A. Ata Tezbaşaran ölçek Hazırlama



Yüklə 447.46 Kb.
səhifə5/5
tarix07.08.2018
ölçüsü447.46 Kb.
1   2   3   4   5

Ölçeğin Geçerliği

Bir ölçekten elde edilen puanların geçerliği, bu puanların kullanım amacı ile

ilişkilidir. Örneğin, bir zekâ testinden elde edilen puanlar bireylerin zekâ düzeylerinin

ölçüsünü bildirmek amacıyla kullanıldığı zaman, bu puanlar amaca uygun

biçimde kullanılmış olur. Aynı puanlar bireylerin ilgi, görüş, tutum ya da akademik

başarılarının ölçüsünü bildirmek için kullanılırsa bu puanlar geçersizdir. Burada

abartıldığı biçimiyle bir kullanıma rastlanması oldukça zordur. Bununla birlikte,

çeşitli nedenlerle ve farkedilmeden yukarıda sözü edilene benzer durumlarla da

karşılaşılabilir. Yeniden söylemek gerekirse, geçerlik bir ölçme aracı ile ölçülmek

istenen özeliğin ölçülerini, başka özeliklerin ölçüleri ile karıştırmadan elde edebilme

derecesidir. Geçerlik ile ilgili temel kavram ve ayrıntılı bilgi için güvenirlik

kısmında bildirilenlere benzer kaynaklara başvurulabilir.

Likert tipi ölçeklerin geçerliğinin sınanması, özünde, diğer ölçeklerden farklı

değildir. Geçerlik için ne kadar çok kanıt toplanırsa, o kadar iyidir. Ölçeğin kullanım

amacına en uygun olan kanıtlar belirlenmelidir. Geleneksel olarak, kapsam, ölçüt

ve yapı geçerliğine ilişkin kanıtlardan söz edilebilir. Bu geçerlik türleri tutum

ölçekleri açısından aşağıda kısaca ele alınmıştır.

51

Likert Tipi Ölçek Hazırlama Kılavuzu



A. Ata Tezbaşaran

Kapsam Geçerliği

Burada temel sorun, ölçeğin, ölçülmek istenen tutumun gözlenebilir

tüm işaretçilerini kapsamındaki maddelerle temsil edip etmediğidir. Ölçeğin

kapsayıcılığını sınamak için genellikle ölçeğin konusu ile ilgili uzmanların görüşleri

ile bu konuda yapılmış kuramsal ve görgül çalışmalardan yararlanılmaktadır.

Ayrıca ölçekle elde edilen puanların tutum boyutunun hangi bölgesinde ve ne

kadar genişlikte (ranj) puanlar verdiği de kapsam geçerliği için bir ipucu olabilir.

Ölçüt Geçerliği

Bir ölçekle elde edilen puanlar, bu ölçekle ölçülmek istenen özeliğe sahip

olanlarla olmayanları, ölçülen özelik boyutunda, birbirinden ayırt edebilmelidir.

Tutumların ölçülmesi dikkate alındığında, ayırt edilecek gruplar ölçülen tutuma

olumlu yönde yüksek düzeyde sahip olanlarla, olumsuz yönde yüksek düzeyde

sahip olanlardır. Burada önemli olan ölçülen tutum boyutunda aşırı uçta bulunan

bu iki grubu belirlemek için bir ölçüt bulmaktır. Ölçüt bulmada başvurulacak birinci

yol önceden geçerli olduğu bilinen bir ölçek bulmaktır. Geliştirmekte olduğumuz

ölçekten başka bir ölçek bulup, bu ölçekten elde ettiğimiz puanları ölçüt ölçüsü

olarak kullanabiliriz. Bu ölçütlere “dış ölçüt” denir. Ölçüt alınacak ölçeğin seçiminde

oldukça titiz davranılmalıdır. Çünkü tutumların ortaya çıkış biçimleri tamamen

kültüre özgüdür ve tutumlar öğrenilmiş davranış eğilimleridir (Kağıtçıbaşı,

1976). Bir kültürde geçerli ölçüler veren ölçeğin, diğer bir kültürde bütünüyle

geçerli olmayacağı açıktır. Ayrıca ölçeğin hedef aldığı kültür için geliştirilmiş ve

geçerli olduğu görülmüş bir ölçek varsa bir yenisini geliştirmek ekonomik bir yol

olmayabilir.

Dış ölçütle geçerlik saptamada genellikle izlenen yol, her iki ölçeği aynı

örneklem grubuna uyguladıktan sonra elde edilen iki puan dizisi arasındaki korelasyon

katsayısının hesaplanmasıdır. Bu korelasyon katsayısı iki ölçeğin puanları

arasındaki birlikte değişmenin ölçüsüdür. Bu ölçü ne kadar yüksek ise iki ölçek

de o ölçüde birbirine benzer ölçme yapıyor demektir (Korelasyon için bkz. Arıcı,

1992; Baykul, 1996). Bu tür bir geçerlik çalışmasına “uyum geçerliği” (Turgut,

52

Likert Tipi Ölçek Hazırlama Kılavuzu

A. Ata Tezbaşaran

1983), “zamandaş geçerlik” (concurrent validity) de denilmiştir. Bu geçerlik kanıtı

için uygun karşılık “uygunluk geçerliği” olmalıdır.

Dış ölçütle geçerliğin sınanmasında, önceki bölümde belirtilen BDR tekniğiyle

madde analizinde kullanılan yola da başvurulabilir. Burada geliştirilmek istenen

ölçeğin puanları yordayıcı, ölçüt ölçüleri de yordanan değişken olarak

düşünülebilir. Eğer kullanılan dış ölçüt amaca uygun puanlar verebilen bir ölçek

ise, geliştirilmek istenen ölçeğin puanlarından ölçüt ölçüleri anlamlı bir biçimde

yordanabilmelidir. Bu tür geçerlik çalışmasına “yordama geçerliği” denilmektedir

(Basit doğrusal regresyon için bkz. Arıcı, 1992; Edwards, 1995). Yordama

geçerliğindeki temel sorun, gelecekteki performansın ne ölçüde kestirilebildiğidir.

Ölçüt ölçüleri de performansın gerçek ortamlarda sonradan elde edilen ölçümleridir.

Eğer ölçeğin, ölçekle ölçülmek istenen tutum boyutunu yeterince kapsayıcı

olduğu ortaya konabilmişse, diğer bir ölçüt de ölçeğin kendi puanları olabilir.

Geliştirilen ölçekten elde edilen puanlara “iç ölçüt” denir. Bu ölçülere dayalı olarak

bir geçerlik tahmini yapılabilir. Ölçek puanlarına dayalı olarak tutuma aşırı uçlarda

sahip olanları üst grup ve alt grup olarak ayırdıktan sonra, bu iki grubun ortalamaları

arasındaki farkın anlamlı olup olmadığı sınanabilir. Bu işlem önceki bölümde alt

- üst grup ortalamaları arasındaki farka dayalı madde analizinde açıklanmıştır.

Burada madde puanları dizisi yerine ölçek puanları kullanılmaktadır.

Ayırt etmeye dayalı yaklaşım, geçerli olduğu bilinen bir dış ölçüte göre

sınıflanan örneklem grupları için de uygulanabilir. Bir dış ölçüte dayalı olarak

karşıt gruplar tanımlanabilirse, bu grupların birbirinden ölçek puanları ile ayırt edilip

edilemediği (grupların ölçek puanları arasındaki farkın anlamlı olup olmadığı)

aynı teknikle sınanabilir.

Yapı Geçerliği

Psikolojik ölçekler için yapı geçerliği birinci derecede önem taşır. Madde analizi

işlemlerinin de temel amacı belirli bir yapıyı diğer yapılarla karıştırmadan ölçebilecek

maddeleri seçerek kendi içinde tutarlı bir ölçek oluşturmaktır. Psikolojik

53

Likert Tipi Ölçek Hazırlama Kılavuzu

A. Ata Tezbaşaran

yapılar genellikle bileşiktir (composite) ve kendi aralarında ilişkili alt öğelere

ayrılabilir. Ölçeğin iç tutarlığının ölçüsü, bileşik de olsa, belirli bir yapıya ait ölçme

yapma derecesini gösterir ve yapı geçerliğine ilişkin bir ipucu sağlar. Fakat bu

ölçü, ölçeğin alt boyutlarının sayısı hakkında bilgi vermez ve ölçekle ölçülmek

istenen yapının kaç boyutlu olduğunun ayrıca araştırılması gerekir. Tutumla

ilgili kuramsal yapı tanımları çeşitlidir. Kuramsal yaklaşıma bağlı olarak, tutumun

temel bileşenlerini (boyutları) belirlemekte en sık başvurulan geleneksel yol faktör

analizidir. Faktör analizinde veri olarak madde - madde kovaryansları veya

korelasyonları matrisi kullanılır. Madde - madde korelasyonları matrisinden bir

önceki bölümde söz edilmiştir. Kendi aralarında yüksek ilişki gösteren maddeler

faktörleri oluşturur. Maddelerin taşıdığı faktör yükleri doğrultusunda, birbirleriyle

olan ilişki düzeylerine dayalı olarak faktörler belirlenir. Ortaya çıkan faktörlerin

adlandırılması ve yorumu kuramsal beklentilere ve birikime dayalıdır. Bu nedenle

tek bir reçete yazma olanağı yoktur. Bu tür geçerlik çalışması yapanların alandaki

diğer uzmanların da görüşlerinden yararlanması beklenir. Faktör analizi ile

ilgili olarak çeşitli kaynaklardan yararlanılabilir. Yapı geçerliğinin incelenmesinde

faktör analizinden başka yollar da vardır.

54

Likert Tipi Ölçek Hazırlama Kılavuzu

A. Ata Tezbaşaran

KAYNAKLAR

Abacus Concepts, Inc. (1992) StatView for Apple Macintosh. Berkeley,

CA, Version: 4.02.

Aiken, L. R. (1985) Psychological Testing and Assessment. Boston: Allyn

and Bacon, Inc., Fifth Ed.

Akhun, İ. (1991) İstatistiklerin Manidarlığı ve Örneklem. 3. Baskı.

Ankara.

Anastasi, A. (1988) Psychologica Testing. New York: Macmillan

Publishing Co. Inc., Fifth Ed.

Arıcı, H. (1992) İstatistik: Yöntemler ve Uygulamalar. Ankara: Meteksan

Yayınları no:13, 5. Baskı.

Baykul, Y. (1996) İstatistik: Metodlar ve Uygulamalar. Ankara: Lazer

Ofset.

Bogardus, E. S. (1925) “Measuring Social Distance” in Fishbein, M.

(Ed) (1967) Readings in Attitude Theory and Measurement.

New York: John Willey & Sons, Inc., pp. 71-76.

Claris Corp. (1991) ClarisWorks for Apple Macintosh, Santa Clara,

California.

Cohen, R. J., Montague, P., Nathanson L. S. & Swerdlik, M. E. (1988)

Psychological Testing: An Introduction Tests & Measurement.

Mountain View, California: Mayfield Publishing Company.

55

Likert Tipi Ölçek Hazırlama Kılavuzu



A. Ata Tezbaşaran

Crocker, L. & Algina, J. (1986) Introduction to Classical and Modern

Test Theory. New York: Holt, Rinehart and Winston, Inc.

Cronbach, L. J. (1951) “Coefficient Alpha and the Internal Structure of

Tests” Psychometrika 16(3): 297 - 333.

Cronbach, L. J. (1984), Essentials of Psychological Testing. New York:

Harper & Row, Publishers, Inc.

Draper, N. & H. Smith, (1966) Applied Regression Analysis. New York:

John Willey & Sons, Inc.

Dunn-Rankin, P. (1988) “Scaling Methods”, in Keeves, J.P., (Editor)

Educational Research, Methodology, and Measurement: An

International Handbook. Oxford: Pergamon Press, pp. 306 -

316.

Ebel, R. L. (1965) Measuring Educational Achivement. New Jersey:

Enghewood Cliffs.

Edwards, A. L. (1957) Techniques of Attitude Scale Construction. New

York: Appleton-Century-Crofts., Inc.

Edwards, A. L. (1995) Doğrusal Regresyon ve Korelasyona Giriş.

(Çeviren: S. Hovardaoğlu) Ankara: Hatipoğlu Basım ve Yayım

Ltd. Şti.

Elms, D.G., Kantowitz, B. H., Roediger III, H. L. (1992) Research

Methods in Psychology. St. Paul: West Publishing Comp.,

56

Likert Tipi Ölçek Hazırlama Kılavuzu



A. Ata Tezbaşaran

Fourth Ed.

Ferguson, G. A. (1981) Statistical Analysis in Psychology and Education.

New York: McGraw-Hill Book Company.

Ghiselli, E. E., Campbell, J. D., Zedeck, S. (1981) Measurement Theory

for the Behavioral Sciences. San Francisco: W. H. Freeman

and Company.

Horst, P. (1966) Psycological Measurement and Prediction. Belmont,

California: Wadsworth Publishing Com., Inc.

Judd, C. M., Eliot, E. R. and Kidder, L. H. (1991) Research Methods

in Social Relations. New York: Harcourt Brace Jovanovich

College Puplishers.

Kağıtçıbaşı, Ç. (1976) İnsan ve İnsanlar: Sosyal Psikolojiye Giriş.

Ankara: Sevinç Matbaası, Sosyal Bilimler Derneği Yayınları.

Kline, P. (1986) A Handbook of Test Construction: Introduction to

Psychometric Design. New York: Methuen.

Likert, R. (1932) “The Method of Constructing an Attitude Scale”, in

Fishbein, M. (Ed) (1967) Readings in Attitude Theory and

Measurement. New York: John Willey & Sons, Inc., pp. 90 -

95.

McIver, J. P. ve Carmines, E. G. (1982) Unidimensional Scaling. Sage

University Paper Series on Quantitative Application in the

57

Likert Tipi Ölçek Hazırlama Kılavuzu



A. Ata Tezbaşaran

Social Sciences, series no. 07-024, Beverly Hills and London:

Sage Publications.

McNemar, Q. (1969) Psychological Statistics. New York: John Wiley &

Sons, Inc., Fourth Ed.

Microsoft Corp. (1993) Microsoft Excel for Apple Macintosh, USA.

Murphy, K. R. and Davidshofer, C. O. (1991) Psychological Testing:

Principles and Applications. New Jersey: Prentice-Hall, Inc.

Oppenheim, A. N. (1979) Questionnaire Design and Attitude

Measurement. London: Heinemann.

Özçelik D. A. (1992) Ölçme ve Değerlendirme. Ankara: ÖSYM Yayınları

1992-2.

Özgüven, İ. E. (1994) Psikolojik Testler. Ankara: Yeni Doğuş Matbaası.

Scott, W. A. (1968) “Attitude Measurement”, in G. Linzey and Aronson

(eds.) The Handbook of Social Psychology. Readin, MA:

Addison-Wesley. pp. 204-273.

Sencer, M. (1989) Toplumbilimlerinde Yöntem. İstanbul: Beta Basım

Yayım Dağıtım A.Ş.

Tezbaşaran A. A. (1996a) “Likert Tipi Ölçeklere Madde Seçmede

Korelasyon ve t Test Tekniklerinin Karşılaştırılması” Türk

Psikoloji Dergisi (Baskıda).

58

Likert Tipi Ölçek Hazırlama Kılavuzu



A. Ata Tezbaşaran

Tezbaşaran A. A. (1996b) “Likert Tipi Ölçeklerin Geliştirilmesinde

Regrasyon Tekniğiyle Madde Analizi, Korelasyon ve t-Test

Teknikleri İle Karşılaştırılması” Türk Psikoloji Dergisi

(Baskıda).

Torgerson, W. S. (1958) Theory and Methods of Scaling. New York: John

Wiley & Sons, Inc.

Turgut, M. F. (1983) Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme Metodları.

Ankara:Saydam Matbaacılık.

Turgut, M. F. ve Baykul, Y. (1992) Ölçekleme Teknikleri. Ankara: ÖSYM

Yayınları.__


Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə