Societatis iesv, segoviensis



Yüklə 14.73 Mb.
səhifə61/143
tarix14.08.2018
ölçüsü14.73 Mb.
1   ...   57   58   59   60   61   62   63   64   ...   143

in eorum tuitione debere, plures probant Textus<-P>

@@0@

@@1@164 Thesauri Indici Titulus V. Cap. V. & VI.



<-P>& Doctores ab eodem adducti. Si ergo pecu-

niam propriam non ita facilè traderent, iubente

Prorege: neque alienam, & maximè Regiam,

tradere debuerunt. Quin etiam quòd Principis

mandatum non exculat, quando est notoriè in-

iustum, & ita illi debuit reluctari. Nec timor,

qui allegari potest, est cadens in constantem vi-

rum, sed vanus: Prorex enim non potest excan-

descere ex adeò iustâ petitione ad Regis serui-

tium spectante, qui & pro sui officij dignitate,

fidelis ministri debet obseruantiam collaudare.

Vnde & in facti contingentiâ sic contra quem-

dam iudicatum affirmat Paulus de Castro in l. 1.

D. de iudiciis. Præterquàm quòd Officiarij publi-

ci non solùm possunt conueniri ex dolo & latâ

culpâ, sed etiam ex leui, & leuissimâ, vt post alios

resoluit Menochius Lib. 3. Consilio 246. num. 61.

In præsenti autem casu videtur euidens culpam

inueniri, quando pro obseruatione legum vr-

gentiff$unclearimarum aliquod non adhibetur obstacu-

lum ab iis, quibus earum obseruatio præsertim

commendatur.

  19 Sic vir ille doctissimus, qui tamen alios

ex Collegio aliter censuisse testatur; omnino ab-Contra|illum sen-|tiunt alij|obedien-|tem peni-|tus absol-|uentes.

soluentes eum, qui iussioni est Proregis obsecu-

tus. Et quidem rationes adductæ aliquod Offi-

cialium peccatum ostendunt, quod & tandem

citatus Auctor esse fatetur, & rationibus præfa-

tis euinci; licèt id, quod ad ciuilem obligationem

spectat, præcipuè probare contendat. Potest

autem sententia vtraque in concordiam redigi, siDistinctio-|ne alia vi-|detur quæ-|stio com-|poni.

dicamus peccare grauiter Officialem, qui Prore-

gi non resistit eâ, quâ debet, reuerentiâ, si ille

talis indolis sit, cui protestationes tales possint se-

curè proponi. Tunc enim statim annuere iu-

benti, & sic gratiam eius aucupari cùm leges

grauiter vrgeant, non sine graui peccato stabit;

immò & restitutionis suberit obligatio, ob ma-

lam administrationem: vt aperiant illi oculos, vi-

deantque caudata hæc crimina multùm esse for-

midanda. Si autem Prorex vir duro ingenio sit,

& qui impatienter ferat sibi non protinus obe-

diri; obediat Officialis, si nolit indignationem

experiri eius: id enim facere sine peccato potest,

iuxta communem doctrinam Scriptorum, dicen-

tium teneri quidem ad vitanda damna sub mor-

tali, qui administrationem ex officio suscepit, &

obligari ad restitutionem, si secus accidat: id ta-

men non sic habere, quando tale quid sine suo

notabili damno præstare nequit. Pro quo videri

potest Bonacina Tomo 2. Disput. 1. de Restitutione.



Quæst. 2. Puncto 11. num. 5. P. Lessius lib. 2. Cap.

13. num. 69. 70. & 71. & alij apud ipsos. EsseIndignatio|Principis|damnum|notabile|ex quo ex-|cusatio.

autem damnum notabile indignationem Prore-

gis, sicut & generaliter Principis, in eo, qui cum

ipso frequenter est acturus, & qui adeò inferio-

ris conditionis habetur; non videtur posse dubi-

tari. Quod ex receptâ aliâ doctrinâ confirmari

potest asserentium militem non posse stationem

deserere, aut arcem tradere non defensam, et-

iam cum periculo vitæ, eò quòd stipendio con-

ductus sit ad huiusmodi opus vitæ periculosum:

addunt tamen hoc ita intelligendum, si speret fo-Robur ex|desperato|profectu|resistentiæ.

re, vt defendendo stationem, aut tuendo arcem,

præualeat contra hostem: hac verò spe sublatâ

non tenetur certæ morti se exponere, nam id

frustrà esset. Sic ex P. Molina. & P. Filliucio,<-P>@@



<-P>aliisque Bonacina suprà. num. 4. Atqui in casu

nostro idem accidit, licet enim Officialis resi-

stat, Prorex id est executurus: quod iubet ergo

sublatâ spe profectûs in resistentia, frustranea

illa erit, & ita pro eo obligatio nulla.


CAPVT V.

Obligationes aliæ. Et de vitiatâ pecu-

nia damnabile lucrum expunctum.




20 SVnt prætereà obligationes aliæ, quæQuæ non|liceant Of-|ficialibus|dictis.

communes sunt iis, qui aliorum sub-

stantiam administrant, & videntur

ad solos bonorum dominos pertinere, vt mutua-

re, remissionem debitorum facere, tempus sol-

uendi prorogare, compositionem facere, ex-

pensas in recuperatione debitorum factas indul-

gere, vitiatam aliquomodo pecuniam admittere:

circa quæ esse dubium nequit, nisi in solutionis

terminis prorogandis: quia esse aliquando talis

rerum concursus potest, vt illos prorogando,

vtiliùs Regio patrimonio consulatur. Si autem

sterilitas, aut calamitas grauis occurrat, non spe-

ctat ad eos facienda remissio, sed ad supremosSterilitatis|tempore|quia fa-|cturi.

Magistratus, de quo dictum Titulo 1. Cap. 17.

nisi fortè in loco aliquo calamitas vrgeat, vnde

non possit ad Magistratus supremos recursus ha-

beri. Indulgeatur ergo miseris, quibus cœlum

& terra videntur aduersari: à talibus enim solas

lachrymas exigit, qui; quod non inuenitur, im-

ponit: vt à Cassiodoro dictum Lib. 12. 26.

  21 Et quia de vitiatâ pecuniâ sermo incidit,Quorum-|dam illo-|rum infi-|delitas in-|trusione|vitiatæ pe-|cuniæ.

cuius damna ex fabrefactione & mutatione in-

numera his annis, non Indiæ modò, sed vniuer-

sus ferè est orbis expertus: illud hoc loco com-

memoratione quidem non dignum, nisi ad con-

demnationem, adnotasse præstabit. Monetam

quidem optimam ex Regiis iuribus in arcas eius

illatam; sed ab aliquibus ad soluenda stipendia

eductam, aliâ vitiatâ mutatam, & pauperum

dispendiis Regios aliquos ministros incrassatos.

Quod cùm fit, non iam hoc lucrari est, sed sub

aperto sole latrocinia perpetrare. Quid si ij, qui-

bus ex Regia pietate indultum est, vt primam

post mutationis Edicta solutionem iurium Re-

giorum vitiatâ pecuniâ facere possent, ad puram

& legitimam adigantur: & tamen illata pro vi-

tiata mutetur, & hæc Regiis arcis inferatur, pu-

ra & legitima, non iam à Regiis, sed Satanæ mi-

nistris imbursata? Quid ad hæc dicam nescio,

nisi quòd ad hæc auaritiæ portenta erubescere

debemus, & Dei exemplare iudicium contra

eadem implorare. Quando enim hi resti-

tuent, qui deuorant plebem Christi sicut escam panis?

Quòd si non restituant, quæ spes salutis, stante

inconcussæ veritatis regulâ 4. in 6. Peccatum non



dimittitur, nisi restituatur ablatum?


CAPVT VI.

De Officialibus ad iura Regia curanda

in portubus deputatis.




22 PRæter obligationes Officialibus om-Portuensis|Officialis|munus, &|qualis in

nibus communes aliquæ sunt qui-

busdam peculiares, eò quòd speciale<-P>

@@0@

@@1@Officialium minorum tribunalium obligationes. 165

<-P>ministerium consequantur. Solet namque ex iis

vnus in portu residere inspecturus quæ adue-eo soleat à|mercatori-|bus indul-|gentia col-|laudari.

huntur & extrahuntur, & iura Regia collectu-

rus. Et in talibus grauissima esse mercatoribus

indulgentia solet, dum plura dissimulant simpli-

ci eorum testimonio contenti, qui & plura sup-

primunt, & merces pro mercibus referunt; quia

inæqualia pro diuersis earum generibus sunt ve-

ctigalia decreta. Cùm enim publicè exponi ne-

queant, sed arcis, aut rudioribus pannis vel lin-

teis inclusæ accuratè consutis, dispici primo ne-

quit aspectu quod fertur occultum; sed dicto

mercatoris adhibetur fides, cum adminiculo for-

mæ; quæ infarcimentis mercium solet pro ea-

rum diuersitate etiam applicari. Sed certè me-

diocri diligentiâ explorari omnia possent, sicut

& numerus infarcimentorum & arcarum, quo

& minor affirmari solitus quàm re ipsa sit. Et in

his Officialis Regij benignitas collaudatur, qui

bonum; vt dicitur, pasagium facit, exactissimis

aliis communi odio prægrauatis. Verùm iis vi-

detur dicturus Rex, quod quidam aliàs: Non



mihi placet ista charitas. Neque ego inuenio vnde

iustificari illa possit, nisi ex voluntatis Regiæ be-Vnde iusti-|ficari pos-|sit, quod|tamen non|probatur.

nignâ interpretatione: de quâ ipsis constet, quia

sic vbique seruatur, sciente illo, nec volente va-

sallos suos in vectigalium exactionibus scrupu-

losâ inquisitione grauari. Sed mediocris quidem

scrupulosa non est; nec video quomodo possit

prædictis de huiusmodi Regis voluntate consta-

re, à Rege ipso adeò remotis, & negligentiam

circa hoc non leuiter punituro. Si prætereà acce-

dant munera, ex quibus euidens fit in hoc nul-

lum boni publici respectum haberi, sed auaritiæ

imperio potiùs quàm Regiæ voluntati mini-

strari.


  23 Et Auctores quidem de hoc agentes, ne-

gligentiam istam, aut dissimulationem vno oreNegligen-|tia & dis-|simulatio|ab Aucto-|ribus con-|demnatur,|cum resti-|tutionis o-|bligatione,|vnde vr-|gentur præ-|dicta.

condemnant, & cum restitutionis obligatione.

Pro quo videri possunt Bonacina Tomo 2. Disput.

1. de Restitutione Quæst. 2. Puncto 11. num. 11.

apud quem Sayrus P. Azor, P. Vasquez, Sa-

lon, Aragon, P. Rebellus, P. Molina, P. Lessius,

P. Reginaldus. Quibus addendi P. Gaspar Hur-

tadus Disput. 5. de Restitutione Difficult. 10. ex com-

muni, vt ipse ait, Doctorum consensu locutus.

Cardinalis Lugo Disput. 37. de Iustitia num. 101.

P. Dicastillus Lib. 2. de eadem Tract. 2. Disput. 4.



num. 188. P. Fagundez Tomo 2. in Decalogum Lib.

8. Cap. 5. num. 6. & 7. P. Fragosus Tomo 1. pag.

522. num. 95. Cardinalis Toletus Lib. 5. Cap. 21.

num. 2. Syluius 2. 2. quæst. 62. art. 7. de muto, Bas-

sæus V. Restitutio 3. num. 17. Pharaonius Tract. 2.



Seßione 2. Casu 16. Diana Parte 3. Tract. 5. Reso-

lut. 54. & Parte 11. Tract. 6. Resolut. 18. cum

citatis ab eo, qui aut obligationem etiam ad re-

stitutionem pœnæ incumbere affirmant, non

quia pœna est, sed quia damnum: vel si id de pœ-

nâ non admittunt, de damno fatentur: quia cu-

stodes vectigalium non constituuntur, vt Prin-

cipes mulctis ditentur, sed ad damna euitanda: ad

damna ergo, & non ad pœnas tenentur. Non

videntur ergo Officiales dicti tutum conscientiæ

habere perfugium.

  24 Nihilominùs quia viri aliàs Christiani,Praxis ta-|men præ-|dictorum

& Regij seruitij zelatores non frigidi, eam non

rarò praxim amplectuntur, non penitus dam-<-P>@@

<-P>nandi, si vsum talium se dicant amplecti, quemprobabili-|ter defen-|ditur.

mercatores bonâ præditi conscientiâ laudant,

non laudaturi, si in eo manifestam iniustitiam

deprehenderent: vt non laudant eos, qui, vt com-

modè negotia expediant, muneribus volunt per-

moueri: potest tamen talis praxis in eo fundari,

quòd eo modo meliùs Regio patrimonio con-

sulunt: si enim rigidi inquisitores existerent, mer-

catores varias tentarent vias ad Regia vectigalia

defraudanda, easque inuenirent: quia ad huius-

modi occultationes plures suppetunt administri.

Iuxta quod P. Lessius verb. Restitutio Casu 15.

Regium Thesaurarium excusat à delatione. Cùm

aliàs propter varias Doctorum sententias circa

obligationem ad vectigalium solutionem, se ad

ea soluenda obligatos non esse communiter ar-

bitrentur. Pro quo singulariter pugnat Lu-Discursus|Ludouici|Beiæ pro|de obliga-|tione sol-|uendi ve-|ctigalia in|foro con-|scientiæ.

douicus de Beia Parte 1. Casu 13. cuius doctrina

hîc applicari potest; quòd scilicet consuetudo

interpretatur animum legislatoris: ipsi autem

Principes sciunt homines consueuisse gabellas

defraudare, nec sibi à Confessoribus fieri scrupu-

lum de restitutione: cùm omnes ferè gabellæ

quoad quantitatem & qualitatem sint dubiæ da-

ri iustè: in pari autem turpitudinis caussà potior

est conditio possidentis Syluester V. Gabella 3. §. 14.

Ad hunc modum cùm sciant Principes OfficialesCasui præ-|senti ap-|plicatur.

suos hæc non ignorare, & eos vtiles suâ electio-

ne testentur, si iuxta id agant, quod diximus,

non est credendum eos velle ad maiorem dili-

gentiam obligare. Quando autem munera inter-

ueniunt, iam Ministri tales non sunt, quales suâ

electione Princeps æstimauit: vnde incredibile

est eorum voluntatem esse eamdem, quæ circa

alios. Et ita licèt obligare ampliùs mercatores

nolit, quàm generaliter obligati sint; Officiales

tamen vult totum grauaminis pondus iniuncti

subire: & ita ad compensationem damni ex in-

tegro constringere, ne ex turpitudine suâ lucrum

se gaudeant reportasse. Quæ quidem verosimi-

liter dicta velim; aliorum meliùs sentientium

iudicio corrigenda. Quæ & dicta sint de Officia-

libus alijs in portubus constitutis: quorum aliqui

nullo Regij patrimonij cōmodo, aut publici sta-

tûs vtilitate; sed maiori sorte, si tamen fortè dis-

pendio, proximis sunt annis multiplicati super

numerum, vt rerum istarum experientissimi

passim proloquuntur. Vide infrà num. 55. & 123.

  25 Circa Prouisorem, eum scilicet, qui proProuisori|pro ali-|mentis Re-|giorum|ministro-|rum, quæ|obseruan-|da. Et Pri-|mòde e-|mente vi-|liori pretio.

Ministris Regiæ classis, & aliis maritimis Officia-

libus alimenta comparat, seruat & opportunè

distribuenda curat, obseruanda ista. Primò, illum

grauiter peccare si vili emat pretio, non sine vio-

lentiâ aliqua, & quasi id, quòd minus habetur

pretij, sit fructus industriæ, eam sibi partem re-

tinet, quæ emenda essent, si quiuis alius emptor

accessisset: venditor enim, etsi infimo vendere

pretio posset, non nisi medio vendere destina-

rat. Et certè si pretium minus infimo fuit, de o-

bligatione restitutionis nequit dubitari. Si autem

infimum; neque etiam tunc sibi, quod medie-

tatem facit, potest acquirere, quia violentia

interfuit, quæ inuoluntariam fecit venditionem:

vt est Doctorum omnium consensione certissi-

mum. Quòd si vis abfuit, & bono modo res

acta est, ea certè industria debita est ratione of-

ficij: debet enim ita illud in vtilitatem Regis ex-<-P>

@@0@

@@1@166 Thesauri Indici Titulus V. Cap. VII.

<-P>ercere, vt non minùs Regium patrimonium cu-

ret, ac curaret suum: omnes autem minori, quo

possunt, pretio res sibi student obtinere. Quâ

ratione teneri ad restitutionem, qui iussus aut

rogatus rem aliquam emere, quam cùm posset

ab vno pro triginta, quæsiuit alium, à quo eamSic emens|mandato|alicuius|nihil potest|retinere.

pro viginti accepit, affirmant P. Molina, P. A-

zor, & P. Reginaldus, quos adducit & sequitur

Bonacina Tomo 2. Disput. 2. de Restitutione Quæst.

2. Puncto 6. num. 14. Quia scilicet debuit rem

sibi commissam gerere vtilitate mandantis in-

spectâ.


  26 Secundò, Onus lethale conscientiæ su-Secundò de|obtrudente|res proprias|pretio ma-|iori.

pra se tollit, si ipse aut ex fundo proprio colle-

ctas fruges, aut per negotiationem obtentas, pre-

tio sibi commodo vendat Regi, sub alieno Capi-

te, cùm illæ minori pretio æquè bonæ haberi

possent. Quod quidem ratio dudum adducta

confirmat: debuit enim vtiliter Regium tractare

negotium, & non suæ vtilitati seruire. Et idem

est si amico emat maiori pretio in eius gratiam:

omnis enim huiusmodi gratia ingrata est Regi,

cuius & gratia & vtilitas omnibus est aliis, dum

illius negotium agitur, præferenda. Similiterque

dicendum ratio eadem conuincit, si in amici gra-

tiam fruges vitiatæ aut peioris conditionis e-

mentur non minori pretio, quàm aliæ meliores,

quæ possent facilè comportari. Vbi dubium es-Singularis|circa re-|stitutionem|difficultas.

se potest cui sit restitutio facienda: an scilicet Re-

gi, an verò Officialibus, quibus talia sunt ali-

menta distributa. Et videtur dicendum quod si

in vsu erat meliora alimenta præbere, restitutio

est Officialibus facienda: illi enim suo sunt com-

modo, pretio æstimabili, defraudati. Si autem

in vsu non erat, sed viliora dari solita, restituen-

dum Regi, cuius est patrimonio damnum illa-

tum.

  27 Tertiò. Prædicta procedunt quando inTertiò, ob|difficulta-|tem solu-|tionis pre-|tium au-|gendum.



solutione nulla est futura difficultas: quia verò

communiter illa est, & quidem non parua; res,

quæ emuntur, maiori debent pretio emi, iuxta

receptam doctrinam in materiâ emptionis &

venditionis. Licet enim vsura sit vendere maiori

pretio ob dilatam solutionem: id tamen fallit

quando in soluendo futura est difficultas: & mul-

tò magis quando faciendæ sunt expensæ à vendi-

tore. Pro quo P. Lessius Lib. 2. Cap. 21. n. 54.

alios adducens. Et Bonacina suprà Disputat. 3.



Quæst. 2. Puncto 4. n. 17. §. Ex quo fit, apud quem

& alij. Et hinc est Regios Officiales grauiterPropter il-|lam quo-|modo Offi-|ciales gra-|uiter pec-|cant cum|onere resti-|tutionis.

peccare solutionem difficilem reddentes, quia

videlicet in caussa sunt, vt res cariùs emuntur

propter huiusmodi difficultatem: vnde & ad re-

stitutionem tenentur. Quod benè adnotat Pater

Fragosus Tomo 1. pag. 922. num. 8.


CAPVT VII.

Quomodo vnus Regius Officialis pro

aliorum delictis in conscientiæ foro

teneatur.


28 TEneri absolutè, non minùs quàmQuemlibet|Officialem|pro aliorum|delictis o-

ob proprium, probat Dom. So-

lorzanus in Politicâ pag. 1024. §. Y

porque & seqq. ex eo quòd in praxi ita receptum<-P>@@

<-P>est, & ex naturâ sequitur talium officiorum. Cùmbligari, v$unclear|probat|Dom. So-|lorzanus.

enim nihil disponi circa Regias arcas possit, in

quo omnes non interueniunt, omnes certè in

delicto participant. Pro quo bonos producit

Auctores, & ad fideiussores extendit. In casûs

autem contingentiâ, de quo specialiter agit, vi-

detur contrarium resoluere, aut contradictioneCirca fi-|deiussores|non vide-|tur eius|sibi conita-|re doctrina.

aliquâ laborare. Ait enim fideiussorem, qui Li-

mæ pro Officiali soluerat id, quod ex Regiis ar-

cis deficiebat, lastum contra fideiussores Offi-

cialium aliorum in Audientia petiisse, se tamen

denegandum iudicasse, ob doctrinam quorum-

dam Doctorum, quos ibidem adducit dicendum,

cùm quis ob dolum proprium, vel vt fideiussor

dolosi talis conuenitur, non gaudere beneficio

diuisionis neque omnes illi cedendas actiones.

Iuxta hoc ergo fideiussores non sunt indiuiduè

obligati. Et prętereà, si vnus conueniri specialiter

pro suo delicto potest, quia circa Regias arcas

delinquere sine aliis potuit: ergo non benè de-

ducitur communis obligatio ex eo quòd vnus ni-

hil agere queat circa arcas Regias sine aliorum

assistentiâ. Vbi non videtur dici posse Officiales

Collegas infirmitate aut aliter impeditos, non

adfuisse, & ita delictum vnius tantùm esse po-

tuisse. Cùm enim impedimenta ista deberent esse

manifesta, ideò vnus tantùm condemnatus, stul-

tè à fideiussore lastum contra fideiussores alios

esset postulatum, cùm de illo dubium esse non

posset. Et licet multa inconsideratè petantur ab

iis, qui se iniustè grauatos dolent: in casu præ-

senti id non habet locum, quia circa petitionem

talem Aduocati peritia laborauit, actorum no-

titiâ plenè instructi. Quid ad hæc? Iam dico,

  29. Resolutio Dom. Solorzani pro rele-Admitten-|dam gene-|raliter quo-|ad illorum|releuatio-|nem, quan-|do delictũ|non est|commune.

uandis fideiussoribus optima est, eam tamen

non in casu tantùm prædicto currere, sed quando

delictum omnibus est Officialibus commune, seu

tale præsumitur, verosimilius haberi debet: du-

rissimum namque onus est, quod nullus, qui fi-

deiubet, sibi arbitratur imponere. Cùm enim

vix sit, qui pro vno fideiubere velit, & præser-

tim in Regiis Officialibus, quorum frequenter

sunt exitus infelices ob summum in recuperando

rigorem ea, quæ illi parùm Regi fideles insum-

pserunt: quomodo inueniri queat, qui pro om-

nibus velit onus importabile sustinere? Cùm

ergo fideiussionis obligationem subeant, non

est vltra eorum verba, quæ intentionem indicant,

extendenda. Vnde & praxis non videtur iustifi-

cata, cùm nulla talis sit, quæ grauet inuitos,Praxim|circa hoc|non vidẽri|iustifica-|tam.

quancto actio, circa quam grauamen tendit, om-



Dostları ilə paylaş:
1   ...   57   58   59   60   61   62   63   64   ...   143


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə