemâlâta yönelemiyorsun. Dört kitapta ve resul sözünde anlatılan şeyleri kendine avlak yap ki, gönlün hak ile buluşsun.

Sen, türlü yemişlerle, birçok şeylerle aldatılan çocuğa benzersin. Çocuğa, dersten ürkmesin diye hoşa giden benzetmeler yapılır.

Bu dalgın gönül, Tanrı’nın ve Resul’ün kuldan istediklerini, kitaplardan öğrenebileceğini sanma. Öğrendikçe, Hak’kı kavramaktan uzaklaşırsın. Tanrı buyruğu; sözle, harfle, Arapça ile ya da başka dillerle anlaşılmaz. O, kendi özü gereği olan bir varlıktır. Kalem “Evrenin yaratılışından yıkılışına kadar olacak her şeyi yazan...(Madde, maddenin oluşum ve değişimi..)” her şeyin aslıdır ve etvarda “Mutlak varlığın (maddenin...) maddeye dönüşüp; bitki, hayvan, insan ve ergin insan olması için geçirilen süreçler...” olup bitecekleri kendi üzerinde yazar.

(Dikkat: Yukarıdaki sözleri zamanının en büyük Din Âlimi, öyle ki, bu rütbe kendisine Timürlenk’in huzurunda yapılan bir sohbette toplantıya katılanlar ve Timürlenk tarafından veriliyor. Yani ben söylemiyorum yukarıdaki ve de aşağıdaki ilginç ve akla hayale gelmedik alışıla gelen din dışı sözleri sözleri, Osmanlının Kazaskeri Şeyh Bedrettin söylüyor. s. 77,78.
MADDE ve RUH

 

Şeyh Bedrettin, günümüzden 600 yıl önce yaşamış bir Osmanlı aydınıdır.



Osmanlı’nın;  hem Adalet Bakanı hem de Diyanet İşleri Başkanıdır…

 

İşte bu Osmanlı aydınının ruh ve madde hakkındaki görüşleri aşağıdadır…



Bir de günümüzdekilerin ruh ve madde hakkındaki görüşlerine bakılmalıdır…

+

“Ruhun, maddeden ayrı bir varlığı olmadığı, madde ortadan kalkınca ruhun ve başka soyut varlıkların da yok olacağı ileri sürülür. (s. 68)

Başka bir yerde ruhun, maddenin bileşimlerinden başka bir şey olmadığı, insan, hayvan ve bitki ruhlarının birbirlerinden farklı olmasının, bileşimlerindeki ayrılıktan ileri geldiği savunulur. (s. 81)

 Bu iki görüş birbirini tamamlar ve  çağımızın canlı anlayışına çok yaklaşır.

(Şeyh Bedrettin’in VÂRİDÂT.   adlı eserinden alıyorum. Çeviri: Cemil Yener Elif yayınları 1970 s. 43)

+

Bu durumda ne Cennet  ne Cehennem kalır.

Cennet de Cehennem de insan ruhunda aranmalıdır.

 

Kötü bir iş yapınca vicdan huzursuzluğu duyarız.



Hesap sorulacağı düşüncesi ile çırpınır dururuz.

 

İyi bir iş yapınca vicdanen rahat ve mutlu oluruz.



Kaygı ve korku duymayız huzurlu oluruz…

 

Cennet ve Cehennem gerçeği böyle algılanırsa



Yararlı olur insanlığa…

 

Bu gerçek aşağıdaki biçimde dile getirilir kutsal kitaplarda:



Cahillerin, dini taklidide kalanların sözlerine inanma…

 

“Çünkü insanların başına gelen hayvanların da başına geliyor. Aynı sonu paylaşıyorlar. Biri nasıl ölüyorsa, öbürü de öyle ölüyor. Hepsi aynı soluğu taşıyor. İnsanın hayvandan üstünlüğü yoktur. Çünkü her şey boş.



İkisi de aynı yere gidiyor; topraktan gelmiş, toprağa dönüyor.

Kim biliyor insan ruhunun yukarıya çıktığını, hayvan ruhunun aşağıya, yeraltına indiğini? "Ruhunun" ya da "Soluğunun".

Sonuçta insanın yaptığı işten zevk almasından daha iyi bir şey olmadığını gördüm. Çünkü onun payına düşen budur. Kendisinden sonra olacakları görmesi için kim onu geri getirebilir?”

(Tevrat. Vaiz, 3/19-22)

 

Bu sözlerin yalanlandığı görülmemiştir hiçbir kutsal kitapta…

Demek ki ahım şahım bir ayrılık yokmuş insanla hayvan arasında…

 

Av. Eren Bilge, 7.12.2011


KARANLIKTA UYANANLAR

Derleyen : Olcay Yılmaz
Şeyh Bedrettin ve yol arkadaşlarını biz daha çok Nazım Hikmet'in o güzel dizelerinde tanırız. Bu dizeler Anadolu coğrafyasında o günlere dair bize çok şey anlatır. Altı yüz yıl önce Avrupa coğrafyası Karanlık Çağ'ı yaşarken, Anadolu'da “Karanlıkta Uyanan” bir halk vardı: Börklüce Mustafa, Aydın'ın Türk köylüleri, Sakızlı Rum gemiciler ve Yahudi esnafları, Karaburun (Mimas) Yarımadasında bir destan yazmakla kalmadılar, büyük bir ütopyayı gerçekleştirerek karanlıktan uyanmayı başardılar.

Ernest Werner'in, “Türkiye tarihinin en büyük olayı” olarak gördüğü bu uyanışın gerçekleştiği Karaburun Yarımadası 600 yıl önce nasıl bir coğrafyaya sahipti? Ege Ünivrsitesi Coğrafya Bölümünden Prof. Dr. Şevket Işık'ın 2002 yılında kaleme aldığı “Karaburun Yarımadası'nın Tarihsel Coğrafyası” adlı çalışma, Karaburun Yarımadası'nın 600 yıl önceki coğrafyasına ışık tutmaktadır.

Tarihi, Kalkotik Döneme (6000 yıl öncesi) kadar uzanan Karaburun Yarımadası Antik dönemde de hareketli bir bölge olarak görülmektedir. Antik dönemde Karaburun yarımadasında altı adet yerleşim yeri gözüküyor. 1528 tarihli Tapu Tahrir defterine göre Mordoğan'nın 283, Kösedere'nin 374, Saip Köyünün 360 vergi nüfusuna (o zamanlar sadece vergi veren erkek nüfus sayılıyordu) sahip olduğu belirtilmiştir. 1575 Tapu Tahrir defterinde yer alan köy isimleri ise şöyle: Mordoğan, Kösederesi, Saip, Parlak, Salman, Küçükbahçe, Bozburun, Bozköy. 1831 yılına gelindiğinde Karaburun Yarımadası'nda 23 köyün olduğu ve bunların: Balıklıova, Mordaoğan (Mordoğan-ı Kebir ve Mordoğan-ı Sağir), Ahurlu, Ambarseki, Yayla, Saip, Manastır, Tepecik, Tepeboz, Sarpıncık, Salman, Çullu, Hisarcık, Bozköy, Haseki, Sazak, Boynak, Küçükbahçe, Eğlenhoca, İnecik, Kösederesi, Karareis Çiftliği olduğu bildirilmiştir. (Işık, 2002)

ŞEYH BEDRETTİN



Osmanlı tarihçilik anlayışının sevkiyle kaleme alınmış kroniklerin, Şeyh Bedreddin'i anlaşılması güç ve içinden çıkılmaz bir sorun haline getirdikleri bir gerçektir. Objektif bir tarih yazmaktan ziyade, belli bir hedefe yönelik ve tek bir konjonktüre hizmet için kaleme alınan Osmanlı tarih kaynaklarına bakıldığında, konuyla ilgili karışık, netliği olmayan, birbiriyle çelişkili bir yığın rivayet ve hikâye nakilleriyle karşılaşıyoruz.

Şeyh Bedreddin'in çağdaşı olarak kendisinden bahseden üç ana kaynak bulunmaktadır. Bunlar; Şeyh Bedreddin'in torunu Halil b. İsmail'in bizzat yazmış olduğu Menâkıb-ı Şeyh Bedreddin, İbn Arapşah ki bizzat Şeyh Bedreddin'le görüşmüştür ve Bizans tarihçisi Dukas'ın eserleridir. Şeyh Bedreddin'den bahseden diğer Osmanlı kaynakları ise bu üçünden faydalanmışlardır. Bizans tarihçisi Cenevizli Dukas (1400-1470) ve Dukas'ın eserini kaynak aldığı anlaşılan Osmanlı tarihçisi Şükrüllah, Şeyh Bedreddin'in bir isyan başlatmış olduğundan bahsetmezlerken, sadece Karaburun'da peygamberlik iddiasıyla ortaya çıkan Börklüce Mustafa'nın isyanını ve asılmasını naklederler.

Şeyh Bedreddin'in torunu Halil b. İsmail'in, dedesinin ölümünden 45 yıl sonra yazmış olduğu Menakıbnâme'si, konunun en önemli kaynaklarından biridir. Hoca Sadedin Efendi, Taşköprülüzâde ve Mustafa Alî, konuyla ilgili olarak Menakıbnâme'de geçtiği üzere; Şeyh Bedreddin'in kendisine isnat edilen suçu işlemediği, Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal'in isyanlarıyla bir ilgisinin bulunmadığı şekliyle anlatılır.

Bunlara göre Şeyh Bedreddin'in etrafındaki insanlar ve müritleri, hasetçi ve kindar çevresinin şikâyeti ve etkisiyle I. Mehmed tarafından yanlış yorumlanmıştır. Hâlbuki Şeyh Bedreddin, döneminin makamı en yüksek âlimi, ünlü bir filozof ve miracı, idamıyla gerçekleşen üstün yaradılışlı kâmil bir insandır.

Halil İnalcık da, Şeyh Bedreddin'in basit bir derviş olmadığını, İslâm hukuku ve dinî ilimler üzerine önemli eserler veren büyük bilginler arasında bulunduğunu, daha sonra sufiliğe geçip, bir sufî şeyh olarak İbn Arabî'yi örnek aldığını ve onun Fususu'l-Hikem adlı eserine bir şerh yazdığını zikretmiştir. Hutbelerinden derlenmiş ve kendi tasavvuf anlayışını yansıtan Varidat'ta vahdeti vücut felsefesi işlenmiştir. Dolayısıyla, söz konusu eserden hareketle, Şeyh Bedreddin ile ilgili kesin bir yargıya varmak anakronizimdir.

Gerek bazı Osmanlı kaynaklarında, gerekse bunlardan esinlenen modern araştırmalarda, genellikle Şeyh Bedreddin'in sahip olduğunu söyledikleri şu fikirlerden hareket ederler: “Tanrı dünyayı yaratmış, insanlara bahşetmiştir. Erzak, giyecekler, hayvanlar, toprak ve bütün mahsülleri umumun müşterek hakkıdır. İnsanlar tabiat ve yaradılış itibariyle eşittir. Birinin servet toplayıp biriktirmesiyle, diğerlerinin ekmeğe bile muhtaç kalması İlahi maksada muhaliftir. Nikâhlı kadınlar ortaklıktan müstesnadır. Bu birlik haricinde kalan her şey insanların müşterek malıdır. Ben senin evinde kendi evim gibi oturabilmeliyim. Sen benim eşyamı kendi eşyan gibi kullanabilmelisin. Emlakimize karşılıklı tasarruf edebilmeliyiz. Gerek Müslümanlıkta gerek Hıristiyanlıkta ulemanın ve papazların hataları ile nice bid'atlar ihdas olunmuştur. Bunlar kaldırılırsa din bir olur.”

Modern incelemelere ve çeşitli ideolojik doktrinlere konu olan bu fikirler, Şeyh Bedreddin'in eserlerinde bulunmadığı gibi, en çok tartışılan Varidat'ta da bu düşüncelerin hiçbiri yoktur. Konunun ana kaynaklarından biri olan Dukas'a göre bu fikirler, Börklüce Mustafa'ya aittir

Ankara bozgunundan sonra Şehzadelerin taht mücadeleleri sırasında Musa Çelebi, kardeşi Süleyman'ı ortadan kaldırıp Edirne'ye gelince, kardeşinin bürokratlarını azledip yerine kendi adamlarını atar.

Bu sırada Şeyh Bedreddin, Musa Çelebi'nin ısrarı üzerine kazaskerlik görevine atanır (1411). Ancak I. Mehmed, kardeşi Musa Çelebi'yi ortadan kaldırıp iktidarı devralınca, Şeyh, diğer bürokratlar gibi cezalandırılmayıp, ilmî hüviyetine hürmeten ailesi ile birlikte İznik'te ikamet ettirilir (1413).

Şeyh, İznik'te iken, Börklüce Mustafa, Aydın'da binlerce kişiyle isyan edip ayaklanmış ve nihayet Bayezid Paşa tarafından bastırılarak, çarmıha gerilip öldürülmüştür. İsyanla ilgili detaylı bilgi veren Dukas'a göre Sakız rahipleri de dâhil bölge insanlarının “Dede Sultan” diye hitap ettiği Börklüce Mustafa, dinî ve dünyevî hiçbir nizamı tanımayarak, kadınlar hariç her şeyin ortak olduğunu ilan edip peygamberlik iddiası güdüyordu. Osmanlı kroniklerinde de genel olarak Börklüce Mustafa'nın peygamberlik iddiasıyla ortaya çıkıp isyan ettiği kaydedilir.

Yapılan yargılamada suçlamalar ve savunmadan sonra, o sırada İran'dan yeni gelmiş Sünnî bir alim olan Molla Haydar, Şeyh'in başta peygamberlik iddiası olmak üzere, dinî düşünceleri ile ilgili savunmasını beraatı için yeterli bulmuş, ancak devlete karşı ayaklanma suçunu sabit bularak, “şer'an katlinin helal malının haram” olduğuna hükmetmişti.

Âşıkpaşazâde başta olmak üzere birçok kaynak, idam fermanının bu şekilde verildiğini belirtirler. Böylece Serez pazarında asılarak idam edilen Şeyh Bedreddin'in malları, varislerine verildi (1416).

İbn Arapşah, Molla Haydar'ın, sultanın baskısı sonucunda verdiği fetvadan sonra, Bedreddin'in idam fermanını kendisinin mühürlediğini ekliyor.

Bedreddin'in malına el konulmaması, onun mülhid olarak değil de, siyasi bir asi olarak yargılandığı anlamına gelir. Nihayet Aşıkpaşazade; “İman ile mi gitti ve ya imansız mı gitti? Allah bilir ancak” derken olayla ilgili rivayetlerin net olmadığını yansıtmaktadır.

Börklüce Mustafa, Torlak Kemal ve Şeyh Bedreddin, isyan hareketini aynı anda başlatmayıp, biri diğerinden sonra isyanı başlatmaları, isyanın planlı ve organize bir hareket olmadığını göstermektedir. Oysa ortak hareket etmiş olsalardı, Osmanlı kuvvetlerini bölmüş olacaklar ve galibiyete daha kolay ulaşabileceklerdi. Dolayısıyla isyan hareketi konusunda, bu nokta da akıllarda soru işareti bırakmaktadır. Dolayısıyla Şeyh Bedreddin'in bir asi olarak isyan hareketine öncülük ettiği görüşleri de tarihi delillerden mahrumdur.

Börklüce Mustafa



Börklüce Mustafa, Şeyh Bedreddin'in başlıca müridi, Türkmen Bektaşi halk önderi. 14. yüzyılın ikinci yarısı ile 15. yüzyıl başında yaşadı. Günümüzün komünist sistemini andıran bir sistem vazederek, 1415-1416 yıllarında Karaburun Yarımadasında etrafına topladığı köylülerle toplanan fahiş vergilere ve yapılan haksızlıklara isyan etti. Mensup oldukları İslam dininin haksızlığı, eşitsizliği, adaletsizliği kabul etmeyeceklerini söylediler.

Nazım Hikmet Şeyh Bedrettin Destanı'nda "yarin yanağından gayri paylaşmak her şeyi" dizeleri ile Börklüce Mustafa'nın yaydığı öğretiyi anlatmış, Bedreddin'i ve Börklüce'yi günümüzde de popüler hale getirmiştir.

Egede İsyana Zemin Hazırlayan Ortamın Oluşması

Aydınoğulları'nda deniz cephesinde gaza her zaman ilk planda olmuş idarelerindeki Hıristiyanlara karşı da hoşgörüsüz olmuşlardır. İmparatorluk olma yolunda ilerleyen Osmanlılar ise Türk birliğini sağlamak adına bunun tam tersini yapıyorlardı. Yıldırım Bayezid ele geçirdiği Aydın ve Menteşe donanmalarıyla başta Karaburun karşısındaki sakız adası olmak üzere Ege adalarına egemen olma peşindeydi. Bu hedefi gerçekleştirmek için atılan adımlardan biri de Anadolu'dan adalara buğday ihracının yasaklanmasıydı. Bu durum yöredeki her kesiminden halkı zor durumda bırakmıştı. Fakat bölge asıl felaketi Timur'un istilasıyla yaşadı. Tatarlar Aydın yöresini harabeye çevirdi. Ankara’dan gelen Timur'un İzmir’i zaptetmesi bölgeyi sıkıntıdan kurtarmadı; ancak Timur'un, Yıldırım Bayezid'in koyduğu ticari kısıtlamaları kaldırması bölge ekonomisinin biraz canlanmasına sebep oldu. Bu durum yıllarca Osmanlıların gereksiz tedbirleriyle yokluk çeken halkın bilinçaltına yerleşmişti.

Osmanlı Devleti'nin 1402 yılında Ankara Savaşı'ndan mağlup çıkması ve Yıldırım Bayezid'in esir düşmesinin ardından Aydınoğulları yeniden bölgeye hakim olmuş yeni fethedilen İzmir ile birlikte genişlemişti. 1405'te yeniden Osmanlı idaresine giren bölge, Yıldırım Bayezid'in oğulları arasında süren taht kavgası ile birlikte ülkenin içinde bulunduğu iç savaş ortamında ekonomik yükünü sırtında taşıyordu. Hem Anadolu hem de Rumeli ayaklanmalara oldukça müsait şartlara sahipti ve Osmanlı iktidarının zayıf düşmesi ile kargaşalık hüküm sürmekteydi.

Börklüce Mustafa'nın Karaburundaki Faliyetleri



Börklüce Mustafa 14. yüzyılın sonlarında Aydın yakınlarındaki köyünü ziyaret eden Şeyh Bedreddin'in müridi oldu. Bir dönem Sisam Adasında yaşadığı tahmin edilmektedir. Fetret Devrinde 1411-1413 yılları arasında Edirne'de Musa Çelebi'nin kazasker'i olan Bedreddin, Börklüce Mustafa'yı yanına kethüda olarak aldı. Fetret Devri sona erince Bedreddin İznik'e sürgüne gönderildi, Börklüce ise Aydın'a döndü. Burada Osmanlı idaresinden memnun olmayan köylüleri ve yoksul dervişleri etrafına toplayarak din ayrımı gözetmeyen bir anlayışla, paylaşımcı ve ciddi bir köylü hareketi örgütleyerek isyan etti.

Günümüzde Börklüce Mustafa'yı komünist fikirler uğruna isyan eden ilk kişi olarak görenler de vardır. Türkmenlere vaaz ve öğretilerinde; kadınlar müstesna, erzak, giyim kuşam, hayvan ve arazi gibi şeylerin hepsi herkesin müşterek malıdır diyen Börklüce etrafına topladığı köylülere "Ben senin emlakine tasarruf edebildiğim gibi sen de benim emlakime aynı suretle tasarruf edebilirsin" diyerek bireysel mülkiyet karşıtı bir öğreti yaydığı bilinmektedir. Börklüceye göre Hıristiyanların Allah'a inandığını inkar eden bir Türkmen, dinsiz demekti. Bu fikirlerin kendisine mi, Bedreddin'e mi ait olduğu net değildir.

İsyan


Börklüce, çeşitli kaynaklara göre etrafına 4.000 ila 10.000 kişi toplamıştı. Müslümanların İslam ayaklanması olarak da bilinir. Karaburun yarımadası merkezli isyanın başlangıcında çelebi Mehmet’in Saruhan valisi İskender paşa, börklüceyse karşı hareket ettiyse de Karaburun dar geçitlerinden ileriye geçemedi. Karaburunlular İskender Paşa'nın ordusunu yenilgiye uğrattılar. Bunun üzerine peygamberin ismini taşıyan Börklüce'ye, onun manevi gücüne inanan büyük kalabalıklar da katıldı. Bu topluluk Müslüman Türklerden ziyade Hıristiyanlara meylettiler.

Çelebi Mehmet bu ilk yenilginin ardından, Saruhan beyi olan Timurlaş paşazade ali beyi bütün Saruhan, aydın kuvvetleriyle kababuruna sevk etti. Bu ordu da köylüler tarafından yenilgiye uğratıldı. Ali bey, maiyetiyle beraber Manisa’ya kaçarak hayatını kurtarabildi.

Çelebi Mehmet durumdan haberdar olunca oğlu Murat ve veziriazam Bayezid paşayı, Rumeli ordusuyla Börklüce'nin üzerine gönderdi. Anadolu'dan da takviye kuvvetler toplayan Bayezid paşa dervişler tarafından tahkim edilen dağa ilerlerken ihtiyar, genç, erkek, kadın kime rastladıysa hepsini katlettirdi. Cehennem vadisi bölgesinde kanlı çatışmalar gerçekleşirken Osmanlı ordusu bir taraftan da sakız adası tarafındaki kaçış limanlarını tutuyordu. Etrafı çevrilen ve yandaşları büyük bir kıyıma uğrayan börklüce, geriye kalanlarla Bülmüş Boğazı'ndan azap yerine doğru çekilip oradan Sakızadası'na kaçmayı denedi ama oraya vardığında denizin Osmanlı gemilerince tutulduğunu gördü. Şehzade murat'ın maiyetindekilerin de birçok şehit verdiği mücadele sonunda börklüce ve dervişleri daha fazla dayanamayarak dilin kuzeyine dağıldı. Artık gidecek yeri kalmayan börklüce tutsak edilip Ayasluğ'a (Selçuk) getirildi. Börklüce’ye yapılan işkenceler onu fikrinden döndürmedi. Kollarından ayaklarından çarmıha çivilenerek bir devenin sırtına bağlanıp büyük bir alay ile şehirde gezdirildi. Kendisine sadık dervişleri gözü önünde katledilirken "iriş dede sultan, iriş!" (yetiş dede sultan, yetiş!) Dedikleri rivayet edilmiştir.

Börklüce'nin aydın'da, Şeyh Bedreddin'in Deliorman’da, torlak kemal'in de Manisa’da boy göstermeleri, fetret devri'nden ayrı düşünülemeyen bu hareketlerin birbiriyle ilintili olsun ya da olmasın olayı daha geniş bir çerçeveye yerleştirmiştir.

Mutasavvıflığı ve Eserleri



Şeyh Bedreddin çapında ilmi düzey bakımından sadece Osmanlıların değil tüm İslam aleminin en önemli din bilginlerinden birinin kethüda seçtiği Börklüce Mustafa Tasvîrü'l- Kulûb adlı kitabı olan bir mutasavvıftı. Yakın zamana kadar Aydın kütüphanesinde mevcut bulunan kitabın mukaddimesinde medih ve sitayişle Şeyh Bedreddin'den bahsettiği gibi kendisinin de Burhaneddin'in oğlu olduğunu tasvir etmektedir. Kaygusuz'un yanı sıra Bursalı Mehmed Tahir Bey, Osmanlı Müellifleri adlı eserinde Börklücenin bir mutasavvıf olduğunu ileri sürmüştür. Tasvîrü'l- Kulûb'de Börklüce'nin tasavvufta, Arapça ve Farsça ile Kur'ân-ı Kerîm'e ve hadislere hakim olduğu anlaşılmaktadır.

Karaburun'da Dede Sultan



Karaburun'u yönetenlerin başında Şeyh Bedrettin'in müridleri bulunuyordu. Mürit Börklüce Mustafa şöyle dedi: “Ağalar, beyler, voyvodalar, prensler zenginliklerini birbirlerine gösterip övünmek için gösterişli giysiler giyer, bu giysilere birbirinden güzel taşlar takıp takıştırırlar.

Bizde ise herkes birbirine eşittir. Rum, Türkmen, Müslüman, Hıristiyan… Kim balıkçı, kim rençber, kim nefer kim nefer ağası, kim ast kim üst, kim kumandan kim asker giysilerden değil akıldan, fikirden anlaşılır.

Bizim birbirimizden farklı elbiseler giymemize gerek yoktur. Canı başı hak yoluna, hakikat yoluna adamışlara biz bir giysi düşündük. Tek parça kumaştan kesilmiş bir kumaştır bu… Yarın, kadın erkek demeden yakınlarını başına toplayıp konuştuklarımızı anlatsın. Haydi herkes işbaşına.”


Yüklə 0,83 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə