5.OKULÖNCESİ EĞİTİM KURUMLARINDA FEN VE DOĞA ETKİNLİKLERİ
Fen ve doğa etkinlikleri çocukların gelişimlerini, davranışlarını etkiler. İlgi alanlarını genişletir. Çocukların düşünme ve problem çözme yeteneklerini geliştirir. Okulöncesi Eğitim kurumlarında fen ve doğa etkinlikleri ünitesinde fen ve doğa etkinliklerinin önemi ve çeşitleri konuları sunulacaktır.
5.1.Okulöncesi Eğitimde Fen ve Doğa Etkinliklerinin Önemi
Fen ve Doğa etkinlikleri, çocukları gözlem yapmaya, araştırma, inceleme ve keşfetmeye yönelten etkinliklerdir. Bu etkinlikler çocukların ilgi ve ihtiyaçlarını ortaya koymalarına ve kavram gelişimlerine yardımcı olmaktadır. Çocuklar çevrelerinde gördükleri obje ve olaylara karşı meraklıdırlar, bu meraklarını canlı tutmak için onları harekete geçirecek, ilgilerini çekecek fen etkinlikleri planlanmalıdır.
Okulöncesi dönemde çocuklar iki yolla bilgi toplarlar. Birincisi kendi deneyimleri, ikincisi ise öğretmene soru sormaktır. Çocuklar sürekli soru sorarak cevap bulmaya çalışırlar. Onların bu merakları gelecekte fen ve matematik kavramlarının temelini oluşturacağı için çocukların sorularına cevap vererek desteklemelidir. Çocukların bilgi toplama yollarından diğeri olan kendi deneyimlerini kullanma, en çok tercih ettikleri yöntemdir. Çocuklar için "ben bu konuyu biliyorum çünkü onu gördüm yada yaptım" şeklinde konuşmak çok daha önemlidir. Bu nedenle öğretmen, özellikle bu etkinlikte çocukların hepsine çeşitli durumlarla ilgili deneme, yanılma, gözlem yapma, araştırma ve inceleme fırsatları vermelidir.
Bu etkinlikler çocukların;
-
Bilimsel düşünmelerini,
-
Yaparak yaşayarak öğrenmelerini,
-
Gözlem ve deney yeteneklerini geliştirmelerini,
-
Çevrelerine karşı duyarlı olmalarını,
-
Neden-sonuç ilişkileri kurmalarım ve problem çözme becerilerini,
-
Günlük yaşantılarında kullandıkları araç-gereç ve malzemeleri,
-
Kavram gelişimlerini,
-
Akıl yürütme becerilerini ve dil gelişimlerini,
-
Yeni fikirler üretebilmelerini,
-
Yaratıcı düşünme becerilerini,
-
Kendilerine güven duymalarını,
-
Psikomotor becerilerini,
-
Nesnelerin benzerliklerini, farklılıklarını,
-
Grup etkinliklerine daha istekli katılmalarını,
-
Grup içerisinde yardımlaşma, paylaşma, işbirliği gibi sosyal davranışları,
-
Kendi bedenlerini tanımalarını,
-
Gelecekteki eğitim dönemi için gerekli olan temel fen bilgisi kavramlarını,
geliştirmelerini sağlar.
5.2.Okulöncesi Eğitim Kurumlarında Uygulanabilecek Fen ve Doğa Etkinliklerinin Çeşitleri
Fen ve doğa etkinlikleri sırasında yapılabilecek aktiviteler; deney yapma, hayvan besleme, bitki yetiştirme, inceleme gezileri, sınıfa konuk çağırma ve fen ve doğa köşesinde bulunan materyallerle yapılan diğer çalışmalardır.
5.2.1.Deney Yapma
Deneyler, çocuklara olayların somutlaştırılarak anlatılmasına yardımcı olur. Deneyler için çocukları araştırmaya ve keşfetmeye sevk edecek bir ortam hazırlanması önemlidir. Deneylerin yapılabilmesi için mutlaka bir laboratuar gerekli değildir.
Sınıfta basit aletlerle de bir çok deney yapılabilir.
Öğretmen deney planlarken ve uygularken öncelikle tehlike yaratacak durumların olmamasına ve deney sonuçlarının çocukların neden-sonuç bağlantıları kurabilmeleri için kısa sürede gözlenebilir olmasına dikkat etmelidir. Kolaylıkla gözlenebilen, karmaşık olmayan deneyler seçmelidir.
Deneyler sınıfta yapılabileceği gibi çocukların yakın çevreleri ve çevrelerinde bulunan alanlarda da (okulun bahçesi, bahçe araçları, kum havuzu, su havuzu, top havuzu gibi) yapılabilir.
Öğretmen eğitim programlarında; suyla ilgili deneylere, nesnelerin değişimlerine ilişkin deneylere, hareketi keşfetmeye yönelik deneylere, duyusal deneylere, hava ile ilgili deneylere, nesnelerin özelliklerine (renk, boyut, şekil, fonksiyon gibi) ilişkin deneylere ve ışık yansımaları ile ilgili deneylere yer verebilir.
Öğretmen, tüm çocukların deneylere aktif bir şekilde katılmalarını sağlamalıdır. Deney sırasında öğretmen çocukların dikkatlerini, gözlenmesi gereken noktalara çekecek sorular sormalı ve deneylerin sonuçlarını çocuklarla birlikte değerlendirmelidir.
5.2.2.Hayvan Besleme
Hayvanların çocukların yaşamında ayrı bir yeri bulunur. Hayvanlarla ilgili bilgi sahibi olmak çocukların, hayvanlar arasındaki benzerlikleri, farklılıkları, onlara özgü özellikleri fark etmelerine yardım etmektedir. Hayvan besleme çalışmaları çocuklara, hayvanları gözlemleme ve inceleme yoluyla daha yakından tanıma fırsatı vermektedir. Hayvan beslemek, çocuklara sayısız yaşantılar kazandırır. Çocuklarda sorumluluk duygusunu geliştirir.
Hayvan besleme çalışmaları; çocukların tavşan, civciv, kuş, balık, kaplumbağa gibi hayvanlar özel barınma yerleri düşünülerek sınıfta, salyangoz, örümcek, ipek böceği, solucan, karınca gibi hayvanlarda üzeri telle kaplı kutu, kavanoz veya fanuslarda beslenerek yapılabilir.
Ayrıca hayvan besleme çalışmaları çocukların varsa evde besledikleri hayvanları zaman zaman sınıfa getirmeleriyle de yapılabilir. Okulda misafir edilen bu hayvanların sağlık önlemlerinin alınmış olmasına dikkat edilmelidir.
Öğretmen bu çalışmalar içinde bitki yetiştirme çalışmalarında olduğu gibi çeşitli yöntemler kullanarak grup çalışmaları ve bireysel çalışmalar şeklinde belli bir program çerçevesinde planlamalar yapmalıdır.
5.2.3.Bitki Yetiştirme
Çocuklar tarafından çeşitli bitkilerin yetiştirilmesi, çocukların yeni bilgiler kazanmalarına olanak hazırlar.
Çocukların bitkileri tanımalarını ve nasıl yetiştikleri hakkında bilgi sahibi olmalarını sağlayarak, gözlem yapmalarını kolaylaştıran bir çalışmadır. Bitki yetiştirme çalışmaları sınıf içerisindeki bilim köşesinde bulunan çeşitli bitkilerle ve varsa okulun bahçesindeki bitkilerle yapılabilir.
Bitki yetiştirme çalışmalarının bir yönü de çeşitli tohumlar, patates, havuç, soğan, turp gibi bitkilerin suda ve nemli ortamlarda çimlendirilmesi çalışmalarıdır. Çocuklar bitkilerin yetişmesi ve büyümesi için suya, ışığa, havaya ihtiyaçları olduğunu deneyerek öğrenirler.
Bitki yetiştirme çalışmalarına katılmak; çocukların yeni bilgiler kazanmalarına, yeni ilgi alanlarının ortaya çıkmasına, sorumluluk almalarına, aldıkları sorumlulukları yerine getirmelerine ve çevrelerine karşı duyarlı olabilmelerine olanak sağlar.
Bitki yetiştirme çalışmaları sırasında öğretmen, farklı özellikteki bitkileri seçerek, bitkilerin farklı ihtiyaçlarını çocukların keşfetmelerine fırsat verecek ortam hazırlar.
Öğretmen bitki yetiştirmeye ilişkin çalışmaları (sulama, toprağı havalandırma, kurumuş yaprakları temizleme, ölçümler yapma, bitkilerdeki değişiklikleri gözleme gibi) grup etkinliği olarak planlayabileceği gibi diğer günlerde de bu etkinliklerin devamı için çocukların oto kontrolünü geliştirecek araçlar hazırlayarak bireysel katılımı sağlayacak şekilde de planlayabilir. Böylece çocukların sorumluluk almaları, verilen sorumluluğu yerine getirmeleri ve başladıkları işi sonuçlandırmaları gibi davranışları kazanmaları da desteklenir.
5.2.4. İnceleme Gezileri
Gezi ve gözlemler çocukların bilgi ve becerilerini artırarak içinde yaşadıkları çevreyi daha iyi tanımalarını, grupla birlikte hareket etmelerini ve iletişim kurmalarını, önceki bilgileriyle karşılaştırmalar yapmalarını, çevreye karşı duyarlı olmalarını ve çevreyi korumalarını sağlar.
İyi bir gezi, gözlem yapabilmek için öğretmen öncelikle hedefler, hedef davranışlar ve seçtiği konuya uygun bir yere gezi planlamalıdır. Daha sonra, gezinin tarihi ve ne kadar zaman alacağı saptanmalı, gezi ve gözlem yapılacak yerden izin alınmalı, gerekiyorsa gidilerek gezi yeri öğretmen tarafından önceden görülmelidir. Çocukların ailelerinin görüşleri alınarak, ulaşım sorunu çözümlenmelidir. Gezi ve gözlemden önce çocuklar, gidilecek yerle ilgili kısa açıklamalarla bilgilendirilmeli, nasıl davranacakları konusunda küçük uyanlarda bulunulmalıdır. Gezi sırasındada, gözlenecek durumlar zaman zaman çocuklara hatırlatılmalı ve gezi boyunca çocuklar için gerekli emniyet tedbirleri alınmalıdır. Son olarak, gezi sonucunda yapılan gözlemler sınıfta değerlendirilmelidir.
Gezi ve gözlem yapılacak yerler;
-
Çiftlikler, panayırlar, hayvanat bahçeleri, hayvan satılan bazı dükkanlar gibi hayvanlarla ilgili yerler;
-
Spor salonları, müzisyenlerin çalıştıkları yerler, müzeler, çeşitli atölyeler,
basımevleri, fırınlar, kuaförler, pastaneler,kütüphaneler,fabrikalar, postaneler,
itfaiyeler gibi insanların yaşadıkları çevreler;
-
Değişik mevsimlerde doğa yürüyüşleri, bahçeler, tarlalar gibi doğadaki ve bitkilerdeki değişikliklerin gözlemlenebileceği yerler.
-
İstasyon, gar, havaalanı gibi taşıtlarla ilgili yerler,
-
Hasat makineleri, asansör, yürüyen merdiven gibi makinelerle ilgili yerler,
-
Deniz kenarına geziler,
-
Sanat etkinlikleriyle ilgili sergilere yapılan geziler,
-
Çevre temizliğine duyarlılığı artırmak için yapılan geziler olmak üzere çeşitli başlıklar altında gruplanabilir.
5.2.5.Sınıfa Konuk Çağırma
Gezi ve gözlemler; ulaşım, ekonomik nedenler, çocukların emniyetini yeterince sağlayamama gibi nedenlerden dolayı yapılamayabilir. Bu durumda, okul öncesi eğitim kurumuna konuk çağrılarak da fen ve doğa etkinlikleri gerçekleştirilebilir.
İnceleme gezilerinin planlanması için gerekli olan ön koşullar, sınıfa konuk çağrıldığında da uygulanmalıdır. Bunun için, çocuklara konuk hakkında konuğa da çocuklar hakkında bilgiler önceden verilir. Konuğun çocukların karşısında yapacağı konuşma ve uygulamalar için yer ve gereksinim duyabileceği malzemeler hazır bulundurulur. Süre çocukların ilgileri doğrultusunda uzatılıp kısaltılarak ayarlanabilir. Öğretmen daha önceden mutlaka konuğun yapacağı açıklama ve uygulamalar hakkında bilgi sahibi olmalı, çalışmayı tesadüfe bırakmamalıdır. Öğretmen, konuk ayrıldıktan sonra çocukların gerekli bilgi ve deneyimleri kazanıp kazanmadıklarına yönelik sorular sorarak, açıklamalarda bulunabilir.
Sınıfa, çocukların yakın çevrelerinden veya çeşitli mesleklerden (doktor, polis, ressam, müzisyen, balerin gibi sanatla uğraşan kişiler, postacı, palyaço, kukla oynatıcısı, sporcu, asker, anne-baba-bebek, koleksiyoncu gibi konuklar çağırılabilir.
5.2.6.Fen ve Doğa Köşesinde Bulunan Materyallerle Yapılan Diğer Çalışmalar
Öğretmen fen ve doğa köşesinde bulunan mıknatıs, büyüteç, pusula, hava ve boy grafikleri, tartılar, teraziler gibi materyalleri kullanarak grup çalışmaları düzenleyebilir.
Bu etkinliğe hazırlanırken öğretmen çok sayıda , kendi biriktirdiği veya çocuklarla birlikte biriktirdiği benzer yada farklı özelliklerdeki nesneleri köşeye yerleştirir. Öğretmen çocukların benzer veya farklı özelliklerdeki nesneleri inceleyerek, ilgileri doğrultusunda belli bir nesne grubuna karar vermelerine ve buna göre koleksiyon yapmaya, albüm hazırlamaya veya birlikte belli bir grup nesneyi sergileyerek müze oluşturma çalışmalarına fırsat verecek etkinlikler planlayabilir.
Dostları ilə paylaş: |