shishasimon
yaltiroqligini
yo`qotib,
tuproqsimon sinimlik bo`lib
qolishi bilan farq
qiladi.
Siyenit
Kaliy - natriyli
dala
shpatlari,
rogovaya
obmanka, biotit va
algit
Strukturasi to`la kristallangan, odatda o`rta
do-nali. Katta chuqurlik jinsi. Kul rang yoki
qizg`ish qo`ng`ir rang. Quyilgan o`xshashlari
traxit va porfirli siyenit.
Traxit
Siyenit tarkibli
Strukturasi porfirli. Kirib qolgan kris-tallari
yaltiroq suvdek shaffof,
ortok-lazning turli
sanidindan iborat, rangdor menerallar kamdan
kam. Odatda och sariq yoki pushti g`ovakli
jins.
Porfirli
siyenit
Siyenit tarkibli
Strukturasi traxitnikiday, biroq undan zich
bo`lgan tekstura bilan farq qiladi. Asosiy massa
to`q va och kul rang, yoki qizg`ish-qo`ng`ir
tusda bo`lib, kata kirib qolgan dala shpati,
slyudalar yoki avgit kristallari bo`ladi.
4.Nordon jinslar
Granit
Kvarts, kaliynat-
riyli dala shpatlari,
biotit,
kamdan
kam rogovaya ob-
manka
yoki avgit
Strukturasi to`la kristallangan, odatda o`rta
donador. Katta chuqurlik jinsi. Rangi och kul
rang yoki qizil. Qo`yilgan o`xshashlari liparit
va kvartsli porfir kiradi.
Liparit
Granit tarkibli
Porfirli
strukturaga
ega.
Och
rangli
shishasimon massada dala shpatlari, kamdan
kam kvarts va biotitning kirib qolgan kristallari
uchraydi.
Kvartsli
porfir
Granit tarkibli
Liparitni o`zi bo`lib, ancha zich bo`lgan va to`q
ranga bo`yalgan (oxrasimon qizil, qo`ng`ir
sariq), asosiy
massadan iboratdir va unda
kvartsni va kuchli darajada o`zgarib ketgan
ortoglaz
kristallarini
uchratish
mumkin.
Rangdor minerallarning kirib qolgan kristallari
kamdan kam uchraydi.
5. Tomir jinslar:
Pegmatik
Kvarts, dala shpati
slyuda (muskovit)
Strukturasi to`la kristallangan, ba`zan kvarts va
dala shpatining cho`ziq kristallari o`zaro zich
o`sishgan bo`lib, ko`ndalang kesmasi qadimgi
yevrey yozuvini eslatadi. Pegmatitni bunday
turini «yozma tosh» deb yuritiladi.
6. Zich tuzilishga ega bo`lgan jinslar:
Obsikat
Kaliy, kaltsiy va
boshqa okisli
Krastallardan butunlay xoli bo`lgan, turli ximik
tarkibga ega bo`lgan bir xil massa. Rangi
kremniy kislotasi. ko`kdan
qora.
Yaltiroq
shisha,
sinimi
chig`anoqsimon.
Pemza
Tarkibi obsedenga
yaqin.
To`la kristallangan g`ovak jins.
Gazlarga boy
magmaning vulqon orqali otilib chiqishidan
hosil bo`lgan. Sol. og`ir.1
Piroklastik (qaynoq-bo`lak) jinslar:
Vulqon
kullari
Sovimagan lava, tog` jinslari va minerallarning
juda mayda zarrachalaridan hosil bo`lgan
sochiq uyumlar.
Vulqon
tuflari
Vulqon ko`llari va qumlarining ko`pincha kata-
katta tog` jinslari bo`laklari uchraydi. Jins juda
qattiq.
Muhim magmatik jinslar jadvali
Dala shpatli
Dala shpatsiz
NordonSiO
65-75%
O`rta SiO
2
52-65%
Asos SiO
2
42-52%
O`ta asos
SiO
2
42%
kam
Ortoklaz,
nordon
plagioklaz
Ortoklaz,
nordon
plagioklaz
O`rta
plagiok-
lazlar
Asos
plagioklaz
Rangdor
mineral-
lardan
Rangdor
minerallar
slyudalar
(muskovit
biotit), shox
aldamchisi
piroksenlar
Rangdor
minerallar
asosan shox
aldamchisi,
slyuda,
piroksenlar
Rangdor
minerallar
piroksen,
Amfibol
gruppalari
slyuda
Rangdor
minerallar
piroksen
gruppasi,
olivinlar,
kam
xollarda
amfibollar
Piroksen
Olivin
Xromit
Magnetit
Kvartsli
Kvarts kam Rangdorlar
20 % ko`p
Rangdorlar
50 % ko`p
Intruziya
jinslar
Granit
Siyenit
Diorit
Gabbro
Peridoit,
dunit va
prioksenit
Effuzif
jinslar
Kayno
tipli
Liparit
Traxit
Andezit
Bazalt
Paleoti
pli
Kvartsli
porfir
Ortofir
Porfirit
Diabaz
NAZORAT SAVOLLARI
1. Magmatik tog` jinslari qanday hosil bo`ladi?
2. Effuziv va intruziv tog` jinslari to`g`risida qanday tushunchaga egasiz?
3. Magmatik jinslarni guruhga bo`lish uchun qanday xususiyatlari e`tiborga olinadi?
4. Magma qachon yopishqoq va quyuq, suyuq va harakatchan bo`ladi?