Gündelik Yaşantımızda Ahlak Biliminin Yeri Varol Akman 23 Mart 2005



Yüklə 484 b.
tarix03.01.2019
ölçüsü484 b.
#89688


Gündelik Yaşantımızda Ahlak Biliminin Yeri

  • Varol Akman

  • 23 Mart 2005

  • GE101 – Engineering Orientation

  • This lecture is heavily based on several chapters of the book you’ll find cited on the next page.


Mutlaka okumalısınız!

  • Peter Singer

  • How Are We to Live? Ethics in an Age of Self-interest

  • Oxford University Press (1997)



Neyin peşinde koşmalıyız?

  • Para

  • Aşk

  • Şan şöhret

  • Ailemizin, akrabalarımızın, arkadaşlarımızın saadeti

  • Yakın çevremizin mutluluğu

  • Ulusumuzun esenliği

  • İnsanlığa hizmet



Peki başka?

  • Ahlaklı yaşam

  • Ahlak bilimi bazı şeyleri yapmayı yasaklayan kurallar sistemi değil

    • “Yalan söyleme”
    • “Öldürme”
    • “Evlilik dışı cinsel ilişkiler yaşama”
  • Daha çok, nasıl yaşamamız gerektiği konusunda bir düşünce temeli



Niye ahlaklı olmalıyız?

  • Filozoflar 2500 yıldan beri bu soruyu yanıtlamaya çalışıyorlar

  • Etik bir yaşam × Bencil bir yaşam

  • İlkini seçersek dünyaya bir katkı yapabiliriz (“hoş bir seda”)

  • Ayrıca iç zenginliği sağlayan, doyurucu, heyecan verici, daha anlamlı bir yaşam sürmüş oluruz



Niçin kendimize dönük bir yaşam süreriz?

  • Herhalde anamızdan bencil doğmuyoruz (umuyoruz!)

  • Alternatif ne? Alternatif manalı mı?

  • Dini bütün yaşam bir yanıt mı?

  • Etraf bir yığın kötü, şiddet yanlısı, irrasyonel insanla dolu

  • Bunlar gibilere mi yardım edeceğim?

  • Enayi miyim ben?



Yemek tarifleri kitabı

  • İyi bir yemek tarifleri kitabı tadı tuzu yerinde bir yemek hazırlamak için gereken tüm durum ve koşulları belirt(e)mez

  • Yaşam da öyle

  • Sonlu sayıda bir takım kuralı bir araya getirip “işte ahlakın kesin temel taşları bunlar” demek bir yerde imkansız



Kötülere dair

  • Eğer bunlardan çok fazla varsa fazla yapılabilecek bir şey görünmüyor

  • Yani onların çoğunlukta olmadığını farzetmek zorundayız

  • Kaldı ki öyle bir “evrim” argümanı verilebilir ki bu argüman kaçınılmaz olarak kötülerin elenmek zorunda olduğunu gösterir



Glaucon’un sorusu

  • (Socrates’e; nakleden Plato)

  • Sihirli yüzük (takanı görünmez kılıyor)

  • Bana etik olmak için nedenler söyle

  • Çünkü artık yakalanıp ceza görmek gibi bir sorunum yok

  • Sihirli yüzüğe sahipsek bile niçin doğru olanı yapmakta devam etmek zorundayız?



Socrates’in yanıtı, Marx’ın gözlemi

  • (Socrates) O vakit insan doğasını oluşturan öğeler arasında uyum olur, mutlu oluruz, vesaire, vesaire

  • (Marx) Toplumun doğasını değiştirmedikçe Glaucon’a doyurucu yanıt vermek zor

  • Çünkü insan doğası sabit değil, toplumsal olarak koşullanıyor



Marx (devam)

  • “Ortak mülkiyet” üzerine yeni bir toplum inşa et

  • Serbest pazar ekonomisine alternatif üret

  • Lenin, Stalin, Mao, Castro ve diğerleri

  • Bir çok kişiye göre kötü sonuçlar veren deneylerdi bunlar

  • Belki de bireyci bakış tarzı rakipsiz



Dinin rolü

  • Eğer ahlak biliminde büyük gelişmeler olmuyorsa belki söylenecek her şey söylenmiş bulunuyor

  • Ama dikkat: ahlak bilime katkıda bulunanların çok azı ateistti

  • Akla ilk gelenler: Buddha, Confucius, Hume, Henry Sidgwick

  • 20. yüzyıl: ilk defa bir çok ateist ahlak bilimci



Dini vurgu

  • Alkol, kumar

  • Çocuk aldırmak

  • Evlilik dışı ilişki

  • Evlilik dışı çocuk

  • Eşcinsellik

  • Ötenazi

  • Açlık? Evsizlik? Hakça paylaşım? Çevre kirliliği? Hayvan hakları? Sağlık hizmetleri ve uzun yaşam? Silahlanma? Tekelleşme? Dezavantaj?



Hristiyanlık (ve diğer dinler)

  • Batı uygarlığının tarihi Hristiyanlığın tarihiyle neredeyse çakışıyor

  • Doğruyu yapmak ile iyi hristiyan olmak neredeyse aynı gibi

  • BU DÜNYA “ÖBÜR” DÜNYA

  • Doğru yolda git ki öbür dünyada karşılığını gör

  • “Yargılanacağımız gün”



Örnekler

  • İsa:

    • I tell you this; there are some standing here who will not taste death before they have seen the Son of Man coming in his kingdom
    • Hold yourself ready, because the Son of Man will come at the time you least expect him


Aydınlanma ve Kant

  • Kant Hristiyan ahlak anlayışını cennet cehennem olayından bağımsız bir hale getirmeye çalıştı

  • Hatta Tanrıya inançtan bile bağımsız hale...

  • SADECE AKLA GÜVEN, ONUN DIŞINDA KALAN HERŞEYİ BİR KENARA BIRAK



Kant (devam)

  • Arzu ve eğilimlerimizden ortaya çıkan tüm dürtüleri bir kenara bıraktığımız zaman ahlaklı davranıyoruz denebilir

  • Sadece evrensel (ahlaki) kanunlar olarak kabul etmeye hazır ve istekli olduğun ilkeler ışığında hareket et

  • Kan bağışçısı

    • İnsanlara yardım arzusuyla kan veriyorsa Kant’a göre ahlaki davranmıyor. Bu arzuyu bir yana bırakıp insanlara yardımın görev olduğu düşüncesiyle kan veriyorsa tamam!


Kant duyarsız mı?

  • İyiler zaten kan verir. Çünkü onlar bencil değil; aksine çok düşünceli

  • Mühim olan kan verme olayını aklına getirmeyen, dert etmeyenlere ulaşmak

  • Ödev demek bunu hallediyor mu?

  • Sanki doğru şeyi yapma konusunda olabilecek motivasyon eksikliğini telafiye yönelik gibi



Tehlike

  • Adolph Eichmann (soykırımın baş yöneticilerinden)

  • 1961 Kudüs’te yargılanıyor

  • “Ben tüm yaşamımı Kant’ın ahlaki öğretilerine göre yaşadım, özellikle Kantçı görev tanımı ışığında”

  • Benzer şekilde

    • Heinrich Himmler (SS kıtaları şefi): “İtici bir görevi yapmak zorundaydım; 100 Yahudinin kurşuna dizilmesi ruhumun derinliklerini etkiledi ama görevimi yaparak en yüce kanunlara uymaya çalışıyordum”


Tanrı yoksa...

  • Dostoyevsky (Karamazov Kardeşler): “Eğer Tanrı yoksa, herşey mübahtır”

  • Sartre: Tanrıyı reddetmekle dünyada yalnız olduğumuzu kabul ediyoruz. O vakit seçim yapmak zorundayız ama tüm seçimlerimiz aslında rasgele olmak durumunda

  • Şu elma ağacı orada çünkü onu ben dikmiştim (plan)

  • Biz basitçe varız (plan yok) ve gerisi tamamen bize kalmış Varoluşçuluk



R. M. Hare

  • Yargılarımızın ahlaki olabilmesi için “evrenselleşebilir” olmaları gerekir

  • Yani tüm durumlarda geçerli olmaları mı lazım?

  • Hayır! Yargılarımıza içinde bulunduğumuz rollerden bağımsız olarak varmaya hazır olmalıyız (onları uygulayınca elde edeceğimiz kazanç veya uğrayacağımız zarardan bağımsız olarak)



Maimonides’in Merdiveni

  • İstemeyerek yardım

  • İsteyerek ama orantılı olmayan yardım

  • İsteyerek ve orantılı, ama sadece talep edilirse

  • İsteyerek, orantılı ve talep olmadan



8. basamak!

  • Yardıma gereksinim olabileceğini önceden düşünüp ihtiyacı ortadan kaldırmak (yani önlemler alarak yardıma muhtaçların yaşamlarını iyileştirmelerini sağlamak)

  • Günümüzde bunun en güzel örneğini Afrika’da açlığa karşı mücadelede görüyoruz



Yüklə 484 b.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə