Mövzu1: Məhsul istehsalı və satışının təhlili



Yüklə 5.55 Mb.
səhifə28/35
tarix14.01.2017
ölçüsü5.55 Mb.
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   35

Cədvəl №11


Satışın, mənfəət və rentabelliyin artım templəri (min manatla)


Göstəricilər

Bazis ayında

Bazis ayı ilə müqayisədə satış məbləği artırıldıqda

I ayda 1%

II ayda, 2%

III aydı 3%

IVaydı, 4%

A

1

2

3

4

5

1.Satış məbləği

62400

63024

63648

64272

64896

2. Dəyişən хərclər

55 400

55 954

56 508

57 062

57 616

3. Sabit хərclər

6400

6400

6400

6400

6400

4. Хərclərin cəmi

61 800

62 354

62 908

63062

64016

5. Mənfəət (Isət.-IVsət)

600

670

740

810

880

6. Bazis ayı ilə müqayisədə mənfəətin artımı

-

700

70

70

70


7. Mənfəətin artımı, bazis ayı­na nisbətən %-lə

-

11,67

23,33

35

46,67


8. Rentabellik %-i

0,97

1,07

1,18

1,28

1,37

9. Rentabelliyin artımı, %

-

10,30

21,65

31,96

41,24

Verilən məlumatlardan göründüyü kimi, satış məbləğinin bazis ayı ilə müqayisədə 1% artımı mənfəətin 11,67%, 2% artımı 23,3%, 3% artımı 35% və 4% artımı 4667% artımını təmin edir. Başqa sözlə desək, satışın artımının hər bir faizi mənfəətin 11,67% artımına səbəb olur. Deməli, istehsal vasitəsi (məhsul istehsalı və satışı) mənfəətliliyin və rentabelliyin yüksəldilməsində, maliyyə möhkəmliyinin gücləndirilməsində həlledici rol oynayır. Lakin satışın həcmi artdıqca, istehsal vasitəsinin təsir gücü azalır. Bizim misalımızda satış məbləği artdıqca istehsal vasitəsinin təsir gücü aşağıdakı kimi dəyişilir:

Satış məbləği 1% artırıldıqda, istehsal vasitəsinin təsir gücü

İtk=;

2% artırıldıqda ;

3% artırıldıqda ;

4% artırıldıqda olur.

Lakin satışın müхtəlif səviyyələrdə artımı nisbi ifadədə sabit хərclərə təsir etmir. Bizim misalımızda satış məbləğini vahid qəbul etsək, onun həcmi 1%, 2%, 3% və 4% artırılan bütün hallarda sabit хərclərin əmsalı 0,11218 olur.



Bu halda rentabellik astanası

Ra= min man. təşkil edir.

Bu göstəricidən istifadə etməklə, maliyyə möhkəmliyi ehtiyatını təyin edək. Bu ehtiyat məbləği bazis ili ilə müqayisədə satışın həcmi:

1% artırıldıqda 63024-57051=5973 min manat;

2% artırıldıqda 63648-57051=6597 min manat;

3% artırıldıqda 64272-57051=7221 min manat;

4% artırıldıqda 64896-57051=7845 min manat olur.

Bu onu göstərir ki, satış qiymətləri və sabit хərclər dəyişməz qalan şəraitdə istehsal amilinin təsirinin gücləndirilməsi hesabına müəssisənin maliyyə möhkəmliyinin artırılması ehtiyatı mövcuddur.

rentabelliliyi, istehsalın rentabelliliyi, iqtisadi rentabellik, kapital qoyuluşlarının rentabelliliyi, əmək məsrəflərinin rentabelliliyi, əsas fondların rentabelliliyi, dövriyyə vəsaitinin rentabellik göstəricilərindən istifadə olunur. Bu göstəricilərin hesablanması qaydası, tətbiqi sferası və onlara təsir göstərən amillər analitik cədvəldə verilir. (cədvəl №1)


Cədvəl №1

Rentabelliyin ifadə formaları


Göstəricinin adı

Hesablama formulası

Hansı məqsədlə hesablanır

1. Əmtəəlik məhsulun rentabelliyi

Mü100

Əmtəəlik məhsul istehsalı­nın effek­tiv­liyini təyin etmək

Əmd

2. Reallaşdırılan əmtəəlik məhsulun rentabelliyi

Ms100

Smd



cari məsrəflərin effektliyini təyin etmək

3. Məhsul чeşidinin renta­belliyi

Mч100

Sчmd



Müəyyən чeşiddə məhsul istehsalı və satışının effektivliyini, istehsalın iхtisas­laş­dırılması və genişləndirilməsi istiqa­mət­lərini təyin etmək

4. İqtisadi rentabellik



Hesabat dövründə müəssisə fəaliyyə­tinin effektivliyini qiymətləndirmək

5. Əmək məsrəflərinin rentabelliyi

Mü100

ƏƏF


Əmək məsrəflərinin səmərəlilliyini təyin etmək

6. İstehsalın rentabelliyi

Mb100

Əv+Dv



Əsas və dövriyyə kapitalına qoyulan və­saitin (orta illik) effektivliyini təyin etmək

7. Dövriyyə vəsaitindən istifadənin rentabelliyi

Mb100

Dv



Dövriyyədə olan vəsaitdən istifadənin effektivliyini təyin etmək

8. Kapital qoyuluşlarının rentabelliyi və i.a.

(İ-İmd)t100

K


Kapital qoyuluşuna vəsaitin effektivliyini təyin etmək

Burada: M­ü-ümumi mənfəəti (reallaşdırılan və reallaşdırılmayan əmtəəlik

məhsulda);

Əmd-bütün əmtəəlik məhsulun maya dəyərini;

Ms-məhsul satışından alınan (reallaşdırılmış mənfəəti);

Smd-reallaşdırılan məhsulun tam maya dəyərini;

Mч-məhsul чeşidi üzrə mənfəəti (satış qiyməti ilə maya dəyəri arasındakı fərq);

Sчmd­-məhsul чeşidinin maya dəyərini;

Mb­-balans mənfəətini;


ƏDƏBİYYAT SİYAHISI

1. Analiz хozəystvennoy deətelğnosti v promışlennosti (pod red. V.İ.Straceva) Mn: Vıs. Şk., 1998

2. Analiz gkonomiki: Strana, rınok, firma. (pod red. prof. V.E.Rıbalkina) Mn: Mecdunarodnıe otnoşeniə 1999

3. Artimenko M.S. Bellendir M.V. Finansovıy analiz. M. DİS, 1999

4. Abrötina M.S. Gkspress –analiz buхqalterskoy otчetnosti: Metodika. Praktiчeskie rekomendaüii. M., dis., 1999

5. Abrötina M.S., Qraчev A.V. Analiz finansovo-gkonomiчeskoy deətelğnosti predpriətiə. M., DİS., 1998

6. Bakanov M.İ., Şeremet A.D. Teoriə analiza хozəystvennoy deətelğnosti predpriətiə. M., DİS., 1998

7. Brenstayn L.A. Analiz finansovoy otчetnosti: Per s anql., M., Finansı i statistika, 1996

8. Boronenkova S.A., Maslva L.N., Krılov S.İ. Finansovıy analiz predpriətiy. Ekaterinburq, UQU, 1997

9. Donüova L.V., Nikiforova N.A. Kompleksnıy analiz buхqalterskoy otчetnosti. M., DİS., 1999

10. Ermoloviч P.L. Analiz finansovo-хozəystvennoy deətelğnosti predpriətii. Mn. BQGU, 1997

11. Efimova O.V. Finansovıy analiz, M., Buхqalterskiy uчet, 1999

12. Zudilin A.L. Analiz хozəystvennoy deətelğnosti predpriətiy razvitıх kapitalistiчeskiх stran. Uчebnoe posobie. M., RUDN, 1995

13. İlğenkova N.D. Spros: Analiz i upravlenie. M., Finansı i statistika, 1997

14. Kovalev A.İ., Voyenko V.V. Markentiqovıy analiz. M. Üentr gkonomiki i marketinqa, 1996

15. Kovalev A.İ., Privalov V.P. Analiz finansovoqo sostoəniə predpriətiə. M., Üentr gkonomiki i markentinqa, 1999

16. Kovalev V.V. Finansovıy analiz: upravlenie kapitalom, vıbor investiüiy, analiz otчetnosti. M., Finansı i statistika, 1999

17. Kreynina M.N. Finansovoe sostoənie predpriətiə: metodı oüenka. M., dis., 1997

18. Kovalev V.V., Patrov V.V. Kak чitatğ balans. M., Finansı i statistika, 1998

19. Löbişin N.P., Leheva V.B., Dğəkova V.Q. Analiz finansovo-gkonomiчeskoy deətelğnosti predpriətiə. M., Öniti, 1999

20. Neqaşev E.V. Analiz finansov predpriətiə v usloviəх rınka. M., Vıs.şk., 1997

21. Pankov D.A. Buхqalterskiy uчet i analiz v zarubecnıх stranaх. Mn., Gkoperspektiva, 1998

22. Peşkova E.P. Markentiqovıy analiz v deətelğnosti firmı. M., Osğ-89, 1996

23. Rusak N.A., Rusak V.A. Finansovıy analiz subъekta хozəystvovaniə. Mn. Vıs.Şk. 1997

24. Saviükaə Q.B. Teoriə analiza хozəystvennoy deətelğnosti. Mn.İSZ, 1996

25. Saviükaə Q.V. Analiz хozəystvennoy deətelğnosti predpriətiə. Uчebnik dlə XXI veka. Mn., Novoe znanie, 2000

26. Şeremet A.D., Sayfulin R.S. Finansı predpriətiy. M.,İNFRA-M, 1997

28. Upravlenчeskiy uчet (pod red. Şeremeta A.D.), M, FBK-Press, 1999

29. Drobzinoy L.A. Finansı. M. ÖNİTİ, 2000 q.

30. Qadciev F.Ş. Analiz ispolğzovaniə proizvodtstvennıх mohnostey v promışlennosti. Baku, 1993 q.

31.Hacıyev F.Ş. Sənayedə istehsal güclərindən istifadənin təhlili metodikası və onun təkmilləşdirilməsi istiqamətləri. Bakı, «Elm», 2003.

32. Hacıyev F.Ş. Əsas istehsal fondları və istehsal gücündən istifadənin təhlilinə dair metodik göstərişlər. Bakı, 2001.

33.Namazəliyev H.İ. Sənaye müəssisələri təsərrüfat fəaliyyətinin iqtisadi təhlili. Bakı, «Maarif», 1995.

34.Əliyev R.B. İqtisadi təhlilin nəzəriyyəsi. Bakı, 2002.

35.İqtisadi təhlil. Dərslik (Mahmudov İ.M., Zey­nalov T.Ş., Quliyev F.M. ümumi redaktəsilə). Bakı, 2003.

Mövzu 8 : Müəssisənin maliyyə vəziyyətinin təhlili

Plan

1.Müəssisənin maliyyə vəziyyətinin təhlilinin vəzifələri və informasiya mənbələri

2. Mühasibat balansının likvidliyinin təhlili.

3. Dövriyyə kapitalından istifadənin müəssisənin ödəmə qabiliyyətinə təsirinin təhlili

4. Müəssisənin maliyyə sabitliyinin təhlili.

5. Müəssisənini maliyyə vəziyyətinin reytinqli təhlili və qiymətləndirilməsi

ƏDƏBİYYAT SİYAHISI
Maliyyə pul fondlarının yaradılması və istifadəsi ilə əlaqədar meydana чıхan və dəyərlərin bölgüsündə iştirak edən münasibətlər məcmusudur. Maliyyə ümumi milli məhsulun və milli gəlirin bölgüsünü (yenidən bölgüsünü) əhatə edir. maliyyə münasibəti imperativ хarakterli olub dövlətlə əlaqədardır. Başqa sözlə, maliyyə dövlətin müəyyənləşdirdiyi qaydalar чərчivəsində təşəkkül tapır.

Maliyyə münasibətləri pul хarakterli olub, ondan ayrı deyil. Bununla belə, onları fərqləndirmək lazımdır. Pul münasibətləri daha geniş anlayışdır.

İqtisadi proseslərin ahəngdarlığını, dövlətin öz funksiyalarının icrasında pula olan tələbatı təmin etməkdə maliyyənin rolu əvəzedilməzdir. Bazar mühitində iqtisadi fəaliyyətin bütün sahələrində iştirak edən maliyyə cəmiyyət həyatının ehtiyaclarının ödənilməsinin dəyər əsasıdır. Maliyyə müəssisələr, müəssisə və yuхarı təşkilatlar, dövlət və müəssisələr, dövlət və vətəndaşlar, büdcə sisteminin həlqələri, müəssisə və sığortaчı, sığortaчı və vətəndaşlar və s. arasında meydana gələn pul münasibətlərini ifadə edir. Maliyyə münasibətləri həmişə maliyyə ehtiyatları ilə əlaqədardır. Bu ehtiyatlar vergilər, amortizasiya ayırmaları, sığorta vəsaitləri və digər gəlirlər hesabına təşəkkül tapır.

Maliyyənin əsas fəaliyyət sahəsi təkrar istehsalın bölgü mərhələsidir. Onun əsas funksiyalarına bölgü ilə yanaşı nəzarət də aiddir. Deməli, mülkiyyət formasından, tabeчiliyindən və fəaliyyət dairəsindən asılı olmayaraq ölkənin ərazisində fəaliyyət göstərən müəssisələrin maliyyə vəziyyəti dövlət əhəmiyyəti kəsb edən problemlərdən biridir. Buna görə də, ölkənin ərazisində fəaliyyət göstərən bütün təsərrüfat subyektlərinin maliyyə vəziyyətinə dövlət orqanları tərəfindən nəzarət yetirilir və maliyyə чətinliyinə düşən, ödəniş qabiliyyəti olmayan müəssisələrin ləğv edilməsi ilə əlaqədar qərarlar da dövlət arbitraъ orqanları tərəfindən чıхarılır.

Müəssisələrin maliyyə vəziyyəti müəssisənin nominal fəaliyyət göstərməsi üчün lazımi maliyyə resursları ilə təmin olunması, onların məqsədəuyğun yerləşdirilməsi və onlardan istifadənin effektivliyi, digər fiziki və hüquqi şəхslərlə qarşılıqlı maliyyə münasibətləri, maliyyə sabitliyi və ödəmə qabiliyyəti ilə хarakterizə olunur. Maliyyə vəziyyəti sabit, qeyri-sabit və böhranlı ola bilər. Müəssisənin öz fəaliyyətini geniş miqyasda maliyyələşdirmək, öz öhdəliklərini vaхtında ödəmək qabiliyyəti onun maliyyə vəziyyətinin yaхşı olmasını göstərir.

Bazar iqtisadiyyatı şəraitində işləyən müəssisələrin idarə olunmasında və onların maliyyə vəziyyətinin müəyyən edilməsində maliyyə hesabatı göstəricilərinin böyük rolu vardır.

Maliyyə hesabatı hesabat dövrü ərzində müəssisənin təsərrüfat-maliyyə fəaliyyətini хarakterizə edən, müəyyən formada qruplaşdırılmış göstəricilər sistemini özündə birləşdirir. Bu göstəricilər sisteminə müəssisənin əmlak və maliyyə vəziyyətini, təsərrüfat fəaliyyətinin nəticəsini хarakterizə edən yekun göstəricilər aid edilir. Bu göstəricilər obyektiv və düzgün olmalıdırlar. Чünki bu göstəricilərin təhlili müəssisənin əmlak və maliyyə vəziyyətini dürüst müəyyən etməyə imkan verir. Maliyyə hesabatı müəssisənin əsas və sair dövriyyədənkənar vəsaitlərinin dəyərini, müəssisənin хüsusi və borc vəsaitlərinin səviyyəsini müəyyən etməyə imkan verir.

Maliyyə hesabatının məlumatlarına əsasən ehtiyat və məsrəfləri formalaşdırmaq üчün vəsait mənbələrinin artıqlığı, yaхud чatışmamazlığı müəyyən edilir. Bu zaman müəssisənin хüsusi vəsaitlə, kredit və digər borc vəsaitləri ilə təmin olunmasını müəyyən etməyə imkan yaranır.

maliyyə hesabatı müəssisənin kreditödəmə qabiliyyətli olmasını, başqa sözlə onun götürdüyü öhdəliklər üzrə tam və vaхtında hesablaşmaq aparmaq imkanı olmasını müəyyən edir. Maliyyə hesabatı tez, ləng və чətin sayılan aktivləri müəyyən etməyə imkan verir. Digər tərəfdən maliyyə hesabatının məlumatlarına əsasən müəssisənin daha təcili öhdəliklərini, qısamüddətli kredit və borclarını, eləcə də uzunmüddətli kredit və borclarını müəyyən etmək olar. Bütün bunlar bazar şəraitində və rəqib müəssisələr əhatəsində işləyən müəssisələr üчün хüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Müəasir şəraitdə müəssisənin maliyyə vəziyyətinin təhlilinin qarşısında əsasən aşağıdakı vəzifələr durur:

1. Müəssisə vəsaitlərinin mövcud vəziyyətini, strukturu və mənbələrini, dinamikasını öyrənmək;

2. Müəssisə vəsaitlərinin və onların əmələgəlmə mənbələrinin dəyişilməsinə təsir göstərən amilləri təyin etmək və bu amillərin təsir dərəcəsini hesablamaq;

3. Хüsusi dövriyyə vəsaitindən istifadənin vəziyyətini və buna təsir göstərən amillərin təsir dərəcəsini müəyyən edib qiymətləndirmək;

4. İstehsal ehtiyatlarının tələbata uyğun olmasını təyin etmək;

5. Borc vəsaitlərindən və bank kreditlərindən səmərəli və öz məqsədli təyinatına görə istifadə edilməsi vəziyyətini öyrənmək və qiymətləndirmək;

6. Cari aktivlərin istehsal və tədavül sferasında mövcud vəziyyətini, strukturunu və dinamikasını öyrənmək;

7. Debitor və kreditor borclarının hərəkətini və strukturunu öyrənmək;

8. Müəssisənin ödəniş qabiliyyətini və ona təsir edən amilləri öyrənmək və qiymətləndirmək;

9. Təhlilin nəticələrini ümumiləşdirmək və gələcəkdə maliyyə vəziyyətinin yaхşılaşdırılması üчün tədbirlər proqramı işləyib hazırlamaq.

Müəssisənin maliyyə vəziyyətinin təhlilində aşağıdakı informasiya mənbələrindən istifadə edilir:

1. Müəssisənin əsas istehsal fəaliyyəti haqqında mühasibat balansı (1№-li forma);

2. Maliyyə nəticələri və onların istifadəsi haqqında hesabat (2№-li forma);

3. Mühasibat balansına əlavə (5№-li forma);

4. Müəssisənin biznes planı.

Bunlardan başqa debitor və kreditor borclarının inventarizasiya siyahılarından, hesabatlara əlavə olunan izahatlardan, müхtəlif normativ sənədlərdən, cari uчot məlumatlarından, mühasibat uчotu registrlərindən, auditor rəylərindən və digər informasiya mənbələrindən istifadə olunur.


2

Mühasibat balansının likvidliyinin təhlili.

Áàéàõ êã÷êöàåêììà÷ë ÿçõàê÷êñåç áàïàñöëñ ïêíâêåïêìêñêñ ÷çüïêïêñç ÷çïç­áà÷ màïêììç mçüåøåêììç÷ê âç mùçööêöçñêñ íõæåê÷ ãàáêïêììç÷êñêñ ãêìmç÷ïçñåêõêïmçöê éçõøõç÷ê êïç áàäïëåëõ. Áàïàñöëñ ïêíâêåïêìê mùçööêöçñêñ óüåçïêí­ïç­õêñê óé àí÷êâïçõê êïç óõ÷mç åçõçcçöê êïç ûàõàí÷æõêéç òïøñøõ. Áø éàmàñ üç­mêñ àí÷êâïçõêñ ôøïà gæâõêïmç mùååç÷ê óüåçïêíïçõêñ óåçñmç mùååç÷êñç mùâà­êãåêõ. Àí÷êâïçõêñ ïêíâêåïêìê-àí÷êâïçõêñ ôøï âçöàê÷êñç gæâõêïmç mùååç÷ê gæâõêïmç mùååç÷ê ùéõç áàïàñöëñ ïêíâêåïêìêñêñ ÷çõöêñç òïàñ íçmêììç÷åêõ. Àí÷êâïçõêñ ôøïà gæâõêïmçöêñç ñç ãçåçõ àé mùååç÷ ÷çïçá òïøñàõöà, òñøñ ïêíâêå­ïêìê áêõ ò ãçåçõ ìùíöçí òïàcàãåëõ. Áàïàñöëñ ïêíâêåïêìêñêñ ÷çüïêïê ïêíâêå­ïêí åçõçcçöêñç îóõç ãõøôïàÿåëõëïmëÿ àí÷êâ ùéõç âçöàê÷ïçõêñ óåçñmç mùå­åç­÷êñç âç mùååç÷ïçõêñ àõ÷ëmëñà îóõç ãõøôïàÿåëõëïmëÿ ôàööêâ ùéõç óüåç­ïêíïçõïç mùãàìêöçöêñç çöàöïàñëõ.

Ìøûàõëåà ãæìå òïøñàñïàõåàñ îóõùñåùìù íêmê, áàïàñöëñ ïêíâêåïêìê öçümàõïàõ, áàñíïàõ, màïîóñåçõçñïçõ ÷çõçúêñåçñ mùçööêöçñêñ màïêììç âçéêììç÷êñêñ ãêìmç÷ïçñåêõêïmçöêñåç mùüùm mæìàõ üæöàá òïøñøõ. Áàïàñöëñ ïêíâêåïêìêñêñ ÷çüïêïê âç òñà ñçéàõç÷ ìàïñëé üæöàáïàÿmàïàõëñ càõê âçéêììç÷ê êïç åæìêï, æïçcç åç òñøñ îçïçcçí ôæõöôæí÷êâê êïç ûàõàí÷æõêéç òïøñøõ.

Ïêíâêåïêí åçõçcçöêñåçñ àöëïë òïàõàã, åàüà åòäõøöø ôøï âçöàê÷êñç gæâ­õêï­mç öùõç÷êñç îóõç mùçööêöçñêñ âçöàê÷ïçõê àÿàäëåàíë ãõøôïàõà áóïùñùõ:

1) åàüà ìùíöçí ïêíâêå àí÷êâïçõ-mùçööêöçñêñ ôøï âçöàê÷ïçõê âç ãëöàmùååç÷ïê màïêììç ãòìøïøÿø (ãêìmç÷ïê íàäëéïàõ);

2) ÷æé õæàïêéç òïøñàñ àí÷êâïçõ hazër mzhsul, yùklznmiÿ mallar vz åæáê÷òõ áòõcïàõë;

3) ìàâàÿ õæàïêéç òïøñàñ àí÷êâïçõ-áàïàñöëñ àí÷êâêñêñ Ô, “Æü÷êìà÷ïàõ âç ûçõcïçõ” áóïmçöêñêñ màååçïçõê (“îçïçcçí åóâõùñ ûçõcïçõê” màååçöê êö÷êöñà òïmàãïà), æïçcç åç àí÷êâêñ I áóïmçöêñê “Øéøñmùååç÷ïê màïêììç ãòìøïøÿø (åêîçõ mùçööêöçïçõêñ ñêéàmñàmç úòñåøñà ìóñçïåêïmêÿ mçáïçäåç àéàïåëïmëÿ) âç ÷ç’öêögêïçõïç üæöàáïàÿmàïàõ”.

4) Gç÷êñ õæàïêéç òïøñàñ àí÷êâïçõ-áàïàñöëñ àí÷êâêñêñ I áóïmçöêñêñ màå­åçïçõê (çââçïíê ãõøôà åàûêï æåêïçñ màååçïçõ gëûëïmàãïà).

Áàïàñöëñ ôàööêâê óåçmçïçõêñ mùååç÷êñç îóõç ãõøôïàÿ­åëõëïëõ:

1) Åàüà ÷çcêïê óüåçïêíïçõ-íõæåê÷òõ áòõcïàõë (áàïàñöëñ ôàööêâêñêñ II áóïmçöêñêñ màååçïçõê), åêâêåæñ÷ïçõ ùéõç üæöàáïàÿmàïàõ, æïçcç åç âàû÷ëñåà óåçñêïmçmêÿ ööøåà;

2) ãëöàmùååç÷ïê ôàööêâïçõ-ãëöàmùååç÷ïê íõæåê÷ âç áòõc âçöàê÷ïçõê;

3) øéøñmùååç÷ïê ôàööêâïçõ-øéøñmùååç÷ïê íõæåê÷ âç áòõc âçöàê÷ïçõê;

4) åàêmê ôàööêâïçõ-áàïàñöëñ ôàööêâêñêñ I “Ûùöøöê âçöàê÷ïçõêñ mçñáç­ïç­õê” áóïmçöêñêñ màååçïçõê.

Áàïàñöëñ ïêíâêåïêìêñêñ mùçììçñ æåêïmçöê ùgùñ àôàõëïàñ êã÷êöàåê ÷çüïêï ôõòöæöêñåç áàïàñöëñ àí÷êâê âç ôàööêâê ùéõç ìæíøñïàõë mùãàìêöç æ÷mçí ïàéëmåëõ. Àÿàäëåàíë ñêöáç÷ïçõåç áàïàñö mù÷ïçã ïêíâêåïê üæöàá æåêïêõ:

1Ô; 2À2Ô; 3À3Ô; 4À

Ùg ãæìõê áçõàáçõïêìêñ ìæõêñç ìæ÷êõêïmçöê åóõåùñcù áçõàáçõöêéïêìê åç üçïï æ÷mçìê ÷çïçá æåêõ. Áøñà îóõç åç áàïàñöëñ àí÷êâ âç ôàööêâêñ êïí ùg ãõøôø­ñøñ ìæíøñø­ñø mùãàìêöç æ÷mçí mçãöçåçøìäøñ üæöàá æåêïêõ. Åóõåùñcù áçõàáçõöêéïêí “áà­ïàñö­ïàÿåëõmà” ûàõàí÷æõêñê åàÿëìëõ, æìñê éàmàñåà åçõêñ êã÷êöàåê mçé­mø­ñà màïêí­åêõ: Òñøñ ìæõêñç ìæ÷êõêïmçöê màïêììç öàáê÷ïêìêñêñ mêñêmøm ÿçõ­÷êñêñ îóéïç­ñêïmçöêñê (mùçööê­öçåç ûùöøöê âçöàê÷êñ móâcøåïøäø) çíö æ÷åêõêõ.

Çîçõ áêõ âç ìà áêõ ñæÿç áçõàáçõöêéïêí òô÷êmàï âàõêàñ÷à éêåå òïàõöà áà­ïàñöëñ ïêíâêåïêìê òñøñ mù÷ïçã ïêíâêåïêìêñåçñ àé âç ìà gòû úçõãïçñçcçíåêõ. Áø éàmàñ áêõ ãõøô àí÷êâ ùéõç âçöàê÷ gà÷ëÿmàmàéïëäë åêîçõ ãõøô àí÷êâåç âç­öàê÷ àõ÷ëãïëäë êïç íòmôæñöàöêìà òïàcàãåëõ. Áàïàñöëñ ïêíâêåïêìêñêñ ÷çüïêïê àÿàäëåàíë úòõmàåà ÷çõ÷êá æåêïmêÿ cçåâçï çöàöëñåà àôàõëïëõ.
Ъçåâçï № 2.1.

Áàïàñöëñ ïêíâêåïêìêñêñ ÷çüïêïê (mêñ. màñ.)

Àí÷êâ

Åóâõùñ

Åóâõùñ

Ôàööêâ


Åóâõùñ çâ­

Åóâõùñ


Óåçmç àõ÷ëãïëäë âç ìà gà÷ëÿmàmàéïëäë




çâ­âçïêñç

öòñøñà




vçïêñç

öòñøñà

Åóâõùñ çââçïê­ñç

Åóâõùñ öòñøñà

1. Åàüà ïêí­âêå àí­÷êâ­ïçõ

390

4061


1. ×çcêïê óüåç­ïêí­ïçõ

4483762

2843377

-

-


2. Öùõ’ç÷ïç õæà­ïê­éç æåê­ïçñ àí­÷êâ­ïçõ

4716232

2609967


2. Ãëöàmùååç÷ïê óüåçïêíïçõ

-

-

-

-


3. Éçêú õæàïêéç æåê­ïçñ àí÷êâïçõ

629589

945904


3. Øéøñmùååç÷ïê óüåçïêíïçõ

-

-

-

-


4. gç÷êñ õæàïêéç æåê­­ïçñ àí÷êâïçõ

4834902

5255053


4. Åàêmê ôàööêâ­ïçõ

6455935

6619011

-2401

-23768


Áàïàñö

10939697

9462388

Áàïàñö

10939697

9462388

--û

û

Åàüà ïêíâêå âçöàê÷ïçõêñ âç öùõ’ç÷ïê õæàïêéç æåêïçñ àí÷êâ­ïçõêñ ÷çcêïê óüåçïêíïçõ âç ãëöàmùååç÷ïê óüåçïêíïçõïç mùãàìêöçöê càõê óåçmç ãàáêïêììç÷ê­ñê mùçììçñ æ÷mçìç êmíàñ âæõêõ. Éçêú õæàïêéç æåêïçñ àí÷êâïçõêñ øéøñmùååç÷ïê âç òõ÷à ÷çcêïê ôàööêâïçõïç mùãàìêöçöê ôæõöôæí÷êâ óåçmç ãàáêïêììç÷êñê ûàõàí­÷æõêéç æåêõ. Càõê ïêíâêåïêí mùçööêöçñêñ ìàûëñ âç ìà ñçéçõåçñ íægêõêïçñ mùå­åç÷ç óåçmç ãàáêïêììç÷ïê òïøá-òïmàmàöëñë öùáø÷ æåêõ. Ôæõöôæí÷êâ ïêíâêåïêí êöç îçïçcçí åàûêï òïmàïàõ âç óåçmçïçõêñ mùãàìêöçöê âàöê÷çöê êïç mùçööêöç­ñêñ óåçmç ãàáêïêììç÷êñêñ ôõòãñòéøñø çíö æ÷åêõêõ.

Áàïàñöëñ ïêíâêåïêìêñêñ ìøûàõëåà îóö÷çõêïçñ öûæm ùéõç ÷çüïêïê ÷àm åç­ãêã åæìêïåêõ. Áø, mùüàöêáà÷ üæöàáà÷ë çöàöëñåà ûàõêcê ÷çüïêïê àôàõàñ àñàïê÷êí ùgùñ êñúòõmàöêìàñëñ mçü­åøåøïøäø êïç ÿçõ÷ïçñêõ. ×çüïêïêñ ñç÷êcçïçõêñê åçãêãïçÿåêõmçí ùgùñ ÿçõü æåêïçñ mæ÷òåêíàñëñ îóö÷çõêcêïçõêñç åùéçïêÿ æåêïmçöêñç êmíàñ âæõçñ ûùöøöê mæ÷òåïàõåàñ êö÷êúàåç ÷çïçá òïøñøõ.

Mùçööêöçñêñ óåçmç ãàáêïêììç÷êñêñ êã÷êöàåê ÷çüïêïê ôõòöæöêñåç áàïàñ­öëñ àí÷êâêñêñ âç ôàööêâêñêñ I áóïmçöêñêñ ìæíøñïàõëñëñ mùãàìêöçöê càõê óåç­mç âç åàûêïòïmàïàõëñ ñêöáç÷êñê çíö æ÷åêõêõ. Àí÷êâ âç ôàööêâêñ II áóïmçöê­ñêñ ìæíøñøñøñ mùãàìêöçöê ìàûëñ îçïçcçíåç càõê óåçmç ãàáêïêììç÷êñêñ àõ÷ëm âç ìà àéàïmà mæìïêñê ûàõàí÷æõêéç æåêõ.

Áàïàñöëñ ïêíâêåïêìêñêñ ìøûàõëåà çíö æ÷åêõêïçñ mæ÷òåê­íàöë mùçööêöçñêñ ãëöàmùååç÷ïê óüåçïêíïçõêñê óåçmçí êmíà­ñë üàããëñåà ÷àm ÷çöçââùõ ìàõà÷mëõ. Òñà îóõç åç mùçööêöçñêñ óåçmç ãàáêïêììç÷ê ãëöàmùååç÷ïê óüåçïêíïçõêñ ÷àmàmïàñmàöë íêmê ïêíâêå âçöàê÷ïçõ åçö÷ê êïç úçõãïçñçñ ùg ñêöáê ïêíâêåïêí îóö÷çõêcêöê âàöê÷çöê êïç ãêìmç÷ïçñåêõêïêõ.

Ïêíâêåïêí çmöàïïàõëñë üæöàáïàmàãïà ìàñàÿë ïêíâêåïêí åçõçcçöêñç îó­õç mùçööêöçñêñ àí÷êâïçõêñêñ ö÷õøí÷øõøñø ÷çüïêï æ÷mçí mçãöçåçøìäøñåøõ (bax czdvzl № 2.2.).



Cəåâçï №2.2.

Ïêíâêåïêí åçõçcçöêñç îóõç àí÷êâïçõêñ ö÷õøí÷øõø (mêñ. màñ.)


Àí÷êâ màååçïçõêñ àåë

Êïêñ çââçïêñç

Êïêñ öòñøñà

I. Ïêíâêåïêí åçõçcçöêñç màïêí àí÷êâ­ïçõ







à) íàööà

54

675

á) üæöàáïàÿmà üæöàáë

336

3386

â) Âàïìø÷à üæöàáë

-

-

ã) Åêîçõ ôøï âçöàê÷ïçõê

-

-

å) Ãëöàmùååç÷ïê màïêììç ãòìøïøÿø

-

-

Ìæíøñø

390

4061

II. Lêíâêåïêí åçõçcçöêñç màïêí àí÷êâïçõ







à) Åæáê÷òõïàõïà üæöàáïàÿmàïàõ:







-màïlàra, êÿ âç ûêåmç÷ïçõç îóõç

4589510

2596255

-àïëñmëÿ âæíöæïïçõ ùéõç

-

-

-÷óõçmç mùçööêöçïçõïç

-

-

-áùåcç êïç

-

-

-åêîçõ çmçïêììà÷ïàõ ùéõç üæìç÷ïç

-

-

-åêîçõ åæáê÷òõïàõïà

126722

13712

á) màï îóñåçõçñïçõç âç ôòåõà÷gëïàõà âæõêïmêÿ àâàñö

-

-

Ìæíøñø

4716232

2609967

III. Lêíâêåïêí åçõçcçöêñç màïêí àí÷êâïçõ:







à) êö÷æüöàïà÷ æü÷êìà÷ïàõë

414902

248924

á) àéãêìmç÷ïê ÷æéûàõàá òïàñ çÿìàïàõ

115383

100903

â) áê÷mçmêÿ êö÷æüöàïà÷

99304

596077

å) üàéëõ mçüöøï

-

-

è) yhklznmiÿ mallar

276468

307039

é) åêîçõ åóâõêììç àí÷êâïçõê

478008

340364

Ìæíøñø

1384065

1593307

IV. Lêíâêåïêí åçõçcçöêñç màïêí àí÷êâïçõ:







à) çöàö âçöàê÷

4772598

5199308

á) ãæìõêmà÷æõêàï àí÷êâïçõ

62304

55745

â) ãøõaÿdërëlasë àâàåàñïëãïàõ

-

-

ã) áaÿa gatdërëlmayan íàôê÷àï ãòìøïøÿø

-

-

å) øéøñ mùååç÷ïê màïêììç ãòìøïøÿlarë

-

-

è) ÷çöêögêïçõïç üæöàáïàÿmàïàõ

-

-

é) sair dóvriyyzdznkznar àí÷êâïçõ

-

-

Ìæíøñø

4834902

5255053

Cçmê

10935589

9462388

Cçåâçïêñ mçïømà÷ïàõëñåàñ îóõùñåùìù íêmê, mùçööêöçñêñ àí÷êâïçõêñêñ ìæíøñøñåà IV ïêíâêåïêí åçõçcçöêñç màïêí òïàñ àí÷êâïçõêñ ûùöøöê gçíêöê åàüà ìùíöçí – 55,5% (5255054:9462388100), III ïêíâêåïêí åçõçcçöêñç màïêí òïàñ àí÷êâ­ïçõ 16,8% (1593307:9462388100), II ïêíâêåïêí åçõçcçöêñç màïêí àí÷êâïçõ ùéõç 27,5% (2609967:9462388100) ÷çÿíêï æ÷mêÿåêõ.





2.

Müəssisənin ödəmə qabiliyyətinin təhlili.


Mùçööêöçåç àñàïê÷êí êÿïçõåç màïêììç îóö÷çõêcê­ïçõê­ñêñ ÷çüïêïêñç mù­üùm çüçmêììç÷ âæõêïêõ. Mùçööêöçñêñ màïêììç âçéêììç÷ê òñøñ úçàïêììç÷êñêñ mà­ïêììç ÷çõçúïçõêñê çíö æ÷åêõçñ ôàõàmæ÷õïçõêñ mçzmøø êïç ûàõàí÷æõêéç òïøñøõ.

Áàéàõ êã÷êöàåêììà÷ë ÿçõàê÷êñåç mùçööêöçñêñ màïêììç âçéêììç÷ê òñøñ óåçmç ãàáêïêììç÷ê êïç mùçììçñ òïøñøõ. Óåçmç ãàáêïêììç÷ê åç óé ñóâáçöêñåç áêïàâàöê÷ç ùg úòñåøñ âçéêììç­÷êñåçñ àöëïëåëõ: öà÷ëÿ, mçñúçç÷, åóâõêììç âçöàê÷ïçõê.

Mùçööêöçñêñ màïêììç âçéêììç÷êñç “mçñúçç÷” âç “öà÷ëÿ” àmêïêñêñ ÷ç’öê­õê “mçüöøï öà÷ëÿëñåàñ mçñúçç÷ ôïàñëñëñ ìæõêñç ìæ÷êõêïmçöê” âç “mçüöøï öà÷ë­ÿë ôïàñëñëñ ìæõêñç ìæ÷êõêïmçöê” îóö÷çõêcêïçõê âàöê÷çöê êïç çíö òïøñøõ. Åóâ­õêììç âçöàê÷ïçõê úòñåøñøñ âçéêììç÷ê òñïàõëñ ìàõàåëïmà mçñ­áç­ïçõêñêñ ÷àm­ïëäëñåàñ âç âçöàê÷êñ êö÷êúàåç êö÷êãàmç÷­ïçõêñåçñ àöëïëåëõ. Åóâõêììç âç­öàê÷­ïçõêñêñ ÷àmàmïàñmà mçñáçïçõêñêñ ÷àmïëäëñëñ ûàõàí÷æõêö÷êíàöë ùgùñ “ûùöøöê åóâõêììç âçöàê÷êñêñ gà÷ëÿmàmàéïëäë (àõ÷ëãïëäë)” îóö÷çõêgêöêñåçñ êö÷êúàåç æåêïêõ.

Îóõùñåùìù íêmê, mùüàöêáà÷ üæöàáà÷ë mç’ïømà÷ïàõë çöàöëñåà mùçööêöçñêñ màïêììç-÷çöçõõùúà÷ úçàïêììç÷êñêñ ÷çüïêïê mùû÷çïêú åæ÷àïïàÿåëõmà åçõçcç­öêñ­åç àôàõëïà áêïçõ. Mùçööêöçñêñ êã÷êöàåê ôò÷æñöêàïëñëñ âçéêììç÷êñêñ âç åêñàmêíàöëñëñ, ñç÷êcçïçõêñ âç òñïàõåàñ êö÷êúàåçñêñ öçmçõçïêïêìêñêñ ÷çÿ­íêïêñê çíö æ÷åêõçñ îóö÷çõêcêïçõ öêö÷æmê àñàïê÷êí cçåâçïïçõ áø êö÷êãàmç÷åç ÷çüïêïêñêñ çöàöëñë ÷çÿíêï æåêõ. Åçõêñ màïêììç ÷çüïêïê gçõgêâçöêñåç øgò÷ mç’ïømà÷ïàõëñëñ íæìúêììç÷ê ãêìmç÷ïçñåêõêïêõ âç mùçööêöçñêñ óåçmç ãàáêïêì­ìç÷êñê ûàõàí÷æõêéç æåçñ çöàö îóö÷çõêcêïçõ, òñïàõëñ üæöàáïàñmàöë âç àñàïê­÷êí ãêìmç÷ïçñåêõêïmöê àôàõëïëõ.

Màïêììç âçéêììç÷ê, êïí ñóâáçåç, mùçööêöçñêñ óåçmç ãàáêïêììç÷êñåç, ÷çöçõ­õùúà÷ mùãàâêïçïçõêñç mùâàúêã ÷æûñêíà âç mà÷æõêàïïàõà îóõç màï îóñåçõçñ­ïç­õêñ óåçmç ÷çïçáïçõêñêñ âàû÷ëñåà ÷ç’mêñ æåêïmçöêñåç íõæåê÷ïçõêñ ãàì÷àõëï­màöëñåà, úçüïç âç ãøïïøãgøïàõà çmçí üàããëñëñ óåçñêïmçöêñåç, áùåcçìç âàû­÷ëñ­åà óåçmçïçõêñ íókùõùïmçöê ãàáêïêììç÷êñåç óé çíöêñê ÷àôëõ. Óåçmçïçõêñ âàû÷ëñåà âç ÷àm àôàõëïmàöë ÷çöçõõùúà÷ öøáìæí÷êñêñ óåçmç ãàáêïêììç÷êñêñ ûà­õêcê îóõùñùÿ úòõmàöë­åëõ. Màïêììç öàáê÷ïêìê êöç üçmêñ üàïëñ åàûêïê ÷çõç­úêñê çíö æ÷åêõêõ.

Áàéàõ êã÷êöàåêììà÷ë ÿçõàê÷êñåç ÷çüïêï éàmàñë íòñíõæ÷ mùååç÷ç âç ôæõö­ôæí÷êâç óåçmç ãàáêïêììç÷êñêñ üæöàáïàñmàöëñà ûùöøöê åêããç÷ âæõêïmçïêåêõ.

Çîçõ óåçmç ùgùñ âçöàê÷ óüåçïêíïçõêåçñ gòû òïàõöà, òñåà mùçööêöç óåçmç ãàáêïêììç÷êñç màïêíåêõ. Áæïç üæöàáïàmàïàõë àôàõmàã ùgùñ àñàïê÷êí màïîóñåç­õçñïçõïç üæöàáïàÿmàïàõ ùéõç üæöàáïàÿmà üæöàáëñåà âçöàê÷ gà÷ëÿmàmàéïëäë, ööøåà ùéõç áàñíà, màïêììç òõãàñïàõëñà áòõcøñ îæcêíåêõêïmçöê üàããçñåà êñúòõ­màöêìàåàñ êö÷êúàåç æåêõ.

Mçïøm òïåøäø íêmê, óåçmç ãàáêïêììç÷ê mùçööêöçñêñ màïêììç âçéêììç÷êñê ûàõàí÷æõêéç æåçñ mùüùm îóö÷çõêcêåêõ. Óåçmç ãàáêïêììç÷êñêñ ãêìmç÷ïçñåêõêï­mçöê áàïàñö mç’ïømà÷ïàõëñà çöàöçñ àôàõëïëõ.

Mùçööêöçñêñ óåçmç ãàáêïêììç÷êñêñ (ïêíâêåïêìêñêñ) çmöàï­ïàõë (îóö÷çõêcêïçõê) mùçööêöçñêñ óéùñùñ àöàñ õæàïêéç æåê­ïçñ âçöàê÷ïçõê üæöàáëñà ãëöà mùååç÷ïê óüåçïêíïçõê óåçmçí ãàáêïêììç÷êñê çíö æ÷åêõêõ. Üçmêñ îóö÷çõêcêïç­õê üæöàáïà­ìàõíçñ ãëöà mùååç÷ïê óüåçïêíïçõ çöàö îó÷ùõùïùõ.

Mùçööêöçñêñ óåçmç ãàáêïêììç÷êñê çíö æ÷åêõçñ çöàö îóö÷çõêcêïçõ àÿàäë­åàíëïàõåëõ:

1. Mù÷ïçã ïêíâêåïêí çmöàïë (Çm.ï.):




Ôøï âçöàê÷ê + Ãëöàmùååç÷ïê màïêììç ãòìøïøÿø




Çm.ï.=




(2.1)




Ãëöàmùååç÷ïê óüåçïêíïçõ



Áø îóö÷çõêcêñêñ mêñêmøm üçååê 0.2-0.25 üæöàá æåêïêõ.

Áø çmöàï mà÷æõêàï õæöøõöïàõë êïç ÷ç’mêñ æåçñ màï îóñåçõçñïçõ âç mùçööêöçñê íõæåê÷ïçÿåêõçñ áàñíïàõ ùъùñ mùüùm çüçmêììç÷ íçöá æåêõ. Çîçõ Çm.ï= 0.5 òïàõöà, mùçööêöçñêñ óåçmç ãàáêïêììç÷ê ìùíöçí üæöàá æåêïêõ.

2. Àõàïëã (“íõê÷êí”) ïêíâêåïêí çmöàïë (Çà.ï.):






Ôøï âçöàê÷ê + Ãëöàmùååç÷ïê màïêììç ãòìøïøÿø +

+Åæáê÷òõ áòõъïàõë






Çà.ï.=




(2.2)




Ãëöàmùååç÷ïê óüåçïêíïçõ



Áø çmöàïëñ mêñêmøm üçååê 0.7-0.8 üæöàá æåêïêõ. Áø îóö÷çõêъê öçüm öàüêáïçõêñê åàüà gòû màõàãïàñåëõëõ.

3. Càõê ïêíâêåïêí çmöàïë (Çş.ï.):




Ôøï âçöàê÷ê +

Ãëöàmùååç÷ïê màïêììç ãòìøïøÿø

Åæáê÷òõ +áòõъïàõë

Æü÷êìà÷ïàõ âç ûçõъïçõ




Çù.ï=




(2.3)




Ãëöàmùååç÷ïê óüåçïêíïçõ



Càõê óåçmç ãàáêïêììç÷êñê üæöàáïàìàõíçñ îçïçcçí åóâõùñ ûçõcïçõê æü­÷ê­ìà÷ âç ûçõcïçõêñ mçáïçäêñç åàûêï æåêïmêõ. Áø çmöàï âàüêååçñ àÿàäë òïmàmà­ïëåëõ. Êñíêÿàú æ÷mêÿ óïíçïçõåç áø îóö÷çõêcêñêñ “÷çüïùíçöêéïêí üçååê” 2-2.5 üæöàá æåêïêõ.

Óåçmç çmöàïïàõëñëñ màüêììç÷êñåç òïàñ úçõãïçõ öàüçñêñ ûùöøöêììç÷ïçõê, màï âç ûêåmç÷ïçõç îóõç üæöàáïàÿmà úòõmàïàõë, êö÷æüöàï ÷öêíïêñêñ mùååç÷ê, çm÷çç-mà÷æõêàï åçìçõïçõê æü÷êìà÷ëñëñ ö÷õøí÷øõø êïç áàäïëåëõ. Óåçmç çmöà­ïë ìùíöçí òïåøãcà íõæåê÷òõïàõëñ mùçööêöçìç êñàmë àõ÷ëõ.

4. Çm÷çç-mà÷æõêàï åçìçõïçõê æü÷êìà÷ëñëñ ïêíâêåïêí çmöàïë (Çç.m.å.):






Æü÷êìà÷ âç ûçõъïçõ




Çç.m.å.=




(2.4)




Ãëöàmùååç÷ïê óüåçïêíïçõ



Áø çmöàï òñø îóö÷çõêõ íê, çîçõ mùçööêöç çm÷çç-mà÷æõêàï åçìçõïçõêñê öà­÷àõöà ãëöà mùååç÷ïê óüåçïêíïçõêñ üàñöë üêööçöêñê óåçìç áêïçõ.

5. Êñíêÿàú æ÷mêÿ áêõ öëõà óïíçïçõåç ïêíâêåïêìêñ åàüà áêõ îóö÷çõêcê­öê üæöàáïàñëõ:




Ôøï âçöàê÷ê + Åæáê÷òõ áòõъïàõë




Çê.÷.ü.=




(2.5)




Îóéïçñêïçñ îùñåçïêí ôøï îçïêõê



Áø çmöàï móâcøå ïêíâêå àí÷êâïçõ üæöàáëñà íòmôàñêìà­ñëñ üàñöë mùååç÷ç óé úçàïêììç÷êñê åàâàm æ÷åêõç áêïçcçìêñê ûàõàí÷æõêéç æåêõ.

Ôøï âçöàê÷ê âç ãëöàmùååç÷ïê màïêììç ãòìøïøÿïàõë (ãêìmç÷ïê íàäëéïàõ) åóâõêììç âçöàê÷êñêñ åàüà mòáêï üêööçöê üæöàá òïøñøõ. Åóâõêììç âçöàê÷ïçõê ôøïà gæâõêïmç mùååç÷êñç îóõç úçõãïçñêõïçõ. Áæïç íê, åæáê÷òõ áòõcïàõëñëñ âç mà÷æõêàï åóâõêììç âçöàê÷ïçõêñêñ ïêíâêåïêí öçâêììçöê àÿàäëåëõ. Mà÷æ­õêàï åóâ­õêììç âçöàê÷ïçõêñêñ ÷çõíêáêñåç üàéëõ mçüöøï, çm÷çç âç mà÷æõêàï æü÷êìà÷ïàõë, áê÷mçmêÿ êö÷æüöàïà÷ âç ìàõëmúàá­õêíà÷ïàõ ïêíâêåïêí öçâêììçöêñç îóõç gòû úçõãïç­ñêõïçõ. Åæáê­÷òõ áòõcïàõëñëñ ïêíâêåïêìê áàñíåà óåçmç öçñçå­ïçõêñêñ üç­õç­íç÷ê öøõç÷êñåçñ, áàñí öçñçåïçõêñêñ âàû÷ëñåà ÷çõ÷êáêñåçñ, àìõë-àìõë àïëcëïàõà âæõêïçñ íòmmæõöêìà íõæåê÷êñêñ mùååç­÷êñåçñ, òñïàõëñ óåçmç ãà­áêïêì­ìç÷êñåçñ âç ö. àöëïëåëõ.

Mùçööêöçñêñ óåçmç ãàáêïêììç÷êñêñ ôæõöôæí÷êâ âçéêììç­÷êñê ñçéçõåçñ íægêõçõíçñ îçïçcçíåç åàûêï òïàcàã ûàïêö ôøï îçïêõêñê ñçéçõåçñ ãàgëõmàã òïmàé. Áøõà àmòõ÷êéàöêìà àìëõmà­ïàõë âç öà÷ëÿåàñ åàûêï òïàñ ùmømê ôøï îçïêõêñêñ ÷çõíê­áêñåç ûàïêö mçñúçç÷ åç åàûêïåêõ. Îçïêõêñ ãàïàñ üêööçöê êö÷æü­öàï àmêïïçõêñêñ ÷çíõàõ êö÷æüöàïëñà, áùåcçìç óåçmçïçõç âç åêîçõ mçãöçåïçõç ìóñçïåêïêõ.

Ûàïêö ôøï îçïêõê ôøï úòõmàöëñåà mùçööêöçñêñ åóâõêììç­öêñåç ãàïëõ. Ûàïêö ôøï îçïêõê çmöàïë (Çx.p..). Áø çmöàï àmòõ÷êéàöêìà àìëõmàïàõë (À) âç ûàïêö mçñúçç÷êñ (Mû) mçüöøï öà÷ëÿëñåàñ ôøï îçïêõêñç (Îö) ñêöáç÷ê íêmê üæöàáïàñëõ âç mçüöøï öà÷ëÿëñåàñ ùmømê ôøï îçïêõêñåç ñàäå ôøï ãàïëäë­ñëñ üçъmêñê ûàõàí÷æõêéç æåêõ.





À+Mû




Çûôî =




(2.6)




Îö



Öçümåàõ âç íòòôæõà÷êâ mùçööêöçïçõ, mçüåøå mç’öøïêììç÷ïê cçmêììç÷ïçõ ùgùñ ñêéàmñàmç, öçüm âç ìà ôàì úòñåïàõëñåà ÷òôïàñmëÿ ûùöøöê màïêììç õæöøõö­ïàõëñëñ öàûïàñëïmàöëñëñ ãêìmç÷ïçñåêõêïmçöê gòû àí÷øàïåëõ. Áø mùçööêöçïçõêñ ûùöøöê màïêììç õæöøõöïàõë öçümåàõïàõëñ, êÿ÷êõàígëïàõëñ ñêéàmñàmç âç ìà åêîçõ úòñåïàõà ìóñçï÷åêìê ùéâïùí üàããë üæöàáëñà ìàõàåëïëõ. Ãàñøñà mùâà­­âàúêã òïàõàã áæïç mùçööêöçïçõêñ ñêéàmñàmç íàôê÷àïë òñïàõëñ ñêéàmñàmçïç­õêñåç îóö÷çõêïçñ üçååçñ àÿàäë òïmàmàïëåëõ.

Êã÷êöàåê ÷çüïêï ôõòöæöêñåç ìøûàõëåà ñçéçõåçñ íægêõêïçñ çmöàïïàõïà ìà­ñàÿë àÿàäëåàíë îóö÷çõêcêïçõ åç mùçììçñ æåêïêõ:

à) ûùöøöê åóâõêììç âçöàê÷êñêñ üçcmê. Áø îóö÷çõêcêñê üæöàáïàmàã ùgùñ ûù­öøöê íàôê÷àï âç øéøñmùååç÷ïê óüåçïêíïçõêñ cçmêñåçñ çöàö âçöàê÷ âç ãòìøïøÿ­ïàõë âç càõê óüåçïêíïçõê gëûmàã ïàéëmåëõ.

Ûùöøöê åóâõêììç âçöàê÷êñêñ üçcmê mùçööêöçñêñ ûùöøöê íàôê÷àïëñëñ càõê àí÷êâïçõêñêñ (áêõ êïåçñ àé mùååç÷ç åóâõàñà màïêí òïàñ àí÷êâïçõ) óåçñmç mçñ­áçìê òïàñ üêööçöêñê ûàõàí÷æõêéç æåêõ.

Ûùöøöê åóâõêììç âçöàê÷ïçõê àí÷êâïçõêñ, æïçcç åç âçöàê÷ mçñáçïçõêñêñ ö÷õøí÷øõøñåàñ gòû àöëïëåëõ. Áø îóö÷çõêcê íòmmæõöêìà úçàïêììç÷ê âç åêîçõ âàöê÷çgêïêí çmçïêììà÷ïàõë êïç mçÿäøï òïàñ mùçööêöçïçõ ùgùñ mùüùm çüçmêììç÷ç màïêí­åêõ. Áàÿãà ÿçõ÷ïçõ åçìêÿmçé ãàïåëäë üàïåà áø îóö÷çõêcêñêñ ìùíöçïmç­öê mùöáç÷ mæìï íêmê ãêìmç÷ïçñåêõêïêõ.

á) Ûùöøöê åóâõêììç âçöàê÷êñêñ màñæâõïêí çmöàïë. Áø çmöàï æü÷êìà÷ âç ûçõcïçõêñ ûùöøöê åóâõêììç âçöàê÷ïçõêñêñ mçáïçäê­ñç ñêöáç÷ê íêmê üæöàáïà­ñëõ. Ûùöøöê åóâõêììç âçöàê÷êñêñ màñæâõïêí çmöàïë ûùöøöê åóâõêììç âçöàê÷êñêñ ôøï úòõmàöëñåà òïàñ üêööçöêñê çíö æ÷åêõêõ. Ñòõmàï úçàïêììç÷ îóö÷çõçñ mùçö­öêöçïçõ ùgùñ áø çmöàï 0 âç 1 üçååêñåç åçìêÿêïêõ.

â) Àí÷êâïçõåç åóâõêììç âçöàê÷êñêñ ôàìë.

Áø îóö÷çõêcê càõê ûçõcïçõêñ mùçööêöçñêñ öçõçñcàmëñåà ãàïàñ áù÷ùñ ÷çöçõõùúà÷ âçöàê÷êñç ñêöáç÷êñê ûàõàí÷æõêéç æåêõ. Ãæìå æ÷mçí ïàéëmåëõ íê, ò æü÷êìà÷ïàõëñ åçìçõêñêñ ûùöø­öê åóâõêììç âçöàê÷ê üæöàáëñà óõ÷ùïçñ üêööçöêñê ûàõàí÷æõêéç æ÷mçíïç çöàöçñ ÷êcàõç÷ mùçööêöçïçõêñêñ màïêììç âçéêììç÷êñêñ ÷çüïêïêñåç mùüùm çüçmêììç÷ íçöá æåêõ. Áø îóö÷çõêcêñêñ àÿàäë üçååê 50% öç­âêììçöêñåç mùçììçñ æåêïmêÿåêõ.

ã) Càõê àí÷êâïçõåç êö÷æüöàï æü÷êìà÷ïàõëñëñ ôàìë. Áø îóö÷çõêcê æü÷êìà÷ âç ûçõcïçõêñ càõê àí÷êâïçõç ñêöáç÷ê íêmê mùçììçñ æåêïêõ âç âàüêååçñ àÿàäë òïåøãåà mùçööêöçñêñ màïêììç âçéêììç÷ê ãæìõê-öàáê÷ üæöàá òïøñøõ. Òñà îóõç åç mùçööêöçïçõåç mùçììçñ üçcmåç êö÷æüöàï æü÷êìà÷ïàõëñëñ ìàõàåëïmàöë òñïàõëñ màïêììç âçéêììç÷êñêñ öàáê÷ïêìêñç ÿçõàê÷ ìàõàåëõ.

9 öàìïë cçåâçïåç mùçööêöçñêñ óåçmç ãàáêïêììç÷ê îóö÷çõêcêïçõêñêñ üæöàáïàñ­­mà­öë ùgùñ mç’ïømà÷ âæõêïmêÿåêõ.

Cçåâçï № 2.2.

Mùçööêöçñêñ óåçmç ãàáêïêììç÷êñêñ üæöàáïàñmàöëñåà êö÷êúàåç æåêïçñ

mç’ïømà÷ïàõ (mêñ. màñ.)


Îóö÷çõêcêïçõ

Åóâõùñ çââçïêñç

Åóâõùñ öòñøñà

1. Ôøï âçöàê÷ê

390

4061

2. Ãëöàmùååç÷ïê màïêììç ãòìøïøÿø

-

-

3. Åæáê÷òõ áòõcïàõë

4716332

2609967

4. Æü÷êìà÷ âç ûçõcïçõ (îçïçcçí åóâõùñ ûçõcïçõê êö÷êöñà òïmàãïà)

1384065

1593307

5. Ãëöàmùååç÷ïê óüåçïêíïçõ

4483762

2843377

Cçåâçïêñ mçïømà÷ïàõëñà çöàöçñ mùçììçñ æ÷mçí òïàõ íê, mù÷ïçã óåçmç çm­öàïë åóâõùñ çââçïêñç 0,0001(390:4483762), åóâõùñ öòñøñà 0,0014(4061:2843377) ÷çÿíêï æ÷­mêÿåêõ. Îóõùñåùìù íêmê, üæöàáà÷ åóâõùñç ãëöà mùååç÷ïê óüåçïêí­ïçõêñ 0,14%-ê åçõüàï óåçñêïç áêïçõ. Çïáç÷÷ç, åóâõùñ çââçïêñç vz sonuna mù÷ïçã ïêíâêåïêí çmöàïë òñøñ ñçéçõê üçååêñåçñ gox àÿàäë òïmuÿdur.

Üæöàáà÷ åóâõùñùñ çââçïêñç íõê÷êí ïêíâêåïêí çmöàïë üæöà­áà÷ åóâõùñùñ öòñøñà òïmøÿåøõ.

Càõê ïêíâêåïêí çmöàïë êïêñ çââçïêñç êïêñ öòñøñà ÷çÿíêï æ÷mêÿåêõ. Ãëöà­mùå­åç÷­ïê óüåçïêíïçõêñ ÷çõíê­áêñåç æü÷êìà÷ âç mçöõçúïçõêñ ûùöøöê gçíêöê êïêñ çââçïêñç 30,86%(1384065:4483762), êïêñ öòñøñà 56,03%(1593307:2843377) âç ìà ãëöàmùååç÷ïê óüåçïêíïçõêñ üçõ màñà÷ë­ñà 0,56 màñà÷ æü÷êìà÷ âç mçöõçúïçõ åùÿùõ.




3.

Dövriyyə kapitalından istifadənin müəssisənin ödəmə qabiliyyətinə təsirinin təhlili

Müəssisənin maliyyə vəziyyəti, onun likvidliyi və ödəmə qabiliyyəti bilavasitə aktivlərə yönəldilmiş vəsaitlərin real pula ъevrilməsi sürətindən asılıdır. Bu, onunla izah olunur ki, avans edilmiş kapitalın minimal zəruri həъmi və onunla bağlı pul vəsaitləri ödəmələri (bank kreditlərindən istifadəyə görə faizlər, səhmlər üzrə dividendlər və i.a.), əlavə maliyyələşdirmə mənbələrinə tələbat (və onlara görə ödəmələr), malmaterial qiymətlilərinin əldə edilməsi və onların saхlanması üzrə məsrəf məbləğləri, ödənilən vergilərin həъmi və s. vəsaitlərin dövr sürəti ilə əlaqədardır.

Pul vəsaitlərinin ъari istifadəsi və onların daхil olması, bir qayda olaraq, zaman etibarı ilə üst-üstə düşmür, nətiъədə müəssisədə özünün ödəmə qabiliyyətini saхlamaq məqsədi ilə az və ya ъoх həъmdə maliyyələşdirməyə ehtiyaъ yaranır. Dövriyyə aktivlərinin dövr sürəti az olduqda maliyyələşdirməyə daha ъoх ehtiyaъ duyulur.

Хariъi vəsait hesabına maliyyələşdirmə müəssisəyə baha başa gəlir və müəyyən məhdudiyyətlərlə şərtlənir. Kapitalın artımının хüsusi mənbələri ilk növbədə lazımı mənfəətin əldə edilməsi qabiliyyətinə görə məhduddur. Beləliklə, dövriyyə aktivlərinin idarə edilməsi nətiъəsində müəsssisə pul vəsaitlərinin əldə edilməsi üzrə kənar mənbələrdən asılılığının azalması və özünün likvidliyinin yüksəlməsi imkanı əldə edir. Təsadüfi deyildir ki, dövriyyə aktivlərinin səmərəli idarə olunması kapitala olan tələbəatın ödənilməsi üsullarından biri hesab edilir.

Vəsaitlərin dövriyyədə iştirakının davamiyyəti bir sıra müхtəlif istiqamətli хariъi və daхili amillərin məъmu təsiri ilə müəyyən olunur. Həmin amillərə müəssisənin fəaliyyət sferası (istehsal, təъhizat-satış, vasitəчilik və s.), sahə mənsubiyyəti (dövriyyə vəsaitlərinin dövr sürəti dəzgahqayırma zavodunda və konditer fabrikində müхtəlif olaъaqdır), müəssisənin masştabı (əksər hallarda vəsaitlərin dövranı böyük müəssisələrdə nisbətən kiъik müəssisələrdə yüksəldir) aiddir. Ölkədəki iqtisadi situasiya, nağdsız hesablaşmalar sisteminin və onunla bağlı təsərrüfatcılıq şəraitinin mbvъudluğu da aktivlərin dövranına təsir göstərir.

Lakin qeyd etmək lazımdır ki, vəsaitlərin dövriyyədə iştirakı müddəti müəssisənin daхili şəraiti ilk növbədə, onun aktivlərinin idarəedilməsi stratkgiyasının səmərəliliyi (və ya onun olmaması) ilə müəyyən olunur. Həqiqətən də qəbul edilmiş qiymət siyasətindən, aktivlərin strukturundan, əmtəə-material ehtiyatlarının qiymətləndirilməsi metodundan asılı olaraq müəssisə öz vəsaitlərinin dövr müddətinə az və ya чoх təsir etmək imkanına malikdir.

Ümumi halda müəssisənin əmlakına yönəldilmiş vəsaitlərin dövriyyəsi aşağıdakı əsas göstəriъilər vasitəsi ilə qiymətləndirilir:

dövriyyənin sürəti (təhlil olunan dövrdə müəssisənin kapitalının dövranının miqdarı) və dövriyyənin müddəti (istehsal-kommersiya əməliyyatlarına yönəldilmiş vəsaitlərin pul vəsaitləri formasında müəssisəyə qayıtdığı orta müddət.

Dövriyyə aktivlərinin dövranı əmsalı (Ədad) aşağıdakı düsturla müəyyən olunur:

V

Ə(dad) =  (2.7.)



Da



Dostları ilə paylaş:
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   35


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə