T. C. Ankara üNİversitesi EĞİTİm biLİmleri enstiTÜSÜ



Yüklə 115,16 Kb.
tarix06.09.2018
ölçüsü115,16 Kb.





T.C.

ANKARA ÜNİVERSİTESİ

EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

EĞİTİM YÖNETİMİ TEFTİŞİ EKONOMİSİ VE PLANLAMASI

TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

EĞİTİM TARİHİMİZDE BİR REFORM

“KÖY ENSTİTÜLERİ”


DERS ÖDEVİ
EĞİTİMDE REFORM

Yrd. Doç. Dr. H.Hüseyin AKSOY
Hazırlayan:

Tülay ERGÜL

02630102

Ankara

Ocak, 2004


İÇİNDEKİLER

Sayfa

I. KÖY ENSTİTÜLERİNİN KURULUŞ AMACI................................................1


II. ENSTİTÜLERİN KURUCULARI..................................................................4

  1. Enstitülerin Temelini Atan Bakan: Saffet Arıkan.............................4

  2. Hasan-Ali Yücel Dönemi....................................................................5

  3. İsmail Hakkı Tonguç “Tonguç Baba”................................................6



III. ENSTİTÜLERİN KURULUŞU VE GELİŞİMİ..............................................8




IV. KÖY ENSTİTÜLERİNİN ÖZELLİKLERİ....................................................9




V. Köy Enstitülerinde Uygulanan Eğitimin Özellikleri.....10




VI. ENSTİTÜLERİN EĞİTİM İLKELERİ.......................................11




VII. KÖY ENSTİTÜLERİNDE UYGULANAN EĞİTİM

VE ÖĞRETİM POLİTİKALARI..............................................................12



VIII. ENSTİTÜLERİN KURULUŞ YERLERİ..................................................13
IX. YÜKSEK KÖY ENSTİTÜSÜ....................................................................15
X. ENSTİTÜLERİN FİNANSMANI NASIL SAĞLANIYORDU?....................16
XI. KÖY ENSTİTÜLERİNİN KAPATILMASI.................................................17
XII. KÖY ENSTİTÜLERİNE NEDEN KARŞI ÇIKILDI?.................................18
XIII. KÖY ENSTİTÜSÜ UYGULAMASININ SONUÇLARI............................20
XIV. BUGÜNKÜ EĞİTİM DÜZEYİ İLE KÖY ENSTİTÜSÜ 

EĞİTİMİNİN  KARŞILAŞTIRILMASI......................................................21
XV. KÖY ENSTİTÜLERİ KAPATILMASAYDI..............................................23
EKLER

EK-1: T.C. Maarif Vekilliği Köy Enstitüsü Diploması................................26

EK-2: T.C. M.E.B. Yüksek Köy Enstitüsü Diploması.................................27

I. KÖY ENSTİTÜLERİNİN KURULUŞ AMACI

Cumhuriyet kurulduğunda halkın yüzde sekseni köylerde yaşıyor ve ilkel bir tarımla yaşamını sürdürmeye çalışıyordu. Tarıma elverişli toprakların birçoğu işlenemiyor, kullanılanların da bir bölümü ağaların ellerinde bulunuyordu. Köylülerin yüzde seksen beşi okuma yazma bile bilmiyordu. Kişi başına yıllık gelir ortalaması 150 dolardı. Yeni devletin temel sorunu halkın çoğunluğunu bu yoksulluk ve bilgisizlikten kurtararak gerçek cumhuriyet vatandaşları yapmaktı. Cumhuriyetin temelleri ancak böyle sağlamlaşacaktı. Ama 1935'e gelindiğinde bile, bu bir türlü başarılamamıştı. Atatürkçü bir yazarımız, köyden kente göç ve gecekondulaşma konularında 6o'lı yıllarda şöyle yazıyordu: "...Kurtuluş Savaşı'nı onlar vermişlerdi. Sonra haklarını ve hayatlarını bir devrim yönetimine emanet edip, köylerine döndüler. Devrim gelecekti: Toprak düzeniyle, iş düzeniyle, eğitim düzeniyle, adalet düzeniyle. Beklediler beklediler. Gelmedi. Gelmeyince onlar geldiler..." (Kansu, 1966, aktaran: Tonguç,2001).



Yeni kurulan ve halka dayanması gereken cumhuriyetin yaşayabilmesi halk çoğunluğunu oluşturan ancak Osmanlı zamanından beri her bakımdan ihmal edilmiş olan köylünün kalkındırılmasına ve refah içinde yaşatılmasına bağlıydı. Kısacası köylünün devlete temel yapılmasına bağlıydı. Cumhuriyetin kurucusu Mustafa Kemal, köylü meselesini bütün çarpıcılığıyla şu sözleriyle halkına anlatıyordu; "Yedi asırdan beri cihanın dört köşesine sevk ederek kanlarını akıttığımız, kemiklerini yabancı topraklarda bıraktığımız ve yedi asırdan beri emeklerini ellerinden alıp israf ettiğimiz ve buna mukabil daima 'tahkir, terzil ile mukabele ettiğimiz ve bunca fedakarlıklarına, ihsanlarına karşı nankörlük ve cebbarlıkla uşak seviyesine indirmek istediğimiz bu asil sahibin huzurunda bugün saygıyla hakiki vaziyetimizi alalım".
Cumhuriyet Hükümetleri ve onların temel aldıkları CHP konuya köklü bir çözüm buldular. Çözümün adı "Köy Enstitüleri" idi. Köyleri okula kavuşturmak, cehaletin yerine aydınlamanın gücünü egemen kılmak, köyde eğitimi, köyün bünyesine uygun hale getirme projesinin, iddiasının adıydı Köy Enstitüleri. Ülkenin genel yapısı da ele alındığında genç nüfusunu uzun süren savaşlarda yitirmiş olan Cumhuriyet Yönetimi her şeye sıfırdan başlamak zorundaydı. Bu uğurda hiçbir fedakarlıktan kaçınılmamalıydı. Cumhuriyetin sağlam temeller üzerinde yükselebilmesinin ana dayanağını oluşturan eğitim göz ardı edilemezdi ve edilmedi öncelikle 1935 yılından itibaren büyük bir eğitim hamlesi başlatıldı daha sonra Enstitülerin temel politikaları belirlendi. Buna göre;
1) Nüfusları az olan küçük köyler için orduda onbaşı, çavuş olmuş okur yazar köylüleri kısa müddetli kurslara tabii tutarak kendi köylerinde bilgisizlikle savaş için eğitmen olarak yetiştirmek.
2) Nüfusları 40'dan fazla öğrenci çıkarmaya elverişli köyler için de köyde ilkokulu bitirmiş köylü çocuklarından, bu tip köylere yetecek kadar öğretmen yetiştirmek.
3) Kısa zamanda ve çok sayıda yetiştirilecek bu eğitmen ve öğretmenlere, bareme derecesine göre maaş vermeye mali durumu müsait olmadığı ve hazır maaşın öğretmenin köylerde, bağ, bahçe kurmak, hayvan besleyerek devamlı olarak kalmasına yaramadığı tecrübe ile anlaşıldığı için bunların bir nevi sermaye vazifesini görecek ücret vermek; köylerde ev yaptırmak, arazi tahsis etmek; cins tohum dağıtmak, ziraat aletleriyle koşum ve gelir hayvanları sağlayarak onları tıpkı köylüler gibi müstahsil insanlar haline getirmek, yardım sandıkları kurarak gerek çalışırken, gerek çalışamayacak duruma geldiklerinde sıkıntıya düşmelerini engellemek. Böylece köye kök salabilecek diri öğretmenlere kavuşmak.
4) Sekiz ila on beş köyden birer bölge teşkil ederek her bölgeye tecrübeli öğretmenlerden birer gezici başöğretmen, 8-10 gezici başöğretmen bölgesini içine alan büyük bölgelere de birer ilköğretim müfettişi tayin ederek köylerde ilköğretimi denetleme ve yönetme işini sağlam esaslara dayamak.
5) Köylerde çalışacak eğitmen ve öğretmenlere ilgili bakanlıklardan köy kalkınmasını gerçekleştirmeye yönelik vasıta ve yardımlar sağlamak, ziraat aletleri, cins tohum ve fidan, dokuma tezgahı, ecza dolabı, iş araçları gibi.

Bu politikalar o zaman bütün ilerici aydınların desteklediği, ütopik olmayan ve köylüyü kurtaracak olan politikalardı. Oy hevesinden uzak, kalkınmaya yönelik, ilerici aydınlanmanın köklü olarak yerleşmesini sağlayacak adımlardı. Öyle ki, bütün milletin mutluluğunu Mustafa Kemal gibi köylünün kalkınmasında bulan İnönü şöyle diyordu: "Önümüzdeki senelerde nüfusumuzun çoğunu teşkil eden köylümüzün, gerek tahsil, gerek geçim hususunda seviyesini yükseltmeyi başlıca hedef tutacağız. Bu hususta elde edeceğimiz neticeler çok önem ve kıymet veriyoruz. Kati olarak inanıyoruz ki, köylümüzün tahsilini ve maişetini daha yüksek bir dereceye vardırdığımız gün, milletimizin her sahada kudreti, bugün güç tasavvur olunacak kadar yüksek ve heybetli olacaktır" (Görür, 2003).

Hazırlıkları 1935’te başlatılıp 1937’de denemesine girişilen ve 1940’ta yasallaşan Köy Enstitüsü sistemi; Cumhuriyet aydınlanmasının eğitim alanındaki en özgün ve en çok ses getiren bir uygulamasıdır. 17 nisan 1940’ta kabul edilen, 3803 sayılı Köy Enstitüleri Kanunu’na göre “Köy öğretmeni ve köye yarayan diğer meslek erbabını yetiştirmek üzere, ziraat işlerine elverişli arazisi bulunan yerlerde Maarif Vekilliğince [MEB’ce] köy enstitüleri açılır.” (m.1) Bu yasa hükmüne göre enstitülerin görevi sadece köy öğretmeni yetiştirmekle sınırlı olmayıp öğretmenle birlikte sağlık görevlileri, teknisyenler ve diğer meslek elemanları yetiştirmektir.

Yasanın yaptığı bu yalın tanımın gerisinde Köy Enstitülerinin kuruluşuna temel olan çok önemli gerekçeler bulunmaktadır. 1935 yılına gelindiğinde ülke nüfusunun yüzde 80’inin yaşadığı köylerde okul sayısı yok denilecek kadar azdır. Bu okullara kentlerden bulunup gönderilen az sayıda öğretmen de köylerde tutunamamakta ve başarılı olamamaktadır. Köy insanının eğitim gereksinmesi sadece okur yazarlıkla sınırlı değildir; bulaşıcı hastalıklarla savaşamamakta; üretimini ilkel yöntemlerle yapmaktadır. Kurtuluş Savaşı’nın ağır yükünü çeken köylüler henüz demokrasiyi yaşatacak cumhuriyet yurttaşı niteliğine kavuşamamıştır. Kısacası köylüler, uygar toplumun tüm nimetlerinden yoksundurlar.

Asıl önemlisi, 1930-40’larda köye hizmet götürmek çok zordur. Cumhuriyetle birlikte girişilen köye hizmet çabaları; ya köylünün beklentilerine uymadığı ya da becerilemediği için yarım kalmıştır. Başarı için köylünün dilinden anlayan yeni bir aydın tipine gereksinme vardır. Bu da köylünün kendi içinden çıkarılabilecektir. İşin bu “püf” noktasını ilk yakalayan ve kendisi de bir köylü çocuğu olan büyük eğitimcimiz İsmail Hakkı Tonguç’ tur (Altunya, 2002).

II. ENSTİTÜLERİN KURUCULARI


Köy Enstitülerinin temeli Atatürk' ün Cumhurbaşkanlığı döneminde onun son Milli Eğitim Bakanı Saffet Arıkan' ın yönetiminde atıldı, ilkeleri, yöntemleri saptandı. Arıkan nitelikleriyle bu göreve çok uygun bir kişiydi, tipik bir Mustafa Kemal' ce seçimdi.

Köy Enstitülerinin kuruluşunda bir Atatürk - Arıkan ekseninden söz etmek yanlış olmaz. Yeni dönemdeki İnönü - Yücel ekseninde de Köy Enstitüleri atılımı gelişecek, genişleyecek, yaygınlaşacaktı.

  1. Enstitülerin Temelini Atan Bakan: Saffet Arıkan

Arıkan, belli bir amaçla, doğrudan doğruya Atatürk tarafından 10 Haziran 1935' de Bakanlığa getirilmişti. Konu, Mustafa Kemal' in çok önem verdiği, Devletin geleceği için yaşamsal saydığı ilköğretim sorunuydu. Atatürk bu gibi durumlarda uyguladığı kendine özgü bir yöntemi; meslekten olmayan güvendiği kişileri işbaşına getirmeyi bir kez daha gerçekleştirerek, bir askeri Eğitim Bakanı yapmıştı.Atatürk' ün son Kültür (Milli Eğitim) Bakanı Saffet Arıkan 27 Kasım 1947' de yaşamını yitirmiştir.

KIRBY' e göre Arıkan' ın göreve getirilmesindeki etkenler şunlar olmalıydı:


1. Arıkan Bakanlığı siyasal açıdan atlama tahtası yapmayacak bir kişiydi.
2. Bakanlıktaki hiziplerin ve politikacıların etkisine giremeyecek bir kişiydi.
3. Eğitimde kişisel görüşleri olduğu gibi bir savı yoktu.
4. Önerileri dinlemesini, karar alıp hızla uygulamaya geçmesini, işi yürütecekleri denetlemesini, çalıştırmasını bilen bir kişiydi.
5. Köycülük, Anadoluculuk, Irkçılık gibi ideolojileri Bakanlıktan uzak tutacak bir otoriteydi (Tonguç, 2002).

Arıkan’ın 28 Aralık 1938’e kadar süren kültür bakanlığı başarılarla doludur. Bunlar:



      • İsmail Hakkı Tonguç’ u ilköğretim genel müdürü yaparak başarı yolundaki adımını atmıştır.

  • Yardımcılarıyla birlikte bir durum saptaması yapmışlar ve hazırlanan raporları değerlendirmişlerdir.

  • “Eğitmen deneyi” başlı başına büyük bir eğitim başarısı olmuştur.

  • Bu dönemde okul binası yapımında önemli çalışmalar yapılmıştır. Görev alan her öğretmen, köyde okul yoksa okul yapımına öncülük yapmış ve imece yoluyla binlerce köy okula kavuşmuştur.

Saffet Arıkan’ın başarılı çalışmaları sürerken Atatürk’ün ölüm haberi gelmiştir. Bu habere çok üzülen Arıkan bakanlıktan ayrılmıştır.

  1. Hasan-Ali Yücel Dönemi

Atatürk’ün ölümünden sonra İsmet İnönü Cumhurbaşkanı olmuştur. Başlayan yeni dönemde Hasan-Ali Yücel Milli Eğitim Bakanlığı’na atanmıştır. 1897’de İstanbul’da doğan Yücel, Edebiyat fakültesi felsefe bölümünü bitirmiş; İzmir Öğretmen Okulu’nda, İstanbul Kuleli Askeri Lisesi’nde, Erkek Lisesi’nde, Galatasaray Lisesi’nde edebiyat ve felsefe öğretmenliği yapmıştır.1926-1932 arasında bakanlık müfettişliği ile yurt dışı öğrenci müfettişliği yapmıştır. 1933’de Gazi Eğitim Enstitüsü Müdürlüğü, 1933-1934’te Orta Öğretim Genel Müdürlüğü yapmıştır. 28 Aralık 1938’de bakanlığa atanan Yücel’in bu görevi 1946’ya kadar sürmüştür. Bakanlık dönemi devrim niteliğinde olağanüstü başarılarla doludur:

1. Kadrosunu geliştirip genişletmiş, ayrılmak isteyen İsmail Hakkı Tonguç’u İlköğretim Genel Müdürlüğüne atamıştır. İyi bildiği örgütü, çeşitli gezilerle daha iyi tanımıştır. Önce yayın kongresini, ardından da ilk “Milli Eğitim Şurası”nı toplamış, yayın ve eğitim sorunlarını saptamıştır.

2. Eğitmen yetiştirmeye yönelik atılımları genişleterek sürdürmüş, bu çalışmalara hız vermiştir.

  1. 17 Nisan 1940 tarihinde Köy Enstitüleri Yasası’nı çıkararak 1948’e kadar 21 köy enstitüsünün ve yüksek köy enstitüsünün kuruluşuna öncülük etmiştir.

  2. İsmail Hakkı Tonguç’la el ele vererek ilköğretim seferberliğini başlatmıştır. 1946’dan sonraki engellemelerle karşılaşılmasaydı, 1955’e kadar ülkemizin öğretmen gereksinimi karşılanacaktı.

İkinci Dünya Savaşı’nda ve sonrasında başlatılan karalamalar sonunda köy enstitülerinin programları değiştirilmiş, Yücel’in etkinlikleri engellenmiştir. 5 Ağustos 1946’da bakanlıktan ayrılan H.Ali Yücel, 1950 yılında siyasal yaşamı bırakmış, 1961’de de aramızdan ayrılmıştır. H.Ali Yücel,eğitim tarihimizde gelmiş geçmiş en büyük milli eğitim bakanı olarak gerçek yerini almıştır.

1946’ da H.Ali Yücel’in bakanlıktan ayrılmasıyla yerine Reşat Şemsettin Sirer getirilmiştir. R. Şemsettin Sirer’in bakanlığıyla köy enstitüleri biçim değiştirmiş, 1951’de başlayan Demokrat Parti dönemiyle bir deneme-sınama karmaşası başlamıştır. Dinsel etkiler artmış, laiklik karşıtı görüşlere sürekli ödün verilmiştir. Bu dönemde demokrasi adına verilen ilk kurban Köy Enstitüleri olmuştur (Bayram, 1999)



C. İsmail Hakkı Tonguç “Tonguç Baba”

Büyük güçlüklerle öğrenim olanağı bulan Tonguç, Köy Enstitüsü Sisteminin hem kuramcısı, hem de kurucusudur.

Tonguç’a göre “köylüye birşey öğretebilmek için, ondan birçok şey öğrenmeli”ydik (1938). Şöyle diyor:

“Kanımızı ve iliklerimizi isteyerek köyün içine akıtmadıkça, kırk bin köyün kenarına münevver insanın mezar taşı dikilmedikçe, bu köyün sırlarını anlayamayız. Köy[lüy]ü anlayabilmek, ... duyabilmek için onunla kucak kucağa, nefes nefese gelmek lâzımdır. Onun içtiği suyu içmek, yediği bulguru yemek, yaktığı tezeğin ifade ettiği sırları sezebilmek ve yaptığı işleri yapabilmek gerekir. Bizim köyün ne olduğunu evvelâ büyük âlimler, artistler değil kahramanlar anlayacaklar, sonra âlimlere ve sanatkârlara anlatacaklardır. Türk köyü, daha belki yirmi beş yıl âlim değil, kahraman isteyecektir. Bataklığı kurutmak, sıtmalıya kinin rejimi yaptırmak, trahomlunun gözüne ilâç damlatmak, okul binasını yapmak, yaralının yarasını sarmak, gebeye çocuğunu doğurtmak, pulluğun nasıl kullanılacağını veya tamir edileceğini öğretmek, bozuk köprüyü yapmak, ıslah edilmiş tohumu tarlaya saçmak, fidan dikerek onu büyütmek ve step köylüsünün ‘dal’ diye adlandırdığı ağacı hakikaten ağaç hâline getirmek; ulemanın işi değil, kahraman teknisyenler ordusunun işidir... O [köylü] bu kahramanları içinden yetiştirmeğe mahkûm. Bütün felâketlere katlanarak, ıstırabı zehir yutar gibi yutarak çalışan ve başlarının üstünde şereflerle örülü birer taç taşıyan bu kahramanlar köyü dile getirecekler[dir]... O zaman yeni sesler duyacağız. Bu seslerden ürkmeden onları dinlemek lâzımdır. Köyden yeni renk ve seda getirenleri saygı ile karşılamak gerekir. Hakiki köyü ve memleketi o zaman anlayacağız...”

Yine Tonguç’a göre:

“Köy meselesi bazılarının zannettikleri gibi, mihaniki surette ‘köy kalkınması’ değil, manalı ve şuurlu bir şekilde ‘köyün içten canlandırılması’dır. Köylü insanı öylesine canlandırılmalı ve şuurlandırılmalı ki, onu hiçbir kuvvet yalnız kendi hesabına ve insafsızca istismar edemesin. Ona esir ve uşak muamelesi yapamasın. Köylüler, şuursuz ve bedava çalışan birer iş hayvanı haline gelmesinler. Onlar da her vatandaş gibi her zaman haklarına kavuşabilsinler. Köy meselesi, köyde eğitim problemleri de içinde olmak üzere bu demektir.” (1939)

Görüldüğü gibi, kimi iddiaların aksine Tonguç, iş başına, yeterli kuramsal bilgi donanımına ve siyasal bilince sahip olarak gelmiştir.

Tonguç, köylünün kurtuluşunu, onun kendi gücünde görmektedir:

“Köylüyü, köyden başlayarak, ta Kamutay’a (TBMM’ye) varıncaya kadar, devletin bütün şubelerinin idaresine, onda bugünkü vasıflarından başka bir şart aramaksızın iştirak ettirmek, bu suretle devlet işlerini, realiteden kuvvet alan elemanlarla besleyerek memleketin hakikî bünyesine uygun bir şekle getirmek... Köylü vatandaşlarda... cumhuriyet vatandaşlığı şuurunu, aksiyon haline gelebilecek şekilde uyandırmak... lâzımdır” (Altunya,2002).


  1. ENSTİTÜLERİN KURULUŞU VE GELİŞİMİ

O zaman dönemin tek partisi [devlet partisi] olan Cumhuriyet Halk Partisi, 1935’te topladığı Büyük Kurultay’ında, devlet eliyle başlatılan “plânlı endüstrileşme” hareketine koşut bir “plânlı” olarak “köyü kalkındırma” hareketi başlatma kararı da aldı. yeni bakan Arıkan, eğitimcilere (özellikle Cevat Dursunoğlu’na) danışarak Tonguç’u İlköğretim Genel Müdürlüğüne getirdi. Tonguç, önce ciddî bir köy incelemesi yaptı; rakamları ve eski yapılanları değerlendirdi; 20 yıllık bir plân taslağı hazırladı. Bu plâna göre 1954 yılında öğretmen, koruyucu sağlık hizmeti, tarım teknisyeni ulaşmamış köy kalmayacaktı. Bunu başarmak hiç de kolay değildi. Herşeyden önce, açılacak enstitülere okur-yazar köy çocuğu/öğrenci bulmak büyük bir sorundu.

Tonguç, klâsik eğitimcilerin direnişlerine karşın, ilk olarak, askerliğini yapmış okur-yazar gençlerden seçtiği bir grubu “Eğitmen” sanıyla köylerde “geçici öğretmen” olarak görevlendirmek üzere, 1936 yılında Eskişehir’in Çifteler Çiftliği’nde dört aylık bir kurs açtı. Ankara köylerinde görevlendirilen ilk 84 eğitmen başarılıydı. Eğitmen kursları ülkenin başka yerlerinde de açılarak çoğaltıldı. Eğitmen adayları, açılacak Köy Enstitülerinin ilk binalarını da yapmışlardı. Kendi köylerine giden eğitmenler, topladıkları çocukları üç yıl okutup mezun ederek yenilerini alıyorlardı. Eğitmenleri “gezici başöğretmenler” iş başında da yetiştiriyorlardı. Eğitmenler ayrıca, köyde çıkan sağlık sorunlarını kaymakamlığa iletmek ve köylüye modern tarım tekniklerini öğretmek, akşam okulları ile yetişkinlere de okuma-yazma, hesap ve yurttaşlık öğretmekle de yükümlüydüler.



İkinci bir önemli adım olarak, 1937-38 öğretim yılında Eskişehir/Çifteler ve İzmir/Kızılçullu’da, “deneme” olarak iki “Köy Öğretmen Okulu” açıldı. 1940’a kadar açılan bu tip 4 okul, yasa çıkınca “Köy Enstitüsü” adını aldı ve değişik bölgelerde yeni Köy Enstitüleri açıldı. Enstitüsü sayısı 1945’te 20’ye, 1948’de 21’e çıkarıldı. Enstitüler, bölge esasına göre kurulmuştu. Her Enstitünün sorumlu olduğu 3-4 il vardı. Enstitüler, bu illerin köylerinde eğitmenlerin yetiştirdiği öğrencilerden seçerek öğrenci alıyor, bunlar enstitülerde ilkokulu tamamlayarak Enstitü öğrencisi oluyorlardı. Enstitü öğrencileri, üçüncü sınıftan sonra “öğretmenlik” ve “sağlık” kollarına ayrılıyordu. “Köy Sağlık Memuru” ve “Köy Ebesi” yetiştiren Sağlık Kollarının öğrencisi daha azdı. Enstitü girişimi evrimini tamamlayamadığı için öğretmenlik ve sağlık bölümünden başka bölüm açılamadı (Altunya,2002).

  1. KÖY ENSTİTÜLERİNİN ÖZELLİKLERİ

Bu kurumların kendi bünyelerinden gelme başlıca özellikleri şunlardır;
1) Enstitüler modern bir köy gibi kurulmuştur. Eskiden kalma binalardan faydalanan bir iki enstitü istisna edilecek olursa diğerlerinin projeleri her şeyi tamam, ideal bir köy örneğindedir. Öğrenciler bu kurumlarda temiz ve güzel yolları, elektriği, bağ ve bahçeleri, korulukları, oyun ve spor alanları, posta ve telefon tesisleri, radyosu, sinema ve tiyatrosu, yüzme havuzu bulunan; rasyonel esaslara göre iş görülen bir köyde cereyan eden hayatı yaşayarak öğrenirlerdi.
2) Enstitülerde çalışan öğretmenler, memurlar, usta öğrenciler kendileri için yapılan evlerde ailelerine mensup kimselerle beraber otururlardı. Örencilerle beraber enstitü mensuplarının sayısı 800-1.200 arasındadır. Kısacası her enstitü nüfusu oldukça kalabalık bir köy demektir. Bu topluluğun kendine mahsus çeşitli ihtiyaçları, istekleri ve ihtirasları vardır. Topluluk kendine özgü bir hava yaratır.
3) Köylerin içine veya kenarına kurulmuş enstitüler, bitişik bulundukları köyle mukadderat birliğine katılan kurumlardır. Köylünün başına gelen bir felaketin acılarını enstitü mensupları onlarla beraber hisseder, dert ortağı olurlar, köyün sevincine onlar da katılırlardı.
4) Enstitüler, 4274 sayılı kanunun hükümlerine göre hem mezunlarına, hem de köylülere ellerindeki bütün vasıtalarla yardım etmeye mecburlardı. Bu görevi layıkıyla yapabilmeleri için ellerinde çeşitli ve bol vasıtalar bulundurmak zorundaydılar.
5) Köy Enstitüleri hayattan uzaklaşan, gerçek hayata arkalarını çevirerek, kendi içlerine kapanarak manastır yaşayışı gibi bir hayata sahne olan kurumlar değildirler. Onlar gerçekle her fırsatta temas eden, onun icaplarına göre tedbir alarak ileri ve medeni bir yaşayışa çığır açmaya çalışan, öğrencilerine de bunun yollarını öğreten kurumlardır .

  1. Köy Enstitülerinde Uygulanan Eğitimin Özellikleri

1953 yılına kadar Köy Enstitülerinin öğretim süresi ilkokul üzerine 5 yıldır. Öğrencilere yazları en çok 45 gün izin verilirdi. 1946’ya kadar uygulanan Enstitü programlarında öğretmenlik bölümünün haftalık ders yükü 44 saattir. Bunun yarısı genel kültür ve meslek derslerine, dörtte biri iş ve dörtte biri de tarım etkinliklerine ayrılıyordu. Her “Enstitülü”nün öğretmenlik diplomasında bir “İş” (demircilik, yapıcılık, ev işleri gibi), bir de “Tarım” (meyvecilik, kümes hayvancılığı gibi)“ek” branş olarak belirtiliyordu.

Enstitülerde tarım ve iş derslerinin içeriği, o yörede geçerli tarım türü ve zanaatlara göre, ilgili enstitü öğretmenler kurulunca belirlenirdi. Bu ders ve etkinlikler mevsimlere göre düzenlenir, enstitünün tüm işleri öğretmen ve usta öğreticilerin rehberliğinde öğrenciler tarafından yapılırdı. Yeni kurulan enstitülere, önce kurulanlar tarafından “yardım ekipleri” gönderilirdi. Böylece dayanışma, kültürel etkileşim, gezi-gözlem gibi olanaklar sağlanırdı. Tüm etkinliklerde köy yaşamıyla bağlantı kurulur, köyde modern yaşamın kurulmasında işe yarayacak bilgi ve beceriler kazandırılırdı.

Köy Enstitüsü programı, çok yönlü eğitimi benimsemişti. Genel kültür ve beceriler yanında edebiyat, resim, müzik ve spor gibi etkinlikler, her öğrencinin doğal hakkı sayılıyordu. Her sabah güne cimnastik ya da halk oyunları ile başlanırdı. Eğitim yaşamının tümüne sanat, hareket ve yaratıcılık egemendi. Her öğrencinin bir müzik aleti (genellikle mandolin) çalması zorunlu idi. Halk kültürünün tüm malzemesi enstitülere taşınıp işleniyordu.

Enstitülerde her hafta bir eğlenti düzenlenir, bu etkinliğe yönetici ve öğretmenler de katılırdı. Bu eğlenti programları piyes, müzik, gösteri, halk oyunu, orta oyunu vb. etkinliklerden oluşurdu. Bu etkinlikleri, çevredeki köylüler ve öğrenci velilerinden konuk olanlar da izlerlerdi.

Köy Enstitülerinde uygulanan eğitim ve öğretim yöntemi, “öğrenciyi merkeze” koymuş ve onun etkin kılınmasını temel almıştı. Ekip çalışmaları ve bireysel etkinlikler, öğrenci kişiliğinin geliştirilmesi açısından vazgeçilmez koşuldu. Tonguç’un geliştirdiği ve Köy Enstitüsü Sistemi’nde benimsenen “İş Okulu” anlayışı, el becerileri ile sınırlı bir yaklaşım olmayıp öğrenciyi etkin ve yaratıcı kılacak tüm etkinlikleri kapsardı. Serbest okuma, müzik, beden eğitimi vb. çalışmalar da iş okulunun unsurlarıydı. Bu sistem, kuramsal bilgi ile uygulamayı iç içe yürütüyordu. Enstitülerde, bulunabilen teknolojinin yoğun olarak kullanılması esastı.

VI. ENSTİTÜLERİN EĞİTİM İLKELERİ

Enstitülerde öğrenciler kendi işlerini kendileri görürler onların şahsi hizmetleri için hizmetliler çalıştırılmazdı. Kuruma ait bütün işler nöbetçi öğretmen ve öğrenciler tarafından görülür ve yürütülürdü.


Bu işleri ve işe katılan kümeleri idare etmek üzere çocuklar kendi aralarında temsilciler seçerlerdi. Hafta sonları bütün öğrenciler bir araya toplanarak nöbetle iş görenlerin, temsilcilerin yaptıkları işlerin başarı ile yapılıp yapılmadığını konuşurlardı.
Enstitülerde yetişen çocuklar 1945 yılından sonra şu bakımlardan yılda dört defa yoklanırlardı:
1) Öğrencinin verilen işlere karşı ilgisi,
2) Üzerine aldığı işe bağlılığı,
3) Kendiliğinden iş görme ve yaratma gücü,
4) Alet ve eşya bakımı,
5) Tertip, düzen ve güzellik sevgisi,
6) Yeniliği ve ileriliği benimsemesi,
7) Kız ve erkek arkadaşlarına davranışı, geçimliliği,
8) Cesareti, engellerden yılmamazlığı,
9) Özgeciliği,
10) Temizlik durumu ve vücuduna bakımı.

Çocukları ders bakımından her ay, karakter bakımından yılda dört defa yoklayarak sonuçlarını günü gününe onlara duyurmak usulü izlendiği için enstitü öğrencileri menfi durumlarını düzeltmek öğretmenler de harcadıkları emeğin verimini hesaplayabilmek imkanına sahip oluyorlardı.



VII. KÖY ENSTİTÜLERİNDE UYGULANAN EĞİTİM VE ÖĞRETİM POLİTİKALARI

Enstitülerin temel taşını modern pedagojinin ortaya koyduğu yaratıcı iş teşkil eder. Enstitüler, öğretmenlerle öğrencilerin alın teriyle kurulmuşlardır. Derslerin çoğu iş başında ve içinde; inşaat alanında, tarlada, bahçede, ağaç gölgesinde; taş ve ya kireç ocağında, tuğla harmanında verilirdi. Yapıcılık ve yaratıcılık her şeyin başında, ön planda yer alırdı; barınmak için gereken binaları ve tesisat eşyasını hazırlamak ihtiyacı, eğitim ve öğretimle ilgili bütün çalışmalara yön tayin ederdi. Ayrıca bu enstitülere gelen öğrenciler yüzyılların verdiği cahillik duygusu yüzünden en temel bilgilerden bile yoksundular. Bunun için öğretmenlerin önüne çıkan ders konuları öğrencilere basit bilgileri, vücut temizliğini, yemek yemesini, giyinmeyi insan gibi yaşamanın şartlarını ve usullerini öğretmekti. Çocukların başlarını temizlemekten işe başlayarak, onlara medeni insanlar gibi yaşamanın şartlarını öğrettiler. Köy enstitülerinin kuruluş yıllarında ezbere veya nazariyelere göre müfredat programları hazırlanmaya kalkışılmadı; öğretim programına girecek konuların neler olacağı denemelerle tespit edilmeye çalışıldı. 1943'te bu deneme ve incelemelere dayanılarak program hazırlandı. İşte bu programa göre Köy Enstitülerinde gösterilen dersler üç gruba ayrılır:


1) Kültür dersleri : Türkçe, tarih, coğrafya, yurttaşlık bilgisi, matematik, fizik, kimya, yabancı dil, el yazısı, resim-iş, beden eğitimi, müzik, askerlik, ev idaresi ve çocuk bakımı, öğretmenlik bilgisi, zirai işletme ekonomisi, kooperatifçilik.
2) Ziraat ders ve çalışmaları: Tarla ziraatı, bahçe ziraatı, sanayi bitkileri ziraatı, zootekni, kümes hayvancılığı, arıcılık, ipek böcekçiliği, balıkçılık ve su ürünleri.
3) Teknik dersler ve çalışmalar: Köy demirciliği,dülgerliği ve yapımcılığı; kızlar için köy ev ve el sanatları.

Bu kurumlarda çalışma zamanının %50'si kültür derslerine, %25'i ziraat derslerine ve çalışmalarına, %25'i de teknik derslere ve çalışmalara ayrılmıştır.

Enstitülerde uygulanmayan bilgilere yüz verilmemiş, öğrenciler onun aldatıcı etkilerinden korunmaya çalışılmıştır. Her enstitünün bir uygulama okulu vardır. Öğretmen adaylarına bu okullarda ve yakın çevredeki diğer köy okullarında meslek dersleriyle ilgili tatbikat yaptırılırdı. Uygulama okulunun dersliğinde, işliğinde, bahçesinde ve oyun alanında çalışan ilkokul öğrencileri türlü bakımlardan inceletilir; Öğretmen adaylarının onlarla yakından ilgilenmeleri sağlanırdı. Öğretmen adaylarına uygulama okulu olmayan bir eğitim kurumunun beyinsiz ve kalpsiz bir yaratıktan farklı olmadığı gösterilmeye çalışılırdı "(Görür, 2003).


  1. ENSTİTÜLERİN KURULUŞ YERLERİ

Köy Enstitüleri’nin tarım özellikleri olan bir bölgenin merkezinde bir yerde bulunması, su olması, işe yarayacak yapı ve arazi olması, az çok taşıt araçlarının olması isteniyordu.

Ülke doğal, tutumsal özelliklerine göre 3-5 illik kesimlere ayrıldı. Enstitüler bu kesimlerin inceleme, araştırma, yöneltme merkezleri olarak, uygun köylerin yakınında kurulmaya başlandı. Daha sonra, her enstitü kesiminin elverişli yerinde 5-10 köyün ortalarında bölge okulları açılmaya başlandı, bunlar ilkokul sonrası teknik eğitimi gerçekleştiren birer küçük enstitü olacaktı. Köy okulları bölge okullarına, bölge okulları da enstitülere bağlı olacaktı ( Başaran, 1999).

Ülkemizde kurulan Köy Enstitüleri’ nin kuruluş yerleri ve isimleri Şekil - 1’ de (haritada) gösterilmiştir.

Harita incelendiğinde Enstitülere coğrafya yer adlarının verildiği görülür. Bu duruma da “Vatan Boyutu” denir ( Başaran, 1999).





IX. YÜKSEK KÖY ENSTİTÜSÜ

Köy Enstitülerinin en önemli sorunlarından biri de kendi yönetici ve öğretmen kadrosunu oluşturamamaktı. Hizmete uygun yüksek okul, ilköğretmen okulu ve her türlü orta dereceli meslek okulları mezunları öğretmen olarak atandığı gibi, hiç okur-yazar olmayan kişilerden, enstitülere yararlı olabilecek becerisi bulunanlar da “usta öğretici” olarak atanıyorlardı. Kuşkusuz kadro sorunu sür-git böyle çözümlenemezdi. Bu sorunu kökten çözmek, köy eğitimi ile ilgili diğer personeli yetiştirmek ve bir “Köy İncelemeleri Merkezi” olmak üzere, Hasanoğlan Köy Enstitüsü’nde bir de “Yüksek Köy Enstitüsü” açıldı (Altunya, 2002).

24 Temmuz 1943’te yayımlanan yönetmelik Yüksek Köy Enstitüsü’nün amaçlarını şöyle saptıyordu (Başaran,1999):


  1. 1. Köy Enstitüleri’ne yönetmelikte yazılı erkek ve kız öğretmenleri,

2. Enstitü çıkışlıların çalışacakları bölgeler için Gezici Öğretmen, Başöğretmen, Bölge İlköğretim Müfettişi,

3. Gerekli kurslara tabi tutarak, Köy Enstitüleri’nde çalışmakta olan öğretmenleri yetiştirmek.



  1. Köy incelemelerine merkez teşkil etmek üzere, köy okullarını, Enstitüleri ilgilendiren türlü konularda gereken araştırmaları yapmak, bunları ilgililerin yararlanabileceği şekilde yaymak.

  2. Yüksek Köy Enstitüsü öğretmenlerine, derslerine ait kitapları 2 yıl içinde yazdırtmak.

1942-1943 öğrenim yılında Çifteler ve Kızılçullu Köy Enstitüleri’ni bitirenler buraya alındı. Bundan sonraki yıllarda Enstitüleri bitirenlerden Öğretmen Kurulları’nca aday gösterilenler, sınavla alınmaya başlandı.

Öğrenciler yeteneklerine göre Yüksek Bölüm’ de şu kollara ayrılıyordu:



  1. Güzel Sanatlar Kolu (Kız ve Erkek öğrenciler için)

  2. Yapıcılık Kolu (Erkekler)

  3. Maden İşleri Kolu (Erkekler)

  4. Hayvan Bakımı Kolu (Erkekler)

  5. Kümes Hayvancılığı Kolu (Kızlar)

  6. Tarla ve Bahçe Ziraatı Kolu (Erkekler)

  7. Ev ve El Sanatları Kolu (Kızlar)

  8. Zirai İşletme Ekonomisi Kolu (Kız ve Erkek öğrenciler için)

Her “kol”dakiler, kol dersleri yanında, aşağıdaki dersleri de izler:

1. Devrim Tarihi ve Türkiye Cumhuriyeti Rejimi

  1. Öğretmenlik Bilgisi:

a)Toplumbilim, b) İş Eğitbilimi, c) Çocuk, İş Ruhbilimi, d) Öğretim Metodu ve Ders Uygulamaları, e) Eğitim ve İş Eğitimi Tarihi

  1. Türkçe: a) Yazma, b) Okuma ve Anlatma,

  2. Yabancı Dil (İngilizce - Fransızca - Almanca)

  3. Askerlik

X. ENSTİTÜLERİN FİNANSMANI NASIL SAĞLANIYORDU?

3238 sayılı kanuna dayanılarak açılmış bulunan eğitmen kurslarının ihtiyaçlarını karşılamak üzere Maarif Vekilinin isteği üzerine devlete ait bulunan tarla, çiftlik, bağ, bahçe vs. arazinin İcra Vekilleri Heyetince tahsis edilmesi öngörülmüştü. Kanun ayrıca Köy Öğretmen Okullarının ihtiyaçlarında kullanılmak üzere Maarif Vekaleti bütçesinden 20 bin liraya kadar bir döner sermaye verilmesini, köy öğretmen okulları ve eğitmen kurslarında Ziraat Vekaletine ait demirbaş eşyanın da Maarif Vekaletine devredilmesini, bu okulların döner sermayelerine bu eşyaların demirbaş kaydedilmelerini kararlaştırmıştı. Köy ilkokullarındaki öğretmenleri teşvik için de bu öğretmenlere kıdem ve ikramiye verilmesi karara bağlandı.

Köy Enstitüsünde gerekli olan tüketim maddelerini hem daha ucuza almak hem de zaman kaybını önlemek için enstitü yönetimi serbest pazarlık yolu ile alıyordu. Küçük alımlar ihale kanununun dışında yapılıyordu.

Öğrenciler o yıllarda kendi çevre temizliklerini yapmayı, okulun bakım ve onarımına katkıda bulunmayı, okulda revir ve döner sermaye düzenini kurmayı başarmışlardır.

Köy Enstitüleri giderlerini en aza indirmek için bir çok gereksinimini kendisi üreterek karşılıyordu. Binaların yapımından yiyecek ve giyeceklerin üretimine kadar birçok şey okuldaki öğretmen, usta öğretici ve öğrencilerin el emeği idi.

Marangozluk ve demircilik işlerinde komşu köylerin gereksinimleri de karşılanırdı. Çoğu kez parasız ya da maliyetin altında bir miktar alınırdı. Bu durum çevrede enstitüye büyük ilgi ve saygınlık sağlardı.

O yılların savaş yılları olması nedeniyle yokluğun, kıtlığın, karaborsanın olduğu bir dönemde çok az bir para ile köy enstitülerinin kuruluşunu tamamlaması, paranın çok akıllıca kullanıldığını göstermektedir (Türkkaan, 1996).

Köy Okulları ve Enstitüleri Teşkilat Kanunu, enstitülerde tüketim ve üretim kooperatifleri kurulmasını öngörmektedir. Öğrencilerce çalıştırılan bu kooperatifler, enstitülerin ve çevre köylerin gereksinimlerini karşılayıcı boyutlara ulaşmıştır (Oğuzkan, 1995).



XI. KÖY ENSTİTÜLERİNİN KAPATILMASI

1946 seçimlerinin ardından CHP yine iktidarda idi ama Kurtuluş Savaşı’ndan gelen devrimci kanat bir tarafa itilerek, yerini sağ kanat aldı. Meclis Başkanı Kazım Karabekir, Başbakan Recep Peker, Milli Eğitim Bakanı ise Reşat Şemsettin Sirer’di.

Yeni hükümet başkanı Recep Peker “Enstitüleri millileştireceğiz”, Reşat Şemsettin Sirer ise “ Enstitüleri islah edeceğiz” diyordu. Yeni hükümetin bu görüşleri, 14.04.1946’da Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü’ne gelerek, Köy Enstitüleri’nin kuruluş yıldönümünde kutlama programına katılan İsmet İnönü’yü de baskı altına almış olacak ki, İsmet İnönü O tarihten sonra bir daha Hasanoğlan’a gidememiştir.

İsmail Hakkı Tonguç ise seçimlerden sonra yeni bakanla çalışamayacağını anlamış, genel müdürlükten ayrılmış, Talim Terbiye Kurulu üyeliğine getirilmiştir. 07.08.1946’da genel müdürlükten ayrılmak isteyen İ.H.Tonguç’a Bakan R.Şemsettin Sirer “senin ve senin gibilerin çoluk çocuklarıyla beraber bellerinizi kıracağım” tehdidini savurmuştur .

Köy Enstitüleri 1947’de sadece 3 dönem mezun verdikten sonra Bakan Reşat Şemsettin Sirer tarafından “sol fikirlerin yayılmasını önlemek” için kapatıldı. Enstitülerde çalışmakta olan yüksek bölüm mezunları toptan askere çağırıldılar sonra da köy öğretmenliklerine ve gezici başöğretmenliklere atandılar. Enstitülerin yöneticileri değiştirildi, öğrenciler sınıfta bırakılarak 2 yıllık durumuna düşürüldüler ve okuldan uzaklaştırıldılar. 1946’dan önce öğretmen olanlar “yetiştirme” bahanesi ile beyin yıkama kursundan geçirildiler. 09.04.1947 tarihli yönetmelikle öğrencilerin ders dışı faaliyetleri sınırlandı, yönetime katılmaları engellendi. 09.05.1947 tarihli genelge ile kız ve erkek öğrenciler ayrıldı. 20.05.1947 tarihli genelge ile serbest okumalar güdüme alındı, zararlı sayılan kitaplar yakıldı ve 1950 sonrasında Enstitüler klasik öğretmen okuluna dönüştürüldü (Başaran, 1999).

XII. KÖY ENSTİTÜLERİNE NEDEN KARŞI ÇIKILDI?

a) Siyasal nedenler: 3803 sayılı Köy Enstitüleri Yasası Mecliste kabul edilmişti ama 151 milletvekili oylamaya katılmamıştı. Daha da dikkat çekici olanı şuydu: Aynı gün, 17 Nisan 1940 günü, Köy Enstitüleri Yasası’ndan önce 2 tasarı daha oylanıp kabul edilmişti. Bu iki tasarının oylamasına katılıp olumlu oy veren milletvekili sayısı 316 idi. Köy Enstitüleri Yasası oylamasında bu sayı 278’e düştü. Oylamada bulunmayanlar arasında Demokrat Parti kurucuları Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü gibi etkili milletvekillerinin de olduğu bilinmelidir.

b) Toplumsal nedenler: Köye yeni okulun girmesiyle çıkarı bozulacaklar vardı. Bazı köylerde bir ağa, bir bey, bir din adamı, bir tarikat lideri köy yaşamını etkiliyor, çıkarının korunması için yenileşmeye, gelişmeye karşı geliyordu. Köye gelecek öğretmen bunların çıkarlarına engel olabilirdi.

c) Ekonomik nedenler: Özellikle bazı bölgelerde köy hatta köyler sahibi toprak ağaları vardı. Bu köylerde oturanlar da sanki o ağaların mülküydü; kötü koşullarda çalışıyorlar, emeklerinin tam karşılığını alamıyorlardı. Bunlar aydınlanırsa başlarına gelmiş olanı yazgı kabul etmezler, razı olmazlardı; değişik isteklerde bulunabilirlerdi. Bu istekler toprak ağalarının işine gelmezdi.

d) Yönetsel nedenler: Yeni sistem sadece Milli Eğitim Bakanlığında çalışanlara değil, başka bakanlıklardaki ilgililere de (özellikle bucak müdürü, kaymakam, valilere de) ek görevler veriyordu. Bu yeni görevler hem hızlı, hem çok sıkı çalışmayı gerektiriyordu. Böyle çalışma, ona ayak uyduramayanların işine gelmiyordu; çalışmak yerine olumsuz eleştiri yeğleniyordu. Bir de köy enstitülerinde yetişenlerin demokratik davranışları tartışma yaratabiliyordu.

e) Eğitsel nedenler: Köy enstitülerinde eğitime yüklenen yeni görevlerin bütününe veya bölümlerine karşı olanlar vardı. Üretim için iş eğitimini, çok sesliliği uygun görmüyorlardı; klasik eğitim düzeninde değişikliğe yanaşmıyorlardı

Yukarıda belirtilen nedenlerden başka, karşı olanların işlerini kolaylaştıracak, sistemin başarılı olmasını zorlaştıracak bazı olumsuz koşullar da vardı. İstenirse bu koşullar öne sürülerek işler aksatılabilir, geciktirilebilirdi. Bu olumsuz koşulların bazıları şunlardı:



1. Savaş yıllarıydı, devlet bütçesinden eğitime yeterli kaynak ayrılamıyordu.

  1. Ne köylerde okul vardı, ne de enstitülerin kurulacağı yerlerde uygun ve yeterli bina. Ama bunlar acele gerekliydi.

  2. Halk alışkanlıklarına, geleneklerine çok bağlıydı. Bunlardan değişmesi gerekenler sorun yaratabilirdi.

  3. Sorunun sürüncemede kalmadan, kısa sürede çözüme kavuşturulması isteniyordu ama, zaman kısıtlıydı.

  4. Enstitülerde çalışacak yeterli sayı ve nitelikte elemen bulmak zordu, bulunamıyordu (Oğuzkan, 1995).

XIII. KÖY ENSTİTÜSÜ UYGULAMASININ SONUÇLARI

Köy Enstitüleri, cumhuriyet devrimini köye taşımış, yüzyıllardır uyutulan köylüyü özgürleştirmek ve halkın çıkarlarını savunan, her durumda halkın yanında olan, devrimci, halkçı, laik ve bilimsel düşünen insanlar yetiştirmek amacında olan eğitim kurumlarıdır ve ülkemizin de önde gelen birçok bilim ve edebiyat insanı bu kurumlarda yetişmiştir (Dilber, 2000).

Daha başlangıç noktasında kalan bu eğitim modelinin başarısı, 1946’ya kadar köylerdeki öğretmen açığını kapatan 16400 kadın ve erkek öğretmen ile 7300 sağlık memuru ve 8756 eğitmen yetiştirmiş olmasıdır. Mezunlar arasında Mehmet Başaran, Talip Apaydın, Fakir Baykurt ve Mahmut Makal gibi yazarlar da bulunmaktadır. Şiir, hikaye ve romanlarında köy sorunlarını işleyen bu yazarlar, sosyal, kültürel ve siyasal etkinlikler de göstererek köy insanının dünyası için bilinç yaratmışlardır. Köy Enstitüleri sisteminin eğitime en büyük katkısı, o güne kadar yalnızca eğitim kitaplarında görülen, fakat geleneksel eğitimin etkisiyle, okula ve sınıflara giremeyen eğitim ilke ve yöntemlerini, doğanın içinde hayata geçirmek olmuştur. Bunların somut birer örneğini vermiştir. Buralarda binlerce öğretmen adayı, bunları bizzat yaşayarak öğrenmişler ve gittikleri okullara da bunları taşımışlardır (Çıkar, 1998).

Halk türkülerinin, halk oyunlarının öğrenilmesi, yaygınlaştırılması köy enstitüleri yoluyla gerçekleşmiştir. Ülkenin 21 ayrı kesiminde ve kırsal yerlerde kurulmuş olması, öğrencilerini köyden almasının da etkisiyle her yörenin türküleri, oyunları, diğer kültür etkinliklerinin tüm yurda yayılmasını Trakya oyunlarının Erzurum’a, Erzurum türkülerinin Antalya’ya mal edilmesini sağlamıştır. Kentler ve kentsoylu aydınlar halk sanatları ile ilk kez böyle karşılaşmışlardır. Ayrıca o yıllarda halk masalları, halk söylenceleri, türküler derlenmiştir. Köy enstitüleri pek çok alanda ilki başlatan ve yaşatan kurumlardır; bunun en güzel örneklerinden biri “Hafta Sonu Toplantıları” bir diğeri “Serbest Okuma Saatleri”dir (Apaydın,1995).

Köy Enstitüsü hareketi; kendi ülkemizin beyin gücü, yaratıcılığı ve yurtseverliği örgütlenerek, toplumun en yoksul çocuklarının kendi emekleriyle ücretsiz öğrenim görebileceklerini, kıt olanaklarla da çağdaş eğitimin olabileceğini, demokrasinin sözle değil yaşanarak öğrenilebileceğini kanıtlamıştır (Altunya, 2002).

 

XIV. BUGÜNKÜ EĞİTİM DÜZEYİ İLE KÖY ENSTİTÜSÜ  EĞİTİMİNİN  KARŞILAŞTIRILMASI

1.      Amaçlar yönünden: Ulusal eğitimin bilinen üç temel amacı vardır; insan yetenekleri ve kişiliğini tam geliştirmek ,yurttaş yetiştirmek, mesleksel becerileri kazandırmak. Bu genel amaçları tek tek ele alırsak; Köy Enstitülerinin, kişilerin tüm yeteneklerini eksiksiz geliştirmeyi, kişide özgür ve yaşamla uyumlu bir kişilik geliştirmeyi hedeflediğini görürüz. Sonraki dönemler değerlendirildiğinde, insanın yeteneklerini ve kişiliğini tahrip eden, yarış yoluyla ezberciliğe dayanan, korkak bireyler yetiştiren bir eğitim uygulandığını görürüz.  Yine bu süreçte, eğitimde Cumhuriyetin temel değerlerinin adım adım aşındırıldığı, ulusal eğitim yerine dışa bağımlılığı özendiren unsurların eğitime girdiği görülür.

2.      2. Eğitim hakkı yönünden: Köy Enstitüleri, eğitimin temel bir insan hakkı olduğu, insan kişiliğinin özgürce gelişebileceği demokratik değerlerin eğitimle gelişeceği kabulüyle kuruldu. Yapılan plana göre 1955’e kadar tüm köyler, okul, öğretmen, sağlık memuru ve ebeye kavuşacaktı. Ancak bu plan 1946’dan sonra uygulanmadı. Bugün hala okulsuz köyler var.



3.      Eğitimin yönetimi yönünden: Köy Enstitüsü sistemi, merkezden demokratik liderlik yönetimi gözetiminde geniş bir yetki devrine dayanır. Ancak bugünkü eğitim kendine güvensiz ve üretkenlikten yoksun taşra yöneticilerinin elinde sürüncemede kalmıştır.

4.      Sistem yönünden: 1940’larda genel ve mesleki eğitimle halk eğitimi akılcı bir sisteme oturmuştu. Mesleki ve teknik eğitim orta ve yüksek kısmıyla bir bütündü. Köy enstitüleri dejenere edilince öğretmen okulu sistemi de bozuldu.

5.      Öğrenci hizmetleri yönünden: 1940’lı yıllarda köylerden toplanan çocukların büyük bir kısmı hastalıklı ve ortaçağa özgü alışkanlıklarla geliyordu. Enstitüler, çok zor koşullarda bu görüntünün içinde saklı duran cevheri ortaya çıkardı. Bugün vatandaş gerçek bir eğitim özlemi içinde ancak bunu nasıl ve kimden elde edebileceğini bilmiyor. Bakanlık örgütünde çocuklara sahip çıkacak birim yok. Çocuklar okullarda oynayamıyor, gülemiyor, eğlenemiyor, üretemiyor.

6.      Eğitimde kaynak sağlama yönünden: Cumhuriyet yönetimi, para, okul, öğretmenin olmadığı, halkın çoğunun da eğitime talep olmadığı bir yıkıntı devraldı. Önemli bir şey vardı. İnançlı ve bilinçli bir kadro, az sayıda yurtsever, bilgili ve bilinçli kişilerden oluşan bu kadro sayesinde kısa zamanda kaynak ve talep yaratıldı. Yeni eğitim kurumları açıldı. Bunlar nasıl başarıldı? Elbette vergi ve bütçe olanakları kullanıldı. Emek ve fon gelirleri yaratıldı. Günümüzde eğitim sorununun çözümsüzlüğünü kaynaksızlığa bağlayanlar, ya aymaz ya da yalan söylüyorlar. Özel dershaneler, vakıflar, bağışçı zihniyetler sürekli kaynak yutuyor. Yılda 50-60 milyon ders kitabı çöpe atılıyor. Alınan vergiler amacına ulaştırılmıyor. Daha sayabiliriz. Çözümsüzlüğün nedeni inançsızlık ve akılsızlıktır.

7.      Öğretmen eğitimi yönünden: 1908-1970 arasında varlık gösteren öğretmen okulları, dünya ölçeğinde kaliteliydi. 1970 sonrası değişen, öğretmen yetiştiren kurum anlayışında “mektupla öğretimle” bile öğretmenler yetiştirildi. Bugün 65 eğitim fakültesine rağmen; MEB resmi açıklamalara göre 433 bölüm ve programdan sınıf öğretmeni alınmış. Plansızlık yüzünden de öğretmen açığı yıldan yıla büyüyor.

8.      Programlar yönünden: Köy enstitülerinde genel  kültür, tarım ve teknik becerileri, sanatsal etkinlikler ve pedagojik formasyon yönünden dengeli bir eğitim yapıldığı görülür. Uygulamada öğrenci etkinliği temeldir. Öğretmenler konunun niteliğine ve yetişeceği mesleklere göre hem bireysel hem küme etkinliklerine göre eğitilir. Günümüzde serbest kitap okuma ve evrensel kültürle ilişki kalkmış gibidir. Program ölü bilgiyle yüklü hale gelmiştir. Deneme, gezi, gözlem, yaratıcılık kalkmıştır. Çocuklar artık test çözüp sınava hazırlanmaktan başka etkinliğe olanak bulamamaktadırlar.

Sonuç olarak; Türkiye belliğini yoklarsa, orada eğitim sorununu çözmede yararlanılacak pek çok güzel örnek bulacaktır. Yeter ki buna niyet edebilsin ve bunu başaracak yetenekte bir kadroyu görevlendirsin (http://www.add.org.tr).



XV. KÖY ENSTİTÜLERİ KAPATILMASAYDI...

Köy Enstitüleri yaşasaydı, eğitimle birlikte ülkemizin birçok sorunu sağlıklı bir çözüme kavuşmuş olurdu. Demokrasi bilinci yerleşir ve eğitim, sağlık, toprak sorunu diye bir şey kalmazdı. Hemen her köy sağlık memuruna, köye gerekli teknik elemana, okula kavuşurdu. Üretim çeşitlenir ve kırsal alanlarda da üretim değerlendirilebilirdi. Daha erken bir zamanda 8 yıllık zorunlu eğitime geçilmiş olurdu.

Eğitimdeki eşitsizlikler ortadan kalkar, herkese fırsat ve olanak eşitliği sağlanırdı. Böylelikle üniversiteye giriş sınavlarına bile gerek kalmazdı.

Toplum çevre konusunda daha bilinçli olacağından; doğa kirlenmesi sorunu yaşanmazdı. Öğrenciler de okullarını ağaçlandırır ve çevreyi korurlardı.

Toplumda işsizlik sorunu bu kadar yaşanmaz, dolayısıyla toplumdaki suç oranı azalırdı.

Üretkenlik ve yaratıcılık beraberinde teknolojik gelişmeyi de sağlayacağından ekonomimiz sürekli çöküntü yaşamaz, dolayısıyla emperyalizme şimdiki gibi yenik düşmezdik.

Halkın yaratıcılık gücü de daha gelişmiş olacağından, bilim ve sanat alanında daha çok aşamalar kaydedilebilirdi.

Okullara öğrenciler “bağış” yerine kendi emekleriyle katkı sağlarlardı.

Öğrenciler daha çok kitap okur, zamanlarını yaratıcılıklarını geliştirmek için harcarlar, daha az “test” çözerlerdi.

Öğrenciler okula severek gelirler, okul onlar için özlenen bir yuva olurdu.

Öğrenciler sadece verilen komutla işleyen bir makine gibi olmaz; kendileri araştırır, bulur ve tartışırlardı.

Öğrenciler boş zamanlarını kaset dinleyerek değil, bir müzik aleti çalarak; takım fanatikliği ile değil, spor yaparak değerlendirirlerdi.

Elbette ki bilgisayarlar da eğitim sistemine çoktan girmiş olur ve tüm eğitim teknolojileri, derslerde etkin bir şekilde kullanılıyor olurdu.

Ve en önemlisi daha nitelikli öğretmenler yetişeceğinden, toplumumuz şimdikinden çok daha farklı bir yerde olurdu. Ayrıca eğitim almak ya da iş bulmak için insanlar bu derece köyden kente göç etmek zorunda kalmayacaklardı.



KAYNAKÇA

  1. Altunya, N. (2002). Köy enstitüleri. Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim Dergisi, 26.

  2. Altunya, N. (2002). Köy enstitüsü sisteminin düşünsel temelleri. Ankara: Uygun Yayınevi.

  3. Apaydın, T. (1995). Bilgiden bilince eğitim. Ankara: EĞİT-DER Yayınları.

  4. Başaran, M. (1999). Devrimci eğitim köy enstitüleri. İstanbul: Papirüs Yayınevi.

  5. Bayram, F. (1999). Eğitmenler “öğrenmeyi öğretme ustaları”. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

  6. Çıkar, M. (1998). Hasan Ali Yücel ve Türk kültür reformu. Ankara: İş Bankası Kültür Yayınları.

  7. Dilber, B. (2000). Özlemle anıyoruz. Öğretmen Dünyası, 244,14.

  8. Görür, M. (2003).Bir aydınlanma devrimi uygulaması:köy enstitüleri. Kasım20,2003,Web:www.chp.org.tr/ankara/cankaya/genc/enst.htm

  9. Oğuzkan, A.F. (1995). İ. Hakkı Tonguç yaşamı ve hizmetleri. Ankara: Türk Eğitim Derneği Yayınları.

  10. Tonguç, E. (2001). Köy enstitülerinin amacı. Kasım 16, 2003, Web: http://koyenstituleri.de/uye/bin_pl/berichte.pl

  11. Tonguç, E. (2002). Saffet Arıkan köy enstitülerinin temelini atan bakan.Kasım29,2003,Web:http://www.koyenstituleri.org/ke_t/sa_o_k.html

  12. Türkkaan, İ. (1996). Cumhuriyet döneminde milli eğitim bakanı olarak Hasan Ali Yücel. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

  13. Atatürkçü Düşünce Derneği Alanya Şubesi. (2003). Bugünkü eğitim düzeyi ile köy enstitüsü eğitiminin  karşılaştırılması. Kasım 13, 2003, Web: http://www.add.org.tr



EKLER
EK-1: T.C. Maarif Vekilliği Köy Enstitüsü Diploması
EK-2: T.C. M.E.B. Yüksek Köy Enstitüsü Diploması





Yüklə 115,16 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə