Temperaturun öLÇÜLMƏSİ plan temperatur şkalaları və temperatur kəmiyyət vahidləri. Mexaniki kontakt termometrləri

Sizin üçün oyun:

Google Play'də əldə edin


Yüklə 0.66 Mb.
səhifə4/6
tarix14.01.2017
ölçüsü0.66 Mb.
1   2   3   4   5   6

CƏDVƏL 1. TƏZYİQ VAHİDLƏRİNİN UYĞUNLUĞU CƏDVƏLİ.

Vahidlər sistemi

Təzyiq vahidləri

Pa

kq/sm2 (at)

bar

atm

mm Hg. Süt mm. civ. süt

mm H2O süt. mm. su süt

psi



1 Pa = 1 N/m2

1

1Ş01972x10-5

10-5

0,98692x10-5

750,06x10-5

0,101972

1,45·10-4

MKГСС*

1at = kq/sm2 (texniki atmosfer)

0,980665x10-5

1

0,980665

0,96784

735,563

10-4

14,223

Sistemdən kənar

1 bar = 106 din/ sm2

105

1,01972

1

0,98692

750,06

1,01972x10-4

14,5

1 atm = 760 mm civə süt. (fiziki atmosfera)

1,01325x10-5

1,0332

1,01325

1

760

1,0332x10-4

14,696

1 mm civə sütunu

133,322

1,35951x 10-3

1,33322x10-3

1,31579x10-3

1

13,5951

0,019337

1mm su süt. = 1 kq/m2

9,80665

10-4

9,80665x10-5

9,67841x10-5

7,3556x10-2

1

1,422x10-3

1 psi = 1 lbf/in2

6,894 · 10-3

≈ 0,07

6,894 ·10-2

0068

51,715

703,08

1

* - texniki vahidlər sistemi (m, kq, san.); in -inç -düym.

Texnikada ölçülən təzyiq diapazonu 10-8Pa-dan elektrovakum avadanlıqlarında metalların təzyiqlə emalında 103Mpa-dək olmaqla 17 -dir. Təzyiq ölçü vahidlərinin saxlandığı materiallar olaraq ilkin (milli) və ikinci (işçi) etalonlardan istifadə edilir. 1...100kPa diapazon daxilində yuxarı (изботочник), mütləq və fərqlər təzyiqlərində ilkin etalon keyfiyyətində adətən ikiborulu (U-şəkilli) civəli -meniskin yüksəkliyinin lazerli hesablayıcılısı ilə təchiz edilmiş manometrdən istifadə edilir. (hesablama xətası 10-3mm-dən çox deyil, cihazın toplam mütləq xətası, temperatur təsiri də nəzərə alınmaqla diapazonun yuxarı sərhəddində 0,0005% aşmır). 100 kPa...100Mpa diapazonu daxilindəki təzyiqlər üçünsə qaz yük-perşenli manometrlər tətbiq edilir (dəqiqlik 0,0035...0,004%). Qaz və mayeli yük-porşenli manometrləri eyni zamanda işçi etalonlar olub təzyiq vahidlərinin nümunəsi sənaye cihazlarına ötürülməsində istifadə edilir (dəqiqlikləri ~0,01...0,1%).

► Maye və yaxud qazabənzər mühitin təzyiqinin birbaşa ölçülməsində onun qiymətinin şkala, tablo yaxud indikatorda təsvir edilməsinə imkan verən ilkin ölçü cihazı kimi manometrlər (ГОСТ 8.272 -77) tətbiq edilir. Əgər təzyiqin qiyməti ilkin cihazda verilmirsə, onda o uyğun ölçü parametrinə uyğun siqnalı məsafədən ötürür, belə cihaz təzyiq ölçü çeviricisi (TÖÇ) yaxud təzyiq vericisi adlanır. Bu iki xüsusiyyət bir cihazda -manometr vericidə birləşdirilə bilir.

Manometrlər iş prinsipinə və konstruksiyasına görə təsnifata ayrılır: ölçülən təzyiqin növünə, tətbiqinə və təyinatına, təsvir olunan məlumatların tipinə və digər əlamətlərə görə (Şəkil 2).



autoshape 5
Manometrlər


autoshape 6

autoshape 7
Iş prinsipinə görə


autoshape 14autoshape 15autoshape 16autoshape 17autoshape 18

Mayeli


Deformasiyalı

Elektrik

Yükporşenli
autoshape 19 autoshape 24
Borulu

Silfonlu
autoshape 31

U-şəkilli


autoshape 22 autoshape 23 autoshape 28 autoshape 29 autoshape 30 autoshape 32
Rezistiv

Fincanşəkilli



Membranlı
autoshape 33
Tutumlu

autoshape 34
Pyezoelektrik

Təzyiqin növünə görə




autoshape 38autoshape 40autoshape 41autoshape 43autoshape 45autoshape 47autoshape 49autoshape 51autoshape 53

Manometr



Vakunmetr

Manovakummetr

Difmanometr

Barometr



Mikromanometr

Dartı ölçən axın (napor) ölçən

Təbiqinə görə




autoshape 55autoshape 58autoshape 59autoshape 60autoshape 61autoshape 64
Nümunəvi
autoshape 66
Etalon

Texniki


Laboratoriya

Xüsusi

Təsvirinə görə




autoshape 56autoshape 70autoshape 71autoshape 72autoshape 73
Registrasiya edən

Siqnal verən

Birbaşa göstərən

Şəkil 2. Manometrlərin təsnifatı sxemi.

İş prinsipinə görə manometrləri bölmək olar:

- mayeli (ölçülən təzyiq hidrostatik maye sütununun uyğun hündürlüyü ilə tarazlaşdırılır);

- deformasiyalı təzyiq deformasiyanın kəmiyyətinə görə və elastiki həssas elementin (EHE) yerdəyişməsinə görə (-membranın, boruşəkilli yayın, silfonun köməyi ilə) təyin edilir;

- elektrik (təzyiq elektrik parametrlərinin: müqavimət, tutum, enerji, tezliyin – həssas elementlərdən (HE) asılılığına əsaslanmışdır);

- yükporşenli (ölçülən yaxud yaranmış təzyiq cihazın maye yaxud qazşəkilli mühitilə hidrostatik olaraq porşenin yükqəbuledici qurğu və nümunəvi girlər dəsti ilə çəkisinin yaratdığı təzyiqi tarazlaşdırır);

Ölçülən təzyiqin növünə görə manometrlər bölünür:

- vakummetrlər (seyrəkləşmənin ölçülməsi cihazları);

- manovakummetri (təzyiq və seyrəkləşmənin ölçülməsi cihazları);

- barometrlər (atmosfer təzyiqinin ölçülməsi cihazı);

- differensial manometrlər (difmanometrlər) (fərqli təzyiqlərin ölçü cihazı);

- axınölçənlər (naporomerlər) (kiçik (...20...40 kPa) yuxarı (избыточние) təzyiqlərin ölçülməsi cihazlarıdır);

- tyaqomerlər (dartıölçənlər) (qaz mühitlərindəki kiçik (...20...40 kPa) seyrəlmələrin ölçü cihazıdır);

- tyaqonaporomerlər (dartı-axınölçənlər) (qaz mühitlərində kiçik (...20...40kPa-dək) təzyiq və seyrəlmələrin ölçü cihazlarıdır);

- mikromanometrlər (kiçik təzyiq düşgülü difmanometrdir).

Bütün təzyiq ölçü vasitələrinin texniki xarakteristikaları uyğun texniki şərtlərlə təyin edilir (ГОСТ 2405 -88, ГОСТ 18140 -81 və s.).

Tətbiq oblastına görə manometrlər bölünür:

- ümumsənaye yaxud texniki (sənaye şəraitində temperatur düşmələrində və ətraf (aləmin) mühitin nəmliyinin dəyişməsi, vibrasiya, ətraf mühitin çirklənməsi və s-də işlədikdə);

- laboratoriya (komfortlu və stabil laboratoriya şəraitlərində istifadə edilən yüksək dəqiqlikli cihazlar);

- nümunəvi (işçi manometrlərin tutuşdurulması üçün);

- etalon (təzyiq vahidlərinin nümunəvi cihazlara ötürülməsi məqsədi ilə);

- xüsusi (ekstremal şəraitlərdə: dəmiryolu nəqliyyatında, gəmilərdə, buxar qazanlarında, turşu və digər aqressiv mühitlərdə işlədikdə).

Ölçülən təzyiqin qiymətinin təsviri tipinə görə manometrlər bölünür:

- birbaşagöstərən (vizual olaraq cihazın analoqlu (əqrəbli) yaxud rəqəmsal şkalasındakı məlumatların hesablanması);

- siqnal verən (elektrik kontaktlı) (əvvəlcədən qondarılmış nəzarət qiymətinə görə ölçülən təzyiq kontaktların qapanması və açılması yolu ilə nail olmaqla elektrik siqnallının idarə edilməsi ilə verilir);

- registrasiyaedici (özüyazan) (yazı ilə təzyiq qiyməti zaman funksiyası kimi və elektron tabloda təsviri ilə verilir).

Manometrlər lokal nəzarət funksiyası yerinə yetirir və əksər hallarda məsafədən onların göstərişinə müdafiə ilə imkan olmadığından müasir avtomatlaşma məqsədi ilə istifadə edilə bilməz. Bu imkanı təzyiq ölçü çeviriciləri təmin edir.

Bu cihazlar iş prinsipinə, ölçülən təzyiqin növünə və çıxış siqnalının tipinə görə təsnifata ayrılır (Şəkil 3). Təzyiq ölçü çeviriciləri (TÖÇ) bundan başqa istifadə edilən ölçü vahidlərinə görə və digər əsas texniki parametrlərə görə də fərqləndirilir (ГОСТ 22520 -85).

İş prinsipinə yaxud ölçülən təzyiqin çıxış siqnalının çevrilməsi üsulununa görə TÖÇ –ri bölünür:

- deformasiyalı (elastiki həssas elementin (membran, silfon, Burdon borusu) deformasiya yerdəyişməsi əlavə aralıq mexanizmlərin elektrik və elektromaqnit çeviricilərin köməyi ilə transformasiya olur);

- elektrik (ölçülən təzyiq, həssas elementə təsir edərək onun məxsusi elektrik parametrlərini dəyişir: müqaviməti, tutumu yaxud elektrik yükü, hansı ki, bu təzyiq üçün ölçü hesab edilir).

Son illər digər prinsipli TÖC ikkişaf etməyə başlamışdır: lifli –optik, qalvanomaqnir, həcmi sıxılan, akustik, diffuzion və s.

Ölçülən təzyiqin növünə görə TÖÇ –ri bölünür:

- mütləq təzyiq çeviriciləri (MTÇ);

- yuxarı (artıq) təzyiq çeviriciləri (YTÇ);

- vakummetrik təzyiq çeviriciləri (VTÇ);

- yuxarı (artıq) –vakummetrik təzyiq çeviriciləri (YVTÇ);

- differensial təzyiq çeviriciləri (DTÇ);

- hidrostatik təzyiq çevriciləri (HTÇ).

Çıxış siqnalına TÖÇ –ri bölünür:

- analoqlu (ölçülən təzyiq analoqlu unifikasiya edilmiş pnevmatik və elektrik siqnallarına çevrilir);

- rəqəmsal.

İşləyən TÖÇ –rinin əsas parkına 0...5; 0...20 yaxud 4...20 mA cərəyan siqnallarına unifikasiya edilmiş analoqlu cihazlardır. Hazırda rəqəmsal çıxışlı cihazlara keçilməsi nəzərdə tutulur. Geniş yayılmış rəqəmsal HART protokolu hesab edilir. Bu açıq standart ikiistiqamətli hibrid əlaqə protokolu olub rəqəmsal informasiyanın 4...20 mA yuxarı standart analoqlu siqnala ötürməkdir. İlkin çeviricilərin sistemli inteqeasiyası sürətlə inkişaf etməkdədir (Modbus, Profibus, Foundation Fieldbus və s). Burada tam rəqəmsal kommunikasiya protokolundan hər iki istiqamətə, TÖÇ –ri arasındakı və idarəetmə sistemləri arasında informasiyanın ötürülməsində istifadə edilir və müxtəlif dünya istehsalçılarının cihazlarının qarşılıq-lı əvəzolunmasını yüngülləşdirir. MDB məkanında rəqəmsal TÖÇ keyfiyyətində əsasən rəqəmsal interfeyslər mövcuddur, məsələn UPПС –interfeys radial ardıcıl əlaqəli – İRAƏ və RS -232 C.

► Mayeli manometrlər konstruksiyalarının sadəliyi və ölçmə dəqiqliyinin nisbətən yüksək olması ilə fərqlənirlər. Onları əsasən həm daşınan (laborator) və həm də təzyiqlərin ölçülməsində texniki cihaz keyfiyyətində geniş istifadə edilir.

autoshape 77

autoshape 78
Iş prinsipinə görə


autoshape 85
Deformasiyalı

Elektrik
autoshape 83 autoshape 84 autoshape 146

autoshape 87
Borulu
autoshape 90 autoshape 93
Tenzorezistorlu
autoshape 99

Membranlı


autoshape 94
Tutumlu
autoshape 100

Silfonlu
autoshape 95


Pyezoelektrik

autoshape 101
Təzyiqin növünə görə

autoshape 103autoshape 104autoshape 105autoshape 107autoshape 108autoshape 110autoshape 112autoshape 113
Yuxarı vakum-metrik YVT

Mütləq təzyiq MT



Yuxarı (избыт.) təzyiq-YT

Vakummetrik təzyiq VT

Differensial təzyiq -DT



Hidrostatik təzyiq -HT

autoshape 116
Çıxış siqnalına görə
autoshape 118 autoshape 119 autoshape 120

Rəpəmsal


Analoqlu

autoshape 121autoshape 125


autoshape 126
Pnevmatik

UPПС-interfeys radial-ardıcıl

autoshape 122autoshape 123autoshape 124
Qarşılıqlı induktiv

autoshape 128
RS 232/485

Elektrik



HART

autoshape 135autoshape 137


autoshape 127
Sənaye şəbəkələr
autoshape 138
Cərəyan


autoshape 139
Gərginlik

Tutum


autoshape 140
Müqavimət


autoshape 141

Şəkil 3. Təzyiq ölçü çeviricilərinin təsnifatı.

Daşınan U -şəkilli manometr U hərfi şəkilində əyilmiş şüşə boru 1 təsəvvüründədir (şəkil 4).

Boru (2) lövhəsinə borunun dirsəkləri arasında yerləşdirilən (3) şkalayla birgə bərkidilir və maye ilə doldurulur (spirt, su və civə ilə).

Borunun bir ucu təzyiqin ölçüldüyü boşluqla, digər ucu isə atmosferlə əlaqələndirilir. Ölçülən təzyiqin təsiri ilə borudakı maye bir dirsəkdən digərinə doğru oanadək yerdəyişmiş olur ki, ölçülən təzyiq açıq dirsəkdəki maye sütunu ilə hidrrostatik olaraq tarazlaşmamış olur.

Şəkil 4. U –şəkilli manometr:

1 –boru; Pb –barometrik (atm.) təzyiqi;

2 – lövhə; Pm – mütləq təzyiq.

3 – şkala.

Sistem o zaman müvazinətdə (tarazlıqda) olur ki, açıq dirsəkdəki maye sütununun hidrostatik təzyiqi digər dirsəkdəki təzyiqlə tarazlaşmış olsun:
 (1)
burada Pm – aparat yaxud borudan mütləq təzyiqdir; Pa;

Pb – atmosfer (barametrik) təzyiqdir, Pa;

S - borunun en kəsik sahəsidir, m2;

H - hər iki dirsəkdəki maye səviyyələri arasındakı fərqdir, m;

ρ - manometrdəki maye sıxlığıdır, kq/m3;

ρ1 – manometrdəki maye üzərindəki mühitin sıxlığıdır, kq/m3;

g – sərbəst düşmə təcilidir, m/san2.

(1) tənliyindən (Pölç – ölçülən təzyiqdir):


 (2)
Əgər maye üzərində (cihazdakı) qaz olarsa onda:
 (3)
Əgər fəzadakı (boşluqdakı) təzyiq, hansı ki, cihaz əlaqələndirilir, atmosfer təzyiqindən aşağı olarsa onda borudakı maye əks istiqamətdə yerini dəyişir və onun sutununun hündürlüyü seyrəkliyə (vakuma) uyğun gələcəkdir. Borunun hər iki sərbəst uclarını iki fərqli təzyiqli boşluqla birləşdirsək cihazdakı maye səviyyələrinin fərqinə görə təzyiq fərqlərini təyin edə bilərik.

Cihaz (sıfır) şkaladakı sıfır nişanına (nöqtəsinədək) qədər maye ilə doldurulur. Maye sütununun hündürlüyünü təyin etmək üçün mütləq iki hesablama (bir dirsəkdə azalma, digərində isə qalxma) aparıb qeydə alman kəmiyyətlər toplanmalıdır; yəni:
 (4)

Fincan şəkilli manometr, U – şəkilli manometrlərin çəkildəyişməsidir (şəkil 5). Fincanlı manometrlərin bir dirsəyi qab (fincan) 1 şəklində hazırlanır və diametri borunun 2 diametrindən böyükdür, boru burada ikinci dirsək keyfiyyətindədir. Təzyiq ölçüldükdə, bu təzyiqin müşahidə edildiyi boşluq fincanla, boru isə atmosferlə əlaqələndirilir. Burada fincanın en kəsik sahəsi borununundan böyük olduğundan fincandakı maye səviyyəsi təzyiqin təsiri ilə h1 hündürlüyünə düşür və borudakı qalxmahündürlüyündən h2 aşağıdır. Adətən fincanınen kəsik sahəsi borudan nəzərə çarpacaq dərəcədə böyük olduğundan fincandakı maye səviyyəsinin düşməsi nəzərə alınır və nəticə, maye sütununun hündürlüyünün borudakı başlınğıc qiymətinə görə hesablanır. Bununla belə, fincandakı maye səviyyəsinin düşməsi səbəbindən xətalar yaranır və şkaladakı sıfır vəziyyəti dəyişir. Məsələn, fincanın D diametri borunun d diametrindən on dəfə böyük olarasa onda:
 (5)
Yəni nisbi xəta 1% təşkil edir. Beləliklə, cihazın xətası boru və fincanın en kəsik sahələrinin nisbətindən asılıdır və ola bilsin ki, çox kiçik əhəmiyyətə malikdir. Təcrübədə fincanın S en kəsik sahəsi və borunun s en kəsik sahəsini elə seçirlər ki, s/S nisbəti nəzərə alınmasın. Əsasən fincanlı cihazlar üçün s/S ≤ 1/400.

Təzyiq aşağıdakı düsturla təyin edilir:


 (6)

Şəkil 5. Fincanlı manometr:

1 – fincan; 2 –boru.
Sənaye təcrübəsində təzyiq və təzyiq fərqlərinin ölçülməsində deformasiyalı (elastiki həssas elementli) cihazlar geniş təşəkkül tapmışdır. Bu cihazlarda təzyiq elastiki həssas elementin deformasiyasına yaxud artan qüvvənin, ötürücü mexanizmdə çevrilərək bucaq yaxud xətti yerdəyişməsi cihaz şkalasında göstərilir.



Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6
Orklarla döyüş:

Google Play'də əldə edin


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə