Societatis iesv, segoviensis



Yüklə 14.73 Mb.
səhifə108/143
tarix14.08.2018
ölçüsü14.73 Mb.
1   ...   104   105   106   107   108   109   110   111   ...   143

solui soleat, quia tamen ij pauciores sunt, non est

iuxta illos iudicandum, sed iuxta alios, quorum

est potiùs commoditas attendenda, sicut in aliis

contingit: sic enim multa religionis opera pu-

blicè fiunt pro fidelium pietate fouendâ, cùm ta-

men certum fit aliquos ex illis ad flagitia occasio-

nem sumere, & in ciuili gubernatione ludi publici

proponuntur pro communi solatio, quibus abu-

tuntur plures, quorum non habetur ratio, ne

communitas debitâ sibi recreatione fraudetur. EtFragmenta|serica vt|queāt emi.

in eo genere, de quo loquimur, est notanda

sententia P. Sancij loco nuper adducto, numer. 5.

de vendentibus fragmenta serica, in quo maior

pars iustè vendentium attenditur, & ita emi

possunt.

  78 Septima: quia ea, quæ furto ablata sunt,Furto ab-|lata quādo|emi possint.

possunt multoties emi, quando non est spes do-

minum ea recuperaturum. Pro quo videri potest

P. Lessius Lib. 2. Cap. 21. Dub. 8. Dicto 3. & P. Mo-

lina Disput. 118. §. Illud postremò. Quod præsertim

accidit quando publicè venditur. Vbi dici nequit

cooperationem esse ad peccatum alterius, quia,

vt citati, & alij idem tenentes explicant, ex eo

quòd quis non emat, non euitatur vendentis

peccatum; erunt enim alij plures emptores. Quæ

ratio licet difficilis videatur aliquibus, est tamen

satis probabilis, & hoc sufficit ad negotium præ-

sens, in quo eadem est ratio, non scilicet inuenien-

di domini eius, quod venditur.

  79 Tandem: quia Minerarij scientes furta

hæc sibi fieri, possent Indis dicere vt sibi redde-

rent, & se illis aliquid donaturos. In quo quidem

non peccarent: tum quia suam redimerent vexa-

tionem; tum quia absolutè non suaderent pec-

catum, sed peccati minorationem: dum enim

domino redduntur prædicta, etsi sub præfato o-

nere, minus peccatum committitur, quàm si alijs

venderentur. Ex quo fit emere etiam posse quan-<-P>@@



<-P>do publicè venduntur, sic enim minus peccatum

Indi committunt, quàm si venderent aliò expor-

tanda, ex quo ad dominos peruenire non possent;

quod tamen in publicâ venditione contingere

valet; quia licet incertum sit quid in particulari

ad singulos pertineat: dum tamen vnus hoc, &

alter illud, emunt, si non suum, saltem æquiualens

tandem assequuntur.

  80 Iuxta hæc (quæ quidem apud nullumResolutio|quæstionis.

pro vtraque parte expensa deprehendi) dicendum

forsan aliquibus visum fuit sine conscientiæ scru-

pulo posse contractationem talem non solùm

permitti, sed etiam ex parte ementium frequen-

tari: sed contraria & communis sententia de-

serenda non est, vtpote efficacissimis funda-

mentis fulcita.




CAPVT VIII.

An Mercatores Indici possint merces

vltramarinas pro libitu vendere, vel

pretium illis valeat per publicam po-

testatem imponi.




81 QVando merces abundant, vix vllaQuid de|præsenti|statu, &|Mercato-|rum stylo.

scrupulo ratio subest, tunc enim

omnia moderatè venduntur, quod

sibi vtilius reputant Mercatores: si enim genera-

liter pretium augeretur, emptores essent rariores,

& paucioribus essent contenti, vt videmus tem-

poribus accidere caritatis: sic autem merces de-

teriorarentur, & multi in iis asseruandis sumptus

fierent, ac frigesceret contractatio. Vnde expe-

rientia ostendit moderatum pretium esse com-

modius, & eo pacto plus Mercatores diuitari.

Est autem difficultas quando abundantia cessat

classium retardatione, qualis diebus proximis, in

quibus rerum pretia nimisquantùm excreuerunt,

& Magistratus nihil pro communi vtilitate mo-

liuntur, existimantes fortè id ampliùs expedire:

vt Mercatores scilicet lucris competentibus non

fraudentur, ex quorum opulentiâ Regiorum iu-

rium copia dependet, communibus necessita-

tibus occurritur, pia opera confouentur. Sed

certè oportet discutiamus: possunt enim in illis

multa iustitiæ non conformia deprehendi.

  82 Pro quibus statuendum in primis idPretium|vulgare|qualiter|constituen-|dum.

quod Doctorum consensus firmat, pretium re-

rum aliud esse vulgare, seu naturale; aliud legi-

timum; illud autem non pro cuiusque libitu de-

bere constitui; aliàs naturale & vulgare non esset;

sed tot essent pretia, quot capita. Debet ergo il-

lius iustitia ex prudentium judicio desumi, om-

nibus quæ pro temporum varietate occurrere

possunt, expensis. Pro quo videri possunt P.

Molina Disput. 348. P. Lessius Lib. 2. Cap. 15. Dub.

2. & 3. Trullench Lib. 7. Cap. 20. Dub. 1. Nauar-

ra Lib. 3. cap. 2. Couarruuias Lib. 2. variarum, cap. 3.



num. 1. & 4. qui plures adducunt, & multò plu-

res P. Oñate Disput. 63. num. 59. Erit autem pru-

dens tunc iudicium, quando attento pretio, quo

Mercator emit, moderatum ei lucrum relinqui-

tur. De quâ moderatione cùm non ita in parti-Peculiaris|obseruatio|circa illud.

culari Doctores agant, illud pro assignatione il-

lius videtur deseruire, quod apud Mercatores de

more habetur circa lucrum cessans, quod ordi-<-P>

@@0@

@@1@Mercatores an rebus pretium pro libitu &c. 301



<-P>nariè ad septem aut octo pertingit, & ita cùm pe-

cunia mutuò traditur cum onere cessantis lucri,

iuxta eam summam solet computari, quòd dici-

tur dari ad damnũ. Est ergo moderatum lucrum

simile, cùm per contractus adquiritur in ordina-

ria contractione. Solent autem aliquando tales

circumstantiæ concurrere, vt lucrum cessans mul-

tò ampliùs æstimetur. Numquam tamen adeò

excedit, vt quinquaginta pro centum tribuan-

tur, & multo minùs, centum pro centum. Tale

ergo lucrum vltra moderationem est in extraor-

dinaria etiam contractatione; si certis in hac ma-

teria principiis velimus attendere, & non Mer-

catorum cupiditati blandiri.

  83 Quia ergo cupiditas malus esse consilia-Ad Magi-|stratum|spectare|pretia re-|bus impo-|nere ad v-|sum spe-|ctantibus|frequentio-|rem.

rius solet, circa hoc debet Magistratuum proui-

dentia vigilare. Adhibendum ergo eorum Mer-

catorum consilium, qui & periti, & Dei sint ti-

more conspicui; multi enim tales inueniuntur.

Est enim certum ad Magistratus spectare, rerum

pretia statuere, non solùm quæ ad victum per-

tinent, sed etiam aliarum, quæ ad ordinarium v-

sum conferunt; quia omnium eadem est ratio:

& sicut in agricolis potest frugum pretium au-

gere cupiditas, ita & in Mercatoribus, in quibus

maior esse illa solet, vt meritò de ipsa Cassiodori

sit illud vsurpandum: In immensum iactata rapi-Cupiditas|frænanda|Mercato-|rum.

tur, si iustitiæ ponderibus non prematur. lib. 4. variar.

39. Pondere ergo iustitiæ pretia rerum sunt om-

nibus attentis statuenda; circa merces omnes ad

necessitates hominũ conducentes. Vnde Aucto-

res generaliter loquuntur de mercibus, vt videri

potest ex multis, quos adducit Couarruuias Lib. 3.



Var. Cap. 14. n. 3. Videantur etiam P. Molina Disp.

364. & præsertim vers. Dubium est. Vbi in ordine

ad pretij taxationẽ frumentum, & coriũ pro cal-

ceis iungit. Card. Lugo Disp. 26. Sect. 4. qui n. 49.

adducit Doctores asserẽtes valde conueniens esse

vt pretia rerum taxentur, quæ ad vitam homi-

num magis necessariæ sunt, & ne Mercatorum

arbitrio relinquantur. Mercatoribus ergo pon-

dera iustitiæ præcipuè imponenda sunt. Et licet

sint, qui apud eumdem Cardinalem censeant

non expedire pretia rebus imponere, quia tem-

pore abundantiæ non est opus illis, & necessita-

tis tempore non seruantur; fatentur tamen po-

testatem Magistratuum ad talem pretij imposi-Obligare|taxam,|cùm est|rationa-|bilis.

tionem extendi, & obligare quando rationabilis

est attentis circumstantiis: neque ad sola victua-

lia coarctari, vt videri potest apud P. Rebellum

secunda parte. lib. 9. quæst. 2. num. 4. & 5. qui non

negat absolutè conuenientiam taxationis pretij,

vt illi adscribit citatus Auctor, sed quatenus per

accidens solet vitio hominum inutilis reddi, ne-

que alia est mens Nauarri pariter citati in Ma-

nuali Cap. 23. num. 88. vnde positio nostra com-

muni omnium Scriptorum est calculo compro-

bata; pro qua etiam potest consuli P. Thomas

Sancius Tomo 1. Consilior. lib. 1. cap. 7. dub. 4. n. 11.

vbi potestatem taxandi ad omnia se extendere

ait, sed præsertim ad ea, quæ vitæ necessaria sunt.

Pro quo & P. Oñate Disp. 65. Sect. 2.

  84 Et hæc quidem communis, & inconcus-De vltra.|Marinis|mercibus|eamdem|esse ratio-|nem.

sa doctrina ad eas etiam merces pertinet, quæ

vltramarinæ sunt; nam in illis sicut pretium esse

vulgare potest, ita & legitimum. Attentis enim

nauigationis laboribus, periculis, & expensis,<-P>@@

<-P>constat illas communem æstimationem non ex-

cedere, & iuxta illam prudentium iudicio posse

commutari, vnde & per publicam potestatem ea-

rum pretium definiri. Omnia prædicta æstima-

tionis motiua augent quidem æstimationem; sed

in illa sui sunt certi fines. Quemadmodum in iis,

quæ è longinquis regionibus per terram addu-

cuntur certa æstimatio est; & non immensa. Non

est autem alia ratio eorum, quæ per mare trans-

portantur; quod quidem minoribus sumptibus

constare solet, & etiam periculis; cùm manife-

stum sit id quod aliàs inquit Apostolus 2. Cor.

11. v. 26. In itineribus sæpè, periculis fluminum,

periculis latronum, periculis in ciuitate, periculis in

solitudine, &c. & Auctores quidem de pretio lo-

quendo exceptionem vltramarinarum mercium

nullam faciunt, sed de illis generaliter pronun-

tiant; cùm constet innumera esse, quæ per mare

transuehuntur. Et nauigatio quidem adeò faci-

lis reddita est ad ordinaria commercia, vt sine

horrore vllo suscipiatur. Nec solùm generali il-

las locutione comprehendunt, sed in particulari

de illis agunt; & videri potest apud P. Molinam

Disput. 348. in principio; & in fine. vers. Quando

de nouo, vbi agit de pretio ligni Brasilici, & de iis,

quæ ex Indiâ asportantur, & quomodo taxan-

dum sit. Scotus item, Maior, Couarruuias, Me-

dina, & Conradus apud eumdem ibidem, §. Ex



dictis de Mercatoribus agunt, qui infortunia nau-

fragiorum patiuntur. Sicut & Bonacina Disput. 3.



de Contractibus, Quæst. 2. puncto 4. n. 29. & quo-

modo pretium ex eo augeri, aut non augeri

queat: & negantium sententiam amplectitur P.

Lessius Cap. 21. numer. 29. & Cardinalis Lugo



num. 41. non ergo potest circa hoc esse dubita-

tio, Quibus præiactis

  85 Dico primo. In Indiis non possunt Mer-Assertio 1.|In Indijs|Mercatores|pro libitu|vendẽre|non posse.

catores pro libitu vendere, sed debent pretij ra-

tionem habere, quæ generaliter assignatur; non

quidem iuxta ipsorum Mercatorum commune

iudicium, quod cupiditas elicit, sed iuxta pruden-

tem considerationem; de qua dictum. Iuxta hæc

ergo iniquæ venditiones sunt, in quibus non so-

lùm centum pro centum, sed & bis centum, &

ter, ac quater lucrantur, vt modò videmus, quan-

do vna ceræ libra vltra sex octiregales venditur,

vno vendi solita cum non exiguo lucro, nullis

circa hoc genus nouis factis expensis, sed raritate

aliquâ inductâ ob Classium retardationem. Et

ad hunc ferè modum in aliis accidit. Quod ex di-

ctis redditur manifestum, & prætereà ex eo quòd

ea quæ ex Indiis in Europam asportantur mode-

ratum pretium habent, vt nuper dicebamus, &

argentum, atque aurum Indicum more aliorum

similium metallorum æstimatur: ergo & è con-

uerso in iis, quæ ex Europa aduehuntur idem est

prorsus asserendum.

  86 Dico secundò. Non expedit vt omni-Assertio 2.|Pretium|rebus om-|nibus non|esse à pu-|blica pote-|state ta-|xandum.

bus mercibus pretium legitimum imponatur:

sic P. Molina Disput. 364. vers. Dubium est Car-

dinalis Lugo Disputat. 26. num. 50. & alij citati

num. 83. Ratio est: quia taxatio pretij in tanta

mercium diuersitate esset valde difficilis. Tum

etiam, quia Doctores agentes de conuenientia

taxationis pretij, dicunt eam tunc contingere;

cùm circa ea versatur, quæ ad vsum hominum

sunt necessaria: atqui quamplurimæ sunt mer-<-P>




@@0@

@@1@302 Thesauri Indici Titulus IX. Cap. VIII.



<-P>ces, quæ voluptati, aut vanitati potiùs, quàm ne-

cessitati seruiunt: ergo circa illas non est oppor-

tuna taxatio. Hac ratione lapidibus pretiosis, &Nonnullæ|exprimun-|tur.

quibusdam aliis, de quibus P. Lessius Lib. 2. Cap.

15. Dubit. 3. pretium nullum assignatum est, &

ita posse vendi pro vendentium libitu, multorum

sententia est, quamuis contrarium teneat citatus

Auctor, & Cardinalis Lugo num. 47. cum aliis.

Sic etiam non est cur debeat Gubernator de pre-

tio curare quo vlna lintei Cameracensis vendi-

tur, quod modò ad duodecim octiregales ex-

creuit: nec de garapinis, exquisitâ purpurâ pro

palliis nobilium, galeris castoreis, & similibus,

quorum excedens pretium potest aliquando vti-

le censeri Reipublicæ, vt sic vanitati, & voluptati

minùs seruiatur.

  87 Dico tertiò. In mercibus aliis quarumAssertio 3.|In aliis esse|conueniens|ostenditur.

vsus est necessarius, valde expediens est pretium

à Magistratibus assignari: Tales sunt, lintea com-

munis vsus, panni diuersorum generum, in qui-

bus villosi funeribus seruientes, sericum non ex-

quisitum, cera, ferrum, papyrus, & alia quæ po-

terit prudens Magistratus consilio peritorum ad-

hibito examinare, an scilicet ex necessariis sint,

vel Mercatorum arbitrio relinquenda; & quidem

in cerâ, cùm illa diuino cultui præsertim deser-

uiat, inhumanum, & irreligio sum videtur eam

pretio exorbitante diuendere, & diuendentium

cupiditatem sine habenis currentem non frœna-

ri. Vbi non est quòd timeatur hoc pacto occul-

tandas merces, & maiora futura Reipublicæ de-

trimenta. Quo euentu abstinendum à taxatione

Doctores aduertunt, vnde & eas nonnulli non

esse conuenientes dicunt de quo num. 83. nam

licet possit accidere vt aliquandiu occultatio fiat,

non potest esse diuturna, quia valde esset Merca-

toribus nociua. Deinde pœnis compelli ad ven-

dendum possunt, & eorum apothecæ visitari,

quæ omnia recte cederent si diuini seruitij, &

boni publici zelus in gubernantibus cerneretur.

  88 Neque illa quæ num. 81. sunt adductaPartis ad-|uersæ ra-|tiones ex-|punctæ.

pro excusanda huiusmodi remissione sufficiunt:

licet enim regia iura ex Mercatorum opulentiâ

succrescant, ciuium tamen decrescunt facultates,

ex quibus sui etiam Regij prouentus haben-

tur. Neque Rex ita iurium suorum requirit au-

gmentum, vt non sit illi potior vasallorum salus,

tranquillitas, & commoda viuendi ratio. Vult

ergo corpus Reipublicæ vegetum, & succulen-

tum esse, licet non impinguentur sanguisugæ.

Quod autem ad communes necessitates attinet,

omnino est tali modo agendi cōtrarium, quando-

quidem illis extantibus tyrannicè agunt, excessiuis

pretiis plus indigos onerando. Auferunt ergo à

multis vt dent paucis, quæ superfluunt, cùm sa-

tius esset multorum indigentiam remissione pre-

tiorum subleuare. Per quod est etiam ad id, quod

de operibus piis dicitur, respondendum. Pietati

namque iustitia præferrenda est; nec Deo grata

sacrificia sunt, quæ ex iniustis compendiis offe-

runtur. Sacrificate sacrificium iustitiæ, & sperate in

Domino; multi dicunt: quis ostendit nobis bona?Psalm. 4.|vers. 6.

Psalm. 4. v. 6. vbi Mercatorum videtur esse vox:

quis ostendit nobis bona? id est diuitias. vt habet

Campensis in Paraphrasi. Illis ergo dicitur, vt ita

ipsis comparandos studeant, quòd Deo sacrificia

iustitiæ possint immolare. Hæc enim grata Deo;<-P>@@



<-P>non illa, quæ ex indigentium exsucto sanguine

proferuntur.

  89 Dico quartò. Mercatores excessiua pre-Assertio 4.|obligari ad|restitutio-|nem vt su-|prà ven-|dentes.

tia reportantes, non solùm peccant grauiter, sed

ad restitutionem obligantur. Hoc est consequens

ad prædicta, & tenent omnes Auctores citati, &

alij, quos ipsi adducunt, siue de pretio legitimo

siue de vulgari loquamur. Cùm enim in hoc

violatio iustitiæ commutatiuæ interueniat, &

aperta rapina, dum id, quod non est debitum,

contra ementium acquiritur voluntatem, per re-

stitutionem debet talis inæqualitas ad æqualita-

tem reuocari. Videatur præter adductos Bona-

cina suprà. vers. Non tamen. Quia verò innumeri

sunt, qui his indigentiæ temporibus vendunt, vt

possunt, quique ab eo lucrandi progressu, pro-

posito iniustitiæ, & consequenter damnationis

scopulo, in quem passim impingunt, non po-Circa pro-|babilita-|tem partis|aduersæ|quæstio.

terunt auocari, videndum an via sit aliqua, quà

securè possit eorum conscientia procedere; quod

tunc accidet, cùm probabilitatis aliquid in op-

posita sententia fuerit deprehensum: pro quo

oportet inscrutemur.

  90 Et generaliter quidem asserere rem ven-Rem posse|vendi pro|vendentis|libitu, quā|censuram|mereatur.

di posse eo pretio, quo quis voluerit, quod sonat

L. 1. §. Si heres. D. ad Senatus Consultum Tabell.

dum in ea dicitur rem tanti valere, quanti emi po-

test, non solùm improbabile, sed erroneum ex

Bañez, & Aragon, proponit Bonacina loco nu-

per adducto: quamuis ipse nullam censuram ad-

hibeat; sicut neque alij ab eo adducti. Quamuis

P. Molina Disp. 351. vers. Ad secundum. dicat Iu-

ris-Consultos quosdam, qui ita censuerunt, er-

rasse turpiter: quod aliud profectò est à censura

erroris Theologici, qui est hæresi proximus.

Nihilominus sententia illa sic generaliter prolata

nequit vllo pacto sustineri, licet eam nonnulli

tenuerint; de quibus P. Molina Disputatione illaIn casu|præsenti nō|procedere.

in principio, qui contrariam tantùm proponit vt

communem. Sed est valde illa diuersa ab eâ, circa

quam versamur; quando scilicet propter mer-

cium raritatem pretia accrescunt: tunc enim est

diuersa ratio ab eâ, quæ pro sententia dicta gene-

raliter proponitur; quemlibet scilicet in euentu

quocumque posse pro arbitrio vendere, quòd

esse contra iustitiam videtur manifestum.


Primum|fundamen-|tum proba-|bilitatis ex|sententia|circa res|non ha-|bentes ta-|xatum pre-|tium.

  91 Vt ergo in casu, de quo loquimur, pro-

babiliter liceat, hæc fundamenta succurrunt. In

primis: quia Doctores graues docent ea, quæ

non habent pretium taxatum à Principe; vel à

communi hominum æstimatione, posse quem

vendere pretio, quo voluerit; cuiusmodi sunt

gemmæ, falcones, statuæ antiquæ, picturæ ve-

teres, canes insignes, & alia. Sic plures, quos

adducit Bonacina suprà num. 25. atqui in casu

nostro merces non habent pretium taxatum à

Principe, neque etiam videntur habere à commu-

ni æstimatione, quia si illa desumenda est à

peritis Mercatoribus, illi sunt in hoc modo vi-

dendi primarij, & ita modum talem videntur ap-

probare, cùm probi aliàs sint, & timentes Deum;

non ergo determinatum communi æstimatione

pretium haberet.

  92 Deinde Doctores etiam graues sunt, quiSecundum|ex senten-|tia alia|circa dam-

affirmant posse Mercatores pretium augere, ob

ereptam lucrandi occasionem mercibus aliis, in

quibus iacturam passi, vt si nauis sit submersa, in<-P>

@@0@

@@1@Mercatores an rebus pretium pro libitu &c. 303



<-P>quâ illæ asportabantur, aut capta ab hostibus, velna in mer-|cibus à|Mercatori-|bus tolera-|ta.

domus exusta, in quâ asseruabantur. Tunc enim

damnum illud recompensari potest cariùs ven-

dendo: quæ est sententia Scoti in 4. dist. 15. q. 2.



art. 2. ad finem maioris ibidem q. 41. & aliorum;

non enim ducibus tantis deesse asseclæ potuerũt.

Tunc sic: Mercatores his retardationis clas-

sium temporibus grauia damna patiuntur, quan-

doquidem pecunias otiosas habent, & contracta-

tio friget, vnde & videmus eorum eleëmosynas

esse valde tenues, quæ anteà abundantiores vide-

bantur, dum illi lucrorum tenuitatem pro caussa

reddunt; ergo probabiliter possunt damna ista au-



Dostları ilə paylaş:
1   ...   104   105   106   107   108   109   110   111   ...   143


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə