Mesleki rehberliK



Yüklə 77,09 Kb.
tarix30.01.2018
ölçüsü77,09 Kb.
#42217

MESLEKİ REHBERLİK
Mesleki rehberlik, bireylerin kendilerini ve meslekleri tanımaları ve kendi özelliklerine uygun olan mesleği seçmeleri, seçtikleri mesleğe hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişmeleri amacıyla yapılan profesyonel yardım hizmetleridir.
Mesleki Rehberlik başlığı altında ele alınan konular


  1. Meslek seçimi ve önemi

  2. Mesleki gelişim süreci ve yaklaşımları

  3. Bireyi tanıma

  4. Meslekleri tanıma

  5. Karar verme




  1. Meslek Seçimi ve Önemi

Doğru bir meslek seçimi yapmak, insanın hayatının büyük bir çoğunluğunu mutlu ve sağlıklı geçirmesinin ilk adımıdır. Çünkü, bir insan hayatının 40 yılından fazlasını bir mesleğe hazırlanarak ve onu icra ederek geçirir. Eğer, kişi sevdiği ve kendine uygun bir iş yapıyorsa, bu 40 yılı mutlu ve sağlıklı geçirir.

Bir insanı hayata bağlayan en önemli bağlardan biri “İŞ”tir. Meslek ve iş sahibi olmak, para kazanma yoluyla fizyolojik ihtiyaçları karşılamanın yanında, sosyal ve psikolojik ihtiyaçları da karşılamaya yardımcı olur. Meslek ve iş, bireyin toplumsal bir çevre edinmesine ve toplumsal saygınlık kazanmasına yardım eder.

İnsanın sahip olduğu kapasitesini ortaya koymasının ve geliştirmesinin yolu meslektir. Bu yolla birey “varoluşunun” anlamını yakalar. İnsan kendini bir iş yaptıkça, üretken hissettikçe ve içinde bulunduğu dünyaya ve topluma katkı yaptıkça daha değerli ve önemli hisseder. Öz saygı ve öz güvenin de temelinde bir meslek sahibi olmak çok önemli bir yer tutar.

Bir mesleğe karar verme, bireyin diğer kararlarını da etkiler. Örn. Eş seçimi, yaşanılacak yer seçimi, toplumsal çevre gibi seçimler meslek seçiminden etkilenir. Doğru mesleğe karar verme, toplumun gelişmesine katkı açısından da önemlidir. Toplumun gelişmesine hizmet edecek insan gücünün planlanmasında, insan kaynaklarından en iyi ve en verimli şekilde faydalanmada mesleki rehberlik çalışmaları çok önemli bir yer tutar.


  1. Mesleki Gelişim Süreci ve Yaklaşımları

Mesleki gelişim süreci, çocuklukta bir meslek fikrinin oluşmaya başlamasından, yetişkinlikte bir meslek sahibi olmaya ve onu icra etmeye kadar uzanan gelişim evrelerini kapsar. Bu evreler:




  1. Çocuğun çevresindeki kişilerin farklı meslekleri olduğunu fark etmesi,

  2. Meslekleri incelemesi, araştırması ve keşfetmesi,

  3. Kendini ve meslekleri tanıyan gencin bir mesleğe karar vermesi,

  4. Seçilen meslek için hazırlanması, gerekli bilgi ve becerileri kazanması

  5. Seçtiği ve gerekli hazırlıkları yaptığı mesleğinde bir işe yerleşmesidir.

Mesleki gelişim sürecini etkileyen birçok etmen vardır.




  • Bireyin ailesi ve etkileşim içinde olduğu diğer kişiler,

  • Okul öncesi ve okul yaşantıları ve aldığı eğitim,

  • Kişilik yapısı ve benlik algısı,

  • Bireyin ilgileri, ihtiyaçları ve beklentileri,

  • Genel ve özel yetenekleri,

  • Sahip olduğu değer yargıları,

  • Yaşadığı çevrenin özellikleri,

  • Toplumdaki mevcut iş alanları, istihdam durumları, piyasadaki arz- talep durumları gibi etmenler gelir.


Mesleki Gelişim Kuramları
Mesleki gelişim kuramları, bireylerde meslek fikrinin nasıl doğup geliştiği, meslek seçiminin ve bir mesleğe karar vermenin nasıl oluştuğu, bu seçimi etkileyen etmenlerin neler olduğu ve mesleki gelişim sürecinin nasıl devam ettiğini açıklamaya çalışan görüşlerdir.
Ginzberg ve Arkadaşlarının Mesleki Gelişim Kuramı
Ginzberg, Ginsburgh, Axelrad ve Herma meslek seçiminin çocukluktan ergenliğe, oradan da genç yetişkinliğe uzanan dönemi kapsayan bir gelişim süreci olduğunu öne süren ilk kuramcılardır. Kuramı ortaya atanlardan biri ekonomist, biri psikiyatrist, biri sosyolog ve biri psikologdur.
Ginzberg ve Arkadaşlarının Kuramında Mesleki Gelişim Dönemleri


1. Fantezi Dönem

5-11 yaşlar

2. Geçici Seçim Dönemi

  • İlgi aşaması

  • Yetenek aşaması

  • Değer aşaması

  • Geçiş aşaması

11-17 yaşlar

11-12


13-14

15-16


17

3. Geçekçi Dönem

  • Keşfetme aşaması

  • Billurlaşma aşaması

  • Belirleme

17-23 yaşlar

17-18


19-21

21-22



Super’in Benlik Kuramı
Super’e göre meslek seçimi, belli bir gelişim süreci içinde birey ve çevresinin etkileşimi sonucu oluşan benlik tasarımının mesleğe yansımasıdır. Benlik kavramının mesleki terimlere dönüştürülmesi, beğenilen bir yetişkinle özdeşleşme ve bir mesleğe yönelik bireyin kendi yetenek ve kapasitesini fark etmesi süreciyle oluşur.
Süper’in Mesleki Gelişim Evreleri


1. Büyüme Evresi

0-14 yaşlar

2. Araştırma (Keşfetme) Evresi

  1. Deneme basamağı (14-17 ): Gerçekçi olmayan seçimlerin yapıldığı geçici denemeler basamağı

  2. Geçiş basamağı (18-21): Bir mesleğe karar verme ve eğitim alma dönemidir

  3. Sınama ve izleme basamağı (22-24): Okulun bitirildiği ve kazanılan yeterliliklerin denenmek üzere bir mesleğe adım atıldığı dönemdir

14-24 yaşlar

3. Yerleşme evresi: Bu evre genç yetişkinlik ve olgunluk dönemini kapsar. Birey işinde yerleşmeye başlar ve işe bağlanma artar.

25-44 yaşlar

4. Koruma evresi: Birey artık iyice olgunlaşmıştır. Bu aşamada bireyin umutlarını gerçekleştirmesi ve doyuma ulaşması mümkündür.

45-64 yaşlar

5. Çöküş evresi: Bu evrede bireyin fiziksel ve zihinsel güçleri azalmış ve yavaşlamıştır. Bireyden beklenen yeni duruma uyum sağlamasıdır.

65 yaş ve sonrası


Holland’ın Kişilik Kuramı
Holland’a göre, meslek seçimi kişiliğin bir yansımasıdır. Holland, insanların 6 kişilik tipinden birine sahip olduğunu ve ona uygun mesleklerden birini seçtiğini savunur. Birçok insan, benzerlikler dikkate alındığında 6 kişilik tipinden birine yerleştirilebilir.


Kişilik tipi

Belirgin özellikler

Tipik meslekler

Gerçekçi

Sabırlı, hoşgörülü, pratik, maddeci, erkeksi, antisosyal, doğal, içten, sebatkar, içgörüleri fazla gelişmemiş

Vasıflı teknik elemanlar, elektrikçi, mühendis, ziraatçı, beden eğitim öğretmeni, ormancı

Sanatçı

Heyecan ve coşkuları dengesiz, hayalci, fevri, karmaşık, atak, sevgileri güçlü, bağımsız, atipik, duyarlı ve etkileyici

Yazar, ressam, aktör, tiyatro sanatçısı, mimar, dekoratör, müzisyen, edebiyatçı

Sosyal

Yardımsever, sorumluluk sahibi, sosyal, empati kurabilen, sabırlı, nazik, anlayışlı, işbirliğine yatkın, arkadaş canlısı

Psikolojik danışman, psikolog, sosyal hizmet uzmanı, öğretmenler, din adamları

Araştırıcı

Analitik düşünen, akılcı, meraklı, eleştirel, titiz, sabırlı, bağımsız, çekingen, içedönük, pasif

Matematikçi, biyolog, kimyager, genetikçi, fizikçi, antropolog, tıp teknisyeni

Girişimci

Dışa dönük, enerjik, kendine güvenli, atılgan, maceracı, ikna yeteneği yüksek, konuşkan, kendini göstermeye hevesli

Satıcı, pazarlamacı, komisyoncu, menajer, politikacı, avukat

Geleneksel

Dikkatli, titiz, itaatkar, tutarlı, katı, düzenli, dengeli, sebatkar, kendini denetleyen, hayal gücü kısır, dürüst

Banka veznedarı, kütüphaneci, postacı, muhasebeci, kitapçı, finans elemanı



Roe’nun İhtiyaç Kuramı
Roe’ya göre, bireyin meslek seçiminde psikolojik ihtiyaçlar etkilidir. Hayatın ilk yıllarında yaşanan doyum ya da hayal kırıklıkları belli bir alana yönelişi belirlemektedir. Bu yönelişler çoğunlukla bilinçdışıdır. Bilinçdışı olan ihtiyaçların şiddeti, bir faaliyete yönelik güdünün şiddetini belirler.

Roe çocukluk yaşantılarını incelerken özellikle ana babaların çocuklarına karşı tutumları üzerinde durmuştur. Ana babaların çocuklarına gösterdiği sevgi ve kontrol davranışlarının gösterilme derecelerinin çocuğun meslek seçiminde etkili olduğunu öne sürmüştür. Üç tür ana baba tutumundan söz etmiştir. Bunlar:




  1. Çocuğun üstüne aşırı düşen ve aşırı istekçi ana babalar

  2. Çocuğa soğuk davranan ana babalar

  1. Çocuğu kabul eden ana babalar




  1. Çocuğun üstüne aşırı düşen ve aşırı istekçi ana babalar: Bu tutuma sahip ana babalar çocuğun ihtiyaçlarının giderilmesine büyük önem verirler. Bu tutumun bir ucunda aşırı koruyuculuk, diğer ucunda ise aşırı istekler vardır. Aşırı korunan çocuklar bağımlı bir kişilik yapısı geliştirirler. Bunun sonucu, insanlarla beraber olmayı gerektiren mesleği seçerler.




  1. Çocuğa soğuk davranan ana babalar: Bu tutum iki şekilde ortaya çıkar; reddetme ve ihmal etme. Reddeden ana babalar çocuğun fizyolojik ihtiyaçlarını karşılasalar da, sevgi, ilgi, kabul, bağlılık ihtiyaçlarını karşılamazlar. İhmal edenler ise, kasıtlı olmasa da ihmalkarlıktan çocuğun ihtiyaçlarını aksatırlar.

Reddedici ana babaların çocukları sevgisiz bir ortamda yetiştikleri için başkalarına karşı savunucu bir tutum ya da saldırgan eğilimler geliştirebilir. Meslek seçerken doyurulmamış olumsuz eğilimlerine toplumca kabul edilebilir ifade yolu ararlar. Böylece ya insanlardan uzak olmayı gerektirecek, daha çok nesnelerle ve hayvanlarla ilgili olan meslekleri seçerler; Ya da, insanlarla beraber olmayı gerektiren meslekleri seçerler, fakat insanlara insan gibi davranmazlar.




3. Çocuğu kabul eden ana babalar: Kabul edici ana babaların çocukları sevgi ve saygı görme ihtiyaçlarını doyurdukları için, bu ihtiyaçlar davranışı belirlemede bir güdü haline dönüşmez. Bu kişiler de, kendilerine uygun olan meslek neyse onu seçerler.
Psikoanalitik Kuramlar
Psikoanalitik kuramlar, bireyin bir çok davranışı gibi meslek seçmenin de, bilinçdışı ihtiyaçları doyurma yolunda yüceltilmiş davranışlar olduğunu savunurlar. Örn. Sadistlik dürtüleri yoğun olan bireyler kasaplık, cerrahlık gibi mesleklere yönelir.


  1. Bireyi Tanıma

Bireyi tanıma, bireyin davranışlarının nedenlerini bilmek ve anlamaktır. Bireyin tanınması için, bireylerin ilgi ve yetenekleri, başarı ve başarısızlıkları, zayıf ve güçlü yanları, ilgileri, tutumları, değer yargıları, yetiştiği aile yapısı ve çevre gibi özelliklerin bilinmesi gerekir.


Bireyi Hangi Yönlerden Tanımak Gerekir?


  1. Yetenek

  2. İlgi

  3. Meslek değerleri

  4. Psikolojik ihtiyaçlar

  5. Sosyo-ekonomik düzey

  6. Kişisel özellikler




  1. Yetenek

Meslek gelişimini etkileyen en önemli özellik yetenektir. Yetenek, herhangi bir bilgiyi ya da beceriyi öğrenebilme gücüdür. Bu güç, doğuştan getirilen kapasitenin çevre ile etkileşim ve eğitim sonucu geliştirilir. Bu anlamda yetenek, bireyin belli bir yaşa kadar kapasitesini kullanarak geliştirdiği zihinsel, duyuşsal ya da psiko-motor becerileridir.
Zihinsel Yetenekler; dikkat, bellek ve muhakeme yeteneğinden oluşmaktadır.
Dikkat: Zihinsel enerjinin belli bir nesne ya da konu üzerinde yoğunlaştırılmasıdır.

Bellek: Duyu organları ile alınan uyarıların zihinde oluşan izlerini akılda tutabilme gücüdür.

Muhakeme/Akıl yürütme: Algıları gruplama, kavramlar oluşturma, kavramlar arasındaki benzerlik ve farkları görebilme, onları çözümleyebilme ve bunlarla yeni birleşimler yapabilme gücüdür. Çeşitli muhakeme türleri vardır. Bunlar:
Sayısal muhakeme: Sayısal ilişkileri görebilme ve olguları matematiksel olarak ifade etme gücüdür.

Sözel muhakeme: Kelimelerle ifade edilen kavramları öğrenebilme ve okuduğunu anlama gücüdür.

Sözel akıcılık: Kendini yazılı ve/veya sözlü ifade edebilme gücüdür.

Uzay ilişkilerini görebilme: Şekilleri zihinde canlandırabilme, bir şeklin döndürüldüğü zaman uzayda boşlukta alabileceği durumu tasarlayabilmedir.

Şekil ilişkilerini görebilme: Şekilleri karşılaştırabilme, gruplayabilme ve bir şemayı okuyabilme gücü. Teknik ve plastik sanatlarda gerekli zihin gücüdür.

Akademik yetenek: Soyut kavramları öğrenebilme, kelime sayı ve şekil gibi sembollerle ifade edilen kavramları öğrenebilme ve bunlarla akıl yürütme gücüdür.
Duyuşsal Yetenekler; duygusal zeka ya da sosyal zeka adı verilen yetenek türüdür. Bireyin kendini anlamasını, duygularını kontrol etmesini, başkalarını anlamasını ve onlarla işbirliği yapıp etkili ilişkiler kurabilmesini içerir.
Psikomotor Yetenekler; tepki hızı, el-göz koordinasyonu, parmak becerisi, el becerisi ve kinestetik yeteneklerden oluşmaktadır.
Tepki hızı: Uyarıcıların algılanması ve buna tepkide bulunma arasında geçen süredir.

El-göz koordinasyonu: Elleri ve gözleri eşgüdüm halinde, duruma uygun şekilde ve hızda kullanabilme. Mekanik işlemlerin olduğu mesleklerde gereklidir.

Parmak becerisi: Parmakları ustalıkla kullanabilme ve küçük objelerle çabuk ve düzgün işlem yapabilme gücü. Saatçilik, kuyumculuk, el sanatları gibi meslekler.

El becerisi: Elleri çabuk ve maharetle hareket ettirebilme gücü. Bu yetenek kolların hatta vücudun da hareketini gerektirir.

Kinestetik yetenek: Kol ve bacakları hedefe uygun hareket ettirebilme, dengede durabilme gücü. Sporcularda, cambazlarda, bazı inşaat işçilerinde bu yeteneğin olması gerekir.


  1. İlgi

İlgi, bir kimsenin özel bir gayret sarf etmeden dikkat ettiği ve zevk alarak yaptığı işlerdir. Bir başka anlatımla ilgi, bireyin enerjisini kendi isteğiyle uzun bir süre belli bir noktada toplamasıdır.

İlgiler yaşla beraber durağanlık kazansa da, bireyin benlik kavramında, değerler sisteminde, güdülerinde, temel ihtiyaçlarında ve sosyo-ekonomik şartlarında olan değişmeler ilgilerde de değişmeye neden olabilir. Bireyin ilgilendiği alan, onun başarılı olacağı alan anlamına gelmez.


  1. Meslek Değerleri

Meslek değerleri, mesleklerin gerektiği görevler ve sağladığı imkanların kişi için anlamlı olan yanlarıdır. Örneğin; bir meslek sıklıkla seyahat etmeyi gerektiriyorsa, bu durum değişiklikten, hareketlilikten, farklı yerleri görmekten hoşlananlar için cazip olabilir.


Meslek ve iş değerlerinden bazıları:


  • Yeteneklerini ve kendini geliştirme,

  • Bağımsızlık ve özgürlük,

  • Yenilikçilik ve yaratıcılık,

  • İlerleme ve yükselme,

  • Yüksek kazanç,

  • Şöhret.




  1. Psikolojik İhtiyaçlar

İnsanı davranışa sevk eden ihtiyaçların bir kısmı biyolojik kaynaklı olmasına rağmen, önemli bir kısmı psikolojik ihtiyaçlardan kaynaklanmaktadır. Bireyler seçtiği meslek yoluyla başarma, ilgi görme, şefkat gösterme, düzen, özerklik, başatlık, değişiklik yapma gibi ihtiyaçlarını karşılamaya çalışabilir.




  1. Sosyo-Ekonomik Düzey

Aileler kendi sosyo-ekonomik düzeylerine göre çocuklarını belli başlı mesleklere yönlendirmekte ve meslek değerleri aşılamaktadır. Genellikle alt SED’e mensup bireyler dış etkenlerin kontrolü altında olduklarına inanırlar. Bu yüzden özgüvenleri düşüktür. Dış etmenler tarafından yönlendirildiğine inanan bireylerin gizilgüçlerini geliştirmek için fırsatları araştırma eğilimleri düşük olacağından, zaten sınırlı olan fırsatları da büyük ihtimal kaçıracaklardır. Üst SED’e mensup çocuklara ailede daha fazla karar alma fırsatı verildiğinden dolayı özgüvenleri daha fazla gelişmektedir. Kendilerine daha çok fırsat sunulmuştur. Kendilerinin dış etmenler tarafından yönlendirildiğini düşünmezler.




  1. Kişisel özellikler

Cinsiyet, yaş, boy, ağırlık, dış görünüş, genel sağlık durumu, herhangi bir engelinin olup olmaması, duyu organlarının hassaslığı, güdüler, beklentiler, benlik tasarımı, okul ve okul dışı yaşantıları gibi özellikler de bireyin mesleki gelişiminde meslek seçiminde etkili olan özelliklerdir.




  1. Meslekleri Tanıma

Mesleki rehberliğin bireyi tanımadan sonraki aşaması, meslekler bireylere bilgi vermektir. Mesleğin tanımı, başarılması gereken görevler, mesleğin gerektirdiği nitelikler, çalışma ortamı, kazanç, ilerleme durumu ve emeklilik şartları gibi durumlar bilinmelidir.


Mesleğin Gerektirdiği Özellikler:

  • Meslek üyelerinin sahip olması gereken bedensel, zihinsel ve duyuşsal özellikler: gerekli yetenekler, ilgiler ve diğer kişilik özellikleri

  • Yaş, cinsiyet, boy, ağırlık, duyu organlarının hassaslığı gibi özellikler

  • Yabancı dil bilme, bilgisayar okuryazarlığı gibi özellikler


Mesleğin Gerektirdiği Faaliyetler:

  • Yapılan işin özellikleri nelerdir?

  • Meslek ne gibi etkinlikleri kapsamaktadır?

  • İşin yapılması için gerekli görevler ve sorumluluklar nelerdir?

  • Meslek elemanının çalışırken yaptığı işler nelerdir?


Çalışma ortamı ve şartları

  • Meslek nasıl bir ortamda yürütülmektedir? Kapalı alan, açık havada, karada, denizde, havada gibi

  • Ortamın özellikleri nasıl? Gürültülü, tozlu, kirli, temiz, havasız gibi

  • Çalışma sırasında kullanılan makine veya malzemeler nelerdir?

  • Günlük haftalık çalışma saatleri nedir?


Mesleğe hazırlanma ve giriş

  • Meslek nasıl bir eğitim gerektiriyor?

  • Eğitimi veren kurumlar/okullar ve süreleri nedir?

  • Mesleğin istihdam durumu nasıldır?

  • İşe girme sınavla mı olmaktadır?

  • Mezunlar kamu ya da özel sektör alanında mı çalışmaktadır?


Meslekte kazanç ve ilerleme

  • Mesleğin başlangıçtaki kazanç ve statüsü nasıldır?

  • Bu kazanç ve statü nelere bağlı olarak artmaktadır?

  • Meslek ömür boyu yapılabilecek bir meslek midir?

  • Emeklilik şartları nasıldır?

  • Mesleğin gelecekteki durumu nedir?


Mesleklerle ilgili bilgi kaynakları

  • En başta, mesleklerle ilgili kitap, dergi, broşür gibi basılı kaynaklar: Meslekler rehberi, Meslek inceleme kılavuzu gibi

  • Meslek seminerleri

  • Meslek elemanları ile görüşme

  • İşyerlerini ziyaret, gözlem ve incelemeler

  • Kısa süreli iş tecrübeleri

  • Mesleki Bilgi Sistemi (MBS)




  1. Karar Verme

Meslek seçiminde karar verme alternatiflerin belirlenmesi, doğru ve yeterli bilginin toplanması, seçeneklerin değerlendirilmesi, karar verme ve kararın uygulamaya konması aşamalarından oluşmaktadır.


Alternatiflerin belirlenmesi: İlgi, yetenek ve kişilik özelliklerine uygun meslekler belirlenir.

Doğru ve yeterli bilginin toplanması: Hangi mesleğin daha uygun olduğunun belirlenmesi için her bir meslekle ilgili gerekli bilgiler toplanır.

Seçeneklerin değerlendirilmesi: Her bir seçeneğin, yani mesleğin artı ve eksi yönleri ortaya koyulur ve bunlar karşılaştırılır. Ayrıca, seçeneklerin varsa risk miktarı değerlendirilir. Gerekirse yeni seçenekler geliştirilir.

Karar verme: Toplanan bilgiler ışığında en uygun görülen alternatif seçilir. Kendine en uygun olan mesleğe karar verilir.

Kararın uygulamaya konması: Karar verilen meslek için gerekli hazırlık ve çalışmalara başlanır.

Yüklə 77,09 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə