Bismillahir Rəhmanir Rəhim

Sizin üçün oyun:

Google Play'də əldə edin


Yüklə 3.31 Mb.
səhifə9/14
tarix20.10.2017
ölçüsü3.31 Mb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14

Vahabilər ziyalıların yolu ilə getmədilər


Hal-hazırda vahabilərlə bəzi şiə alimləri xətərli son ilə nəticələnə biləcək, onların cəmiyyətdən kənara çəkilməsinə səbəb, şəri və intellektual suallara cavab verməyə aciz edən dar düşüncələrlə irəliləyirlər. Bu yol, ayə və rəvayətlərin zahiri mənasına qane olmaq, fəlsəfi dəlillərlə fəlsəfə, ürfanı etibarsız saymaq, yeni elmləri, tərəqqini nəzərə almamaqdır. Lakin bu həqiqətə də inanmaq lazımdır ki, Quran hər dövrdə insan təfəkküründən üstündür. Elə buna görə də onun zahirinə qane olmayaraq onun ehtimalları ilə yozulması gərəkdir. Çünki, insanın zehni, fikri və dərki günbəgün tərəqqi edərək yeni həqiqətlər kəşf etməkdədir. Beləliklə, məbada bəşər Quranı dərk etməkdə acizdir bəhanəsi bu ilahi yadigarı öpüb kənara qoymaqla nəticələnməsin. Həqiqətdə onu düzgün anlamaq üçün imkan dairəsində çalışmaq lazımdır.

SƏKKİZİNCİ SÖHBƏT

Şiə və vahabilərin şənlik edib yas saxlamaq haqqında fikirləri

Bayramlar və şənliklər


Vahabilər övliyaların təvəllüd ya vəfat üçün günü təşkil edilən məclisləri onlara edilən ibadət hesab etdiklərinə görə bunu bütə edilən pərəstişlə bərabər sayırlar:

"هي نُوعٌ من العبادة لهم و تعظيمُهُمْ..."1

Onlar öz sözlərini sübuta yetirmək üçün cahil ərəblərin rəftarına işarə edərək onların hər münasibətdə, istər döğum yaxud vəfat günləri, pis ya yaxşı xatirələr üçün bütxanalara yığışıb sevinc yaxud qəmlərini bölüşdüklərini misal gətirirlər. Cahil ərəblər Tək Allaha inandıqlarına baxmayaraq, öz əlləri ilə düzəltdikləri şeyləri yer üzündə hərtərəfli qüdrətə sahib bilib ona təvəssül edirdilər.



"و يقولونَ هؤلاءِ شُفَعاؤُنَا عِنْدَالله"

“Onlar bu şeylərin Allah yanında bizim şəfaətvericilərimiz olduğunu deyirlər”.

Yəqinliklə demək lazımdır ki, təkcə vahabilər deyil, əslində bütün müsəlmanlar şirklə qarışıqlı məclislərə qarşı ziddirlər. Maraqlı burasıdır ki, nə üçün vahabilər şirk qarışıqlı olmasa da belə məclislərin qurulmasına qarşı çıxırlar? Görəsən bunun səbəbi bəzi müsəlmanların əqidəsinə rişxəndlə yanaşıb təfəkkürlərinin dinin ziddinə olduğunu söyləmək deyilmi?

Vahabilərin qəbul etdikləri iki bayram


“Fəthul Məcid” kitabının müəllifi ümumiyyətlə, vahabilərin iki bayramı rəsmi surətdə qəbul etdiyini deyirlər: Fitir bayramı və Cümə günləri. Onlar Cümə günü bayramı barəsində Peyğəmbərdən (s) olan hədisə istidlal edirlər.

"اِنَّ هَذَا يَومٌ جعله اللهُ للمسلمين عيداً"

“Həqiqətən Allah bu günü (Cümə) müsəlmanlar üçün şənlik və bayram günü etmişdir”.

Onların nəzərincə, bu iki gündə şənlik edib sevinmək rəvadır. Çünki, Peyğəmbər bu iki bayrama təkid və sifariş etmiş, digər bayramlara etina etməməyi tapşırmışdır. Bu barədə isə bizim əlimizdə rəvayət yoxdur.1 Müəllif sözünü Sabit ibn Zəhhakın dilindən nəql olunan rəvayətlə isbat edir: Zəhhak deyir: Günlərin birində Peyğəmbərə dəvə qurban kəsmək, nəzir vermək və... haqqında sual verdim. Peyğəmbər buyurdu: Orada büt olmazsa və o nəzir günaha və cahiliyyət adətlərini yaşatmağa səbəb olmazsa, eybi yoxdur.

"قال: نذر رجلٌ أن ينجر اِبلاً ببوانة. فسأل النبي (ص) فقال: هل كان فيها وثنٌ من اوثان الجاهلية يُعبَد؟ قال: لا. فهل كان عيدٌ من اعيادهم؟ قال: لا. فقال (ص): فَاِنَّه لا وفاء لنذر في معصية الله"2

“Dedi: Ey Allahın rəsulu, bir şəxs “Bəvanədə” qurban kəsməyi nəzir edib. Həzrət sual verdi: Orada cahillik dövründə pərəstiş edilən bütlərdən varmı? Dedi: Xeyr. Həzrət yenə sual etdi: Orada cahillik dövründə keçirilən bayramlardan keçirilirmi? Cavab verdi: Xeyr. Həzrət dedi: Nəzirin düzgündür, onu yerinə yetir. Çünki, yalnız günahla ilə nəticələnə biləcək nəzirlərə əməl etmək lazım deyil.3



Əziz olan məkanlar və zamanlar


Quranın öz ardıcıllarına verdiyi tapşırıqlardan biri ilahi günləri xatırlayıb əziz saymaqdır. Ilahi günləri xatırlamaq insan taleyində dəyərli ifası olan, haqqın, yaxud ədalətin bərpa edilib bidətin söndüyü gündür. Bu səbəbdən müsəlmanlar yalnız ilahi günləri xatırlamır, həqiqətdə zülmətin tünd qaralığını söndürən, haqla həqiqətin bir növ şölələnən məkanlarına belə ehtiram edirlər. Buna Cümə günü, Fitir və Qurban bayramları, yaxud Rövzətun Nəbi, Ərəfat, Mina, Məşərul Həram, İbrahim Məqamı, Səfa və Mərvə kimi yerləri nümunə göstərmək olar. Əlbəttə, bu məkanlardan başqa Şiənin İmam Hüseyn (ə) və Əlinin (ə) hərəmləri, Tasua və Aşura günləri kimi ikram etdikləri digər müqəddəs günlər, ziyarətgahlar və xüsusi tarixlər vardır. Çünki bu müqəddəs məkan və günlərin hər biri təklikdə İslam səsinin ucalması yolunda böyük insanların zəhməti və cihadının göstəriciləridir.

Beləliklə, vahabilər belə müqəddəs yerləri ziyarət edib ilahi günlərin təntənəli surətdə qeyd olunmasına dini-mənəvi təsirlərin olmadığı halda etiraz edə bilərlər. Eləcə də Haqq həzrətlərinə qarşı üsyan (günah) olduğu halda mərasim və bayramların keçirilməsinə irad tuta bilərlər.

Qeyd etdiyimiz kimi, onların belə şadlıqların keçirilməsinə tutduqları iradın yeganə dəlili:

"لا يتخذوا قبري عيداً"

hədisidir. Bu hədisi isə biz belə mənalandırmışdıq ki, Peyğəmbərin öz davamçılarının müqəddəs torpağı kənarında belə şənlik və bayram məclislərinin qadağan etməsinin səbəbi müsəlmanların o əziz məkanda Haqqın razılığından uzaq və qəbir sahibinin şəninə uyğun olmayan hörmətsizlik ehtimalıdır.

Böyük şiə alimlərindən olan Seyid Möhsün Əmin “Kəşful irtab”, Seyid Abdullah Şübbər “Misbahul ənvar” kitabında yuxarıdakı məsələni təsdiqləməklə yanaşı bu hədisin belə mərasimlərin haramlığına dəlil olmadığını söyləmişlər.1

Bayram və Quran


Quran ayələri barəsində diqqətlə fikirləşərkən günlərin iki hissəyə bölündüyünin şahidi oluruq:

1. Mübarək bayramsayağı günlər: İnsanlara maddi və mənəvi nemətlərin bağışlandığı günlər. Adamların bu nemətləri qoruyub şənlik etməsi, Allaha şükür etməsi günüdür. Məsələn, İsa Məsihin (ə) öz qövmü üçün azuqə istəyi ilə nemətin nazil olduğu gün kimi. Qurani Kərim bu barədə buyurur:

"رَبَّنَا أَنْزِلْ عَلَيْنَا مَائدَةً مِنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنا عِيْداً لِأوَّلِنَا وَ ءَاَخِرِنَا وَ ءَاَيَةً منكَ وَارْزُقْنَأ و أنْتَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ"2

“Pərvərdigara! Səmadan bizim üçün ilk və son bayram və Səndən bir nişanə olaraq bir süfrə nazil et və öz tərəfindən bizə ruzi ver ki, Sən ən yaxşı ruzi verənsən”.

Həmçinin, Musanın qövmünün rəhmətə bürünüb, Haqq Taalanın düzgün yoluna düşüb azğınlıqdan qurtulduğu günlər, Musanın (ə) isə belə günləri xatırladıb yada salması üçün məmur olunmasını örnək gətirmək mümkündür:

"و ذَكِّرْهُمْ بِأيّام اللهِ اِنَّ فِي ذَلِكَ لَآَيَـاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ"3

“Allah günlərini onlara xatırlat ki, doğrudan da bu yada salmaq da hər dözümlü və şükür edən şəxs üçün ibrətlər vardır”.

2. Nəhs uğursuz günlər: Bunlar Allahın rəhmət və lütf qapılarının bəndələrin üzünə bağlanıb onların əzab və bəlaya düçar olduqları bir gündür. Məsələn, səkkiz günlük möhkəm əsən külək Ad qövmünü həlakətə uğratdı:

"فَأرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحاً صرصراً فِي أَيَّامٍ نَحسَاتٍ"1

“Beləliklə, onlara nəhs gündə güclü külək göndərdik”.

Nəticədə Quranın dediyinə əsasən Rəsulullahın (s) Besət gününü mübarək, vəfat gününü isə uğursuz gün hesab etməyin heç bir eybi yoxdur. Əgər vahabilər bu nəticə ilə müxalifdirlərsə, onlardan soruşmaq lazımdır ki, Quran Musanın qövmünün irşad edilib düz yola düşdükləri günü ilahi gün hesab edərək belə günün əziz olduğunu vacib bilirsə, Rəsulullahın dünya insanlarını hidayət etməyə seçildiyi gün mübarək deyilmi? Nə üçün belə bir günün xatırlanmasına ehtiramla yanaşıb şənlik etməyək?!

Islami rəvayətlərdə bayram günləri


Quranın bayram haqqında buyurduqlarını aydınlaşdırdıqdan sonra bu kitabın hüdudlarından xaric olan zaman tələb etdiyinə görə, bu mövzunu tarix və hədislərdə araşdırmaq zərurəti duyulur. Lakin İmamların (ə) nöqteyi-nəzərində bayramın mahiyyətinin necəliyini Əlidən (ə) nəql olunan rəvayətlə göstəririk:

"انَّمَا هُو عِيْدٌ لِمَن قَبلَ اللهُ صيامَه وَ شَكَرَ قيامه و كُلُّ يَوْمٍ لا يُعصَى اللهُ فِيه فَهُوَ عِيد"2

“Bu, Allahın orucunu qəbul edib namazına təşəkkür etdiyi şəxsin bayramıdır. Allah fərmanından kənara çıxılmayan hər gün bayramdır”.

Ümumiyyətlə, hədis alimlərinin düzgünlüyünü təsdiqlədiyi - İmamlardan (ə) nəql olunmuş - rəvayətlər İslamda dörd bayramın olduğunu təkid edir: Qurban bayramı, Fitir Bayramı, Cümə günü və Qədir Xum bayramı.

Xatırlatmaq lazımdır ki, şiə və sünnülər yalnız sonuncu bayram haqqında ixtilafa düçardılar. Yalnız şiələr bu günə izzətli və əzəmətli surətdə əhəmiyyət verirlər. İmam Sadiq (ə) bu bayramı bütün bayramlardan böyük, daha fəzilətli hesab edərək öz davamçılarına dörd işi vəzifə təyin edir: Allahı zikr etmək, oruc tutmaq, ibadət etmək, Məhəmməd və Ali Məhəmmədi əzəmətlə xatırlamaq.

Sonra Həzrət (ə) davam edərək buyurur: Bu, yalnız Peyğəmbərin (s) Əliyə (ə) sifariş etdiyi gün deyil, əslində digər peyğəmbərlər də öz vəsilərini belə günləri bayram etməyə çağırırdılar.1

Beləliklə, Allah, Peyğəmbər və İmamların adı və xatirəsi ilə keçirilən bayram və şənlik məclislərini qeyri-şəri və qanunsuz hesab etmək olmaz.

Həzrət Əli (ə) Qədir Xum bayramının cümə gününə təsadüf etdiyi vaxt: “Bu gün iki bayram bir yerdə cəmlənmişdir” deyə buyurmuşdur.2

Marudinin dediklərindən


Altıncı əsrdə yaşamış Əbu Əli Marudi Bəni Abbas hakimiyyəti dövründə yüksək məqam sahibi olmuşdur. O, ölkədə hökumət sistemi, camaat qarşısındakı vəzifələri barəsində danışarkən bayramlar haqqında belə yazır:

“Hökumətin vəzifələrindən biri Cümə və bayram günlərində ibadətin təşkil olunmasına xüsusi diqqət yetirilməsi, cihada aid olan məsələlərdə və onların şərtlərinə toxunulmamasına səy göstərməsidir. Çünki, bunlar Allaha məxsus hüquqlar olduğu üçün mühafizə olunması gərəkdir”.3

Marudinin dedikləri o zamanın xəlifələrinin də bayramların keçirilməsinə diqqətlə yanaşdıqlarını çatdırır. Yoxsa bayramlar və onların şərtləri haqqında danışmaq bihudə iş olardı”.1

Vahabilərin bayram və əza məclislərinə olan həssaslıqlarının dəlili


Keçən mövzuların mütaliəsindən sonra bir sıra suallar meydana çıxır: Nə üçün vahabilər bayram və əza məclislərinin qurulmasına həssasdırlar? Nə üçün onlar bu qədər müsəlmanı belə məclislərdən çəkinmələrinə vadar edirlər? Müsəlmanların öz peyğəmbərlərinin doğum yaxud besət günündə şadlanmalarının, o əziz şəxsin vəfat günündə ağlamalarının nə eybi vardır? Birincisi, əgər onlar bu mövzuda rəvayətlərin yoxluğunu bəhanə gətirirlərsə, bu işlərin Peyğəmbərin əmri, yaxud sərəncamına ehtiyacı olan ibadi xüsusiyyəti daşımasını xatırlatmaq lazımdır. Ikincisi, Peyğəmbərin səhabələri və davamçıları belə məclislərin qurulmasını haram hesab etməmişlər. Şiə kitablarında günah olmadığı surətdə belə mərasimlərin keçirilməsinin mümkünlüyünə hökm vermişlər.

Bəzi yazıçılar vahabilərin zidd mövqelərinin dəlilini belə göstərmişlər ki, məbada Qədir Xum bayramı üçün edilən şadlıqlar Kərbəla müsibəti kimi hər yerə yayılıb rövnəqlənsin.


Islamda və vahabiçilikdə matəm


Əzədarlıq və matəm İslamda yeni bir fenomen deyildir. Elə ilk günlərdən müsəlmanlar əzizlərinin vəfat, yaxud şəhadəti üçün göz yaşı axıtmışlar. Seyyiduş Şuhəda Həmzənin şəhadəti, yaxud Xədicənin (s) vəfatını nümunə göstərmək olar. Eləcə də sonralar İmam Hüseyn (ə) üçün olan təziyə və müsibət məclislərini misal çəkmək olar.

Vahabilər - matəm və əza məclislərinin dini qadağası olmadığı bir halda - digər ölülər üçün ağlayıb ah-zar etməyi, əlbəttə, İslamın əvvəllərindəki əzadarlıqları istisna etmək şərtilə, haram və cahillik dövrünün əməllərindən olduğunu söyləyirlər. Onlar bu iddialarını sübuta yetirmək üçün Peyğəmbərdən nəql olunan rəvayətə sığınırlar:



"اِنَّ رَسُول الله قَالَ: أربَعٌ أُمَّتِي مِنْ أَمْر الْجَاهِليَّة لا يُتْرِكونَهُنَّ: الفخر بالاحتساب والطعْنُ فِي الْأنساب والاستسقاء بالنجوم والنياحة" 1

“Mənim ümmətimdə tərk olunmayan cahillik xüsusiyyətlərindən dörd xüsusiyyət vardır: Keçmişdəkilərlə fəxr etmək, dədə-babalarının eyiblərini deyib irad tutmaq, nücum və ulduzlar vasitəsilə yağış tələb etmək və nəhayət, ölülərə matəm saxlamaq”.

Sonra “Ən-Niyahə” sözünün təfsirində belə deyilir:

"النياحة أي رفع الصوت بالنّدب عَلَى الميّت... و ذلك ينافي الصبر الواجب و هي من الكبائر لشدة الوعيد والعقوبة عليها"

“Ən-Niyahə” barəsində belə yazırlar: vəfat etmiş şəxs üçün hündür səslə nohə oxumaq deməkdir.... Bu növ əzədarlığın səbirlə təzadı vardır və çoxlu əzab və cəzalarla nəticələndiyi üçün böyük günahlardan hesab olunur.


Bu rəvayətin tənqidi


Bu rəvayətin sənədinin hələ düzgün olub-olmamasını nəzərə almadan qeyd etmək lazımdır ki, bu rəvayətin canlı nümunəsi cahillik dövründəki bəzi qadınların nohə oxumalarıdır. Bu qadınların iş-peşələri başına müsibət gələn şəxslərin evinə yığışıb xüsusi formalarda əzədarlıq etmək imiş. Bu qadınların namünasib rəftarları bizim Peyğəmbərimizin onlar kimi şivən salmağı qadağan etməsinə səbəb olmuşdur. Belə olmadığı halda sırf əzədarlıq etməyin islami nöqteyi-nəzərindən heç bir eybi yoxdur.1

Etiraf etmək lazımdır ki, möminlərin xüsusiyyəti sayılan səbirin bəyənilmiş bir xasiyyət olmasından asılı olmayaraq bu işin vacib olmasına heç bir dəlil yoxdur. Yəni başına müsibət gələn şəxs əgər səbir edə bilməzsə, böyük günah işlətməmişdir.


Vahabilərin digər dəlili


Vahabilərin Rəsulullahdan (s) nəql edərək onu əllərində bayraq tutub arxalandıqları hədislərdən biri də budur:

"انّ الميِّت ليُعَذَّبَ ببُكاءِ الحَيِّ عليه... و مِثل أنَّ الميّتَ يُعذّبُ فِي قبره بالنِّياحة عليه..."2

“Ölülər dirilərin göz yaşından əzab çəkirlər... Eləcə də ağlayış demək onların əzab-əziyyət çəkməsinə səbəb olur”.

Bu hədisin tənqidində iki məsələyə diqqət etmək lazımdır:

1. Bu hədisin rəvayətçisi hədis əhlinin onun sözlərinə çox da etibar etmədiyi Müğeyrə bin Şöbədir.

2. Seyid Murtuza belə buyurmuşdur: Əzədarlığın qeyri-şəri olduğu fərz olunarsa, ölülərin təqsirləndirilməsi yalnız ağılla deyil, Quranın buyurduqları ilə də ziddir.

"و لا تَزِرُ وازرة وزر أُخرى"3

Beləliklə, vahabilərin əza, ah-zar etmək barəsində etiqadları yalnız ağıl, ayə və rəvayətçilərlə deyil hətta İslamın özü ilə də müxalifdir ki, bəyənilməz metodları İslam cəmiyyətindən uzaqlaşdırmaq istəyir. Islam əzədarlığı qəbul edir, lakin - istər İslamdan öncə, istərsə də sonar – bu məclislərdə baş verən xoşagəlməz ayinlərin ziddinədir.


Əzadarlığın tarixi


Keçən söhbətlərimizdə İslamda əzadarlıq tarixi haqqında qısa olaraq söhbət açıb, Peyğəmbərin (s) səhabələrin qadınlarını Seyyiduş Şühəda Həmzəyə matəm saxlamalarına göstəriş verməyini, yaxud Xədiceyi Kübranın (s) vəfatında ağladığı haqqında söyləmişdik. Indi isə oxucuların daha çox məlumat almaları üçün bir neçə tarixi hadisəni diqqətinizə çatdırırıq:

1. Rəsulullah (s) səhabələrə tövsiyə edirdi ki, Cəfər və onun kimilər şəhid olduqlarında ağlasınlar:

"و على مثل جعفر فلتبك البواكي"1

2. Rəvayətlərə əsasən Peyğəmbər (s) Ummu Sələməyə əzadarlıq məclisində iştirak etmək icazəsini vermişdi.

3. Ənəs ibn Malikin dediyinə görə Peyğəmbərin oğlu İbrahim vəfat etdiyi zaman ağladığında ona etirazlarını bildirən səhabələrə belə söyləmişdir:

"يابن عوف! أنّها رحمة؛ العين تدمعُ‘ والقلب يحزُنُ‘ ولا نقولُ اِلا ما يَرضي ربُّنا"

“Ey İbn Ovf! Göz yaşı rəhmətdir. Göz ağlayır, ürək hüzünlənir. Biz Haqqın razılığı olmayan heç bir şeyi yəqinliklə demirik”.



4. Peyğəmbər Mədinəyə daxil olduğu vaxt anasının qəbrini ziyarət etməyə getmiş, onun üçün ağlamışdır, belə ki, oradakılar da ağlamağa başlamışlar:

"انَّ النَّبي زار قبر أُمّه فبكى و ابكى من حوله"2

5. Osman bin Məzun vəfat etdikdə Peyğəmbər onun cənazəsini görməyə gəlib kəfəni onun üzündən kənara çəkmiş, iki gözünün arasından (alnından) öpüb çox ağlamışdı. Tabutu götürdükdə isə belə buyurmuşdu:

"انَّ النبي (ص) لمَّا مات عثمان بن مظعون كشف الثوب عن وجهه‘ ثمَّ قَبَّلَ ما بين عينيه ثمَّ بكى طويلاً فلمَّا رفع السرير قال: طوبا لك يا عثمان! لم تلبسك الدنيا و لّمْ تلبسها"

“Ey Osman! Sənin xoş halına, dünya səni özünə cəzb etmədi və sən də ona bel bağlamadın”.



6. Peyğəmbər vəfat etdikdə Fatimeyi Zəhra (s) çox ağlamış, yaxud İmam Zeynəl Abidin Aşura hadisəsindən qırx il sonraya qədər Kərbəla şəhidləri üçün göz yaşı axıtmışdır.

Bütün bu deyilənlərə tarix düzgünlük möhürünü vurmuşdur. Müasir tədqiqatçı Cəfər Murtuza belə deyir:

“Vahabilərin əzadarlığın haramlığına təkid etmələri, ehtimal olunur ki, Fatimeyi Zəhra üçün ağlamağı qadağan etmək üçündür”.

Nohə oxumağın növləri


1. Mübah və xoşagələn (məmduh) nohə: Səsi həzinləşdirib sözləri yaxşı və kədərli tələffüz etmək. Həzrət Zəhra (s) atasının vəfatı zamanı belə buyurmuşdur:

"يا أَبَتَاهُ! مَنْ رَبَّه أَدْناهُ! يا أَبَتَاهُ! اِلىَ جبرئيلَ أَنْعاه أَجَابَ رَبّاً دَعَاه"1

“Atacan! Xoş halına ki, Allaha yaxınlaşdın, Cəbrayılın yanında özünə yer və məkan seçdin, Pərvərdigarının dəvətinə ləbbeyk dedin”.



2. Haram və bəyənilməyən (məzmum) nohələr: Adamların bir-birinin əlinə vurub fəryad etməsi, pis sözlər deyib köynək yaxası cırmaq, üz-gözü cırmaqlamaq və nohə oxumağı özünə peşə seçməkdir. Peyğəmbər nohə oxumağı özünə peşə seçən qadınlar barəsində buyurur: “Onlar tövbə etməsələr Cəhənnəm əhlinin xüsusi libasında Qiyamətə daxil olacaqlar”.

Təzəkkür: Vahabilər tamamilə İslamda matəmi təsdiqləyən tarixi-rəvayi dəlillərə qarşı özlərini görməməzliyə vurur, yəhudi bir qadın üçün bir dəstə qadının ağlamaları barəsində hədisi örnək gətirirlər:

“Allah rəsulu (s) bir məhəllədən keçərkən bir yəhudi ailəsinin vəfat etmiş qadın üçün ağladığını gördü. Buyurdu: Onlar ölünün qəbirdə əzab çəkdiyi zaman ağlayırlar”.1

Bu rəvayət yəhudi qadın barəsində olduğuna görə müsəlmanlara aidiyyəti yoxdur. Demək lazımdır ki, o qadına əzab edilirdisə, onun nəinki ailəsinin onun məzarı üstündə ağladığı üçün, pis davranış, rəftar və xasiyyətinə görə idi. Nəticədə, Peyğəmbərin (s) sözünün məfhumu vahabilərin söylədiklərindən başqa bir şeydir.

Vahabilərin bəhanə gətirdikləri rəvayətlərdən biri də budur:

“Ömər zərbə aldığı zaman onun qulamı:

"وا أَخاه! وا صاحباه!"

“Vay olsun, mənim qardaşım! Vay olsun mənə, mənim sahibim! - deyərək nalə edir. Zamanın xəlifəsi onu bu işdən çəkindirərək deyir: Eşitməmisən ki, Peyğəmbər (s) naləni qadağan edib?”.

Bu məsələnin bir neçə problemi vardır:

1. Ümumilikdə, bu rəvayətin doğru olub-olmaması şübhəlidir və İbn Abbas bu rəvayəti təkzib etmişdir.

2. Rəvayətin məfhumu aydın deyil və belə bir nəticəyə gəlmək üçün aşkar dəlil olmaq qabiliyyətinə malik deyil.

3. Peyğəmbərin hansı növ ah-naləni, onun necəliyini və kimin üçün qadağan edib-etməməsi məlum deyildir.


Şiə və sünnü məzhəbində matəm


Şiə fəqihləri fiqh kitablarında “Mətacir” (ticarət) fəslində, “Usule kafi” və “Mən la yəhzuruhul fəqih” kitablarındakı hədislərə əsasən “niyahə”nin xoşagəlməz bir rəftar olduğunu söylədikdən sonra nohə oxuyub ağlayış demək üçün qadınların əcir tutulmasının haramlığına fitva vermişlər. Əllamə “Qəvaid”də və “Miftahul kəramə” kitabının müəllifinin nəzəri, bir çox şiə alimləri və fəqihlərinin fikri də belədir:

"يَحْرُم أجرَ النائحة بالباطل و يجوز بالحقّ"1

“Batil işlər üçün nohə oxuyan şəxsləri əcir tutmaq haram, haqq və doğru işlər üçün nohə oxuyan şəxslərin muzdu halaldır”.

Fəqihlər “niyahə”nin tərifini belə açıqlayırlar: Batil niyahə, nohə oxuyan zaman yalan danışıb, yaxud “qina” etmək (avaz oxumaq) deməkdir. Fəqihlərin fikrincə, nohə batil məqsəd və batil keyfiyyətli olarsa, haramdır. Belə olmadığı surətdə, böyük şəxsiyyətlərin öz əzizlərinin vəfatı zamanı ağladıqları barədə çoxlu hədislər mövcuddur. Məsələn, İbn Qüdamə rəvayətdə belə deyir:

“Fatimeyi Zəhra (s) və Əbu Bəkr Peyğəmbərin məzarı, yaxud onun cəsədini öpüb onun qəbri üstündə ağlamışdılar”.

Ənəs deyir: “Rəsulullahın qızını atasının məzarı kənarında gözlərindən yaş axdığı halda gördüm”.

Aişə deyir: “Əbu Bəkr Allah Rəsulunun cənazəsinə yaxınlaşdı, kəfəni üzündən kənara çəkdi, onun üzündən öpüb ağladı”.

Əlidən (ə) nəql olunur: Fatimə (s) Peyğəmbərin qəbrindən bir ovuc torpaq götürdü və gözlərinə sürtdü”.

Əlbəttə, qeyri-şəri matəmlər haqqında da hədislər vardır ki, bir neçəsini diqqətinizə çatdırırıq:



"قالتْ أُمُّ عَطِيَّة: أَخَذَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللهِ (ص) عِنْدَ الْبَيعَةِ أَنْ لا نَنُوحَ"

Ummu Ətiyyə deyir: “Rəsulullaha beyət zamanı, o, nohə və ağlayış deməməyimizə görə bizdən söz aldı”.

Bu hədisdən müsəlmanların cahillikdəki kimi nohə oxumaqdan kənar durmaları nəticəsinə gəlmək olar.

"عن أبي موسى: إِنَّ النَّبي (ص) قالَ لَيْسَ مِنَّا مَنْ ضَرَبَ الخُدُودَ وَ شقّ الجيوبَ و دَعَاَ بِدَعوى الجَاهِليَّة"

“Əbu Musa Əşəri Peyğəmbərdən nəql edir ki, buyurub: Müsibət baş verdiyi vaxt üz-gözünü cırmaqlayıb, ətəyini cıran və cahillik dövründəki kimi ah-zar edən şəxs bizdən deyil”.

Ibn Qüdamə bunların ardınca deyir:

“Bu hədisdən də, əvvəllərdə dediyimiz kimi, əzadarlığın hansı hallarda haram olması məlum olur. Əgər matəm saxlamaq insanın fitrət və hissləri ilə uyğun olarsa və ağıl hüdudlarından kənara çıxmazsa, iradı yoxdur”.1

Daha sonra İbn Qüdamə geniş surətdə açıqlayaraq deyir: Kişilər üçün matəm caiz, qadınlar üçün isə məkruhdur”.



Dostları ilə paylaş:
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14
Orklarla döyüş:

Google Play'də əldə edin


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə