Societatis iesv, segoviensis



Yüklə 14.73 Mb.
səhifə54/143
tarix14.08.2018
ölçüsü14.73 Mb.
1   ...   50   51   52   53   54   55   56   57   ...   143

etiam tunc tremens, & dolens vindicem vos exhibere

debetis. Sic ille.Assertio 5.|Nocturnæ|debere in|tentos esse|custodiæ.

  162 Dico quintò. Iudices criminis noctur-

nis debent periculis vitandis specialem diligen-

tiam adhibere: vnde & circuire ciuitatem ido-

neis ministris instructi, quod ad eorum spectat<-P>@@

<-P>officium. Quod eâ quidem moderatione ab ipsisElectio eo-|rum sæpè|præpost$unclearera.

faciendum vt ad laborem diurnum, ad quem ma-

nè recurrendum est, non reddantur inepti. In quo

quidem, si vires suppetant, peccari grauiter potest,

vt est manifestum: sicut manifestum etiam est in

horum judicum electione sæpissimè peccari: eli-

guntur enim homines jam senio inutiles, aut

morbis incurabilibus impediti. Nunc in Limano

hoc Prætorio ex his vnus omnino cæcus est, qui

etiam si claris esset oculis, ex aliis dictis obstacu-

lis, quibuscum venit, minimè idoneus haberetur.

Vbi obuia excusatio est, talia obstacula non præ-

uisa. Sed nescio an in Dei oculis, aut etiam ho-

minum illa mereatur admitti. Cùm enim ad ele-

ctionem huiusmodi, quæ de præcipuis est, noti-

tia debeat exacta eligendorum præcedere: quis

defectum notitiæ pro legali excusatione censeat

admittendum? Honorentur senes, sed sine offi-

ciorum dedecore; & iis qui otio, quàm negotio

aptiores sunt, viribus congruentia tribuantur.Qui senes|quomodo|honorandi.



Sola senum vita est quietis inuenisse remedia. Verba

sunt Theodorici Regis apud Cassiodorum Lib. 5.



variar. 25. Vnde Bacaudæ seni congruam attri-Cassiod.

buit dignitatem; Quatenus in exhibendis voluptatibus



officij huius cura mansuetudinis nostræ beneficio jugiter

perfruaris, vt ille loquitur.


CAPVT XIX.

Regii Prætorii Fiscales quibus consciẽ-

tiæ obligationibus vrgeantur.




SVnt illæ nec paucæ nec leues, cùm ad eo-

rum officium specta$uncleart, vt leges, ac Regia re-

scripta seruentur, ac legum violatores pu-

niantur; jurium Regalium Patroni sunt, & priua-

torum quandoque in causis peculiaribus, & in In-

diis id speciale, vt Indorum etiam patrocinium ad

ipsos pertineat: pro quibus

  163 Dico Primo. Fiscales in iis, quæ ad juraAssertio 1.|non posse|opinionem|Fisco con-|trariam|amplecti.

Regalia spectant, non possunt sequi opinionem

probabilem Fisco aduersantem, vt possunt judi-

ces juxta satis receptam opinionem, & oppositum

fieri sine graui conscientiæ nequit læsione. Id

probo: nam aduocatus pro causa alicuius, si

parti patrocinetur aduersæ, præuaricator est, &

grauiter peccat: Atqui Fiscalis officium aduo-

cati exercet, vt est planum; & ita Regius etiam ad-

uocatus vocatur, vt videri potest apud Dom. So-

lorzanum Lib. 4. Cap. 6. & in Politicâ Lib. 5. Cap. 6.

ergo nequit partem amplecti contrariam, & sic

indefensum Fiscum reliquisse.

  164 Dico secundò. Si lis aliqua pro FiscoAssertio 2.|posse à lite|abstinere, si|Fisci causa|minùs pro-|babilis sit.

nondum mota sit, & Fiscalis videat Fisci jus mi-

nùs esse probabile, non tenetur litem intentare.

Hoc videtur mihi valdè verosimile; quia credi-

bile non est Regem velle jus suum minùs funda-

tum meliori alterius juri præferri. Pro quo fa-

ciunt, quæ adducit Dom. Solorzanus suprà num.

4. Sed illud ex L. 2. Cod. de Aduocatis, & in Politi-

câ §. Y son. Non prætereundum, Imperatoriâ

voce prolatum: Potior est apud nos causa priuato-



rum, quàm Fisci tutela. Quod vrgeri potest ex eoPriuatorũ|causis quā-|tùm Iura|faueant.

quòd si Fiscalis tale non haberet officium, & ab

eo vt jurisprudente quæreretur, num talis conue-

nienter intentari lis posset, non esse id conueni-

ens responderet: ergo cùm ad eumdem spectet<-P>

@@0@

@@1@144 Thesauri Indici Titulus IV. Cap. XIX.

<-P>non solùm aduocatio in Fisci causis, sed etiam

superius aliud patrocinium; similiter agere po-

test, & ita non mouere litem in priuati præiu-

dicium.


  165 Dico tertiò. Etiamsi non teneaturAssertio 3.|posse etiam|illam intẽ-|tare.

Fiscalis in casu dicto, potest tamen intentare li-

tem. Id ex eo probo: nam licèt ipse iudicet jus

Fisci minùs esse probabile, existimare tamen po-

test, judicibus causæ aliter videri posse, & illud

judicaturos probabilius, aut æquè probabile, &

rationes habituros, propter quas expediens sit in

fauorem Fisci judicare. Si dicas, ex hoc inferri

non solùm posse, sed etiam teneri, contra id,

quod nuper diximus. Respondebo: probabile

quidem esse eum obligari: nego tamen absolutè

teneri; quia etiam potest verosimiliter judicare

non esse Regis voluntatem, vt cum tanto rigore

in rebus istis procedatur: cùm contingere etiam

soleat judices ob humanum timorem in fauorem

Fisci judicium ferre, etiamsi illius ius minùs fun-

datum sit, quod & timere Fiscalis potest, cùm id

non sit Regiæ voluntati conforme, iuxta dicta



Assertione præcedenti.

  166 Dico quartò, si iuxta communioremAssertio 4.|teneri, cùm|opinio com-|munis &|praxi rece-|pta est, etiā|contra pro-|priam.

opinionem, & in praxi præferri solitam, ius Re-

gis probabilius sit, tenetur Fiscalis tale ius prose-

qui, etiamsi ipse iudicet opinionem contrariam

esse veriorem. Probatur; quia in eo casu priua-

tus quisque litem intentaret, cùm scilicet pro se

communiorem, & praxi roboratam opinionem

haberet, & Aduocatus quisque ad tale se patro-

cinium offerret; ergo & Fiscalis pariter facere

potest; quia causa Regis non debet esse peioris

conditionis, pro quâ & ille Aduocatum agit, iu-

xta dicta num. 163.

  167 Dico quintò: si ob incuriam Fiscalis,Assertio 5.|ad restitu-|tionem te-|neri ob de-|trimenta|ex incuria|subsecuta.

aut malam sui muneris administrationem, ali-

quod Regius Fiscus in suis directis iuribus patia-

tur detrimentum; Fiscalis grauiter peccat, & ad

restitutionem tenetur. Primum constat; quia

officio deest in re graui: secundum item; quia

talis detrimenti causa est, quod vitare ex officio

debuit, & ita ex obligatione iustitiæ commutati-

uæ, cuius violatio obligationem restitutionis in-

ducit, vt omnes fatentur, & de Aduocato specia-

liter loquentes; quorum aliquos adducit Bona-

cina Disput. 10. circa 8. Decalogi præceptum, Quæst. 3.

Puncto 4. num. 7. Videatur P. Lessius Lib. 2. Cap.

31 num. 47. qui num. 41. affirmat multos Docto-

res id generaliter de Aduocato Fifci affirmare.

Et sanè videtur innegabile in casu, de quo loqui-

mur; quando scilicet Fiscus detrimentum patitur

in suis directis iuribus, & in redditibus annuis,

officiorum emolumentis, & iis omnibus ex qui-

bus, seclusis pœnis, solet Regium patrimonium

augeri. Eâ enim ratione omnes ad restitutionemSicut Ad-|uocatus ge-|neraliter.

obligant Aduocatum, cuius negligentiâ, aut ma-

litiâ ius clientis perit: est autem Fiscalis, vt jam

diximus, Regius Aduocatus. De pœnis autem

alia est ratio juxta plurium Doctorum senten-

tiam. Procuratorem enim, Fiscalem seu Aduo-Quid de|pœnis Fisco|applicandis.

catum non teneri ad restitutionem pœnæ, quam

Fiscus per eius negligentiam amisit, tenet P. Les-

sius suprà & cap. 13. num. 73. aliique à nobis ad-

ducti suprà num. 69. ob eam rationem; quia

officium eius non est curare vt Fiscus mulctis, &

confiscationibus ditescat; sed vt leges seruentur,<-P>@@



<-P>& legum violatores puniantur. Quæ roboris

quantum habeant, citato loco ostendimus, & vt



ibidem dictum ob grauium Doctorum sic tenen-

tium auctoritatem non potest non probabile ju-

dicari. Illud tamen obseruandum est aliud essePost senten-|tiam rem|esse certam.

ob incuriam Fiscalis aliquem ad pœnam non

condemnari, aliud autem post condemnationem

non adhibere curam, vt ea soluatur. In hoc enim

secundo aliter iudicandum est iuxta Doctrinam

etiam Doctorum, qui circa prius obligationem

restitutionis non esse contendunt: quorum ra-

tio est, Fiscum non habere ius ad pœnam, nisi

post sententiam: ergo cùm iam sententia præ-

cesserit, ius habet directum: & ita eadem est ratio;

quæ de directis aliis iuribus. Nisi fortè aliqua pœ-

na plus habeat terroris, quàm efficacis executio-

nis, ex iudicum voluntate probabilibus conie-

cturis explorata. Sic videmus de pœnarum ali-

quarum executione non agi, quæ adinstar ex-

communicationum ad terrorem videntur pro-

clamatæ.

  168 Dico sextò, circa criminum punitio-Assertio 6.|circa cri-|minum cu-|randā pu-|nitionem.

nem eodem modo peccare Fiscales possunt, quo

& iudices, de quibus dictum Cap. præcedenti: &

prætereà in solicitatore Fisci, ministro inquam ab

illis electo; si videlicet tale officium vendant, vel

alicui tribuant cum obligatione partiendorum

emolumentorum; ex quo fit multas iniquas ex-

torsiones fieri, & scandala non leuia generari.

Est ergo non vnum in hoc Fiscalium delictum,Officium|solicitatoris|Fisci vendi|non posse,|neque emo-|lumenta|partiri.

sed concatenatio delictorum, ipso cum tempore

officii prorogata. Officiũ illud designari à Fiscali

potest, qui tamen illius dominus non est; quia

nec proprii officii est dominus, cui illud annexum

est, sed Regis: vnde illud dare, aut auferre potest:

qui ergo illud vendit, alienum vtique vendit, &

sic manifestam iniustitiam committit. Sicut de

venditione aliorum officiorum dictum Titulo præ-



cedenti cap. 5. Deinde emolumenta, aut sunt iusta,

aut superexcedentia. Si primum, debentur Offi-

ciali pro labore suo, & ita iniquè illi substrahun-

tur: si secundum; maior est iniquitas. His ergo dies

per singulosperpetratis, quantus post finem offi-

cii criminum aceruus exurget? Væ talibus, si

tales sint.

  169 Dico septimò. Fiscales Indici Præto-Assertio 7.|circa obli-|gationẽ cu-|randi fidei|propagatio-|nem in In-|diis.

rii grauissimâ obligatione constringuntur ad

promouenda ea, quæ ad fidei propagationem

spectant. Id clarum; quia cùm obligatio ista Re-

ges Catholicos nostros grauiter purgat, & pro

exoneratione conscientiæ suæ multas condide-

rint leges, varia rescripta transmiserint, quorum

adimpletionis cura ad Fiscales pertinet, satis

compertum est officio illos deesse suo in re gra-

uissimâ; & sic leue eorumdem, dum eam leuiter

tractant, nequit esse delictum. Si præsertim ex

eo moueantur; quia aliquæ sunt expensæ ex Re-

gio ærario faciendæ, plus alienos denarios, quàm

Christi sanguinem, pro Gentilium salute effusum,

æstimantes. In quo quidem Principis potiùs

mundi huius, quem foras venit emissum Princeps

pacis, quàm Catholicissimorum Hispaniarum,

& Indiarum Principum Fiscales esse comperiun-

tur. Qualis ille, de quo Dom. Solorzanus Lib. 4.



Cap. 4. num. 80. & in Politicâ Lib. 5. Cap. 4. Pag.

786. §. Pero si. Sed sunt sanè multi zelo Chri-

stiano, & morum probitate laudabiles, de qui-<-P>

@@0@

@@1@De obligationibus Regij Fiscalis. 145

<-P>bus id possum testis oculatissimus pronuntiare.

  170 Dico octauò. Fiscales Indorum pa-Assertio 8.|Circa cu-|ram Indo-|rum.

trocinium diligenter debent, & purè suscipere,

cuius defectu grauiter peccare possunt. Id cla-

rum: quia patrocinium hoc per leges illis iniun-

gitur, & circa miserabiles personas versatur, quas

grauant multi, & ita Regio debent defendi præ-

sidio. Videatur Dom. Solorzanus citato Cap. 6.



num. 32. & seqq. Quod ad puritatem verò ma-

nuum attinet, res ipsa videtur comprobare: à

miseris enim & pauperibus quæstum exigere in-Munuscu-|la ab eis-|dem accipi|posse.

humanum prorsus est, de quo dictum aliàs. Illud

tamen addendum, secluso scandalo, posse ab In-

dis munuscula aliqua recipi, quæ soliti sunt li-

benter offerre. Talis enim sunt indolis, vt si obla-

ta non admittantur, id ægrè ferant, & contristen-

tur, existimantes se contemni, aut non amari. Vn-

de & ministri sacri, turpem quæstum aliàs vehe-

menter exosi, hæc solent non repudiare munus-

cula, vt sic dantium animos magis sibi valeant

conciliare. Quod ergo de paruitate materiæ in

munerum acceptione dictum. Titulo præced. num.

22. & 23. hic locum habet speciali dictâ ratione.


CAPVT XX.

Ministri Togati qualiter grauare con-

scientias suas possint, obnoxij dum

sunt Syndicatui.

Vbi de Proregibus aliquid.


QVia nihil Syndicutu validius inter huma-

na remedia ad iudices in officio continen-

dos validè illius robur curatur infringi;

sed certe vbi humana intenditur declinari vindi-

cta, in diuinam impingitur, præ illa comparabili

timoris excessu formidanda. Pro quo sit




§. I.

Circa falsò iurantes, & inducentes no-

tandæ resolutiones.



171 DIco primo. Frequentior scopulus, perAssertio 1.|Inductio|falsorum|testium|quantum|malum, &|qualis eo-|rum vsus|in Syndi-|catu.

quem multorum solent conscientiæ

lethale pati naufragium; falsorum testium indu-

ctio est. Circa huius criminis grauitatem nullum

esse dubium potest, nisi fortè an homicidio ma-

ius; quod volunt multi, sed de quo hîc non est

opus disputare: vbi tantùm grauissimum esse

peccatum satis est affirmasse, quod neque ipsi,

qui committunt, ignorant, nec possunt, qui ad il-

lud induxerint, ignorare; & nemo quidem est

ita sibi iniurius, & suæ oblitus dignitatis, vt ad

peierandum apertè non vereatur inducere: fit ta-

men tacitâ suasione, dum fauor petitur in eo, in

quo nisi peierando, fauor esse nullus potest, &

interuentores submittendo, qui deposituros mo-

neant, aut etiam terrefaciant, si quidquam, quod

possit incommodare, testificentur. Tanta enim

secreti seruandi difficultas est, vt quidquid testes

dixerint, cum eorum periculo propaletur. Vn-

de tueri se possunt communi doctrinâ, quamNon teneri|ad mentem|interrogan-

post alios amplectitur P. Fragosus Tom. 1. pag.<-P>@@

<-P>591. num. 342. quòd scilicet testis iuridicè inter-tis responde-|re, qui-|damnum|timet.

rogatus non teneatur ad mentem interrogantis

respondere, si ex prolato testimonio sibi graue

damnum immineat; quod quidem non est ne-

cessarium certò scire, sed probabiliter suspicari.

Vide P. Becan. q. 4. de Iuram.

  172 Ex quo videtur inducentes ad iuran-Inducentes|â mortalij|posse excu-|sari ex|prædicta|doctrina.

dum in fauorem maiorum huiusmodi potesta-

tem, posse à reatu culpæ læthalis excusari: quia

tantùm inducunt ad id, quod sine graui peccato

fieri potest. Quòd si ij, qui iuraturi sunt, minùs

intelligentes sint, & cùm conscientiâ mortalis

culpæ credantur esse dicturi, instrui certè pos-

sunt, vt credant se in hoc mortaliter non pecca-

re, ad suam, & non ad interrogantis mentem res-

pondendo. Quod quidem ipsi libenter admittent;

cùm vix sit, qui contra potentes non testificetur

inuitus: vnde modo inuento conciliandi cum iu-

ramento conscientiam, sine cordis angustiis ad

deponendum accedent, vt qui gratiam etiam ex

hoc potentium aucupentur. Terrefacere autem,Et terre-|facientes.

sine graui peccato stare potest, si minæ non ad

effectum, sed ad terrorem dirigantur. Et quia sic

minans id verè dicere potest, quod non à se fa-

ciendum sit, sed quod frequenter solet accidere;

semper enim potentes patronis abundant, & ex

amicorum, vel cognatorum offensione graue a-

liquid timeri potest; quod ille contra quem fuit

depositio, valeat euitare. Diebus his proximis

Clericus tabellionem in publico sui officij loco,

& multis astantibus fuste cecidit, quia patruum

suum, Regium Auditorem, recèns mortuum,

nescio quo testificationis impulsu, vt ille est ra-

tus, offenderat. Et quis ad hæc non timeat, & fu-



mantem nasum viui tentauerit vrsi? Fateor magnum

hoc ad iustitiæ administrationem obstaculum.

Sed cùm illud vitari nequeat, curandum est, vt

cum minoribus diuinæ Maiestatis offensis pera-

gatur: & ita doctrina ista debet attentiùs obser-

uari.


  173 Dico secundò. Ex modis deponendiAssertio 2.|Non con-|trahi obli-|gationem|restituendi|ex prædi-|cto testifi-|candi mo-|do, etiam|pœnæ Fisco|applicandæ.

præfatis non oritur obligatio restitutionis, eò

quòd pœna Fisco applicanda, non soluatur. Et

quod ad posteriorem spectat deponendi mo-

dum, cùm in eo iniustitia non sit, sed sine pec-

cato stare possit, manifestum est non oriri resti-

tutionis obligationem. Quando autem falfa de-

positio fuit, sententia illorum locum habet, de

qua. num. 167. & potiori quidem ratione, nam

testis non tenetur ex officio ad deponendum, si-

cut tenentur illi, de quibus dictum. Licet op-

positum boni tueantur Auctores, ex quibus So-

tus de iustitia Quæst. 6. Art. 6. Videantur tamen

pro contrariâ de teste specialiter loquentes Bo-

nacina Disp. 10. Quæst. 3. Puncto 2. num. 23. in fi-

ne Nauarrus Cap. 18. n. 48. P. Vasquez 1. 2. Disp.

175. Cap. 2. P. Thomas Sancius in Opere morali

lib. 2. Cap. 22. num. 22. & 23. P. Gaspar Hurt.

disp. 4. de iudicio forensi, difficult. 6. P. Turrianus de

iustit. disp. 52. num. 6. Ioannes de la Cruz in Di-

rectorio conscientiæ Parte 1. Præcepto 8. Art. 1. dub. 6.

Malderus 2. 2. Tract. 6 disp. 2. dub. 19. §. dico ter-



tiò. Diana Parte 3. Tract. 5. Resolut. 101. P. Les-

sius Lib. 2. Cap. 31. num. 50. vt alios omittam.Secus si de|iure tertij|agatur, &|falsò iure-|tur.

Si autem de iure tertij agatur, quod ille contra

Togatum in iudicio prosequitur, quia scilicet a-

liquid sibi deberi contendit, quod reuerà ita est,<-P>

@@0@

@@1@146 Thesauri Indici Titulus IV. Cap. XX.

<-P>tunc falsò iurans, ex cuius iuramento tertius di-

ctus in caussâ cadit, & debitum amittit, ad resti-

tutionem tenetur, quia est damni illius caussa, vt

communiter Doctores censent, & citati affir-

mant; viderique potest P. Lessius Cap. 30. dubio 7.

Bonacina suprà. Puncto. 3. num. 15. §. ex dictis.

Bassæus V. Testis num. 10. P. Sancius Tom. 2. Con-

siliorum lib. 6. Cap. 5. dub. 21. n. 1. P. Hurtadus disp.

3. difficult. 5. qui ait omnes in hoc conuenire.

  174 Verùm ex doctrina P. Lessij Cap. 30.Probabili-|ter pars|oppositum|affirmari.

num. 60. videtur probabile esse ad restitutionem

non teneri: quia testis non tenetur ex iustitia

dicere veritatem, nisi illud promiserit, sed ex o-

bedientiâ, vt idem ostendit §. Antecedenti: Nemo

enim potest dare ius ad fũctiones liberas alterius,

nisi qui earum est dominus, qualis non est iudex

respectu testis actionum. Quæ ratio satis est vr-

gens, & licet in fine sic addat: Hæc dixerim nonP. Lessius



omnino asserendo, sed disputando, vt res illa à viris

doctis magis examinetur: alioquin mihi sententia ma-

gis recepta est cordi. Initio tamen illius §. absolutè

affirmat esse probabile, dum sic ait: Respondeo



probabile esse non teneri ex iustitia, sed solum ex obe-

dientia. &c. Quod autem viro tanto probabileSi testis|non pro-|mittat di|cere veri-|tatem.

visum est, quis audeat vt improbabile condem-

nare? Quòd si communiter Doctores testem

falsum ad restitutionem obligant, ideò est, quia

communiter etiam testes promittunt se dicturos

veritatem, ex quâ promissione iuramento firma-

tâ ius confertur iustitiæ parti, in cuius fauorem

debet testis iurare, vt videtur supponere P. Les-

sius. Quamuis & hoc non sit ita certum, vt op-

positum non sit etiam probabile, etiam quando

promissio est acceptata, vt affirmat idem P. Les-Immò &|promissione|positâ stare|probabili|tas potest.

sius. Cap. 18. num. 54. nonnullos pro ea Aucto-

res adducens, sicut & Diana Parte 2. Tract. 17.



Dostları ilə paylaş:
1   ...   50   51   52   53   54   55   56   57   ...   143


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə