Societatis iesv, segoviensis



Yüklə 14.73 Mb.
səhifə56/143
tarix14.08.2018
ölçüsü14.73 Mb.
1   ...   52   53   54   55   56   57   58   59   ...   143

iunctam, condemnatus. Licèt enim ad restitu-

tionem famæ teneatur, non tamen ad quidquam

aliud; sic ergo cùm infamatus apud collatorem

justè possit bono conferendo priuari, ex iniustâ

infamiâ obligatio restitutionis alia non consur-

git, quàm ea, quæ ad famam spectat: quæ pote-

rit stare respectu aliorum, cùm tamen respectu

collatoris obligatio nulla sit, ob rationem di-

ctam, qui etiam stante restitutione dictâ, poterit

in suâ negatione procedere; sciens alium non re-

stituere, eò quòd verum eius dictum non sit, sed

quia occultum respectu illorum.

  185 Iuxta hæc in casu nostro philosophariApplicatio|Doctrinæ.

licet. Nam sciens syndicati delicta, potest ea Re-

gi reddere manifesta, ne homines tales officiis tan-

tæ confidentiæ honoret, Reipublicæ perniciosos:

& consequenter iis, qui eius nomine ad ea sunt

corripienda destinati. Quòd autem modo con-

uenienti non vtantur, peccatum quidem est, sed

ex quo obligatio restitutionis non oriatur; quia

pœna non infertur propter aliquid in manifesta-

tione contentum, sed propter delicta. Expensæ

autem se non justè defendenti sunt imputandæ.

Si enim delictum verè commissum est, illius ne-

quit esse iusta defensio. Fateatur ergo, & nullis

erit opus expensis. Quod autem ad Togatum

Capitulantem attinet, nihil est, quod specialiùs vr-

geat: licèt enim ex officio ad vitanda iniqua

damna teneatur, hoc tamen damnum iniquum

non est quoad substantiam: ex modo autem non

resultat, vt diximus, aliquid specialem obligatio-

nem restitutionis inducens.

  186 Quoad immediatum autem Capitulan-Circa im-|mediatum|Capitulan-|tem & te-|stes proba-|tio alia per|eodem.

tem, videtur maior esse difficultas, si ipse non sit

oculatus delictorum testis, ficut etiam de testibus.

Sed etiam pro illis ab obligatione liberandis fun-

damenta non leuia occurrunt: nam ipsi non sciunt

testimonium suum reuerà falsum fuisse, & dubi-

tare possunt, quandoquidem à viris grauibus ve-

rum esse affirmatur: in dubio autem tali melior

est conditio possidentis. Sic consulens furtum, &

dubitans an ex eo furtum secutum sit, non tene-

tur restituere. Sic colligitur ex D. Thoma 2. 2.

Quæst. 62. artic. 7. circa finem, & tenent quamplu-

res, quos adducit & sequitur Mag. Barnabas

Gallego in Resolutionibus Moralibus de conscientia

dubia 83. & inter alios, ex Societate Patres Hen-Dubitans|de damno|non tenetur|ad restitu-|tionem.

riquez, Rebellum, Filliucium, & Castrum Pa-

laum. Cùm ergo dubitans an testimonium suum

falsum fuerit, consequenter dubitet an causa in-

iusta damni quoad substantiam fuerit; prædicta

doctrina currit, & ita potest probabiliter ab one-

re restitutionis liberari. Pro quo est, & alia etiam

probabilis, quam tenet Diana Parte 4. Tractat. 3.



Resol. 63. vbi cum Patribus Gordono, & Rebello

tenet, eum, qui dubitat an suum suffragium rem

iniustam concluserit, vt dum per secreta suffragia

agitur, & per priora damnum concluditur, ita vt

posteriora nullius effectus sint, non teneri ad re-<-P>@@

<-P>stitutionem, ob receptissimum Canonem de me-

liore in dubio possidentis conditione. Quod po-

test pariter applicari. Et hoc stat quando merum

dubium est; cùm tamen esse valdè probabilis

persuasio possit ex auctoritate dicentis: licèt

enim; quia inimicus, videatur suspectus; nihilo-

minùs potest aliàs talis de eo existimatio haberi,

vt absurdum adeò facinus, & vilissimorum ho-

minum proprium, non possit quisquam ritè sen-

tiens suspicari. Per quæ potest non ægrè ad ad-Per contra-|ria parte|adducta|diluuntur.

ducta in contrarium responderi: negamus enim

esse iniustitiam quoad substantiam, & secretum

non obstare, quod reuerà tale non est in casibus

de quibus loquimur, sed cùm probabilia delicta

sint, testes, qui adhiberi possunt, ob humanos re-

spectus tacent: neque obstat Togatorum offi-

cium, de quo dictum; præterquàm quòd illi non

habent legem aliquam, quâ ad non deferendam

vllo modo accusationem ad judices syndicatûs,

aut Visitatores teneantur, cùm excitare possint,

& instruere eos, qui licitè accusare possunt: auer-

tere autem eos, qui juridicè non procedunt, ad

eorum officium specialiter non spectat, qui ad

syndicatum subeundum tantùm adiguntur. Pro

aliis autem responsio est satis perspecta. Vnde ad

alia transeundum.




§. III.

Nonnulla alia notatu digna circa mate-

riam eamdem.



187 PRimum sit, sententiam multorum esseCirca Ec-|clesiasticos,|qui officiũ|Regale ges-|serunt, di-|versæ opi-|niones.

Iudices Regios, etiamsi Ecclesiastici

sint, posse syndicari & visitari: vt videri potest

apud Dom. Solorzanum Lib. 4. Cap. 8. num. 16.

& in Politicâ Lib. 5. Cap. 10. Pag. 840. §. Y loque-

mas, qui pluribus citatis, eosdem sequitur. Pro

quâ & alios adducit Diana Parte 1. Tractat. 2. Re-



solut. 19. inter quos sunt P. Suarez & P. Layman,

& P. Sancius Tomo 1. Consiliorum, Dub. 20. num. 10.

alios refert, sicut & P. Fragosus Tomo 1. pag. 172.

num. 345. qui & eos sequitur. Contrariam au-

tem defendunt plurimi, quos adducunt, & se-

quuntur Diana, & P. Sancius numer. 11. Ratio

est; quia exemptio est certa, & hic casus non ex-

ceptus, vt excipi apertè debuit, si ad illum potest

se laica potestas extendere. Quia verò tot Au-

ctoribus pro contraria sententia stantibus, eam

Visitatores dubio procul practicabunt, non est

circa hoc contentiosiùs digladiandum, si tantùm

admoneam indecorum valdè esse si quando con-

tingat, visitatum in sublimi jam esse dignitateVtilis ad-|monitio|circa con-|stitutum in|sublimi di-|gnitate.

Ecclesiasticâ constitutum, eius propalare defe-

ctus, & pœnis additis castigare. Et simile quid vi-

dimus circa Archiepiscopum, & magni quidem

nominis, actum, quod non potuit illi non valdè

molestum accidisse. Negātes generaliter id licere,

non solùm Theologi sunt, sed Iurisperiti insignes,

& in judicialibus subselliis versatissimi. His acce-

dit dignitatis Ecclesiasticæ reuerentia. Ergo ju-

stissimè illi facient, si quid prædictos concernere

potest, neutiquam attentarint. Sed sunt quidam

ita affecti, vt ex huiusmodi minimè laudabilibus

assumptis laudem rectitudinis studeant sibi con-

ciliare. Qui forsitan erga laicos judices, ad quos<-P>

@@0@

@@1@150 Thesauri Indici Titulus IV. Cap. XX.



<-P>eorum commissio dirigitur, remissiùs se gerent.

Quod notatum scio; & si ita est, satis ex eo li-

quet, quo spiritu illi in tali inquisitione ducan-

tur. Quoniam non Deus volens iniquitatem tu es.



Psalm. 5. vers. 5. iniquitatem inquam, contrariamPsal. 5. v. 5.

scilicet æquitati. Vbi & credo graue peccatum

esse posse, si eius, qui in Ecclesiasticâ est positus

dignitate, vulgatorum defectuum causa bonum

nomen non leuiter denigretur.

  188 Secundum notatu dignum occurrit, inIn Indiis|æn queat|judex syn-|dicatus ex-|traiudiciali|notitia ju-|uari ad|pœnā pro-|portionatā|imponendā

Indiis id frequenter accidere, vt Visitatores, &

judices Residentiæ extraiudicialiter plura sciant,

quæ tamen testes negant se scire, cùm satis sciant

apertè; quod & ipsis est judicibus manifestum.

Hac ergo de causa multoties Capitulantes in pro-

batione deficiunt, vt non possit illa talis esse, quæ

ad pœnam ordinariam sufficiat, vel ad grauamen

proportionatum delictis imponendum. Quid er-

go faciat? Existimo non peccaturum, si graua-

men proportionatum iniungat: nam licèt pro-

batio non ita plena sit, adest extraiudicialis noti-

tiæ adminiculum: quòd licèt se solo non suffi-

ciat juxta communem sententiam, de quâ P.

Lessius Lib. 2. Cap. 29. num. 84. quando tamen

adest, aliquem potest effectum bonum habere.

Quod probo: nam judex in eo casu probationis

defectum supplere potest per talem notitiam,

& testis vicem habere; quandoquidem testes ip-

sos audiuit aliter, quàm jurauerint, sentientes;

aut aliàs scit eos ita sentire: estque valdè in-

commodum bono publico, vt delicta ob talem

testium corruptelam remaneant impunita, præ-

sertim judicum, de quibus tanta est Regum fidu-Quàm id|expediat ne|judicũ cri-|minũ ma-|neant im-|punita.

cia, vt eos suo nomine velint justitiam inter sub-

ditos exhibere. Quia decretali pœnâ plectendi sunt,

qui se prohibitis exceßibus miscuerunt. Quid enim in

alijs damnent, si ipsise inhonestâ contagione commacu-

lent? Cassiodorus Lib. 9. variar. 18. Quod robo-

rari potest ex probabili doctrinâ, praxi ipsâ bo-Cassiodo-|rus.

norum judicum comprobatâ, de quâ P. Lessius

suprà num. 104. P. Gaspar Hurtadus Disput. 1. de

Iudicio forensi, difficult. 9. Quòd scilicet, quando de-

lictum est Iudici ipsi notum, & publicè notorium,

& expedit illud statim puniri, non sit necessaria

vlterior probatio; sic enim aliquando latrones

in flagranti furto publico reperti puniuntur, etiāsi

Iudice inferiore absque alia solemnitate. Pro quo

& videndus P. Fragosus Tomo 1. Pag. 529. n. 116.Ex facti e-|uidentia so-|la posse ju-|cem ad pœ-|nam infli-|gendā pro-|cedere.

vbi cum multis probat quòd facti euidentia tan-

tam habeat vim in omnibus criminibus, vt sup-

pleat vices accusatoris, testis, & totius processus

juridici, quando ipsi judici delinquens est noto-

rius cum hac facti euidentia. Ex Caietano præ-

sertim 2. 2. quæst. 67. artic. 3. & P. Lessio suprà.

Ergo notitia specialis judicis in ordine ad con-

demnationem aliquid conferre potest, & ita si-

militer in casu nostro, vbi probatio aliqua est,

licèt non prorsus plena, quod non negabunt

Auctores propter adductam rationem, licèt non

ita id expressè; quia casus non est obuius, fatean-

tur. Quia verò merita causæ in supremo sunt

Indiarum Consilio discutienda; ne illi imputetur

excessus, poterit, & debuit plenam de omnibus

informationem remittere, propter quam Domi-

ni, non aliter vt credo, judicabunt.

  Deinde, non peccabit Visitator aut Residen-Deficientẽ|in probatio-

tiæ judex, si accusatorem in probatione deficien-<-P>@@



<-P>tem non condemnet, eò scilicet quòd non plenène non de-|bere puniri|accusatorẽ,|quando id|sine eius|culpa acci-|dit.

probauerit; quia testes vocati dicere verum no-

luerunt in judicio; qui tamen extra judicium

rem fatentur, de quo sufficienter Visitatori con-

stat: id ex eo probo; quia ad condemnandum in

casu nuper dicto est sufficiens facultas ex præ-

sumptâ Principis voluntate, vt videri apud cita-

tum P. Hurtadum potest; multò autem veriùs

est ad absoluendum dari illam in casu adeò vr-

genti, vbi sine aliquâ suâ culpâ accusator in pro-

batione defectum sustinet ob malitiam aliorum;

cùm certum sit, voluntatem Principum prom-

ptiorem esse ad soluendum, quàm ad condem-

nandum, Dei adinstar, qui ad benefaciendum

sponte procedit, cùm tamen ad plectendum quo-Deus ad|pœnam|procedit in-|uitus.

dammodò tendat inuitus; vt probaret vtique no-



bis Deus, quòd ipse eos noluerit perdere, sed ipsi extorse-

rint, vt perirent. vt Saluianus loquitur, Lib. 1. de

Gubernatione Dei. Et quidem si Rex ipse adesset,Saluian.

incredibile est eum velle damnare, quem in

causæ progressu videret inculpabiliter impe-

ditum.


  190 Tertium. Visitatores grauiter peccareCirca mor-|tuos mitiùs|agendum.

posse, dum mortuorum in caussis seueriùs immo-

rantur. Quod in Indiis debeat fieri cautum Regio

rescripto, quod habet Dom. Solorzanus Cap. 7.



citato num. 63. Quia enim mortui defendere se

nequeunt, judicium vehementer vrgere, inhuma-

num videbitur, nisi pars sit, quæ de proprio agat

interesse, quo etiam in casu, de rigore juris ali-

quid remittendum: sed præcipuè cùm de pœnâ

agitur Fisco applicandâ, ita enim de Regiâ est

pietate præsumendum, quæ colligitur ex prædi-

cti rescripti verbis. Paraque esto cesse, y los de litosRegiæ legis|tenor.



se an castigados. Neque enim vult rigorem pœna-

rum, sed punitionem, quæ etiamsi moderata sit

erga mortuum, qui defendere se non potest, satis

videtur exacta. Ratione ætatis, valetudinis, se-

xus, paupertatis, pœnarum moderationem leges

admittunt: ergo & ratione mortis, malo-

rum maximi, quando jam reus ad tribunal ste-

tit Christi, rationem pro commissis omnibus red-

diturus.

  191 De quibus autem judicum supremo-De P. Fra-|goso viro|docto judi-|cium, & e-|iusdem pro|jurata fide-|litate sen-|tentia.

rum delictis debeat syndicatio procedere, ac mul-

tis aliis ad eam spectantibus, præter Auctores à

Dom. Solorzano citatis agit P. Fragosus Tomo 1.

Disput. 23. per totam: videndus quidem; quia vir

est doctus ac sani judicii.




CAPVT XXI.

De Ministris alijs Indicarum Audientia-

rum, & quomodo negotium conscien-

tiæ debeant pertractare.


SVnt in illis Alguacelli maiores, Relatores,

Cancellarii, Tabelliones, Janitores, vt

omittam alios: de præfatis autem hîc quod

opportunum visum fuerit, inserendum.


@@0@

@@1@De Relatoribus, & Cancellario. 151

§. I.

De Maioribus Alguacellis.



192 ALguacellus tenetur sub mortalis culpæCirca car-|cerum cu-|rā, & car-|ceratorum|alimenta,|obligatio|sub morta-|li.

reatu. Primò carceris curialis curam a-

gere, quam ei sui officii edicta præscribunt; quia

res est momenti magni, & emolumenta ex hoc

illi satis considerabilia proueniunt: & licèt non

teneatur incarceratos suis sumptibus alere, tene-

tur tamen curam circa id sedulam habere, vt pau-

peribus alimenta non desint Gubernatorum

prouidentiam requirendo.

  Secundo. A pauperibus nequit jura sibi debitaItem circa|exactionem|iurium à|pauperibus,

cum rigore exigere, quia cùm necessaria ad su-

stentationem non habeant, iniquum est suâ illos

tenuitate priuare. In quo non solùm peccant

contra charitatem, sed etiam contra justitiā, quia

priuant eos pecuniis, quas non debent, cùm sibi

priùs debeant prouidere.

  193 Tertiò. Graue peccatum est incarcera-& deten-|tionem in-|carcere|propter illa.

tos in custodia detinere; quia jura non soluunt,

si pauperes sint: quia nemo debet quod soluere

nequit; vel si debeat, dum non habet, nequit pro

eo in corpore luere, nisi ad id cogatur per sen-

tentiam judicis: Alguacellus autem judex non

est, & carceris clausura inter mala ingentia com-

putatur.


  194 Quartò. Non excusatur à prædictis Al-Etiamsi per|carceris|custodem|faciat.

guacellus ex eo, quòd non per se ipsum hæc agat,

sed per alium, quem carceris custodiæ præficit,

sub pacto, vt singulis mẽsibus certam illi pecuniæ

summā largiatur, commissâ eidem iurium omniũ

collectione. Nā certa juris regula est. Qui facit per



aliũ, est perinde ac si faciat per se ipsum. L. Quod jussu al-

terius, de Regulis juris, & in sexto 92. Quòd si dicat se

nescire, quia non tenetur esse præsens, id locum

non habet, cùm carcerem frequenter debeat visi-

tare, & sic querelas miserorum audire.

  195 Quintò. Peccat officium custodiæ tri-Cui nequit|officium ni-|si sub por-|tione mode-|rata tri-|bui.

buendo cum obligatione exorbitantis summæ

soluendæ, quando ea non potest nisi per iniquas

violentias extorqueri, vnde in vno peccato plura

& satis grauia continentur, sed quæ (heu) laxo

guttere deuorantur.

  Sextò. Nequit aut suo nomine, aut per alium,Ad victum|necessaria|vt queant|vendere.

in carcere res ad sustentationem pertinentes ven-

dere excessiuo pretio, sed currenti; quia licèt ob

laborem eò comportandi illas, aliquid videatur

posse ampliùs exigi; cùm tamen laborem alii li-

benter subibunt, si illis permittatur esculenta, &

poculenta incarceratis vendere, eodem pretio

vendituris. Quòd si hoc non semper contin-

gat, & labor sit æstimandus, non plus certè,

quàm labor ipse æstimabilis sit, nec vt rebus sin-

gulis pretium augeatur; sic enim laboris pre-

tium intolerandum habebit excessum. Quod

vrgetur ex eo, quod lege cautum est ne Algua-

celli ab incarceratis quidquam recipiant, scilicet



L. 9. Titul. 23. Lib. 4. Recopil. nouæ, & specia-

liter vt incarceratos non cogant ad emendum

à se victui necessaria. De quo P. Fragosus Tom. 1.

pag. 757. num. 407.

  196 Septimò. Peccat item grauiter, si incar-Peccare|grauiter si

ceratum, de cuius securâ custodia curare debet ob<-P>@@

<-P>causæ grauitatem, exire permittat, rediturum cre-incarcera-|tum exire|sinat.

dens ante lucem, siue gratuitò respectu siue ob

datum aliquod, & si fugiat, tenetur ad damna

inde secuta, si pecuniâ æstimabilia sint. Resolu-

tio est certa ex iis, quæ Doctores tradunt in ma-

teriâ restitutionis, & de obligatione depositarii.

Alguacellus enim publicus depositarius est, &

hîc lata culpa interuenit, cùm maiorem sufficere

communiter Auctores sentiant. Vnde in hoc

casu, ac quocumque alio, cùm ex eorum conni-

uentiâ debitor fugit, ad restitutionem obli-

gatur. Vide P. Fragosum suprà pag. 748. num.

865.

  Octauò. Non videtur esse peccatum graue ali-Aliquando|graue non|esse peccatũ,|& quòd pro|eo possit ali-|quid acci-|pere.



quem pro breui spatio è carcere exire permitti, si

certum moraliter sit rediturum; quia nec judices

multùm de eo curant. Quòd si quidquam acci-

piatur ab Alguacello, ad restitutionem non tene-

tur; quia pro illis non extat rigor legum, qui pro

judicibus, cùm ipsi judices non sint. Vnde L.

11. Titul. 13. Lib. 4. Recopilat. sic dicitur: Algua-

ciles no reciban da diua, ni presentes, directè ni indire-Lex de illis|loquens.

ctè, per si ni por otro, de qualquier persona, que con ellos

vbiere de librar, en las vbias tocantes à sus efficios, saluo

cosas de comer, y beber en pequeña cantidad ofrecidas de

grado, sin las pedir en manera alguna y esto despues,

que sueren librados, y despachados. Sic lex: In quâ

cùm simplex tantùm prohibitio habeatur, neque

dicatur vt non possint recipere, non videtur re-

ceptio inualidari, quidquid de peccato sit. Et ita

tenent plures Doctores, quos adducit, & sequi-

tur P. Sancius Tom. 1. Conciliorum lib. 3. Dub. 3. num.

28. & 29. qui num. 25. peccare illos mortaliter

ait; dum id de judicibus, scribis, & aliis iustitiæ

ministris generaliter statuit; quod à fortiori te-

nent quamplures Doctores ab eodem adducti



num. 27. qui eos ad restitutionem obligatos ar-

bitrantur. Pro quo & est lex citata nuper §.



sexto. Verùm in casu, de quo loquimur, non vi-

detur esse graue peccatum: si quidquam acci-

piant, quia illud non est propriè munus, sed solu-

tio pro eo, ad quod minister talis non est obliga-

tus, & ratione cuius se periculo incurrendi pœ-

nam exponit. Quando autem minister, vel etiamPro non de-|bitis ex offi-|cio aliquid|accipi posse,|& id non|esse contra|juramen-|tum.

judex aliquid præstat, ad quod obligatus non est,

licitè potest aliquid vltra stipendium accipere,

juxta ea, quæ cum aliis docet idem Pater num. 22.

& nos alibi diximus. Pro quo est & P. Lessius



Lib. 2. cap. 14. num. 64. & P. Fragosus Tom. 1. pag.

420. num. 54. & juxta hæc juramentum expo-

nendum est, quod non extendit obligationem

sed maiorem reddit, juxta dicta numer. 146. &

174.

  197 Nonò. Quando datur mandatum in-Quando|stipendium|vnicũ fu-|turũ, quan-|do plura ob|multiplica-|tum laborẽ,|aut delicta|diuersa.



carcerandi plures personas ob idem delictum,

vnicum tantùm stipendium potest Alguacellus

accipere: sic statuitur Titul. 10. Rubrica, En cau-

sas criminales, Lib. 3. Recopil. & aduertit P. Sancius

suprà Dub. 21. cuius ratio; quòd scilicet vnum



Dostları ilə paylaş:
1   ...   52   53   54   55   56   57   58   59   ...   143


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə