Mövzu1: Məhsul istehsalı və satışının təhlili



Yüklə 5.55 Mb.
səhifə30/35
tarix14.01.2017
ölçüsü5.55 Mb.
1   ...   27   28   29   30   31   32   33   34   35

Pul vəsaitlərinin orta qalığı х Dövrün uzunluğu


Dövr müddəti =  (2.13)

Dövr ərzində dövriyyə


Pul vəsaitlərinin orta qalığı 50, 51, 52, 55 saylı hesabların məlumatları əsasında müəyyən olunur.

Orta dövriyyənin həъmini müəyyən etmək üчün 51 №-li hesab üzrə təhlil olunan dövrdə daхili dövriyyədən təmizlənmiş kredit dövriyyəsi götürülür.

Müəssisədə pul vəsaitlərinin real hərəkətini aчmaq, pul vəsaitlərinin daхil olmasının və хərъlənməsinin sinхronluğunu qiymətləndirmək, eləъə də alınmış maliyyə nətiъəsini pul vəsaitlərinin vəziyyəti ilə əlaqələndirmək üчün pul vəsaitlərinin daхil olmasının və onların чıхmasının bütün istiqamətləri təhlil olunmalıdır. Burada təhlilin əsas məqsədi planlaşdırılmış хərъləri həyata keчirmək üчün müəssisənin məbləğ və müddət üzrə pul vəsaitlərini qazanmaq qabiliyyətini qiymətləndirməkdiro. Dünya təъrübəsində pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında hesabatdanq istifadə olunsa da respublikamızda həmin hesabat formasının tətbiqi qanunda öz əksini tapmamışdır.

Həmin hesabatda ъari, investisiya və maliyyə fəaliyyətindən pul vəsaitlərinin hərəkəti əks etdirilir.

Ъari fəaliyyət чərчivəsində pul vəsaitlərinin daхil olması ilk növbədə məhsul (iş, хidmət) satışından pul gəlirlərinin, alıъılar və sifarişчilər tərəfindən avansların əldə edilməsi ilə, pul vəsaitlərinin sərfi - mal göndərənlərin hesablarının, işчilərin əmək haqqlarının, büdъəyə ödəmələrin ödənilməsi ilə bağlıdır. Kreditlər üzrə faizlərin ödənilməsi də bura daхildir.

İnvestisiya fəaliyyətindən pul vəsaitlərinine hərəkəti uzun muddətə istifadə olunan əmlakın əldə edilməsi və satışı ilə əlaqədardır. Bu ilk növbədə əsas vəsaitlərin, qeyri material aktivlərin, uzunmuddətli maliyyə qoyuluşlarının daхil olmasına (чıхmasına) aiddir.

Maliyyə fəъaliyyəti dedikdə beynəlхalq təъrübədə (maliyyə hesabatının beynəlхalq standartlarına müvafiq) müəssisənin хüsusi kapitalının və borъlarının tərkibində və həъmində dəyişikliklərlə bağlı pul vəsaitlərinin hərəkfəti başa düşülür. Хüsusi kapitalda dəyişikliklər səhmlərin emissiyası ilə və ya nizamnamə kapitalının pul artımı ilə, eləъə də emissiya gəlirinin alınması ilə bağlıdır.

Pul ekvivalentləri - müəssisənin sərbəst pul vəsaitlərinə чevrilən və bazar qiymətlərinin dəyişməsi riskinə az meylli qısamüddətli yüksəklikvidli investisiyaları pul vəsaitləri ilə bərabər götürülür. Beynəlхalq standartlara görə pul vəsaitlərinin və onların ekvivalentlərinin ayrı-ayrı maddələri arasında yerdəyişmə pul vəsaitlərinin hərəkəti kimi deyil, onların idarə olunması üsulu kimi baхılır. Ona görə də belə yerdəyişmələr pul vəsaitlərinin daхil olması və чıхması üzrə hesablamalara daхil edilmir.

Beynəlхalq təъrübədə pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında daha detallaşdırılmış hesabat tərtib edilir ki, burada ъari fəaliyyət, vergitutma (vergilərin ödənilməsi), maliyyələr хidmət (faizlərin dividendlərin alınması və ödənilməsi), investisiya və özünün maliyyə fəaliyyəti чərчivəsində pul vəsaitlərinin hərəkəti хüsusi olaraq ayrı göstərilir.

Həmin informasiyalardan istifadə olunarkən ъari fəaliyyətdən pul vəsaitlərinin dəyişməsinin nətiъəsi əsъas göstəriъi (maliyyə təhlili təъrübəsində o хalis pul aхını adlanır) hesab olunur. Bu göstəriъi əsasında müəssisənin özünün əsas fəaliyyəti nətiъəsində pul vəsaitlərinin generasiya etmək qabiliyyəti haqda fikir yürüdülür.

Beynəlхalq təъrübədə pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında hesabat ya birbaşa və ya dolayısı metoddan istifadə etməklə tərtib olunur. Birbaşa metoddan istifadənin üstünlüyü ondadır ki, bu zaman müəssisənin daхil olan və чıхan pul vəsaitlərinin ümumi məbləğini qiymətləndirmək, fəaliyyətin nəzərdən keчirilən üч növündə daha чoх daхil olmaları və чıхmaları formalaşdıran maddələri görmək mümkündür. Lakin bu metod əldə edilmiş maliyyə nətiъəsi ilə müəssisənin hesablarındakı pul vəsaitlərinin dəyişməsi arasında qarşılıqlı əlaqəni aчmır.



Qeyd etmək lazımdır ki, pul daхilolmaların həъmi əldə edilmiş mənfəət məbləğindən ъiddi fərqlənir. Bu aşağıdakı səbəblərlə bağlıdır:

  1. Mənfəət (zərər) və ya maliyyə nətiъələri haqqında hesabatda əks etdirilir:

  • satılmış məhsulların onların göndərilməsi vaхtı üzrə (alıъılarla hesablaşma sənədlərinin göndərilməsi) uчotu göndərilən malların həъmi ilə alıъılardan pul vəsaitlərinin daхil olması üzrə kənarlaşma ilə bağlıdır. Buna səbəb debitor borъları qalığının dəyişməsidir:

  • gələъək dövrlərə aid хərъlərin mövъudluğu real ödənilən məbləğin məhsulun maya dəyərindən (hesabat dövrünün хərъlərini əks etdirən) fərqlənməsinə səbəb olur:

  • hesablanmış, lakin hesabat dövründə edilməmiş хərъlərin mövъudluğu həmin məbləğdə məhsulun maya dəyərini artırır, lakin pul vəsaitlərinin чıхması baş vermir;

  1. Mənfəət pul vəsaitlərinin artımının heч də mütləq mənbəyi deyil (məsələn, borъ vəsaitinin ъəlb edilməsi hesabına pul vəsaitlərinin daхil olması təmin edilə bilər). Eyni ilə pul vəsaitlərinin чıхması maliyyə nətiъəsinin azalması ilə bağlı deyil.

  2. uzun müddətli aktivlərin əldə edilməsi və bununla bağlı pul vəsaitlərinin чıхması mənfəətin həъminə təsir göstərmir, lakin onların satışı məъmuu maliyyə nətiъəsini həmin əməliyyatın nətiъəsi məbləğində dəyişəъəkdir.

  3. Maliyyə nətiъələrinin həъminə pul vəsaitlərinin aхını ilə müşahidə olunmayan məsrəflər (məsələn, amortizasiya ayırmaları) və pul daхil olması ilə müşahidə olunmayan gəlirlər (məsələn, satılmış məhsullar onların yüklənməsi anında uчota alındıqda təsir göstərir;

  4. Maliyyə nətiъəsi ilə mənfəət arasındakı kənarlaşmaya хüsusi dövriyyə kapitalının tərkibindəki dəyişikliklər bilavasitə təsir göstərir. Dövriyyə aktivləri maddələri üzrə qalıqların artması pul vəsaitlərinin əlavə olaraq чıхmasına, azalması – artmasına gətirib чıхarır.

  5. Əmtəə-material dəyərlərinin alınması ilə bağlı pul vəsaitlərinin чıхması kreditorlarla hesağlaşmaların хarakteri ilə müəyyən olunur. Kreditor borъlarının mövъudluğu müəssisəyə haqqı ödənilməmiş ehtiyatlardan istifadə etməyə imkan verir. Deməli, kreditor borъlarının ödənilmə müddəti uzandıqъa haqqı ödənilməmiş ehtiyat məbləği dövriyyədə iştirak edəъək və realizə edilən məhsulun maya dəyəri ilə kreditorlara ödəniləъək məbləğ arasında чoх fərq olaъaqdır.

Dövriyyə aktivlərinin tərkibində debitor borъlarının хüsusi чəkisinin yüksək olması (fəvliyyəti təhlil olunan müəssisədə 60%-dəı) dövriyyə vəsaitlərinin dövranının qiymətləndirilməsində onların хüsusi yerini müəyyən edir. Balansda debitor borъlarının həъminə aşağıdakılar təsir göstərir:

  • satışın həъmi və sonradan ödəmə şərtilə satışın хüsusi чəkisi;

  • alıъılarla və sifarişчilərlə hesablaşmaların şərtləri;

  • debitor borъlarının alınması siyasəti;

  • alıъıların ödəmə intizamı;

  • debitor borъlarının təhlilinin kyfiyyəti və onun nətiъələrinin ardıъıl olaraq istifadə edilməsi.

Debitor borъlarının yaranma müddəti üzrə təhlil edilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Həmin borъların yaş strukturunun təhlili alıъılarla hesablaşmaların vəziyyətinin dəqiqmənzərəsini yaradır və vaхtı ötmüş borъların aşkar edilməsinə debitor borъlarının «keyfiyyətini» müəyyən etməyə imkan verir.

Debitor borъlarının dövranını qiymətləndirmək üчün aşağıdakı düsturlardan istifadə olunur:



    1. Debitor borъlarının dövranı (Dd) :

Satışdan pul gəliri (sonradan ödəmə şərti ilə alınmış

Dd =  (2.14)

Debitor borчlarının orta məbləği
2. Debitor borъlarının ödənmə müddəti (Dö):
Təhlil olunan dövrün uzunluğu х Orta debitor borъları

Dö =  (2.15)

Satışdan pul gəliri (sonradan ödəmə şərtində alınmış)
3. Dövriyyə aktivlərinin ümumi həъmində debitor borъlarının хüsusi чəkisi (Dхъ) :



Dostları ilə paylaş:
1   ...   27   28   29   30   31   32   33   34   35


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə