Maʼlumki, “ ensiklopediya” tushunchasi ilmiy taomilga XVIII asrda kiritilgan, bu borada ilk urinish taxminan miloddan avvalgi 350 yillarda amalga oshirilgan. Miloddan avvalgi 239 yilda “Janob Lyuning bahor va kuz kundaligi”ni tuzib tugallagan xitoylik Lyuy Buvey oʻziga qattiq ishonganidan: “kimki ushbu ensiklopediyaga birgina soʻz qoʻshsa yoki eʼtiroz bildirsa, unga bir kilogramm oltinni mukofotga beraman”, degan edi. Qadimgi davrlardagi ensiklopediyalar ichida “Katta Pliniyning Tabiiy tarixi” alohida ajralib turadi, milodning 77 yilida tayyorlangan bu kitob 2500 bob va 37 jildni tashkil etardi.
Oʻrta asrlarda qomus yaratish “musobaqasi”da baribir xitoyliklar gʻoliblikni qoʻlga kiritdilar. 1403 yilda imperator Chju Di buyrugʻiga binoan, tuzib chiqilgan “Yunle ensiklopediyasi” hozirgi kungacha yaratilgan dunyodagi eng katta majmua hisoblanadi. Imperator kutubxonasidagi jamiki kitoblar, qoʻlyozmalarni, qonunlar, tarix, falsafa va badiiy asarlarni oʻziga jamlagan ensiklopediyani tuzishga 2 ming odam jalb etilgan edi.
Xitoyliklar yaratgan ulkan ensiklopediya 11 ming 95 jildni hammasi boʻlib 510 ming betni, 300 million iyeroglifni qamrab olgan edi. Hozirgi paytda, noyob bu maʼnaviy xazinaning 4 foizigina saqlangan, aslida shuning oʻzi ham 443 jildga tengdir!
«Virtual laboratoriya» tushunchasining mohiyati tarkibiy qism bo‘lgan virtual asbob yordamida (oddiy elektron asbob bilan ishlagandek) kompyuterda ishlash imkoniyatini beradigan, oddiy kompyuterga qo‘shimcha qilingan apparatli va dasturli vositalar to‘plamini ifodalashdan iboratdir. Virtual asbob va virtual laboratoriyaning muhim qismi — foydalanuvchining samarali grafik interfeysi (ya’ni, foydalanuvchining kompyuter bilan o‘zaro aloqalarining qulay, interfaol rejimini ta’minlovchi), odatiy predmetli sohada ko‘rgazmali grafik namunalar ko‘rinishida grafik menyu tizimi bilan dasturli asbob hisoblanadi.
Virtual laboratoriyalar o’zida ta’lim berish tizimini aks ettirgan holda, real olamning virtual ko’rinishini kompyuterlashgan ta’limiy muhit sifatida modellashtirishni ko’rsatadi. Bunda HTML, DHTML, XML formatidagi gipermatnlar hamda Java, MC flash, Delphi, C++ va boshqa dasturiy ta’minotlar yig’indisidan iborat dasturlar guruhi yordam beradi. Bu dasturlar yordamida ma’lum bir fandagi mavzular mazmuni, masalalar va topshiriqlar shartlari va boshqalar qulay ko’rinishda hamda interfeysda ta’lim oluvchilarga taqdim etilishi o’qish jarayonini qiziqarli, ko’rgazmali, maroqli va sifatli bo’lishini ta’minlaydi. Virtual laboratoriyalarda ko’rgazmalilik va o’quv mazmunini yanada kengaytirishda interfaol dasturlar alohida ahamiyat kasb etadi.