Societatis iesv, segoviensis



Yüklə 14.73 Mb.
səhifə109/143
tarix14.08.2018
ölçüsü14.73 Mb.
1   ...   105   106   107   108   109   110   111   112   ...   143

cto eorum, quæ vendunt, pretio compensare.

  93 Prætereà, sententia est D. Antonini, An-Tertium|ex alia itẽ|circa leuẽ|& impru-|dentem em-|ptorem.

geli, Conradi, & Syluestri, quos adducit Nauarra



Lib. 3. Cap. 2. num. 30. eum qui ex leuitate mentis,

seu imprudentia emptoris rem pluris vendit, cō-

mittere iniustitiam, id quod etiam alij communi-

ter tenent. Medina autem apud eumdem, con-

trarium sentit, & probat: sibi enim imputet stul-

tus emptor. Cùm autem Nauarra ipse commu-

nem amplectatur sententiam, sic concludit: sed

prior sententia videtur verior, si latitudo iusti pretij ex-

cedatur. Hæc ille: quibus satis ostendit dictam

sententiam esse probabilem, cùm suam, & com-

munem tantùm dicat veriorem: & ita intellexit

P. Bauny Lib. 1. de contractibus quæst. 12. vers. An au-



tem. Quod & indicat Bonacina suprà num. 23.

Vers. Tertiò, Quando. Vbi cùm sententiam commu-

nem proponat, sic concludit: Quidquid aliqui sen-



tiant in contrarium. Sunt ergo contrarium sentien-

tes, in quorum sententia nihil notandũ deprehen-

ditur, nisi quòd communi, & veriori refragetur.

Quis autem non videat eamdem esse rationem,

quando quis spontaneus emit penuriæ tempore?

immò maior videtur esse ratio, quia in hoc veriùs

comprobatur, quod inter regulas iuris habetur;

videlicet scienti, & volenti non fieri iniuriam:

qui enim ex imprudentia emit, non videtur esse

sciens, & volens, cùm genus ignorantiæ sit im-

prudentia.

  94 Item in venditione sub hastâ illud cense-Quartum|ex vendi-|tione sub|hasta.

tur pretium justum, quod extorqueri potest,

etiamsi aliàs res secundùm se considerata minùs

multò valeat, de quo diximus aliàs, Titul. 4. num.

43. & Titul. 5. num. 16. & videri etiam potest

Bonacina suprà num. 21. vers. Ex quo patet: vbi plu-

res Auctores adducit. Ergo similiter dici potest

tempore penuriæ. Consequentia ostenditur:

nam quod ibi facit licitantium fauor, potest hîc

facere generalis necessitas, quæ non habet legem;

& ita omnes Doctores conueniunt, quando talis

est, pretia rerum accrescere. Et licet communiter

dicatur in subhastatione id esse licitum quia sic

emens omnino voluntariè emit, & sciens, ac pru-

dens talem tribuit excessum, vnde & donatio prę-

sumitur, cùm neque ignorantia, nec vis, nec

fraus, neque necessitas cogat: in casu etiam no-

stro idem dici potest: & quod ad ignorantiam,

vim, & fraudem spectat, manifestum est; quoad

necessitatem verò est ratio facta: quia necessitas,

de quâ loquimur, pretium auget. Et prætereà

stare potest, vt is, qui in subhastatione emit, ex

necessitate emat, illi necessitati simili, quę in mer-

cibus tempore penuriæ occurrit; nec proptereà

Doctores, qui licitum talem venditionis mo-<-P>@@



<-P>dum affirmant, illum in tali casu illicitum pro-

nuntiarunt. Et certè, qui ita emunt contra lici-

tantes, & sic desiderium rem comparandi ferui-

dum declarantes, satis eo ostendunt rem sibi ne-

cessariam esse, & ita frequentiùs accidit.

  95 Quod si solus titulus necessitatis obstareEx necessi-|tate non|videri vr-|gentem ra-|tionem.

dicitur, vt non liceat in penuria rerum, quod in

subhastatione: ex eo manifestè sequitur res illas,

quæ non necessitati, sed voluptati, aut vanitati

seruiunt; posse à Mercatoribus vendi eo pretio,

quod potuerint extorquere. Poterunt ergo deli-

cata lintea; vt byssum, Ruanum, Cofresium, Ca-

meracum, vulgo Cambray. Purpuram, pannum

Anglicum, sericas telas, quibus delicatiores vtun-

tur, Puntas Flandricas, ambarum, muscum, alga-

liam, mappas Alemanicas, tibialia rarioris texturæ,

theristra subtilissima, flammeola, & his similia

dicto modo vendere. Si autem hoc admittatur,

ex eo ad alia fieri argumentum potest, quia diffi-

cile est gradum necessitatis attingere, & cùm pe-

nuria circa prædicta eorum pretium auxerit, con-

sequenter videtur dicendum, pretium aliorum

propter eamdem rationem augendum.

  96 Tandem P. Bauny suprà Assertione tertiâ,Postremum|ex senten-|tia Patris|Bauny &|aliorũ circa|fraudẽ in-|tra latitu-|dinem iusti|pretij, &|eiusdẽ Au-|ctoris circa|casum præ-|sentem.

cùm sic statuat: Debet proinde debitor emptori dece-

pto restituere excessum pretij, in quo se læsum queri iustè

ille potest. & ratione à nobis adductâ, & commu-

ni probet, ita subdit: Quia tamen contraria senten-



tia est probabilis propter Auctores, qui illam sibi defen-

dendam existimant, etsi iuxta eam persuadendum non

sit pœnitenti, ne restituat; dici tamen potest sufficere, si

hic ex animo cum proximo acturum se in posterùm sin-

cerè, ac sine fraude spondeat: quia operari ex sententia

probabili in fauorem sui pœnitentis fas esse, tam ipsa

ratio, quæ cuique naturæ est insita, quàm Theologorum

Schola ingens Doctorum, ac numerosa non vltimarum

partium turba docet: sed multorum est hominum doctri-

nâ, & virtute præstantium opinio, fraudem, quæ intra

iusti pretij limites vendendo admittitur, eò quòd hæc

charitati dumtaxat aduersetur, justitiæ neutiquam,

neceßitatem restituendi non parere: hæc ergo, etsi

consuli debeat, non tamen imponi. Hæc ille: iuxta

quæ satis apparet quantò id potiùs in nostro sit

casu dicendum, vbi nulla fraus interuenit, sed ven-

ditor id apertè petit, quod iustum putat, & em-

ptor sciens & volens emit; sciens planè penuriam

inducere caritatem. Quod ampliùs vrgebit, si

addamus leges negantes actionem emptoribus

intra medietatem justi pretij, securos in conscien-

tia reddere venditores, quod latissimè probat D.

Escobar à Corro Tractatu de vtroque foro. Art. 5.



in casu percelebri post. num. 364. Vbi & multos pro

co Auctores adducit, vt non debeamus P. Bauny

doctrinam admirari.

  97 Videtur autem prædicti Auctoris con-In illius|philosophā-|di modo|quid imple-|xum.

clusio non esse ad rem; quia Assertio tertia, suprà

quam ea doctrina cadit non fuerat pro fraude in

tra latitudinem justi pretij, sed generaliter de ex-

cessu pretij, in quo læsio esse potest; non ergo

aptè & ad rem pro illa concluditur, quando de

altera est sermo. Ad quod responderi in primis

potest, quidquid de eo sit, ad nos non spectare

defensionem; sed an consequentia in dictis, aut

modo dicendi sit, ipsi viderint, qui dum scripta

euulgant, ea omnium censuræ committunt. Sed

in præsenti dici potest, licèt Auctor dictus non

sic manifestè deduxerit, ex quadam sententia pro<-P>

@@0@

@@1@304 Thesauri Indici Titulus IX. Cap. IX.



<-P>aliâ argumentum instruere. Sunt enim qui di-

cant quòd quando deceptio est intra latitudinem

iusti pretij, non est contra justitiam, sed contra

fidelitatem, vt videri potest apud P. Molinam



Disput. 351. cuius oppositum tenet ipse, sicut &

P. Filliucius Tractat. 35. num. 72. Bonacina suprà,



vers. Respondeo non posse, nu. 6. & alij. Iuxta quam

sententiam ait consulendum esse pœnitenti, sed

onus illi reluctanti non imponendum, quia con-

traria est probabilis. Sed ego adhuc hæreo non

inueniens multos illos doctrinâ, & virture præ-

stantes ita sentientes, quando vnum tantummo-

do suppresso nomine refert P. Molina: quidquidQuid tan-|dem circa|probabili-|tatem.

de hoc sit; sententia, de quâ agimus, probabilis

visa est viro docto, & erudito: ergo non erit

damnandus qui iuxta illam in fauorem pœniten-

tium judicauit. Hanc illis salutis aperiamus viam,

ne latam illam, & spatiosam, per quam filij perdi-

tionis ambulant, amplectuntur. Non tamen sine

animaduersione prætereundum, quod citatus

Auctor habet in principio dictæ quæstionis, vbi

ita scribit: Proponi potest hæc quæstio tam de emptorisAuctoris e-|iusdem di-|cta quædā|lucidata.



imprudentiâ, quàm de vendentis malitia, cùm scilicet

dolo, fraudeque ementem venditor circumuenit; quod

facere eum posse intra, vel vltra justi pretij dimidium

Scriptores tradunt. Sic ille; qui statim apponit ex-

emplum, vt si res valet tantùm decem aureis, de-

ceptio erit vltra dimidium justi pretij, si quinde-

cim & medius exigatur, intra dimidium si duode-



cim tantùm. Hoc ergo fieri posse ex scriptorum

sententiâ proponit, ac si id communi eorum sit

assensu firmatum; cùm tamen contrarium sta-

tim asserat: non ergo ita accipiendum vt verba

præseferre videntur, sed ita vt sensus sit; quosdam

esse scriptores sic asserentes; aliàs immeritò sic

statim adderet: & de vtraque hac deceptione quæri-

tur, an sit mortalis, & ex ea nascatur restituendi obli-

gatio. Et immeritò etiam statim esse illicitum

affirmaret. Quod quidem animaduertisse opor-

tet, quia ex vno aliquando boni Auctoris verbo

inaduertenter posito, solet occasio absurdæ opi-

nionis assumi. Sed iam ad alia.


CAPVT IX.

De lucro Cessante, & quomodo in con-

tractibus Indicis illius sit habenda

ratio.


98 DE lucro cessante frequens apudRatione|lucri cessā-|tis posse a-|liquid vl-|tra sortem|accipi sen-|tentiam esse|practicè|certam.

Auctores mentio de contractibus

agentes, ex quibus præ aliis fusè,

grauiter & accuratè P. Molina Disput. 314. &

duabus seqq. & Disputat. 355. & ex nouioribus

Cardinalis Lugo Disput. 25. à num. 86. solidè &

ingeniosè, vt sua sit laus etiam aliis, qui post eum

scripserunt ex Societate nostrâ, aut quorum scri-

pta jam anteà, in lucem tamen posteà prodie-

runt. Iuxta quos, & alios pro certâ statuenda est

sententia, affirmans licitum esse cariùs vendere &

aliquid vltra sortem exigere ratione lucri cessan-

tis. Pro certâ quidem: non tantum speculatiuè

loquendo contraria probabilis non sit, quam

tenuerunt multi, quos ex aliis congerit citatus<-P>@@

<-P>Cardinalis Lugo num. 87. sed quia affirmatiua ita

est vsu recepta, vt de illâ nequeat practicè dubi-

tari, sed quasi aliæ, quæ omnino sunt certæ circa

contractus, amplecti; & ita eam tenent quot-

quot his temporibus scribunt, & multis retrò an-

nis scripta pervulgarunt. Videantur plures apud

eumdem, num. citat. Vers. Secunda sententia, & P.

Becanus Quæst. 4. de vsurâ. P. Turrianus 2. 2. Tom.

2. Disput. 61. Dub. 2. P. Palaus Disput. 4. de Iustitiâ,

Punct. 5. P. Fagundez Lib. 5. de eadem, Cap. 31. P.

Dicastillus Lib. 2. Tractat. 10. Disputat. 2. Dub. 4.

Malderus Pag. 446.

  99 Habet autem sententia ista indubitabileFundamè-|tum illius|in Iure Ca-|nonico.

fundamentum in iure Canonico propter duo-

rum Pontificum decisiones, scilicet Alexandri

Tertij in Cap. In ciuitate de vsuris. & Gregorij

Noni, in Cap. Nauiganti, eodem titulo. Prior enim

declarat non esse contractum vsurarium, si quis

merces, quas vendit, & vltra quinque libras non

valent, pro sex vendat, soluendis eo tempore,

quo talem sunt valorem habituræ. Nisi dubiumCap. In|ciuitate,|de vsuris,|expenditur.



sit res illas plus, minusúe solutionis tempore valituras.

Quæ sunt verba Pontificis. Iuxta quæ si sex acci-

pi possunt pro valentibus quinque tempore cele-

brati contractus, eò quòd plus valituras speratur,

manifestum est titulo cessantis lucri id fieri posse;

quia si quinque tantùm darentur tempore solu-

tionis, venditor lucrum libræ vnius amitteret; &

quidem Pontifex ad augmentum illud pretij satis

esse ait, si dubium sit plus minusúe solutionis tem-

pore valituras. Vnde si valde probabilis spes sit,

id erit certius: videtur autem difficile, quod ob

solum dubium sit tantumdem soluendum, quan-

tùm si probabilis, ac certitudini æquiualens esset

spes; quia ratio videtur esse diuersa, & ita Docto-Spes quan-|ti æstimen-|da, & quòd|plus quàm|dubium.

res communiter tradunt minoris esse æstiman-

dum dubium, quàm spem, in quo non videtur esse

dubium posse, quando spes verosimile habet

fundamentum. Immò etiam tunc, quia omni-

moda certitudo non est, aliquid videtur de lucro

detrahendum: quia spes non æquiualet possessio-

ni, & ita in L. Minus 205. de regulis iuris, sic dici-

tur: Minus est actionem libere, quàm rem. Pro quo

P. Molina Disput. 316. Vers. Hinc iam patet. Ni-

si spes, vt dixi, adeò certa sit, vt æquiualeat

pœnitus possessioni; tunc enim communis, &

receptissima sententia est tantumdem valere,

juxta ea, quæ habet P. Lessius Lib. 2. cap. 21.

Dub. 8. licèt opposita sententia sit satis proba-

bilis.


  100 Dici ergo potest Pontificem tan-Sensus ver-|borũ Pon-|tificis in|citato Ca-|pite decla-|ratus.

tùm velle excessum illum pretij æstimandum

secundùm rationem dubij, in quo plus, &

minus valoris solet attendi, vnde dictio illa,



Plus minusúe, est ita in vsu, vt applicari possit etiam

cùm locus non est in ordine ad minus, si tamen

sit in ordine ad plus, quia in ipso, quod plus est,

potest esse minus, quod tamen non curatur, sed

solus excessus, ratione cuius dictio talis vsurpa-

tur. Itaque cùm Pontifex ait: Nisi dubium sit res



illas plus, minusúe valituras; idem est acsi dice-

ret: Plus valituras. In ipso autem excessu valo-

ris esse plus, & minus potest, licèt esse nequeat

in necessario excessu sex ad quinque: si ergo

dubium esset an merces valituræ essent sex li-

bras, aut minùs, non possent pro sex libris<-P>

@@0@

@@1@De lucro cessante, & quid pro Indiis speciale. 305



<-P>vendi, quia pretium sex librarum esset incertum,

& ita minùs valerent iuxta dicta. Debet ergo du-

bium esse circa valorem vltra sex: tunc enim

merito sex peti possunt, cùm tamen non sit du-

bium minus quàm quinque valituras; si enim

esset, peti non possent, quia tunc lucrum esset

incertum, & etiam damnum ex minori valore;

vnde vnum alio compensatur. Sic ergo breuiùs

& faciliùs dici potest, Plus minusúe valituras. Sic

esse accipiendum vt sensus sit, plus, minusúe,

quàm sex libras, non plus, minusúe, quam quin-

que; sic enim decisio rationi consonat, & com-

muni Doctorum sensui non contradicit: licet

reuerà modus loquendi Pontificis aliud videatur

indicare.

  101 Sed est vlteriùs difficultas alia non leuisAugmen-|tum pretij|an habere|possit, qui|merces non|erat serua-|turus.

circa eamdem decisionem; an scilicet ita illa cur-

rat, vt augmentum pretij dictum habere Merca-

tor possit; etiamsi paratus esset merces statim

vendere, & reuerà vendidisset huic sex libras

promittenti, si quinque traderet de præsenti, aut

alteri cuicumque. An verò intelligenda sit pro eo

tantùm casu, quo venditor merces erat vsque ad

tempus solutioni assignatum seruaturus. In quo

affirmat Caietanus 2. 2. quæst. 78. art. 2. ad 7. pro-Caietani|sententia|affirmans|reijcitur|vti contra-|ria Ponti-|ficiæ deci-|sioni, in|Cap Na-|uiganti|eod. tit.

bans, quia in hoc æqualitas pretij seruatur in con-

tractu venditionis, qui tunc consummatur, cùm

fit solutio: atqui solutio fit tempore, quo res

plus valet, ergo pretium tunc currens est atten-

dendum. Nec aduersari existimat decisionem.



Cap. Nauiganti: in quo sic habetur: Ratione hu-

ius dubij (scilicet circa pretium tempore solutio-

nis) excusatur, qui pannos, granum, vinum, oleum,



vel alias merces vendit, vt amplius, quàm nunc va-

leant, in certo termino recipiat pro eisdem: si tamen ea

tempore contractus non fuerat venditurus. Ait e-

nim casum esse diuersum, & Glossas vtriusque

capitis perperàm eumdem reputare. Sed contra

illum præter Glossas est communis sensus Scri-

ptorum, & videri præsertim potest P. Molina

Disputat. 355. vers. Dubium est, vsque ad finem:

vbi solidas, & vrgentes rationes adducit. Ego il-

lud solùm expendo, quod videtur apertè con-

uincere. Nam si proptereà ampliori pretio res

vendi potest dilatâ solutione, quia quando solui-

tur tunc consummatur contractus, ergo quoties

non soluitur, non est consummatus contractus,

& ita siue res seruanda sit, siue non, ad tempus est

solutionis attendẽdum. Atqui hoc stare non posse

est manifestum ex adducta decisione. Cap. Naui-



ganti, si tamen ea tempore contractus non fuerat ven-

diturus. Ergo si venditurus, tunc consummatur

contractus, & ita non est ad solutionis tempus

attendendum. Iuxta Caietani ergo sententiam

non alium sensum habent Pontificis verba, si ta-



men ea in tempore contractus non fuerat venditu-

rus; ac si diceret, etiamsi tempore contractus ea fue-

rat venditurus. Quæ est omnino opposita pro-

positio, sed quam citatus auctor amplectitur,

iuxta quem hæc est vera: Plus accipi potest tempore

solutionis, quam res valebat tempore traditionis; etiamsi

venditor illam in tempore contractus non fuerat ven-

diturus. Et ipsa Pontificis verba satis clarè indi-Contractus|venditionis|quando|consum-|matur.

cant tunc contractum perfici, quando res tra-

ditur, vocat enim illud tempus contractus; si

tamen ea in tempore contractus. &c. Cùm tamen

nullo modo dici possit tempore solutionis con-<-P>@@



<-P>trahere, vt est indubitatum; quia tunc non con-

trahitur obligatio, licet illi satisfiat: est autem

contractus vltro citroque obligatio. Ex quo apparet

sententiam dictam solido esse fundamento desti-

tutam.

  102 Ex cap. autem Nauiganti iam citatoVtriusque|citati Ca-|pitis eam-|dem esse|doctrinam.



idem, quod ex Cap. In ciuitate probatur quoad

licitum pretij augmentum ex lucri cessatione:

ideò enim plus accipi potest, quàm res de præ-

senti valeat; quia si id tantùm acciperetur, quod

valeat, tunc venditor lucrum illud amitteret,

quod erat tempore solutionis habiturus. Vnde

non vrget ratio, quæ pro oppositâ sententiâ ad-

ducitur; scilicet id, quod non est, vendi non

posse; & ita neque lucrum, quod cessare dicitur;

quia illud nondum erat. Si enim hæc ratio vim

haberet, sequeretur decisiones Pontificum addu-

ctas esse contra iustitiam, quia lucrum illud pro-

pter quod, plus accipi potest, non est cùm res

venditur. Quod autem spes lucri vendi possit, ex-

plorata res est apud scriptores, pro quo videri

potest Ioannes de Medina Cod. de Restitutione



Quæst. 12. vbi quòd non tantùm spes, sed etiam

res non extantes possint vendi, & P. Amicus



Disputat. 20. de Iustitia. num. 114. & 119. vi-

dendus tot. Sect. 8. Quòd autem D. Thomas non

aduersetur bene ostendit P. Molina Disput. 315.

in fine, vbi congruam adhibet explicationem,

sicut & alij.

  103 Quia verò in Indiis casus dictus con-Circa pra-|xim Mer-|catorum in|Indijs diffi-|cultas ca-|riùs credi-|tò venden-|tium.

tingere potest, quòd scilicet vendens dilatâ solu-

tione plus exigat, frequentiùs quàm alibi, quia

Mercatores copiam mercium aliis aliunde ve-

nientibus vendunt, eò quòd merces quamplures

emant, & inter alios distrahant certas earum me-

morias, quas vocant, aut collectiones: viden-

dum quid circa illos debeat consuli, aut quid

probabiliter procedendo tolerari. Sic ergo ven-

dentes, aut creditò penitus, aut partim creditò,

partim præsenti pecuniâ vendunt; cariùs tamen,

lucri cessantis intuitu. Vbi tamen difficile est il-

lud, quòd merces dictas non essent vendituri cer-

tò, cùm eas vendunt, si talis venditor non ades-

set. Quando ergo vendunt, non cessat certum

lucrum, sæpiùs enim contingit, vt memoriæ ta-

les diu in apothecis inclusè teneantur. Accedit

non esse certum, neque probabilem haberi mul-

toties coniecturam de maiori valore, quem sint

tempore solutionis habituræ. Iuxta hæc ergo

non currit decisio Cap. In ciuitate, etiam secundùm

fauorabilem sententiam Caietani. Neque deci-

sio Cap. Nauiganti. quia non constat merces istas

asseruandas in tempus, quo plus erant valituræ.

Quomodo ergo potest modus iste contractatio-

nis adeò vsitatæ saluari?

  104 Ad quæ dico inprimis certum videri,Illius re-|solutio.

si tales memoriæ non erant certò seruandæ, non

posse pretium ita augeri, vt tale sit, quale tempo-

re solutionis, sed quia non erat certum etiam ven-

dendas alteri esse, contingens tamen; si ex eo



Dostları ilə paylaş:
1   ...   105   106   107   108   109   110   111   112   ...   143


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə