Pir Sultan Abdal ca



Yüklə 80,7 Kb.
tarix12.11.2017
ölçüsü80,7 Kb.
#31551

Pir Sultan Abdal (ca. 1480–1550)
http://en.wikipedia.org/wiki/Pir_Sultan_Abdal
на английски
http://tr.wikipedia.org/wiki/Pir_Sultan_Abdal


  • Pir Sultan Abdal ve Mücadelesi

  • Pir Sultan Abdal Kimdir?

  • Pir Sultan Abdal hakkında makaleler

  • Pir Sultan Abdal'ın eserleri

  • ( http://www.pirsultanabdal.biz/ Pir Sultan Abdal Dergahí)

  • Pir Sultan Abdal - Derdim Çoktur, Hangisine Yanayım Şiiri

  • Pir Sultan Abdal - Demedim mi Şiiri

http://www.youtube.com/watch?v=k2c82dOpp-4
филм лошо качество
http://www.youtube.com/watch?v=qtdOZ0kodeI
песни

http://www.youtube.com/watch?v=DldV2aB6e10
http://www.youtube.com/watch?v=-MZ9gkuAWaI

PİR SULTAN ABDAL "Kul Olayım Kalem Tutan Ellere"


Uploaded on Feb 21, 2011

Ulu Ozanlar belgeseli 2. Bölüm - PİR SULTAN ABDAL


"Kul Olayım Kalem Tutan Ellere"
Müzik: Aşık Veysel Şatıroğlu
Derleyen: Muzaffer Sarısözen
Yöresi: Sivas

Kul Olayım Kalem Tutan Ellere


Kâtip Arzuhalim Yaz Şah'a Böyle
Şekerler Ezeyim Şirin Dillere
Kâtip Arzuhalim Yaz Şah'a Böyle

Sivas Ellerinde Sazım Çalınır


Çamlı Beller Bölük Bölük Bölünür
Yardan Ayrılmışam Bağrım Delinir
Kâtip Arzuhalim Yaz Şah'a Böyle

Pir Sultan Abdal'ım Ey Hızır Paşa


Bizi Hasret Koydun Kavim Kardaşa
Yazılan Mı Gelir Sağ Olan Başa
Kâtip Arzuhalim Yaz Yare Böyle

http://www.youtube.com/watch?v=WTGeo8hQpWk

Зара Достум Достум


Bin cefalar etsen almam üstüme oy
Gayet şirin geldi dillerin dostum oy
Varıp yadellere meyil verirsen oy
Gış ola bağlana yolların dostum, dostum ...
Gış ola bağlana yolların dostum, dostum ...

İlahi onmaya yardan ayıran oy


Bahçede bülbüller ötüyor uyar oy
Kula gölge ise allaha ayan oy
Senden ayrılalı gülmedim dostum, dostum ...
Senden ayrılalı gülmedim dostum, dostum ...

Pir Sultan Abdalım gülüm dermişler oy


Bu şirin canıma nasıl kıymışlar oy
İster isem dünya malın vermişler oy
Sensiz dünya malı neylerim dostum, dostum ...
Sensiz dünya malı neylerim dostum, dostum ...
http://www.psakd.org/pirsultanabdal1.html
Pîr Sultan Abdal'ın Yaşamı

MEMET FUAT

Pîr Sultan Abdal'ın yaşamı üzerine, yazılı kaynaklarda pek bilgi yoktur. Doğum ölüm yılları bile bilinmiyor. Yaşamı üzerine bilgiler, genellikle, kendi şiirlerinden, halk söylentilerinden, kuşaktan kuşağa anlatıla gelen menkibelerden, bir de yakınlarının ya da başka ozanların onu anlatan şiirlerinden çıkarılır.

Gene de bu yollardan epeyce bilgi edinilmiştir, çünkü Pir Sultan, bağlandığı tarikatın din anlayışını, dünya görüşünü yansıtmakta ya da derinleştirmek için soyut şiirler yazan bir sanatçı değildir, doğrudan doğruya başından geçenleri, kavgasını, özlemlerini, katlandığı acıları, yaşamının türlü yönlerini yansıtan somut şiirler yazmıştır.

Şiirlerden, halk söylentilerinden çıkarılan bilgilere göre, Pîr Sultan Sivas'ın Yıldızeli ilçesinin Çırçır Bucağına bağlı Banaz köyünde doğmuştur. Yıldızdağı eteklerinde, Çırçır'a kırk sekiz kilometre uzaklıkta, denizden bin yedi yüz metre yüksekte, çoğu tek katlı kerpiç evleri, soğuktan korunmak için yarı yarıya toprağa gömülü bir köy...

Banaz'da bugün de Pir Sultan'ın olduğu söylenen bir ev, önünde şairin yaşadığı dönemden kaldığına inanılan bir söğüt ağacı, ağacın altında, asâsının ucuna takıp Horasan'dan getirildiğine inanılan bir değirmen taşı vardır. Pîr Sultan yaz aylarının güzel havalarında bu taşın üstüne oturup karısıyla sohbet edermiş. Köylüler bu evi, ağacı, taşı kutsal sayarlar.Kızının yaktığı ağıtta uzun boyluluğuna, biçimliliğine değinilen şairin asıl adı, şiirlerinde belirttiğine göre, Haydar'dır. Bir yerde soyunun Yemen'li olduğunu, bir yerde Peygamber'in öz torunu olduğunu söyler, bir yerde de Imam Zeynel-Âbidin'den "Zeynel dedem" diye söz eder. Uzmanlara göre, Pir Sultan'ın bu sözleri söylemesinin nedeni halk üzerindeki etkisini arttırmak içindir. Muhammed peygamber soyundan geldiklerini, "seyyid"liklerini ileri sürmek tarikat uluları arasında bir gelenektir. Genel kanı, şairin İran'ın doğusundaki Horasan'dan, önce Iran Azerbeycanı'ndaki Hoy kasabasına, oradan da Anadolu'ya göçüp Sivas'a yerleşen bir Türkmen soyundan geldiği yolundadır.

Çocukluğu çobanlıkla geçen Pîr Sultan'ın okuma yazma bildiği anlaşılıyor. Tekke eğitimi çerçevesinde halifeler tarihini, peygamber menkibelerini, evliya menkibelerini, tarikat kurallarını, Yunus Emre'yi, Hatâyî'yi bilir.

Söylentiye göre, Pir Sultan'ın üç oğlu, bir kızı var. Oğullarından Seyyit Ali Banaz köyünün üst yanındaki çam korusunda, Pîr Muhammed Tokat'in Daduk Köyünde, Er Gaib de Dersim'de gömülü olduğu ifade edilmektedir.

Adı Sanem olan kızının Pîr Sultan asıldığı zaman söylediği ağıt çok ünlüdür. Pir Muhammmed ise babası gibi şairdir. Delikanlı iken attan düşerek öldügü, Pîr Sultan'ın " Allah verdiğini almaz dediler / Bana verdiğini aldı n'eyleyim" derken bu olaya değindiği söylenir. Şiirlerinden uzun yaşadığı, çok çocuğu bulunduğu açıkça anlaşılan şairin, sağlığında iki oğul acısı görmüş olduğunu ileri sürenler de vardır.

Pîr Sultan Alevi-Bektaşi tarikatındandır. Tarikata girme arkadaşı, yani musahibi, Ali Baba'dır. Bağlandığı tekkenin piri ise, Ahmet Yesevî'nin Anadolu'ya gönderdiği dervişlerden Koyun Babanın tekkesinde, Bektaşiliğin kurucusu Hacı Bektaş Veli'nin tekkesinde posta oturmuş, yani en üst makamlara getirilmiş Seyh Hasan'dır.

Pir Sultan, bağlandığı tarikatça yalnız dinsel önder değil, devlet başkanı olarak da görülen İran Şahları adına, Anadolu halkını Osmanlının baskılarına karşı ayaklanmaya çağırdığı, ve bu ayaklanmaya öncülük etmiştir. Ayaklanma önderi olduğu için Sivas valisi Hızır Paşa'nın emriyle tutuklanmış, yolundan dönmeyeceği anlaşılınca da asılmıştır.

Asıldığı yer Sivas'ta eskiden Keçibulan adını taşıyan, sonra uzun süre Darağacı diye anılan, simdi ise Kepçeli denilen yerdir. Bugün Sanayi Çarşısı'nın karşısında Mal Pazarı olarak kullanılan bu alanın Gazhane bitişiğinde, sıra söğütlerin bitiminde bulunan, boyu beş metre, eni bir metreden fazla, bakımsız toprak yığını onun mezarıdır. Üstündeki moloz taslar, asılması sırasında Hızır Paşa'nın emriyle halkın attığı taşlardır.

Mezarının, bir menkibeye göre Erdebil'de, Bektaşi geleneğine göre de Merzifon'da olduğu söylenir. Daha başka söylentiler de vardır, ama gerçeğe en yakın görünen söylenti asıldığı yere gömüldüğü, yakınlarının, tarikat erlerinin, hükümet baskısı yüzünden ölüsünü alıp köyüne bile götüremedikleridir.

Şiirlerinden, halk söylentilerinden çıkarılan bu dağınık bilgileri değerlendirebilmek için, önce, Pir Sultan'ın ne zaman yaşadığını saptamak gerekir.

http://www.antoloji.com/nefes-2-siiri/


Nefes

Güzel aşık cevrimizi


Çekemezsin demedimmi
Bu bir rıza lokmasıdır
Yiyemezsin demedimmi

Yemeyenler kalır naçar


Gözlerinden kanlar saçar
Bu bir demdir gelir geçer
Duyamazsın demedimmi

Pir sultan ALİ şahımız


Hakka ulaşır ahımız
Oniki imam katarımız
Uyamazsın demedimmi

 

Pir Sultan Abdal


http://www.psakd.org/tarikat_kapisindan_daragacina_pirsultan.html


Saz ve Darağacı: Tarikat Kapısından Darağacına Giden Yolda Pir Sultan Abdal

YAZAR: İlhan Cem Erseven :

Alçacıktan uçarken yaza



dokunan sessizliktir belki ahşap kanatlı

kulluğa acı tuz vuran son atlı

bir hüznün soy adıdır Pir Sultan”

Hilmi Yavuz

Anadolu ayaklanmalar tarihine baktığımızda elinde sazı, dilinde sözü, halkın mutluluğu için, “gayri çarkı tutmayan” düzene karşı inançlı, kararlı ve sevdalı bir biçimde darağacına giden bir insan yoktur sanırım Pir Sultan Abdal'dan gayri...

Kimdir Pir Sultan Abdal? Elinde sazıyla Yıldız Dağı'na dönüp halleyen, köy köy dolaşan bir sevdalı halk ozanı mı? Kendi dilince “Bu bir Rıza lokmasıdır / Yiyemezsin” diyen bir yol eri midir? Ya da 16. yüzyılda Al-i Osman ilkesinde kıtlık, baskı, zulüm ve kıyımın kol gezdiği, Nazım Hikmet'in şiirinde belirttiği gibi “Köylünün göz nurunun zeamet, alın terinin timar” olduğu, “kırık testilerin susuz” ve “su başlarında bıyık buran sipahilerin varolduğu”, Hızır Paşaların “devran” sürdüğü bir düzende yoksuldan yana tavır koyan bir halk önderi, babayiğit sesli bir devrimci midir? Neydi onu darağacına götüren aşk ve inanç? “Şah” dediği çatal kılıçlı Hz. Ali mi, yoksa “Gözleyi gözleyi gözüm dört oldu / Alim ne yatarsın günlerin geldi” diye çağırdığı “kurtarıcı” bir Ali mi? Ya da Hilmi Yavuz'un yukarıdaki şiirinde de belirttiği gibi “Bir hüznün soyadı Pir Sultan” mıdır?

Bütün bu sorulara tek tek yanıt vermek bir kaç sayfalık yazıyla olası bir iş değil. Biz Pir Sultan Abdal'ı “demirden leblebinin yendiği / ateşten gömleğin giyildiği” tarikat kapısından başlayarak taa dar ağacına varan süreç içerisindeki şiirlerini incelemek ve irdelemek istiyoruz. Sanırım, bu süreçte Pir Sultan'ı bize en iyi, yine kendi şiirleri anlatacaktır.

Halk âşıklık geleneğinde bir gelenek vardır: Bade içmek... Öyle ya, halk âşıklarımız, saz ve söz yeteneklerini hep düşünde gördüğü ak sakallı bir “Hızır”ın elinden bade içerek almıştır. İşte aynı badeden Pir Sultan Abdal da içmiş olacak ki kendisi hakkında anlatılan öykücük kısaca şöyledir:

Asıl adı Haydar'dır: Aslı Yemen'dendir, soyu da 12 İmamlara çıkar. Sivas'ın Banaz köyünde doğmuştur. Haydar 7 yaşına geldiğinde bir gün koyunları otlatmasını ister. Haydar koyunları alıp Yıldız Dağı eteklerine doğru gider. Sürüyü otlatırken yorulur. Başını bir taşa dayar ve uyuya kalır. Düşünde bir ses duyar. Bakar ki karşısında bir elinde dolu, bir elinde elma ile bir ihtiyar durmaktadır. İhtiyar doluyu uzatır önce Haydar'a ve içmesini söyler. Haydar, doluyu içer; damarlarına bir ateş yürür gibi olur bedeni. İhtiyar bu kez öteki elindeki elmayı uzatır. Haydar elmayı alırken ihtiyarın elinin içinde bir yeşil ben görür. Balkıyıp duran bir yeşil ben... O an anlar ki karşısındaki Hacı Bektaş Veli'dir. Hemen sarılıp elini öper Hünkâr'ın. Hünkâr 'Oğlum, senin adın bundan böyle Pir Sultan olsun, adın dört bir yana yayılsın, sazının üstüne saz, sözünün üstüne söz gelmesin. Ali evladın hakkını almada Tanrı yardımcın olsun. Adını ben verdim, yaşını Tanrı versin' der ve gözden kaybolur. O gece Haydar evine dönmez. Komşuları ertesi sabah Yıldız Dağı'nın eteğindeki çimenlikte kendinden geçmiş bir biçimde uyur halde bulurlar. Haydar'ın yüzü köpüğe kesmiştir. Anlarlar ki Haydar pir elinden 'dolu içmiştir. Uyandırırlar ve eline bir saz verirler. Can gözü açılan Haydar, sazı alıp çalıp söylemeye başlar.”



Pirim bana ismimi bağışladı

Deftere yazıldım bir dün içinde

On iki kapılı şehre uğradım

Yedi derya geçtim bir dün içinde

Bu şiirde de belirtildiği gibi Pir Sultan Abdal, bade içtiğini vurgulamaktadır. İlk dizede düşünde gördüğü pirin Hacı Bektaş Veli'nin kendisine ad verdiğini ve böylece âşık defterine yazıldığını belirtmektedir. “... bir dün içinde” deyişleriyle bir gün önceki düş gördüğü zamanı belirtmektedir ki bu da dize kurgusu açısından ustalığını göstermektedir. Oniki kapılı şehre uğramakla da artık diğer halk âşıkları gibi bir yol eri olduğunu, bir tarikata, bir tasavvuf düşüncesine, bu da sevgi ve hoşgörünün yoğun olduğu, ama buna kavuşmak için önünde bir çok engellerin olduğunu bildiğini göstermektedir. Şiirin tümünü incelediğimizde Pir Sultan Abdal'ın artık maddi dünyanın nimetlerini bir yana bırakmaya hazır olduğunu, bunun yerine benliğini daha sonraki dönemlerde saracak olan mistik, gizemsel ve gerçek aşka girdiği anlaşılmaktadır. Henüz tarikata “kapulan”mamıştır.

Pirin elinden bade içen Pir Sultan Abdal, gitgide benliğini bulacak, maddi aşk yerine soyut bir aşkı, sevgiyi, Hakk'ı ve Şah'ını duyacaktır sazının telinde.

Pir Sultan'ım Haydar gir yola hoş ol

Erenler yoluna döş olma duş ol

Geç dünya malından sen de derviş ol

Dünyada dervişe sultan derler

Pir Sultan Abdal, artık gerçeklerin farkına varmaya başlamıştır. Kendine yol gösterenleri, akıl verenlerin öğüdünü tutmak, bu dünyada cahil ve başıboş kalmamak için bir yol göstericiye, bir mürşide bağlanmak gerektiğini söylemektedir. Pir Sultan yavaş yavaş tarikata doğru yol almaktadır. “Cihanda serseri kalmamak için” bir tarikat eğitiminden, erkân görgüsünden geçmek gerektiğinin farkındadır. Ancak bunun sonucunda en yüce makama, sultanlıkla eşdeğer dervişliğe ulaşacaktır. Ve Pir Sultan Abdal, gerçekle yüz yüzedir. Bunu şiirinde şöyle açıklamaktadır:



Uyandım gafletten açtım gözümü

Erenler payına sürdüm yüzümü

Hakk buyurdu ben söyledim sözümü

Gizlice sırlara boyan dediler

Bir başka şiirinde ise, cahillik uykusundan uyandığını, Hakk'ı ve halkı bildiğini, kendini bulduğunu ve artık cem-cemaat içinde saygın ve önemli bir yeri olduğunu şöyle belirtir:



Uyur idik uyardılar

Diriye saydılar bizi

Koyun olduk ses anladık

Sürüye saydılar bizi

                      ...



Pir Sultan Abdal'ım şunda

Ulu divan sürer günde

O cihanda bu cihanda

Veliye saydılar bizi

 

Haydar, yani Pir Sultan köy köy dolaşmakta, cemlerde saz çalıp nefes söylemektedir. Hem benliği, hem şiirleri gittikçe olgunlaşmaktadır. Şiirlerinin her dizesinde gizil anlamlar bulunmakta. Alevilik ve Bektaşilikle ilgili eline, diline, beline, sahip olmak onun da diğer canlar gibi hiç aklından çıkarmadığı temel ilke oldu. Bu arada cemlere girip “Hak kelâmı” dinledi. Alevilik tarihini, Bektaşilik düşüncesini öğrendi, kavradı. Güzeli, çirkini, iyiyi, kötüyü, haklıyı, haksızı, zalimi, mazlumu ve binlerce çelişkiyi öğrendi. Artık can gözü açılmış, gönül gözü ile çevresine bakmaya başlamıştır. En önemlisi Haydar, artık Velilik makamına erişmiştir. Ancak o, henüz bunun fazla ayırdında değildi, ayrıca bu çileden kurtulmak için bir beklentisi de yoktu. Haydar, dergâha ve dolayısıyla halka olan hizmeti Hakk'a hizmet olarak sayıyordu.



Dergâha girişinden 7 yıl sonra Seyit Ali Sultan Dede, pirlik hırkasını Haydar'a giydirir, artık Haydar Pir Sultan Abdal'dır ve bir mürşittir. Cemlerde posta oturacak, canların sorunlarını dinleyecek, çözümler araştıracak ve nefes söyleyecek; birlik için, dirlik için, yol için, erenler, evliyalar için...

Artık Pir Sultan, canlara yol göstermekte, öğüt vermekte ve onları dostça, sevgice uyarmaktadır... Yol'un zorluğunu biliyor ve canlara şöyle sesleniyor:



Sefasına cefasına dayandım

Bu cefaya dayanmayan gelmesin

Rengine hem boyasına bayandım

Bu boyaya boyanmayan gelmesin

Rengine bayandım meyinden içtim

Nice canlar ile didâr görüştüm

Muhabbet eyleyip candan seviştim

Muhabbeti küfür sayan gelmesin

Kırklar bu meydanda gezer dediler

Evliyayı yola dizer dediler

Destini destinden üzer dediler

Nefsaniyetine uyan gelmesin

Pir Sultan Abdal, gittiği her yerde, köyde, yolda, ovada, yaylada canlara sazıyla sözüyle erkânı, yolu, töreleri öğretmekte, onları yola, birliğe çağırmaktadır.

Bildiğiniz gibi dönem 16. yüzyıldır. Pir Sultan Abdal, saz çalan bir ozan diye, herhalde dergâhın dışında olan bitenden habersiz olacak değil ya!..

O günlerde Anadolu'da kötülük kol gezmekte, zalim esen rüzgâr ölüm türküleri söylemekte, insanlar yarınlarından kuşkulu, kendilerini güvensiz hissetmenin ızdırabını çekmektedir. Yoksulun çömleği boş, varsılın ise keyfi hoş mu hoştur. Çocuklar aç, yaşlılar ilaçsızdı. Bu durumu Nazım Hikmet şöyle anlatır şiirinde:



Al Osman ülkesinde esen

Bir kısırlık çığlığı, bir ölüm türküsü rüzgâr idi,

Köylünün göz nuru zeamet

Alınteri timar idi.

Kırık testiler susuz

Su başlarında bıyık buran sipahiler var idi.

Yolcu, yollarda topraksız insanın

Ve insansız toprağın feryadını duyar idi.

Velhasıl hünkâr idi, timar idi, rüzgâr idi, ahüzar idi

Nazım'ın vurguladığı gibi Osmanlı ülkesinde bir kısırlık çığlığı esmekte, ölüm türküleri söylenmektedir. Hünkârlar iktidarlarını iyice perçinlemeye çalışmakta, köylünün göz nuru, alınteri üstüne zeametler, timarlar, haslar gelip çöreklenmekte ve bunların üstüne sipahilerle öteki yöneticiler oturmaktadır. Koskoca bir halk kitlesi yokluk, yoksulluk içinde inlemektedir. Tarlada, bahçede, yaylada, ovada çalışan emekçi, yoksul kesim, üretim ve yaratım gücü kendisinde olmasına karşın hiçbir zaman kendi ürettiği kendinin olmuyordu. Her şeyden önce bu üretim araç ve gereçlerinin gerçek sahibi olamamıştı. Bu durum karşısında çaresiz kalan ve üretici sınıf olan köylü,



Bütün malım aldın ey kanlı zalim

Şikayet ederim Hüdaya seni

demekten başka bir şey yapamıyordu. Kısaca köylüler avcının önünde geyiğe dönmüş insanlardı. Çünkü su başlarını tutan devlet, tahsildarları, asesleri ve zaptiyeleri aracılığıyla köylülerin iliklerini emiyordu. İliği emilen köylü, elinden şaştıkları bu salgından kurtulmak için çeşitli yollar arıyor ve hayıflanmaktan başka bir şey yapamıyordu:



Çıksam dağa ayısı var, kurdu var

Düze insem sıtması var, derdi var

Köye gitsem tahsildarın derdi var

Şaştım ağam bu salgının elinden

Hal ve keyfiyat böyleyken Pir Sultan Abdal ve köylülerin uğradığı baskı ve zulüm karşısında sessiz kalmıyordu. İçinde yetiştiği halkın düşüncelerini, istemlerini ve de ilençlerini çeşitli dinsel parolalarla süslüyordu.



Mehdi dedem gelse gerek

Ali divan kursa gerek

Haksızları kırsa gerek

İntikamın ala bir gün

Pir Sultan'ın işi âhtır

İntizarım güzel Şahtır

Mülkiyesi padişahtır

Mülke sahip ola bir gün

Pir Sultan Abdal'ın mücadelesine kulak verirken, O'nun içinde yaşadığı koşulların ve ortamın bir ürünü olduğunu ve kendisini biçimlendiren bir düşünce gereği her alanda Osmanlı'ya ters düştüğünü bir an için unutmamak gerekir. Ayrıca şiirlerinde geçen “Şah” ve “Mehdi” deyimlerinin, “Ali'den başlayarak haklıları haksızlardan kurtarmak için günün birinde ortaya çıkacak Mehdi'ye kadar dünyayı haksızlıktan, karanlıktan zulümden kurtaracak kurtarıcıların simgesi” olduğunu da hiç bir zaman unutmamalıyız. “Şah”, Pir Sultan Abdal'da, güzel günleri getirecek, yoksulları yoksulluktan ve Osmanlının zulmünden kurtaracak bir güçtür, bir kurtarıcıdır, güzel bir günün muştucusudur. İşte Pir Sultan Abdal, mücadelesini sürdürürken bu güce bağlanır. O, Osmanlı padişahlarını, Anadolu'yu sülük gibi emen, sömüren,yoksul halka yaşama olanağı tanımayan, yoksulun hakkını almak isteyenleri ve çıkarttığı fetvalarla Alevileri acımasızca katleden bir zorba olarak görüyordu. Olup bitenlerden Osmanlı siyasal erkini sorumlu tutuyordu.

Başka bir deyişle, Pir Sultan'ın kavgasının temelinde yeni bir toplum düzeni arayışı vardır. Onun baş düşmanları Osmanlı düzeninin siyasi gücünü elinde tutanlar, adalet dağıtıcılar, kadılar, müftüler, paşalar, valiler, en büyük din ve siyaset gücü olan Sultandır. Örneğin bunların başında kadılar ve müftüler, toplumcu halk ozanlarının olduğu gibi Pir Sultan'ın da başlıca taşlama ve yergi hedeflerinden birisi olmuştur. Çünkü, kadılar adalet dağıtmaktan uzak, üstüne üstlük haklılar kadı divanında haksız çıkmaktadır. Böylece köylünün güveneceği bir kapı gayrı kalmamıştır... Kadıların kötülüklerini, yalancılıklarını ve üç kağıtçılıklarını şöyle anlatır Pir Sultan bir şiirinde:

Koca başlı koca kadı

Sende hiç din iman var mı?

Haramı helali yedi

Sende hiç din iman var mı?

Fetva verir yalan yulan

Domuz gibi dağı dolan

Sırtına vururum palan

Senin gibi hayvan var mı?

İman eder, amel etmez

Hakk'ın buyruğuna gitmez

Kadılar yaş yere yatmaz

Hiç böyle kör şeytan var mı?

Peki bu kadıların, müftülerin yalan dolan fetvalarından, kararlarından, buna arka çıkan yöneticilerin baskısından kurtulmak için bir çare yok mudur? Mutlaka vardır. Bir kurtarıcı olacaktır. O kurtarıcı tüm kurumlarıyla bozulmuş düzeni yeniden inşa edecek ve düzeltecek, Anadolu'da ağlayan sefilleri güldürecek, ezenleri cezalandıracak, ülkeye bolluk ve huzur getirecektir...



Hep devşire gele iller

Şaha ola köle kullar

Urumda ağlayan sefiller

Şad ola güle bir gün

Çeke sancağı götüre

Şah İstanbul'a otura

Firengten yesir getire

Horasan'a sala bir gün

Devşire beyi paşayı

Zapteyle dört köşeyi

Hüsrev ede temaşayı

Ali divan kura bir gün

Ve Pir Sultan, kurtarıcı özlemini açık bir çareye dönüştürür ve şöyle seslenir:



Gözleyi gözleyi gözüm dört oldu

Ali'm ne yatarsın günlerin geldi

Korular kalmadı, kara yurt oldu

Ali'm ne yatarsın günlerin geldi

Kızılırmak bendinden boşan

Hama'dan Mardin'den Sivas'a döşen

Düldül eğerlendi Zülfikâr kuşan

Ali'm ne yatarsın günlerin geldi

Pir Sultan, kurtarıcı dediği Ali'nin Hama'dan Mardin'den Sivas'a ulaşamayacağını, gerçekte Ali'nin halkın kendi öz gücü ve inancı olduğunu biliyordu. İşte bunu bildiği için gayri zamanın gelip çattığını düşünerek:



Müminleri bir katara düzelim

Güruh güruh şu âlemi gezelim

Münkirlerin sarayını bozalım

Yıkalım bakalım nic'olsa olsun

Pir Sultan'a Hûda yardım etmez mi

Müminlerin bağında bülbül ötmez mi

Bunca yattığımız gayri yetmez mi

Kalkalım bakalım nic'olsa olsun

 

Ve bir başka çağrı



Gelin canlar bir olalım

Münkire kılıç çalalım

Yoksulun hakkın alalım

Tevekkeltü taalâllah

Pir Sultan Abdal, halkı başkaldırmaya ve hak almaya çağırır da Osmanlı'nın müftüsü durur mu? O da savaş açar Pir Sultan'a... Ve Pir Sultan'a “Şah” adını anmayı yasaklar, ananların öldürüleceğini bildirir. Pir Sultan Abdal bu; O, bu yola “cevr çekmek” için ateşten gömleği giydi ve sazını silah gibi kullanır oldu...



Fetva vermiş koca başlı kör müftü

Şah diyenin dilin keseyim deyü

Satır yaptırmış Allah'ın laneti

Ali'yi seveni keseyim deyü

Hakk'ı seven âşık geçmez mi candan

Korkarım Allah'tan korkum yok senden

Ferman almış Hızır Paşa Sultan'dan

Pir Sultan Abdal'ı asayım deyü

Pir Sultan Abdal'ı susturmak için Kör müftünün fetvası yetmez. Bir zamanlar Pir Sultan Abdal'ın dergâhında hizmet gören, dergâhta yetişen ve “eline, beline, diline kavi olacağına” ikrar getiren, daha sonra “büyük adam” (!) olma sevdasıyla İstanbul'a gitmek için pirinden destur alan ve yıllar sonra sırma işlemeli kaftan içinde İstanbul'dan vali olarak gelen Hızır Paşa'dan da ferman çıkardı. O Hızır'ı, Pir Sultan Abdal çok iyi tanımaktadır. Çünkü Hızır İstanbul'a giderken, “Hızır, İstanbul'a gidersin, Vali olursun, gelirsin beni asarsın”, diye de uyarmıştı. Ve:



Kadılar müftüler fetva yazarsa

İşte kement işte boynum asarsa

İşte hançer işte başım keserse

Dönen dönsün ben dönmezem yolumdan

Dönem, Osmanlı yönetiminin iyice azıya aldığı, halk üzerindeki baskı ve zulmünün doruk noktaya vardığı dönemdir. Osmanlı, Safevilerle toprak paylaşım savaşında halkın bir kesimini yanına çekebilmek için bir kısmını da feda etmekten kaçınmamaktadır. Halk kesimleri arasındaki inanç farklılıklarını körüklemekte, karşısındaki halk cephesinin birlik ruhunda hasar yaratmaktadır. Halka göz dağı vermek için, muhalefete önderlik edenleri de çeşitli yollarla katletmektedir.

İşte Pir Sultan Abdal, Hızır Paşa ile böyle bir ortamda karşı karşıya gelir. Hızır, Osmanlı'nın valisi olmaktan dolayı Pir Sultan Abdal'a göz dağı vermek istemektedir. O'nu yanına çağırır. Vali'nin karşısına çıkarılır. Hızır Paşa tehditler savurur, korkutarak onu yolundan çevirmek ister. Ama boşuna...

Yürü bre Hızır Paşa

Senin de çarkın kırılır

Güvendiğin padişahın

O da bir gün devrilir

Ben Musayım sen firavun

İkrarsız şeytani lain

Üçüncü ölmem bu, hain

Pir Sultan ölür, dirilir

Bu arada Pir Sultan'ın başlatmayı planladığı ayaklanma, kendi yandaş ve dostlarının bir kısmının kendisini bırakıp kaçmasıyla suya düşmüştür. Bu duruma çok hayıflanır ve dostlarına seslenir...



Hani benim ile lokma yiyenler

Başı canı dost yoluna koyanlar

Sen ölmeden ben ölürüm diyenler

Dostlar da geriye kaçtı bulunmaz

Dostları kaça dursun, Pir Sultan yoluna devam edecektir inançla. Korkusuzca... Yılmadan...



Koyun beni Hak aşkına yanayım

Dönen dönsün ben dönmezem yolumdan

Yolumdan dönüp mahrum mu kalayım

Dönen dönsün ben dönmezem yolumdan

Ve gittikçe Hızır Paşa'nın sabrı taşmaya başlar. Pir Sultan'ı manevi baskı altında tutmaktadır. Bunun için Pir Sultan'dan söylediklerinden ve yaptıklarından pişmanlık duyduğunu söylemesini, “Şah” sözünü ağzına almamasını, yoksa asılacağını bildirmektedir. Bu olup bitenler karşısında Pir Sultan Abdal, ipe biraz daha yaklaştığını hisseder. Hızır Paşa'nın suratına kırbaç gibi inen türküsünü söyler:



Hızır Paşa bizi berdar etmeden

Açılın kapılar Şah'a gidelim

Siyaset günleri gelip çatmadan

Açılın kapılar Şah'a gidelim

Gönül çıkmak ister Şah'ın köşküne

Can boyanmak ister Ali müşküne

Pirim Ali, On İki İmam aşkına

Açılın kapılar Şah'a gidelim

Allahı seversen katip böyle yaz

Dünü gün ola Şah'a eylerim niyaz

Umarım yıkılsın şu kanlı Sivas

Katip ahvalimi Şah'a böyle yaz

Dost elinden dolu içmiş deliyim

Üstü kan köpüklü kan seliyim

Ben bir yol oğluyum, yol sefiliyim

Ben de bu yayladan Şah'a giderim

Pir Sultan Abdalın gözü yollardadır. “Gözleyi gözleyi gözüm dört oldu” dediği kurtarıcı bir türlü gelmez, kendisi de gidemez, önünde birçok engeller vardır. Zalim Paşa elinden ölmeyi kabullenmez bir türlü.



Pir Sultan'ım yaratıldım kul diye

Zalim Paşa elinden mi öl diye

Dostum beni ısmarlamış gel diye

Geleceğim ama yol bozuk

Bize de Banaz'da Pir Sultan derler

Bizi de kem kişi bellemesinler

Paşa kademine tembih eylesin

Kolum çekip elim bağlamasınlar

Hüseyin Gazi Sultan binsin atına

Dayanılmaz çarh-ı felek zatına

Bizden selam söylen ev külfetine

Çıkıp ele karşı ağlamasınlar

Keçibulan'da, darağacının önündedir. Asılmadan önce Pir Sultan'ın oraya gelenler tarafından taşlatılması istenir. Herkes taş atar. Atanların arasında musahibi Ali Baba da vardır. O da gül atar... Pir Sultan Abdal'ın yüreği zedelenir bu gülden.. Ve Ali Baba'ya döner... Söyler:



Pir Sultan Abdal'ım can göğe ağmaz

Hak'tan emir olmazsa irahmet yağmaz

Şu ellerin taşı hiç bana değmez

İlle dostun gülü yaralar beni

Pir Sultan Abdal, adaletin terazisinin tam ve doğru kullanılmadığı bir sorgulamadan geçmeden asılmak istenmesi, Pir Sultan Abdal'ın ister istemez “Davasını” öte dünyaya bırakmasına neden olur... Çünkü bu dünyada ne kadılara, müftülere ne de Hızırlara güvenmiştir... Kendi talibi yol eri Hızır böyle olduktan sonra gayri kime güvenebilir ki...



Ben de şu dünyaya geldim giderim

Kalsın benim davam divana kalsın

Muhammed Alidir benim vekilim

Kalsın benim davam divana kalsın

Pir Sultan Abdal'ın sazla başlayan kavgalı başkaldırısı, yaşamı, darağacı ile sonuçlanır. Geriye acıyla yoğrulmuş bir şiir evreni kalır. Resmi tarih onu her ne kadar “Kızılbaş, asi” diye gösterse de, yandaşları yalnız bırakmaz Osmanlı'nın eline. Pir Sultan Abdal'ı besleyerek, yaşatarak alıp getirirler bugüne...

Bugün mü?... Yıl 1993... Yer Sivas... 400 yıl önce Pir Sultan Abdalı asan düşünce bugün aynı yerde nice Pir Sultan Abdalları yakıyor. Değişen ne ki?... Ama bu inanç, düşünce ve şiir kervanı düştü bir kez yola... Menzile ulaşmaya..

An gelir şimşek yalar

masmavi dehşetiyle siyaset meydanını

direkler çatırdar yalnızlıktan

sehpada Pir Sultan ölür

Atilla İlhan

---------------------------------------------------------------------------



Kaynakça

  • Battal Pehlivan: Pir Sultan Abdal. Alev Yayınları, İstanbul 1993.

  • Mehmet Bayrak: Pir Sultan Abdal. Yorum Yayınları, Ankara 1986.

  • Atilla Özkırımlı: Toplumsal Bir Başkaldırının İdeolojisi, Alevilik-Bektaşilik. Cem Yayınevi, İstanbul 1990.


Yüklə 80,7 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə