Societatis iesv, segoviensis



Yüklə 14.73 Mb.
səhifə58/143
tarix14.08.2018
ölçüsü14.73 Mb.
1   ...   54   55   56   57   58   59   60   61   ...   143

obstitit translationi dominii: & in matrimonio

est certum, quando contra sponsalia cum aliâ

contracta celebratur, aut ob rationes alias quæ ex

juris dispositione proueniunt, & in communi

Doctorum sensu inconcussum habent funda-

mentum; sic ergo pars hæc vtcumque probabi-

lis, vt sic facientem non penitus damnemus, licèt

opposita plus auctoritatis habeat, & solidis sit ra-

tionibus roborata. Et hæc occasione Notario-

rum de Camera disseruisse placuit; quia scio ca-

sum in specie dictâ ante annos aliquod accidisse;

& bonâ quidem fide, ac sine dolo, quo euentu

crimen falsi non incurritur. L. Neque exemplum.D. Bona|fide.



C. de accusationibus, vide P. Fragosum suprà §. Idem

dicendum, qui, & videri potest Lib. 5. Disput. 13. §.

11. Vbi plura de Tabellionum obligationibus.

Pro quibus

  209 Quintò, id etiam obseruandum; licètPro Indis|posse in die-|bus Festis|Tabelliones|laborare.

variæ sententiæ Doctorum sint circa ea, quæ die-

bus festis scribere Tabellionibus sunt prohibita,

cùm de Indis agitur, omnem debere scrupulum

remoueri, quia cùm miserabiles personæ sint,

quidquid ad eorum commodum spectat, pietatis

negotium est, & ita potest diebus, quantumlibet<-P>

@@0@

@@1@De Ianitoribus Audientiarum, &c. 155



<-P>festiuis expediri. Iuxta dicta num. 203. vbi illud

dubitari specialiter potest, an quando Indorum

aliquis contra alium litigat, doctrina præfata cur-Etiamsi|Indus con-|tra Indum|litiget.

rat; quia priuilegiatus contra pariter priuilegia-

tum non potest priuilegio vti. L. verùm. §. vltimo,

& L. sequenti de Minoribus, & alibi, de quo specia-

liter. P. Suarez Lib. 8. de Legib. Cap. 23. sed dicen-

dum doctrinam currere; quia absolutè Indus pri-

uilegiatus est, & ex eo, quòd negotium breuiter

expediatur, collitigatori nullum grauamen im-

ponitur, quod à grauamine distinctum sit in ipsâ

sententiâ contento: ergo potest diebus festis sine

violatione ipsorum, & sine pietatis etiam viola-

tione, concludi.

  210 Tàndem, animaduertant præfati se inPeccare il-|los grauiter|nectantes|moras, ob|Indorum|paupertatẽ:|& magno-|rum causas|esse malorũ,|sicut & ju-|dices, &c.

extremo contrario grauiter posse delinquere, &

id frequentius, si videlicet Indorum executoria-

les litteras remorentur; quia pauperes sunt, ne-

que clamant valenter vt alii, sed asperiori quoli-

bet verbo recedunt. Ex quo præter moras sem-

per noxias alia specialis cernitur, Indos scilicet

in locis sibi insalubribus in graues morbos inci-

dere, & multoties lethales. Quæ quidem damna

in humanis deterioribus imputanda. Pro quo vi-

denda, quæ ex probatis Auctoribus adducit P.

Fragosus suprà pag. 724. num. 275. Quod & Iu-

dices & Relatores, ac Protectores, aliiq́ue, vt cum

Diuo Ambrosio loquar Lib. 5. in Lucam, acerbi

Indorum funeris portitores, animaduertant opor-

tet, quod & animaduertere plurimos compertum

est: sed non omnes capiunt verbum istud de ca-

piendis aliis soliciti. Sed væ illis; cùm diuinumQuàm id|formidan-|dum.

proclamet edictum. Virum iniustum mala capient



in interitu. Psalm. 139. v. 12. Capientur à malis, &

malis quidem malorum maximis, in interitu, qui

multorum interitum inhumanè illos tractantes

induxerunt.




§. IV.

De Janitoribus.



211 POssunt & ii grauiter in officii sui admi-

nistratione peccare.

  Primò. Si pretium accipiant, vt cùm aliquisIanitores|peccare|grauiter|posse, dum|pretio acce-|pto allegā-|tes pertur-|bant.

coram Auditoribus pro tribunali sedentibus ju-

stitiam suam allegat, eum perturbent, dum tacere,

aut breuiter concludere monent elatâ voce, quâ

solent sic allegantes commoueri. Satis enim com-

pertum est neminem posse à postulatione sui ju-

ris impediri, & vt aliquis justitiam assequatur

multa juuare, quæ si supprimantur, à causa cade-

re sæpè continget: vnde expertus dicebat Audi-

tor, cùm aliquem ad jus petendum videbat acce-

dere: Nihil taceas, nam inde aliquando judices deci-

dendi motiuum assumunt, vbi parum esse momenti

alij suspicantur. Peccant ergo isti contra iustitiam,Ad restitu-|tionem re-|gulariter|non teneri.

& potest obligatio ad restitutionem ex vocibus

inconsultè prolatis oriri: sed quia valdè id du-

bium erit, quòd scilicet voces tales causa damni

fuerint, cùm & aliàs Aduocati soleant quod de-

fuit in partis allegatione supplere: ideò vix acci-

det ad onus prædictum obligandos juxta dicta

num. 186.

  212 Secundò, peccare grauiter possunt, siPeccare itẽ|sacerdotum

sacerdotem coram judicibus vt suprà peroran-<-P>@@

<-P>tem inurbanè interpellent, vt taceat, aut se suc-indecorâ in$unclear|tribunali-|bus inter-|pellatione.

cingat in dicendo: Loquentur enim isti sine ho-

noris titulo, qui solet inter ciues communiter ad-

hiberi; sicut & alii adstantes, ob repræsentatio-

nis Regiæ reuerentiam. Sed certè inferioris con-

ditionis hominem sic alioqui sacerdotem, & mo-

do ipso dicendi risui illum adstantium exponere,

intolerabilis abusus debet meritò reputari. Et

quidem cùm sacerdotes non soleant ita frequen-

ter in tribunalibus apparere; quando id accidit,

credendum est causam momenti non leuis im-

pellere: vnde non sunt more aliorum arctandi,

vt quod ad causam suam spectat laconismo de-

beant coërcere. Sacerdotem non decet protendere im-



probam litem. Sic Theodoricus verbis CassiodoriDebere illos|à litibus|abstinere,|& reueren-|ter tracta-|ri.

Lib. 4. variar. 44. Debet ergo cùm loquitur in

causa sua, aut aliena, quam pietas vt propriam

coëgit defendere, vt justitiæ patrocinator haberi,

& sic libera elocutio permitti. Labia enim sacer-



dotis custodiunt scientiam, & legem requirunt de ore

eius: quia Angelus domini exercituum est. Malachiæ

2. vers. 7. Labiis ergo, in quibus scientiæ custo-Malach.|2. v. 7.

dia est, & à quibus lex est requirenda: Dei An-

geli, seu Legati, cuius est loqui supremæ nomine

Maiestatis, singularis reuerentia exhibenda est,

& non tumultuariè, & petulanter silentium im-

perandum. Ne autem illi indecoram huiusmodi

tractationem patiantur, à tribunalibus procul co-

nentur absistere, & quod Iura cauent attentiùs

exequantur, vt vix per se ipsos litigent, sed per

Procuratores, quos Apocrisiarios antiqui com-

pellarunt. Pro quo videnda Fornerii eruditio

circa citatum locum Cassiodori.

  213 Tertiò. Si quidquam Officiali dicto,

qui & salarium habet suum, datum fuerit ab ali-

quo litigante pro re aliquâ ab ipso præstandâ, id

potest accipere; quia non est ex eorum numero,

quos leges acceptiones munerum prohibentes

comprehendunt; & quæ dantur, ad salarii au-

gmentum non spectant: si tamen pro functioni-

bus aliquibus speciale habet stipendium assigna-

tum, plus nequit exigere, & exactum debet re-

stituere. Gratis tamen oblatum retinere potest,

quia nullâ id lege prohibetur, & dantes inuolun-

tarii non sunt, cùm nullum appareat caput, vnde

possit violentiæ aliquid coniectari.




APPENDIX.

De Aduocatis.



214 LIcèt Aduocati in Audientiis magnæDe Aduo-|catis præ-|missa non-|nulla.

considerationis sint; quia tamen ea-

rum non videntur ministri, cùm eorum officium

latiùs pateat, & ad omnia se extendat tribunalia;

non est hoc loco de illis ex professo agendum;

cùm præsertim circa Indicos vix aliquid speciale

occurrat, quod debeamus adnotare. De illis a-

gunt Doctores passim, & præsertim, qui de obli-

gationibus justitiæ scribunt, ac prætereà Bona-

cina Tomo 2. disput. 10. circa octauum Decalogi præce-



ptum, quæst. 3. Puncto 4. P. Thomas Sancius Tomo

2. Consiliorum, Lib. 6. Cap. 7. per totum, & Tom. 1.



Dub. 42. & 44. & P. Fragosus Tomo 1. Libr.

5. Disputat. 13. §. 10. qui multa de illis com-

plectuntur, ex quibus hîc nonnulla subiiciam,<-P>

@@0@

@@1@156 Thesauri Indici Titulus IV. Cap. XXI.

<-P>quæ in Indiis possunt frequentiùs euenire. Sit

ergo


  Primum. An si Aduocatus pactum ineat cumPactionem|de quota li-|tis facere|lege prohi-|betur.

litigante, si vincat in lite, de quotâ illius, aut præ-

mio alio speciali; eo accepto ad restitutionem

teneatur. Pro quo est Lex 8. Titul. 16. Lib. 2. nouæ



Compilat. in qua id prohibetur verbis illis: Man-

damos que ningun Aboqado pueda hacer partido, niLegis tenor.

iguala con la parte, que le de cierta cantidad, ni otra

alguna, por razon de la vitoria del pleyto. Sic lex: in

qua Iguala idem est, quod pactio, seu conuentio,

& non solùm eam vetat, sed potentiam tollit;

vnde & dominii videtur translationem impedire,

& est conformis L. Si quis. C. de postulat. & L. 14.

Titul. 6. Part. 3. & aliis. Quarum ratio est: quia

pactione positâ, Aduocati per jus & nefas victo-

riam procurabunt; quod non ita contingit in

salario, quod siue vincant siue vincantur, sunt

similiter accepturi. Videtur ergo hoc prorsus il-Non obli-|gare in cō-|scientia;|quia in|træsumptio-|ne funda-|tur.

licitum, & ita censent Auctores, quos adducunt,

& sequuntur P. Sancius Dub. 49. citato & P. Fra-

gosus num. 257. & cap. 7. etiam citato Dub. 9. vbi

plures alios Auctores adducit. Sed certè cùm lex

in adductâ præsumptione fundetur, eâ cessante

non videtur obligare, juxta communem doctri-

nam de legibus in præsumptione fundatis.

  215 Cùm aliàs pactio talis ex natura suaVrgetur ex|eo quòd|pactio|ex natura|sua est li-|cita.

nullam habeat iniquitatem, vnde seclusâ lege

stare illa posset, sicut quæuis alia, ratione cuius

pars aliqua adiuuanti in negotio designatur. Et

ita tenet Cardinalis Toletus Lib. 5. Cap. 60. in fine.

P. Hurtadus Disput. 5. de judicio forensi, Difficult. 4.

Si quis certè Factorem, quem vocant, constitue-

ret, vt rem ita curaret, promissâ parte, id esset

omnino licitum, & passim ita euenit: ergo & pa-

riter facere posset Aduocatus. Accedit doctrina

Baldi, & Angeli apud P. Fragosum dicentium,

Aduocatum posse pacisci de aliâ re sibi dandâ,Et ex sen-|tentia ali-|quorũ cir-|ca pactionẽ|in re alia|extra litẽ.

super quâ non litigatur, nec sit ex petitis; quod

& ipse Pater videtur complecti. Et Bonacina



num. 10. quando non est lege interdictum. Quis

autem non videat vtriusque eamdem esse ratio-

nem? Quod benè admonet P. Sancius citato

Dub. 9. num. 6. & ita negat cum aliis, quos adducit:

stante autem rigore prædictæ prohibitionis, &

quòd pactio iniqua sit, acceptâque re promissâ,Non esse|obligationẽ|restitutio-|nis.

non esse obligationem restitutionis benè cum

Couarruuia, Nauarro, & P. Henriquez ostendit

P. Sancius, quia lex pactionem irritat, non ac-

ceptionem; & dominii translationem non tol-

lit, quod cùm valde odiosum sit, exprimi de-

buisset.

  216 Secundum. An liceat litiganti alteriusNon licere|litiganti|alterius in-|formationes|surripere,|nisi surri-|puerit alter|suas.

informationes surripere, vt Aduocato illis vti. P.

Sancius Lib. 3. citatâ Dub. 44. benè ostendit pri-

mum esse prorsus illicitum nisi par pari reddatur,

& ei qui informationes collitigantis subripuit,

quæ illius sunt, ab alio surripiantur. Quem se-

quitur Diana Parte 11. Tractat. 7. Resolut. 20. vbi

& adducit Cardinalem Lugo, & addit idem esse

de Aduocato quoad vsum: quod scilicet, quando

litigans non potest prædictas informationes ca-Et Aduo-|catum non|posse illis v-|ti, qui sen-|tiant: sicut|ne Ama-|nuensem

pere, neque Aduocatus potest illas recipere, ne-

que Amanuensis illas scribere; quia licèt studium

Aduocati, & actio scribendi sint res indifferen-

tes; at litigans vult illis abuti contra justitiam.

Immò neque in dubio an litigans peccauerit ca-<-P>@@



<-P>piendo illas, poterunt Aduocatus & Amanuensisscribere; et-|iam in du-|bio circa|modum ca-|ptionis.

prædicta facere, quia rarissimè contingit id non

fieri contra justitiam: quòd si aliud constaret,

secùs dicendum. Sed hæc ita videntur intelligen-

da, si informationes subreptæ non sint colliti-

ganti reddendæ; si enim reddendæ sint, in eo

quòd ab Aduocato videantur, & ab Amanuensi

scribantur, non apparet graue peccatum: ex taliNon appa-|rere in eo|graue pec-|catum o-|stenditur.

enim visione, & scriptione tantùm habetur anti-

cipata quædam earum notitia; quidquid enim in

eis continetur, ab Aduocato collitigantis est tan-

dem allegandum, & ita etiam ab Aduocato scien-

dum partis aduersæ; in anticipatione autem sup-

positâ subreptione, grauis esse iniuria nequit. Si

dicas ex hoc sequi surripi illas posse, cùm ex eo

tantùm habeatur anticipata notitia, neganda est

sequela; quia informationes illæ sunt aliquid col-

litigatoris, & prætio æstimabile. Vnde eo inuito

nequeunt contrectari. Suppositâ autem ablatio-

ne, non est proptereà omnis vsus lethaliter ini-

quus, juxta dicta num. 208. Et si surripiat quis

speculum, & post subreptum illud se in eo se-

mel iterumque intuitus fuerit, grauiter non de-

linquit; aut si etiam legat in libro per iniuriam

ablato, & sic in aliis; quia in illis non est con-

siderabilis iniustitia suppositâ subreptione.

  217 Quando autem dubium occurrit, deCirca du-|bium præ-|dictũ con-|traria reso-|lutio.

quo citatus Auctor; non est certa illius resolu-

tio, licèt sit probabilis, tum quia non debet adeò

sinistrè de suo cliente judicare, vt furem arbitre-

tur, qui & fortè bonâ agere fide potuit: tum

quia ægrè fert informationes non videri, & nimis

scrupulosus reputabitur: ex quo fieri poterit, vt

in officio aduocationis à paucis conquiratur.

Cum talibus autem incommodis actioni ex se in-

differenti cooperari potest, juxta receptam mul-

torum opinionem, de quâ Titul. 1. Cap. 14. §. 4.Actioni in-|differenti ex|se vt coope-|rari possit.

& quam firmat ipse P. Sancius Tomo 1. operis mo-



ralis, lib. 1. cap. 7. & specialiter de dubio agens

num. 17. sufficere ait aliqualem caussam; minorem

autem, quàm cùm abusus est certus: & hic est ca-

sus, in quo sumus, vnde absolutè nobis tanti Do-

ctoris auctoritas suffragatur.

  218 Tertium. An teneantur pauperibus pa-Aduocatũ|teneri pau-|peribus pa-|trocinari,|& Indis|proptereà.

trocinari. Communis resolutio est teneri, pro

quâ videri potest P. Sancius citato Cap. 7. Dub. 1.

Pater Gaspar Hurtadus Disput. 5. de judicio forensi,



Difficul. 5. & Bonacina num. 2. Quod quidem pro

Indis specialiter obseruandum, si grauiter indi-

geant, quamuis illi specialem habeant Protecto-

rem. Aduertit autem Pater Sancius ex commu-

ni doctrinâ de obligante subuenire pauperi gra-Exceptio|propriæ in-|digentiæ.

uiter indigenti, quando non est superfluum sta-

tûs; quòd ad subueniendum grauiter indigen-

ti non teneatur Aduocatus ab illis negotiis se ex-

pedire, vel illud tempus consumere, quibus ad

alendum se & familiam eget, quia illud non vi-

detur superfluum. Quod & tradunt Syluester, &

Sotus apud eumdem, & alii citati: quod quidem

respectu Indorum contingere nequit, quia eo-Respectu|Indorum|illam non|habere lo-|cum.

rum negotia facilè expediri possunt. Adden-

dumque non vtcumque patrocinari debere, &

moras trahendo sibi de obligationis impletione

blandiri, sed eodem modo, ac si salarium esset

reddendum, quando id negotium exigit, obli-

gante charitate ad omne id quod justitia Aduo-Si lis ex|incuria

catum obligaret. Si tamen ex incuriâ lis periret,<-P>

@@0@

@@1@De obligationibus Procuratorum. 157



<-P>non esset obligatio ad restitutionem iuxta com-pereat, non|esse obliga-|tionem re-|stitutionis.

munem doctrinam, nisi volente alio patrocinari

ipse ad se patrocinium aduocasset; tunc enim

esset caussa damni ex iustitiæ violatione. Quem-

admodùm si volente aliquo eleëmosynam dare,

alius illum prohiberet dicendo se maiorem da-

turum, & posteà non daret, ad restitutionem

teneretur compensato valore eleëmosynæ, quam

per promissionem à se faciendam impediuit.

Casus etiam ille à citatis Doctoribus adductus,Quid de|casu ab|Auctoribus|adducto.

videtur Metaphysicus, numquam enim tempus

deerit ad subueniendum pauperi, si Aduocatus

velit. Cuius euidens argumentum erit, nam si

alius litigaturus accedat, aduocationis laborem

pretio exhibito compensaturus, pro eo tempus

commodum conquiretur, & tamen ibi obligatio

nulla est, sed cupiditatis impulsus: ergo dum ad

charitatis opus deesse dicitur, charitatis ipsius de-

fectus est, cuius debent spatia dilatari. Omitto

alia quia communia omnibus, & pro opinioni-

bus quas sequi debent, ac salario, quod iustè re-

tinere possunt videatur P. Fragosus.




DE PROCVRATORIBVS.


219 VT non numerentur inter Audientia-

rum ministros, eadem est, quæ de Ad-

uocatis, ratio, de quibus pauca, quæ ad Indi-

cos spectant, discutienda occurrunt, aut simpli-

citer proponenda.

  In primis munera largiri Auditoribus, sicutMunera|Auditori-|bus dare|non posse.

Relatores, & Aduocati, indirectè tamen, quate-

nus Auditoribus, interdicitur acceptio. Pro quo

vide num. 200.

  Deinde grauiter delinquunt in salarij pactio-Grauiter|delinquere|circa sala-|rij pactio-|nem.

ne; cùm enim duplum Aduocatis, quàm ipsis

tribuatur, & ipfi soleant de tali quantitate pacis-

ci, in eâ excedere solent, vnde grauentur im-

modicè litigantes, & inuiti annuunt, & ita est

inuoluntaria contributio, & cum onere restitu-

tionis; venduntur equidem ista vltramarinarum

mercium ritu, quibus vnusquilque pro libito

pretium assignat, iuxta Doctorum quorumdam

opinionem. Quis autem non videat iniquumPretium|rerum vn-|de iustum|censendum.

esse talem modum venditionis? Pretium rerum,

quod neque ex lege neque ex communi æstima-

tione taxatum est, iuxta intelligentium arbi-

trium omnibus consideratis debet designari, &

non venditoris relinqui voluntati, vt benè ex

Nauarro, & aliis explicat P. Lessius lib. 2. Cap.

15. num. 16. ergo & Procuratoris industria: &

ita non eius immoderatæ cupidini relinquen-

dum: & sic in terminis tenet Bonacina cum aliis

quos adducit. num. 9. & ante eum Cardinalis To-

letus lib. 5. Cap. 60. num. 4. & Cap. 62. num. 2.

ac post vtrumque Pater Hurtadus disputat 5. de

iudicio forensi difficultate 4.

  220 Item quæ dicta sunt de AduocatisRatio circa|quotam|Litis vt illis|prohihea-|tur.

quoad quotam litis, aut aliud quid; similiter est

de Procuratoribus dicendum. Constat, quia le-

ges pariter de illis loquuntur. Videndus P. San-

cius Tomo 2. Conciliorum lib. 6. Cap. 7. num. 4. &



seqq. Id tamen addendum, in Procuratoribus

minus videri periculi, & ita minùs obligari: quia

cùm ipsi peritiam legum non habeant, nec sciant

varios modos eludendi textus, qui pro parte<-P>@@



<-P>contrariâ allegari possunt, non est periculum,

vt per fas, & nefas victoriam prætendant, sed

occasio tantùm solicitudinis peculiaris. Certè siVt licere|circa In-|dos possit.

caussa esset in fauorem Indorum, pro quibus pau-

ci ex Ministris soliciti comperiuntur, non vide-

retur penitus improbandum; si pactio de re esset

moderata, & Indi non essent adeò pauperes, vt

adiuuare eos Procurator, sicut de Aduocato est

dictum, teneretur. Quo euentu, obtentâ pro

Indo victoriâ, non esset ad aliquid reddendum

obligatus; quia Procurator debuit auxiliari, &

pactio voluntaria omnino non fuit, sed redemp-

tio vexationis.

  221 Prætereà. Quia Indorum lites non so-An possit|Aduocati|salarium|capere, si|eius sup-|pleat, quia|& ipse pe-|ritus, in-|dustriam



Dostları ilə paylaş:
1   ...   54   55   56   57   58   59   60   61   ...   143


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə