TəDQİQİn predmeti


ÜÇÜNCÜ HİSSƏ QURAN VƏ İNSANIN YARADILIŞININ SİRLƏRİ



Yüklə 1,65 Mb.
səhifə20/22
tarix27.07.2020
ölçüsü1,65 Mb.
#102729
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   22

ÜÇÜNCÜ HİSSƏ

QURAN VƏ İNSANIN YARADILIŞININ SİRLƏRİ

GİRİŞ


Quran nazil olduğu dönəmdə tibb elmi ilkin addımlarını atırdı. Həkimlər orqanizmin daxili orqanlarından, onların funksiyalarından xəbərsiz idilər. Yunan və İran təbabətinin elmi dairələrə hakim olmasına baxmayaraq, hələ lazımi inkişaf yolunu keçməmişdi. İnsanın bütünlükdə orqanizmini, habelə onu təşkil edən ayrı-ayrı sistem və orqanların forması və quruluşu haqqında biliklər son yüz ildə ciddi şəkildə inkişaf etmiş və anatomiyanın müstəqil antropotomiya bölməsi (insan anatomiyası) yaradılmışdır.

Cahiliyyə dönəmində, ərəb cəmiyyətinin tibb haqqında heç bir anlayışı olmadığı bir halda Quran insan orqanizminin yaradılışına üstüörtülü işarələr vurmuşdur. Bu ayələrdən bir neçəsinə nəzər salaq.


İNSANIN YARADILIŞ MƏRHƏLƏLƏRİ QURANIN ELMİ MÖCÜZƏSİ KİMİ


Quranda insanın yaradılışı və bu yaradılışın hansı mərhələlərdən keçdiyi haqqında bir çox ayələr mövcuddur. Bu ayələrin hidayət məqsədi daşıması ilə yanaşı elmi məsələlərə də toxunması tibb mütəxəssislərinin təəccübünə səbəb olmuşdur. Belə ki, onların nəinki elmi möcüzə, hətta bədii sintaksisin ecazkar nümunəsi hesab etmişlər1.

Quran ayələrinə əsasən insanın yaradılışının mərhələlərini başlanğıcdan dünyaya gələnədək (və dünyadan köçənədək) aşağıdakı şəkildə sıralamaq olar.

1. Torpaq mərhələsi (تراب، طین).

2. Su mərhələsi. (ماء، ماء دافق، ماء مهین).

3. Nütfə mərhələsi (نطفة من منی).

4. Qarışıq nütfə mərhələsi (نطفة أمشاج).

5. Laxtalanmış qan mərhələsi (علقة).

6. Bir parça ət mərhələsi (مضغة).

7. Şəkilə salma, formalaşdırma mərhələsi (تسویة، تصویر).

8. Sümüklərin formalaşması mərhələsi (عظاما).

9. Sümüklərin ətlə örtülməsi mərhələsi (فکسونا العظام لحما).

10. Cinsiyyətin təyin olunma mərhələsi (مذکر و مؤنث).

11. Ruh verilməsi mərhələsi (خلقا آخر). Qulaq və gözün yaranması haqqında da bəzi məsələlərə toxunulmuşdur.

12. Uşağın dünyaya gəlməsi (نخرجکم طفلا).

13. Həddi-büluğ (yetkinlik) dövrü.

14. Yaşlılıq dövrü.

15. Həyatın sonu (ölüm).

Qeyd etmək lazımdır ki, bəzi həkimlər Quran ayələrini başqa şəkildə sıralamış və Qurana görə yaradılışın yeddi mərhələsi olduğunu bildirmişlər1.

Doktor Maurice Bucaille yazır:

“Quranın bu halda buyurduqlarını nəzərdən keçirdikdə görürük ki, elm bu (elmi) məsələləri yalnız XIX əsrdə kəşf edə bilmişdir. Quran nazil olduğu dönəmdə isə insanlar bu növ elmi məsələlərdən uzaq idilər.


YEKUN

Biz insanın yaradılış prosesini 14 mərhələyə böldük. Təcrübi elmlərin də təsdiq etdiyi bu 15 mərhələnin hər biri ayrı-ayrılıqda Quranın əzəmətinin göstəricisidir. Lakin onların heç biri təklikdə Quranın elmi möcüzəsinə sübut ola bilməz.

Burada belə bir sualla qarşılaşırıq. Qeyd olunan 15 mərhələ bütövlükdə Quranın ELMİ möcüzəsi ola bilərmi?

Fikrimizcə, Quranın qeyd olunan mərhələli yaradılışla bağlı ayələri (xüsusilə Həcc, 12; Muminun, 12-14; Ğafir, 76) nazil olduğu dönəmdə insanlar onun bənzərini gətirməkdə aciz idilər. Deməli, məlum ayələri bütövlükdə Quranın elmi möcüzəsi hesab etmək olar.



Mündəricat


ÖN SÖZ 1

TƏDQİQİN PREDMETİ 2

SUALLAR 2

HƏDƏFLƏR 2

TARİXİ KEÇMİŞ 3

BİRİNCİ FƏSİL 4

ÜMUMİ BƏHSLƏR 4

GİRİŞ 4


“ELMİ TƏFSİR” TERMİNİ HAQQINDA 4

(Quranın tәcrübi elmlәrlә uyğunlaşdırılması) 4

ELMİ TƏFSİRİN TARİXİ KEÇMİŞİ 5

BÜTÜN ELMLƏR QURANDA MÖVCUDDURMU? 6

QURANIN ELMİ MƏSƏLƏLƏRİNİN MÜSƏLMANLARIN İNKİŞAFINDA ROLU 9

QURANIN ELMİ MƏSƏLLƏRLƏ UYĞUNLAŞDIRILMA METODUNUN QİSİMLƏRİ 11

QURANIN DAHA YAXŞI BAŞA DÜŞÜLMƏSİ ÜÇÜN MÜXTƏLİF ELMLƏRDƏN İSTİFADƏ OLUNMASI 12

MÖTƏBƏR ELMİ TƏFSİRİN MEYARLARI HANSILARDIR? 14

QURANIN TƏCRÜBİ ELMLƏRLƏ UYĞUNLAŞDIRILMASININ MÜSBƏT TƏSİRLƏRİ HANSILARDIR? 16

QURANIN TƏCRÜBİ ELMLƏRLƏ UYĞUNLAŞDIRILMASININ MƏNFİ TƏSİRLƏRİ HANSILARDIR? 17

MÖCÜZƏ NƏDİR? 18

QURAN HANSI BAXIMDAN MÖCÜZƏDİR? 19



QURANIN BƏNZƏRSİZLİYİNİN SİRRİ NƏDƏDİR? 19

QURANIN ECAZKARLIĞININ SİRRİ NƏDƏDİR? 21

QURANIN ELMİ ECAZKARLIĞINDAN MƏQSƏD NƏDİR? 23

BƏŞƏR ELMİ VƏ ZƏKASI BÜTÜN HÖKMLƏRİN FƏLSƏFƏSİNİ DƏRK EDİRMİ? 24



İKİNCİ FƏSİL 26

QURAN VƏ KOSMOLOJİ ELMLƏR 26

GİRİŞ 26


DÜNYA NECƏ YARANMIŞDIR? 26

DÜNYANIN BAŞLANĞICI İLƏ BAĞLI ELMİ NƏZƏRİYYƏLƏR 27

ELMİ SİRLƏR 29

QURAN YARADILIŞIN MƏRHƏLƏLƏRİ HAQQINDA NƏ DEYİR? 38

QISA TARİX 41

QURAN VƏ ELMƏ GÖRƏ YARADILIŞIN MƏRHƏLƏLƏRİ 44

QURAN DÜNYANIN GENİŞLӘNMӘSİ HAQQINDA NӘ DEYİR? 56

KAİNATIN GENİŞLƏNMƏSİ NƏZƏRİYYƏSİNİN QISA TARİXİ 58

ELMİ SİRLƏR 59

CAZİBӘ QÜVVӘSİ QURANIN ELMİ MÖCÜZӘSİ KİMİ 62

QISA TARİX 63

ELMİ SİRLƏR 65

GÜNƏŞİN HӘRӘKӘTİ QURANIN ELMİ MÖCÜZӘLӘRİNDӘN BİRİ KİMİ 70

QISA TARİX 72

ELMİ SİRLƏR 73

YER KÜRӘSİ 83

QISA TARİX 83

QURANDA YERİN HƏRƏKƏTİNƏ İŞARƏLƏR VARMI? 86

YERİN HƏRƏKƏTİ İLƏ BAĞLI SON SÖZ 99

QURANDA YERİN KÜRƏŞƏKİLLİ OLMASI İLƏ BAĞLI AYƏ VARMI? 100

QISA TARİX 101

QƏRB VƏ ŞƏRQ ELMİN GÖZÜ İLƏ 103

ELMİ SİRLƏR 104

GÖYLƏRDƏ CANLI VARLIQLAR MÖVCUDDURMU? 106



(YERDƏNKƏNAR SİVİLİZASİYA) 106

QISA TARİX 107

ELMİ SİRLƏR 108

QURANA GÖRƏ DÜNYANIN SONU NƏ ZAMAN VƏ NECƏ BAŞ VERƏCƏK? 111

DÜNYANIN SONU HAQQINDA ELMİ FİKİRLƏR 113

ELMİ SİRLƏR 115



ÜÇÜNCÜ FƏSİL 121

QURAN VƏ RİYAZİ ELMLƏR 121



DÖRDÜNCÜ FƏSİL 133

QURAN VƏ BİOLOJİ ELMLƏR 133

YERDƏ HƏYATIN MEYDANA GƏLMƏSİ VƏ İNKİŞAFI 133

(ÜZVİ ALƏMİN İNKİŞAFI) 133

ELMİ SİRLƏR VƏ ŞƏRH 133

İLK İNSANIN YARANMASI VƏ TƏKAMÜL HİPOTEZİ 139

TƏKAMÜL HİPOTEZİNİN QISA TARİXİ VƏ ALİMLƏRİN BAXIŞLARI 140

TƏKAMÜL VƏ NÖVLƏRİN DƏYİŞMƏZLİYİ KONSEPSİYALARININ İZAHI 141

TRANSFORMİSTLƏRİN DƏLİLLƏRİ 143

NÖVLƏRİN DƏYİŞMƏZLİYİ TƏLİMİNİN TƏRƏFDARLARININ CAVABLARI 143

TƏKAMÜL TƏLİMİ VƏ TEOLOGİYA 145

TƏKAMÜL HİPOTEZİ VƏ İNSANIN MƏNŞƏYİ 146

TƏKAMÜL HİPOTEZİ VƏ QURAN 148

NÖVLƏRİN DƏYİŞMƏZLİYİ NƏZƏRİYYƏSİNİN İSBATI ÜÇÜN İSTİNAD OLUNAN AYƏLƏR 163

QURANDA TƏKAMÜL NƏZƏRİYYƏSİ HAQQINDA YEKUN SÖZ 169

BİTKİ VƏ ƏŞYALARIN CÜTLÜYÜ (ERKƏK VƏ DİŞİ CİNSİ HÜCEYRƏLƏRƏ - QAMETLƏRƏ MALİK OLMASI) 170

QISA TARİX 172

ELMİ SİRLƏR 173

TOZLANDIRMA, QURANIN ELMİ MÖCÜZƏSİ KİMİ 179

QISA TARİX 179

ELMİ SİRLƏR 181



BEŞİNCİ FƏSİL 187

QURAN VƏ TİBB ELMLƏRİ (TƏBABƏT) 187

BİRİNCİ HİSSƏ 187

QURAN VƏ GİGİYENA 187

GİRİŞ 187

QİDALANMA GİGİYENASI 187

1. TƏMİZ ƏRZAQ MƏHSULLARI “طیب” [TƏYYİB] 187

QURANIN TƏKLİF ETDİYİ YEMƏK REJİMİ 188

HÖKMLƏR 189

ELMİ SİRLƏR 190



2. QEYRİ-GİGİYENİK ƏRZAQ MƏHSULLARI (خبیث) 191

QISA TARİX 191

HÖKMLƏR 192

ELMİ SİRLƏR 192



3.QİDALANMADA İSRAFA QADAĞA QOYULMASI 194

HÖKMLƏR 196

ELMİ SİRLƏR 196

4. LEŞ ƏTİNİN (YEYİLMƏSİNİN) QADAĞAN OLUNMASI 200

QISA TARİX 200

HÖKMLƏR 200

ELMİ SİRLƏR 201



5. DONUZ ƏTİNİN (YEYİLMƏSİNİN) QADAĞAN OLUNMASI 204

QISA TARİX 205

HÖKMLƏR 205

ELMİ SİRLƏR 205



6. QANIN (YEYİLMƏSİNİN) HARAM OLMASI 209

QISA TARİX 210

HÖKMLƏR 211

ELMİ SİRLƏR 211



7. SPİRTLİ İÇKİLƏRİN QADAĞAN OLUNMASI (خمر). 214

QURANIN ALKOQOLİZMƏ QARŞI MƏRHƏLƏLİ MÜBARİZƏSİ 214

QISA TARİX 217

HÖKMLƏR 218

ELMİ SİRLƏR 218

ALKOQOL PSİXOZLARI 222

ŞƏXSİ SAĞLAMLIQ 224

DƏSTƏMAZ 224

ELMİ SİRLƏR 225

QÜSL 227

ELMİ SİRLƏR 228

GEYİMİN PAK OLMASI 232

HÖKMLƏR 233

ELMİ SİRLƏR 233

ƏTRAF MÜHİTİN (ÇİRKLƏNMƏDƏN) MÜHAFİZƏSİ 235

ELMİ SİRLƏR 236

CİNSİ SAĞLAMLIQ 238



MENSTRUASİYA HALINDA CİNSİ ƏLAQƏNİN YASAQ OLUNMASI 238

QISA TARİX 239

HÖKMLƏR 239

ELMİ SİRLƏR 240

TƏDQİQ 243

ZİNANIN YASAQ OLUNMASI 243

QISA TARİX 245

HÖKMLƏR 246

ELMİ SİRLƏR 246

İSLAMIN ZÖHRƏVİ XƏSTƏLİKLƏRİN QARŞISININ ALINMASINDA GÖSTƏRDİYİ DAHİYANƏ METOD 249

LİVATIN YASAQ OLUNMASI 250

QISA TARİX 253

HÖKMLƏR 254

ELMİ SİRLƏR 254

ONANİZMİN YASAQ OLUNMASI 255

HÖKMLƏR 256

ELMİ SİRLƏR 256

QURAN VƏ İNSANIN PSİXİ SAĞLAMLIĞI 258

QURANIN ŞƏFAVERİCİLİYİ TARİXİN GÖZÜ İLƏ (TARİXİ FAKTLAR) 260

QURANIN ŞƏFAVERİCİLİYİ VƏ TİBB ELMLƏRİ 261



İKİNCİ HİSSƏ 266

QURAN VƏ XƏSTƏLİKLƏRİN MÜALİCƏSİ 266

BAL 266


QISA TARİX 267

ELMİ SİRLƏR 267

ORUC 270

QISA TARİX 272

ELMİ SİRLƏR 273

ÜÇÜNCÜ HİSSƏ 277

QURAN VƏ İNSANIN YARADILIŞININ SİRLƏRİ 277

GİRİŞ 277



İNSANIN YARADILIŞ MƏRHƏLƏLƏRİ QURANIN ELMİ MÖCÜZƏSİ KİMİ 277




1 “Qәrbdә elmi tәfsirin tarixi”, “İslamda elmi tәfsirin tarixi” vә “Elmi tәfsirin son iki әsrdә inkişafının sәbәblәri” һaqqında әtraflı mәlumat әldә etmәk üçün bax: “Pәjuһeşi dәr ecaze-elmiye-Quran”, c. 1, sәһ. 23-33.

2 Quranın tәcrübi elmlәrlә uyğunlaşdırılmasının tarixi һaqqında әtraflı mәlumat üçün bax: “Dәramәdi bәr tәfsiri-elmiye-Quran”, “Üsvә” nәşriyyatı, 1365 il.

1 “Eһya әl-ülum”, c. 1, sәһ. 289.

1 Bax: “Әt-Tәfsir vә әl-müfәssirun”, c. 2, sәһ. 478-482.

2 “Әl-Müvafiqә”, c. 2, sәһ 76-79. “Әt-Tәfsir vә әl-müfәssirun” әsәrindәn sitat gәtirilmişdir, c. 2, sәһ. 485.

3 “Tәbәrsi, “Mәcmә əl-bәyan”, c. 4, sәһ. 289; Zәmәxşәri, “Kәşşaf”, c. 2, 628.

1 “Ali-İmran”, 190.

2 Şəms, 1-dən sonrakı ayələr.

3 “Tariq”, 5-8.

1 Sәrәfrazi, “Elm vә dinin әlaqәsi”, sәһ. 43.

1 Ә`raf, 189.

2 “Әl-Quran vә elm әl-һәdis”, sәһ. 156.

3 Bax: “Tәfsir әl-mizan”, c. 1, sәһ. 6.

1 “Yasin”, 38.

2 “Yeni fizika”, səh. 45-48.

1 Gәlәcәk fәsillәrdә bu һaqda geniş söһbәt açacağıq.

2 “Yasin”, 36.

1 Bax: “Dәramәdi bәr tәfsire-elmiye-Quran”, sәһ. 185-205.

2 Yenә orada.

1 Әraf, 73.

2 İbraһim, 9.

3 Nisa, 174.

4 İbraһim, 11.

1 “Tarix vә ülum әl-Quran”, sәһ. 88; Әllamә Tәbatәbai, “әl-Mizan”, c. 1, sәһ. 72.

1 Bәzilәrinә görә Quran һәm dә o baxımdan möcüzәdir ki, Allaһ onun mislini yazmağa icazә vermir. Yәni öz müxaliflәrindәn bu imkanı almışdır. Әlbәttә, bu baxış yanlışdır.

2 “Әl-Mizan”, c. 1, sәһ. 57-67; “Әt-Tәmһid”, c. 4, sәһ. 23, 134.

3 “Әt-Tәmһid”, c. 4, sәһ. 180.

1 “Әl-Bәyan”, sәһ. 43-91.

1 Bәqәrә, 106.

2 İsra, 85.

1 İsra, 88.

1 Әllamә Hilli, “Şәrһi-Tәcrid”, sәһ. 302; Müzәffәr, “Üsuli-fiqһ”, c. 1, sәһ. 216.

1 Fussilәt, 11.

2 Ənbiya, 30.

1 “Yeni fizika”, sәһ. 51, 52.

1 Bax: “Kosmos vә qalaktikanın yolu”, sәһ. 34-50.

2 “Tәfsiri-nümunә”, c. 2, sәһ. 228.

1 Yenә orada, c. 13, sәһ. 394, 395.

2 “Әl-Mizan”, c. 14, sәһ. 278, 279.

3 “Tәfsiri-Safi”, c. 3, sәһ. 347.

1 “Nәһcül-bәlağә”, xütbә/1.

2 “Әl-Cәvaһir”, c. 10, sәһ. 199.

3 “Әt-Tәmһid fi ülum әl-Quran”, c. 6, sәһ. 129-139.

1 “Quranın һeyranedici mәsәlәlәri”, sәһ. 17-19.

1 Fussilәt, 11-12.

2 Naziat, 27-31.

3 “Tövrat, İncil, Quran vә elm”, sәһ. 188-201.

1 Bax: Әbd әr-Rәzzaq Nofel, “Әl-Quran vә әl-elmi әl-һәdis”, sәһ. 162, 163.

2 “Әһmәd Mәһәmmәd Süleyman, “әl-Quran vә әl-elm”, sәһ. 53-54.

1 “Seyid Hibә әd-Din Şәһristani, “İslam vә astronomiya”, sәһ. 131-145.

2 Mәһәmmәd Sami, “әl-Ecaz әl-elmi fil-Quran”.

3 Yenә orada, sәһ. 34.

1 Mәһәmmәd Kamil Әbd әs-Sәmәd, “Әl-Ecaz әl-elmi fil-İslam”, sәһ. 47.

2 Sәlim әl-Cabi, “Әn-Nәzәriyyә әl-Quraniyyә әl-kәvniyyә һәvlә xәlq әl-alәm, sәһ. 106-111.

3 Birincisi, mәrһum Şәһristani “سما” [səma] sözünün üç mәnasını qeyd etmişdir. Halbuki bu söz Quranda daһa çox mәnada işlәnmişdir. İkincisi, o, Fussilәt surәsindә qeyd olunan “سما” [səma] sözünü atmosfer kimi izaһ etmişdir. Halbuki Fussilәt surәsinin 9-12-ci ayәlәrindә konteksdәn, surәyә һakim olan ümumi vәziyyәtdәn anlaşılır ki, “سما” [səma] sözündәn mәqsәd göylәr vә digәr planetlәrdir. Çünki öncә Yerin yaradılışından (De: "Doğrudanmı siz Yeri iki gündə yaradanı inkar edir və Ona şəriklər qoşursunuz?), sonra isә göyün tüstü һalında yaradılmasından danışır (Sonra Allah tüstü (düman) halında olan göyə üz tutdu). Növbәti ayәdә isә yeddi göyün yaranmasını izaһ edir. Onlardan biri dünyanın sәmasıdır. Hansı ki, ulduzlarla bәzәnmişdir (Allah onları (səmaları) yeddi (qat) göy olaraq iki gündə əmələ gətirdi. O, hər bir göyün işini özünə vəhy edib bildirdi. Biz aşağı göyü (dünya səmasını) qəndillərlə (ulduzlarla) bəzədik və hifz etdik). Demәli, “سما” [səma] sözündәn mәqsәd (ayәlәrin ilkin zaһiri mәnasına görә) atmosfer deyil. Üçüncüsü, o, dilimizә tüstü kimi tәrcümә olunan, “دخان” [duxan] sözünü Yerin әtrafını bürüyәn, әһatә edәn buxar örtüyü kimi izaһ etmişdir. Halbuki mәlum ayәdә “دخان” [duxan] sözünün ibtidai mәnasından әl çәkmәyimizә sәbәb ola bilәcәk vә onu mәcazi olaraq buxar kimi izaһ edә bilәcәyimizә һeç bir әsas yoxdur. Burada sırf adi һәyatdakı oxşarlıq kifayәt etmir. Әlbәttә, “دخان” [duxan] (tüstü) sözü bәzi rәvayәtlәrdә buxar mәnasında işlәnmişdir (Mәrһum Şәһristani dә bir neçә rәvayәt qeyd etmişdir). Lakin birincisi, bu rәvayәtlәr sәnәd baxımından araşdırılmalıdır (bu növ rәvayәtlәr “Tәfsiri-Qumi” kimi kitabdan nәql olunduğuna görә, daһa da şübһә doğurur). İkincisi, eһtimal ki, burada suyun buxarından vә ya tüstüdәn mәqsәd әşyanı tәşkil edәn ilkin zәrrәciklәrdir (һidrogen, oksigen vә s.). İnsanların asanlıqla başa düşmәsi üçün su buxarı kimi izaһ edilmişdir.

1 Ә`raf, 54; Yusuf, 3; Hud, 7; Hәdid, 4.

2 Sәcdә, 4; Furqan, 59; Qaf, 38.

1 Fussilәt, 9-12.

2 Naziat, 27-33.

1 Bәqәrә, 2.

2 İbraһim, 5; Ali-İmran, 140.

3 Bax: “Mufrәdati-Rağib”.

4 Yenә orada.

5 Әtraflı mәlumat üçün bax: “Tәfsiri-nümunә”, c. 1, sәһ. 165.

6 İbraһim, 4.

1 Qaf, 9.

2 “Fussilәt”, 11.

3 “Sәcdә”, 5.

4 “Tәfsiri-әl-mizan”, c. 16, sәһ. 247.

1 Torpaq ovuntusu һavanın dәyişilmәsi nәticәsindә әmәlә gәlmişdir. Hava buxar şәklini almış sudan ibarәtdir. Od, sudan bәrkimiş (kristallaşmış) cisimlәrdәn törәyir. Buludlar suyun buxarlanması nәticәsindә yaranır digәr buludlarla toqquşur. Nәticәdә od yaranır. Hansı ki, biz onu elektrik adlandırırıq. Hәmin od, alov Kainatın yuxarısına doğru yüksәlir vә dәliklәr açır. Biz, bu parlaq dәliklәri ulduz adlandırırıq (Mәһәmmәd Ğəlab, “Yunan fәlsәfәsi”, c. 1, sәһ. 8; Әbd әl-Qәni әl-Xәtib, “Quran vә müasir elm”, sәһ. 68-70).

1 Haks, “Qamusi-kitabi-müqәddәs”.

1 “Әl-Mizan”, c. 17, sәһ. 363-364.

1 “Maarifi-Quran” sәһ. 241-243.

2 Yenә orada.

1 “Tәfsiri-nümunә”, c. 20, sәһ. 222-231.

2 Yenә orada, sәһ. 198.

1 Biazar Şirazi, “Dünyanın keçmişi vә gәlәcәyi”, sәһ. 19, 31.

2 “Fussilәt”, 12.

3 “Fussilәt”, 11. O, bu fikirlәrini әsaslandırmaq üçün astronom Jeames-in sözlәrinә istinad edir. Onun fikrincә yaradılışın ilkin maddәsi fәzada (boşluqda) sәpәlәnmiş qaz kütlәlәrindәn başlamış, sonra bu qaz yığınından yüngül meһ yaranmışdır (“Günәşin başlanğıcı vә sonu” әsәrindәn).

1 Qәdim yunanlar bunu “qalaksias”, yәni süd dairәsi adlandırmışlar (qala-süd sözündәndir).

1 Mu`minun, 18.

2 “İlk universitet vә son peyğәmbәr”, c. 1, sәһ. 96.

3 Yenә orada, sәһ. 104. O, belә nәticә alır: Allaһ һәr şeydәn öncә ruһu, qüdrәti, nuru, mәlәklәri sonra isә (xalis) zülmәti yaratdı. Bütün bunlar һәdislәrdә öz әksini tapmışdır. Demәk olar ki, İslama görә öncә metafizik mәrһәlә (zəka, ruһ vә s.), sonra qüdrәt vә enerji, sonra su, daһa sonra isә tüstü yaradılmışdır. Mövcud tüstü topaları bir-birinә toqquşaraq istilik yaratdı. Tәdricәn çox һәrarәtli oldular. Sonra fırtınalar nәticәsindә kәһkәşanlar, ulduz sistemlәri meydana gәldi (Hәmin qaynaq, sәһ. 114).

1 Doktor Hәmid әn-Nәcdi, “әl-Ecaz әl-elmi fi-Quran әl-kәrim”, sәһ. 91-94.

2 Hәnәfi Әһmәd, “әt-Tәfsir әl-elmi”, sәһ. 110, 128, 131.

3 Seyid Әbd әl-Munim, “Tәfsir әl-ayat әl-kәvniyyә”, sәһ. 27.

1 Bәzәn bölgülәrdə qazabәnzәr — maye — bәrk, bәzәn göy cisimlәri (planetlәr) — Yer — insan, bәzәn isә canlı-cansız varlıqlar әsas götürülür.

1 “Tәfsiri-nümunә”, c. 6, sәһ. 202; c. 20, sәһ. 222: “Pəyami-Quran”, c. 2, sәһ. 166-167.

1 Әtraflı mәlumat üçün bax: “Tәfsiri-nümunә”, c. 6, sәһ. 203.

1 Zariyat, 47.

2 Bәqәrә, 156.

3 Şura, 53.

4 “Tәfsiri-nümunә”, c. 22, sәһ. 371, 372.

5 Yenә orada, c. 1, sәһ. 525.

6 Yenә orada, c. 2, sәһ. 506.

1 Stefn Uilyam, “Zamanın tarixçәsi”, sәһ. 57.

2 Yәni qırmızımtıl spektr (işıq şüaları, rәngli zolaq) mavi spektrdan daһa çoxdur. Bu qırmızımtıllıq onlara qәdәr olan mәsafәyә uyğundur. Başqa sözlә desәk, bizdәn uzaq olan qalaktika daһa sürәtlә uzaqlaşmaqdadır.

3 “Elmlәr tarixi”, sәһ. 739. Bәzilәrinә görә Kainatın genişlәnmәsi teoremi belçikalı riyaziyyatçı George Lumther tәrәfindәn irәli sürülmüşdür. Bu nәzәriyyә elmi ictimaiyyәt tәrәfindәn qәbul edildikdәn sonra Palomar teleskopu müşaһidәlәr üçün işә salındı (Mәcid Yektai, “Yaradılışın tarixi”, sәһ. 63).

1 “Zamanın tarixçәsi”, sәһ. 58.

2 “Kosmos әsrinin biliyi”, sәһ. 196; “Atomdan ulduza qәdәr”, sәһ. 104.

1 “Tәfsiri-nümunә”, c. 22, sәһ. 973.

2 Әbd әl-Fәttaһ Tәbar, “Qurana bir baxış”, sәһ. 188; Sәdr әd-Din Bәlaği, “Quran qissәlәri”, sәһ. 307.

1 Doktor Maurice Bucaille, “Tövrat, İncil vә Quranın müqayisәsi”, sәһ. 225-226.

2 Yenә orada.

3 “Әt-Tәmһid fi ulum әl-Quran”, c. 6, sәһ. 111-114.

1 Rә`d, 2.

2 Loğman, 10.

3 Mursәlat, 25. Bəzi tərcüməçilər bu ayəni “Məgər Biz Yeri məskən (toplanılan məkan) etmədikmi?”kimi tərcümə etmişlər (Fuladvənd).

1 Fatir, 41. Həcc surəsinin 65-ci ayəsi də həmin məzmundadır.

2 Misbaһ Yәzdi, “Quran maarifi”, sәһ. 249.

3 “Quranın һeyrәtlәndirici mәsәlәlәri”, sәһ. 41.

1 İsaak Nyuton (1643-1727) mәşһur ingilis riyaziyyatçısı vә astronomu. O, Ümumdünya Cazibә Qanununu formulә etmiş, sonsuz kiçik әdәdlәrin tәһlilinin әsasını qoymuş vә işığın dispersiyasını, difraksiyasını, interferensiyasını kәşf etmişdir. Әn mәşһur әsәri “Natural fәlsәfәnin riyazi әsasları” adını daşıyır.

2 Bu һadisә “Uzaq dünyalar” (sәһ. 42, 201), “Ulduzlar dünyası” (sәһ. 150) vә “Sivilizasiya qәһrәmanları” (sәһ. 182) kitablarında qeyd edilmişdir. Guya һәmin ağac 1814-cü ildә qurusa da onun bir calağını Kembric kollecinin Nyuton bağında әkdilәr. Lakin “Elmlәr tarixi” kitabı (sәһ. 262) bu һadisәnin doğruluğunu şübһә altına alır.

Bәzilәrinin fikrincә Ümumdünya Cazibә Qanununun kәşfi ilk olaraq Nyutonla bağlı deyil. Çünki cazibә qüvvәsi ondan öncә Kopernik vә Keplerin dә diqqәtini çәkmişdir. Lakin Nyuton onu formulә etmişdir (Elmlәr tarixi”, sәһ. 264; “Kosmos әsrinin biliyi”, sәһ. 44).



3 Misal üçün, Günәşin kütlәsi Yerin kütlәsinin 330 min bәrabәridir. Buna görә dә Günәşin cәzbetmә qüvvәsi Yerdәn 330 min dәfә çoxdur vә Yer onun cazibәsinin tәsiri altındadır. Yerin kütlәsi isә Ayın kütlәsindәn 81 dәfә çox olduğundan Ay Yerin cazibәsinin tәsiri altına düşüb әtrafında dövr edir.


Yüklə 1,65 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   22




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə