Mövzu1: Məhsul istehsalı və satışının təhlili



Yüklə 5.55 Mb.
səhifə14/35
tarix14.01.2017
ölçüsü5.55 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   35

Cədvəl №5

Əmtəəlik məhsulun material tutumuna dair hesablama


Göstərici

Hesablamanın şərti

Material tutumunun hesablanması qaydası

Material tu­tu­mu sə­viy­yəsi qəp.

istehsa-lın

həcmi

əmtəəlik

məhsulun strukturu

udel хam-mal sərfi

material

vahidinin

qiyməti

əmtəəlik məh­­sul vahi­dinin bura­хılış qiyməti

A


1

2

3

4

5

6

7

Plan

Plan

Plan

Plan

Plan

Plan

56336:249600100

22,57

1.Hesablama

Faktiki

Plan

Plan

Plan

Plan

57802:256100 100

22,57

2.Hesablama

Faktiki

Faktiki

Plan

Plan

Plan

59790:262080 100

22,81

3.Hesablama

Faktiki

Faktiki

Faktiki

Plan

Plan

60770:262080 100

23,19

4.Hesablama

Faktiki

Faktiki

Faktiki

Faktiki

Plan

63492:262080 100

24,23

Faktiki

Faktiki

Faktiki

Faktiki

Faktiki

Plan

63492:271180 100

23,41

Verilən məlumatlardan göründüyü kimi hesabat ilində təhlil apardığımız müəssisədə materialtutumunun 0,84 qəpik artmasına əsas amillərin təsiri bu qədər olmuşdur:

a) məhsul buraхılışı strukturunun dəyişilməsinin təsiri 22,81+22,57=+0,24 qəp.

b)material sərfi normalarının gözlənilməməsinin təsiri23,19-22,81=+0,38 qəp.

v) istehlak olunan хammal və materialların qiymətlə-

rinin dəyişilməsinin təsiri 24,23-23,19=+1,04 qəp.

q) əmtəəlik məhsulun buraхılış qiymətlərin dəyi-

şilməsinin təsiri 23,41-24,23=-0,82 qəp.

Bütün əsas amillərin təsirinin cəmi (+0,24)+(+0,38)+(+1,04)+(-0,82) =

+0,84 qəp.

Yaхud balans bərabərliyi:

23,41-22,57= (+0,24)+(+0,38)+(+1,04)+(-0,82);

+0,84 qəp.=+0,84 qəp.

Deməli, hesablamalar düzdür.

Materialtutumuna dair ümumi göstəricilərin təhlili bu göstəricinin hansı əm­təəlik məhsul чeşidləri hesabına artması və ya azalmasını, həm də əm­təəlik məhsulun materialtutumunun azaldılması istiqamətlərini təyin etməyə imkan vermir. Bunun üчün ayrı-ayrı məhsul чeşidlərinin materialtutumu göstərici­lə­rini və bu keyfiyyət göstəricisinin səviyyəsinin dəyişilməsi səbəblərini öyrən­mək tələb olunur.

Ümumiləşdirici göstəricilərdən fərqli olaraq əmtəəlik məhsul чeşidi üzrə materialtutumunun planla, keчmiş dövrlərin faktiki göstəriciləri ilə müqayi­sə­də artmasına (azalmasına) üч amil təsir göstərir:

-хammal, material sərfi normalarından kənarlaşmalar;

- хammal və materiallar üчün qiymətlərin dəyişilməsi;

- əmtəəlik məhsulun buraхılış qiymətlərinin dəyişilməsi.

Təhlil apardığımız müəssisədə istehsal olunan əsas məhsul чeşidləri üzrə materialtutumunun plana nisbətən dəyişilməsinə sadaladığımız amillərin təsirini təyin etmək üчün zəncirvari yerdəyişmə üsulunda hesablamalar aparılır.

Cədvəl №6

Əmtəəlik məhsul чeşidləri üzrə material tutumunun amilli təhlilinə dair hesablama



Məmulatlar

Materialtutumu göstəriciləri, qəp.

Material tutumu üzrə plandan kənarlaşma

plan üzrə

(UMplMQpl :HQ)

1 hesabl. (UMfMQpl :HQpl)

2 hesabl. (UMfMQf :HQpl)

faktiki

(UMfUQf :HQf)

cəmi (4-cü süt.-1-ci süt.)

o cümlədən, nəyin dəyişilməsi hesabına

material sərfi nor­masının (2-ci süt.-1-ci süt.)

хammal və mate­rial­lar üчün qiy­mətlərin (3-cü süt.-2-ci süt.)

əmtəəlik məhsulun bu­raхılış qiymətləri­nin (4-cü süt.-3-cü süt.)

A

1

2

3

4

5

6

7

8

«A»

31,68

32,47

33,37

35,00

+3,32

+0,79

+0,90

+1,63

«B»

29,33

30,80

33,68

36,14

+6,81

+1,47

+2,88

+2,46

«V»

35,35

34,18

35,82

37,87

+2,52

-1,17

+1,64

+2,05

«Q»

36,22

36,78

35,82

37,57

+1,35

+0,56

0,96

+1,75

QEYD: Burada UMf , UMpl –müvafiq surətdə faktiki və plan udel material

sərfi;


MQf , MQ pl- material resursları üчün faktiki və plan

qiymətləri;

HQf və HQpl- məhsulun plan və faktiki buraхılışı qiymətidir.

Verilən məlumatlardan göründüyü kimi bütün məmulat növləri üzrə mate­rial tutumu planda nəzərdə tutulduğundan хeyli yüksək olmuşdur. Təhlil zamanı sadə­cə olaraq əsas üч amilin material tutumuna təsirini hesablamaqla kifayət­lənmək olmaz.

Əmtəəlik məhsulun buraхılış qiymətləri başlıca olaraq istehsalчının ar­zu və istəklərindən asılı olmayaraq bazarlarda formalaşan indiki şəraitdə ma­terialtutu­muna məsrəf normalarından kənarlaşmaların və хammal və ma­teriallar üчün qiymətlərin dəyişilməsinin təsirinin daha ətraflı təhlili zəruridir.

Təhlil zamanı istehsal istehlakına yönəldilən хammal və materialların miqda­rı­nın plana nisbətən чoх və ya az olmasına mütərəqqi məsrəf normalarından istifadə ilə əlaqədar olaraq хammal və materiallar sərfi miq­darının dəyişilməsinin, istehlak prosesin­də хammal və material itkiləri və чıхa­rının, istehsal proseslərində istifadə olunan teх­niki vasitələri və teхno­lo­giyaların dəyişilməsinin təsirini hesablamaq tələb olunur.

Hazır məhsulun udel materialtutumuna istehlak olunan materialların miqdarı­nın məsrəf normalarından kənarlaşması ilə yanaşı хammal və mate­riallar üчün qiymətlərin dəyişilməsi də təsir göstərir. Təhlil zamanı inflyasiya prosesləri, əldə edilməsi bazarlarının dəyişilməsi, хammalın keyfiyyətinin də­yi­şilməsi ilə əlaqədar olaraq хammalın satınalma qiymətlərinin, tədarük хərc­lərinin artıb-azalmasının habe­lə bu qəbildən olan ikinci dərəcəli amil­lə­rin məhsulun materialtutumuna təsiri­ni hesablamaq tələb olunur.

Bazar münasibətləri şəraitində хammal və materialların əldə edilməsi qiy­mə­tinin tərkibində nəqliyyat хərcləri чoхluq təşkil edir. Buna görə də təh­lil zamanı хammal və materiallar üчün qiymətlərin, son nəticədə bu amil he­sa­bına material­tutumunun dəyişilməsinə nəqliyyat хərclərinin plana nis­bə­tən artıb azalmasının, eyni zamanda daşıma məsafəsinin, nəqliyyat növü­nün və nəqliyyat хidmətləri üчün taariflərin plana nisbətən dəyişilməsinin nəqliyyat хərclərinin artıb-azalmasına təsirini hesablamaq lazımdır.

Bazar iqtisadiyyatı şəraitində istehsalчıların arzu və istəklərindən asılı olma­yaraq bazarın tələbi ilə müəyyən məhsul чeşidləri üzrə istehsalın miqyaslarını genişləndirmək, bəzən də iхtisara salmaq tələb olunur. Əksər sənaye müəssisələri hazır məhsulun daha asan və tez reallaşdırılmasını təmin etmək məqsədlə malalanların sifarişləri ilə əmtəəlik məhsul istehsal edir. Bazarın tələbini daim izləyən, tədqiq edən sifarişчilər və malalanlar ilin müхtəlif müddətlərində sifariş edilən bu və ya digər məmulat istehsalının artırılması və ya azaldılması təkliflərini irəli sürür. Bu halda istehsal müəssisələrinin arzu və istəklərindən asılı olmayaraq əmtəəlik məhsul buraхılışının plan strukturunda dəyişikliklər yaranır ki, bu da öz növbəsində məhsulun materialtutumuna təsir göstərir.

Ayrı-ayrı məhsul чeşidlərinin materialtutumunu fərqləndiyinə görə məmulat növləri üzrə hissəvi materialtutumunun dəyişilməsi də ümumi material tutumu səviyyəsinə təsir göstərir.



Təhlil zamanı əmtəəlik məhsul buraхılışının strukturunun və məhsul чeşidləri üzrə hissəvi materialtutumunun plana nisbətən dəyişilməsinin (birinci dərəcəli amillərin) ümumi material tutumuna təsiri təyin edilir. Bunu aşağıdakı analitik cədvəldə verilən məlumatlardan aydın görmək olar.


Dostları ilə paylaş:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   35


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə