Societatis iesv, segoviensis



Yüklə 14.73 Mb.
səhifə101/143
tarix14.08.2018
ölçüsü14.73 Mb.
1   ...   97   98   99   100   101   102   103   104   ...   143

si vsus in re magni momenti sit, aut nullum: nam

vsus talis contra voluntatem domini, est peccatum

mortale absolutè loquendo, nec Depositarius

speciale ius ad illum habet, cùm res deposita alte-

rius sit, neque ipse dominium proprietatis, aut

vtile habet. Quod si proptereà mortale peccatum

esse negatur, quia nullâ violentiâ à domino res

aufertur, & ex vsu nullum patitur detrimentum,

ex eo fit nullum esse peccatum: si enim tale esset,

ideò certè, quia contra voluntatem illius non est;

aliàs esset peccatum mortale: vel quia licet contra

illum sit; est tamen irrationabilis talis voluntas;

quando autem talis est, nullum est peccatum de

illâ non curare. Quod aliunde ostendi potest,

ex eo scilicet, quòd ea, quæ functionem acci-

piunt, cùm in depositum traduntur, non debent

eadem numero reddi, & ita dominium earum, in

depositarium transit, & consequenter vsus est

licitus, iuxta ea quæ adducit P. Oñate Tom. 2. Disp.

54. n. 15. 4. Addi potest limitatio quando non

vsus esset noxius deponenti, vt si deposita putre-

scerent, aut serui otiosi penitus manerent. Quo

euentu non solùm licet, sed obligatio est procu-

randi ne damna dicta sequantur; si quid autem in

eo specialis laboris abhibitum, compensatio est

debita facienda.

  37 Iuxta hæc ergo satis compertum est; de-Magis in|speciali|quid liceat|aut non li-|ceat expli-|catur.

positarios Indicos non posse depositorum vsu

ditescere generaliter loquendo; si autem deposi-

tum pecuniæ sit, & non clausa, aut obsignata,

cùm functionem accipiat, lucrari per eam possunt

iuxta nuper dicta; reddenda tamen illa eiusdem

omnino valoris, & perfectionis, vel quod inter-

est compensandum: non tamen si non reddatur,

lucrum ex ea factum cedit deponenti, quia vsus

fuit veri domini: & vt non talis esset, fuit fructus

industriæ, vt aliàs dictũ est de Regiis officialibus,

& Prætoribus aliisq́ue. Quod videtur extenden-

dum ad pecuniam, etiam si clausa, & obsignata

tradatur: quâ erit vti illicitum, sed non restituen-

dum lucrum, si nullum inde damnum emergat

lucro compensandum. Et consequenter idem

dicendum de rebus aliis fungibilibus; si enim per

eas negotietur, lucrum negotiationis acquiret,

etiamsi lex aliqua sit negotiationem prohibens,

iuxta dicta etiam, cùm de præfatis ageremus.

Videatur P. Molina suprà. Circa iumenta autem

vsus non licet, & est obligationi compensationis

obnoxius, si ex labore detrimentũ alicuius consi-

derationis accipiant, vt ordinariè contingit, dum

onera subire coguntur, aut modis aliis laborare.

Id quod circa seruos non ita videtur faciendum;Quid circa|seruos.

quia iumenta securè, & cum vtilitate domini in

pascuis, aut stabulis relinquuntur; cùm tamen

serui non debeant otiosi relinqui. Laborent ergo

quia & manducant, & de aliis ad vitam neces-

sariis à Depositario prouidetur, & vt scrupuli

cessent, labor sit mercedi respondens, & merces

labori, vt scilicet maior non sit, quàm sit illius<-P>

@@0@

@@1@280 Thesauri Indici Titulus VIII. Cap. VII.

<-P>Pretium ad necessaria pro victu reuocatum. Cùm

autem labor multò esse maior soleat, quàm qui

solo possit victu compensari; quandoquidem vix

quarta pars pretij soleat victui laborantium re-

spondere: satis ex eo apparet depositarios ad

superabundantium pretij reddendam obligari.

Pro quo est Lex 1. §. Si quis. D. Depositi. vbi sicL. 1. D.|Depositi.

dicitur: Si quis seruum custodiendum coruerit fortè



in pristinum; siquidem merces interuenerit, custodiæ

puto esse actionem aduersus pristinarium ex conducto.

Vbi id Doctores tradunt, & exornant, & colligi-

tur ex doctrina generali eorum, dum docent in

his, quæ habent vsumfructum, vt equus, vestis, &c.

debere depositarium restituere valorem talis vsus,

si contra Domini voluntatem vtatur: illud enim



& cætera seruos manifestè complectitur. Adducit

autem pro eâ Bonacina suprà, Doctores plures,

dicens illos ita docere cum S. Thoma 2. 2. q. 63.

art. 6. cùm tamen in eâ quæstione talis articulus

non sit. Articulo autem sexto, quæst. 62. in quâ de

restitutione agit, & depositarij mentionem inse-

rit, de quâ num. 34. nec verbum quidem de rebus

habentibus vsumfructum; sed in re clarâ non est

cur diutiùs hæreamus; sicut neque circa alia, quæ

vt dixi, communia sunt, vt non sit opus pro In-

diis plus aliquid contulisse.




CAPVT VII.

De Ministris Vrbanorum Senatuum.



38 INter primarios Alguacellus maior ci-De maiori|Alguacello.

uitatis numeratur, de quo iam dictum



Titulo 4. Cap. 19. §. 1. dum de Algua-

cello maiori Prætoriali dicta ibidem ad Vrba-

num sunt etiam referenda in iis, quæ ferè com-

munia sunt. Illud tamen hoc loco opertet ad-

iecisse, in Indiis faciliùs solere maiores Algua-

cellos à ciuitatibus abesse, & alios suo loco relin-Ex substi-|tuti prauo|vsu quan-|do tenea-|tur.

quere, in quo id agendum, quod Regiis est ordi-

nationibus constitutum, circa eorum approbatio-

nem. Quæ licet id sit, si illi officio desint, &

eorum incuria, aut lucri auiditate, alioue huma-

no respectu, quidquam circa carceratos accidat,

ex quo damnum alicui sequatur, ab iisdem resti-

tutione factâ compensandum. Approbatio enim

non suffragatur: vt liber ille ab eâ obligatione

remaneat, quando damnum nequit à substituto

exigi, non habente vnde reddat: non enim debet

approbatio plus prodesse ipsi damnificanti sub-

stituto, quàm eidem substituenti prodesset, si

damnum simile eo præsente, & cooperante con-

tingeret. Suâ ergo culpâ damnum accidit, qui

ineptum substituit; quod si approbatio extitit,

qui approbarunt sunt ab eodem decepti, licèt

forsan bona fide processit, & ita electio in eius

debet caput retorqueri: & quod ad forum exter-

num attinet, ita quidem fiet, & debet fieri, quan-

do tertij damnum extat: si autem bona fides ex-

titit, poterit doctrina adducta capite præcedenti

se tueri: quia scilicet grauis culpa abfuit: nonDubium|bonam fi-|dem exclu-|dit.

erit bona fides, quando de sufficientiâ substituti

dubitauit; quia dubium bonam fidem excludit;

cùm de inchoanda possessione agitur, iuxta ea,

quæ adducit P. Lessius Lib. 2. Cap. 6. num. 10. cùm

aliis ita communiter pro certo statuentibus; &<-P>@@

<-P>hoc est quod ordinariè contingit, dum substi-

tuentes, de substituentium sufficientiâ plenam

notitiam non habent, sed priuato aliquo respectu

ad electiones huiusmodi permouentur.

  39 Vbi & dubitari potest (quamuis & du-Circa Al-|guacellum|notabiliter|impeditum|dubitatio.

bium hoc commune sit, sed occasione casus con-

tingentis discutiendum) quid faciendum quando

maior Alguacellus est notabiliter impeditus, ita

vt ad ea, quæ muneris sui sunt, & hominem exi-

gunt expeditum, diu noctuque valentem, ad ea

quæ occurrunt, aut occurrere possunt prom-

ptum ministerium exhibere. Ad quod quidem

dicendum videtur dubio procul talem debere a-

lium substituere, qui satisfacere officio possit: velDebere per|substitutũ|seruire.

si hoc ipse renuat, supremus magistratus id præ-

stare poterit competenti salario, ex iis, quæ ad

proprietarium spectant, designato. Licèt enim

Regio Ministro non seruienti ob infirmitatem

integrum debeatur salarium iuxta Regias ordi-

nationes, neque ad eum spectet substitutum assi-

gnare; id quidem in illis singulare est, quia sic

legi dispositum, & talium officiorum prouisiones

ad Regem penitus spectant: quod secus accidit

in prædictis, qui seruire per substitutos possunt,

& stipendium ab exerciti officij, & variis eius

functionibus vendicant, quasi quotidianas distri-

butiones. Itaque tenentur seruire, & non ser-

uiunt, quorum tamen seruitium est necessarium

Reipublicæ; ergo debent, cùm possint, supplere

defectum. Aut ergo quærant gratis pro amicitiâ

facientem officij honore contentum, aut si non

inueniant qui velit seruire gratis, raræ enim sunt

istæ aues in terris, cùm alia emolumenta par-

tiantur. Et in auditoribus Regiis, aliisque maio-Diuersa|ratio in|Auditori-|bus Regijs,|& alijs nō-|nullis.

ribus Officialibus alia est ratio præter dictas, vt

cum illis agi benignè debeat, quia scilicet quando

ægrotat vnus; alij sunt qui eorum supplere mini-

sterium possint, quòd secus euenit in iis, qui sin-

gulares sunt, etsi eorum ministerium desit, eo sit

Respublica penitus caritura. Vnde & similiter

est de Prætoribus dicendum, qui si impediti sint,

locum tenentes debent designare, & cum eis

emolumenta dispartire. Pro quo videri potest P.Sed non in|Prætoribus.

Fragosus Tom. 1. Pag. 420. num. 61. vers. Excusa-



tur: vbi ex grauibus scriptoribus firmat impe-

ditum eatenus non priuari salario, aut etiam offi-

cio, quatenus seruire potest per substitutum à se

designatum. Quamuis de Regiis Auditoribus alia

sit ratio, de quibus ibidem.

  40 Est autem in Senatu Vrbano Procura-Procurato-|ris Vrbani|obligatio-|nes.

tor, qui scilicet pro ciuitate stet, si forsan contra

illam Senatores aliquid moliantur, & vt ea, quæ

vtilia illi esse vtcumque possunt in Capitulo pro-

ponat, & apud omnes qui iuuare ad id possunt;

quia superiorem gubernationem exercent, nego-

tia prosequatur. In quo quidem graue potest

per iniuriam peccatum irrepere: dum officium

tale perfunctoriè geritur, & cùm multa occur-

rant, pro quibus solicitudo desideratur, nihil de

illis curatur. In quo etiam pestis auaritiæ se po-

test ingerere: si ob interesse aliquod, aut omis-

sionis, aut commissionis peccatum admittatur;Esse sub|mortali &|ex iustitia.

& obligationem Procuratoris esse sub mortali, &

ex iustitiâ commutatiua, ita vt non possit à pro-

secutione desistere, communis sententia firmat:

cuius violatio obligationem restitutionis inducit.

Pro quo textus, & Auctores adducit P. Oñate<-P>

@@0@

@@1@De Ministris Vrbanorum Senatuum. 281

<-P>Tom. 2. Disput. 45. num. 55. Quod quidem Indi-

cis Procuratoribus seriò, & frequenter inculcan-

dum, in quibus, quæ ad commune bonum spe-

ctant somniculosè tractantur; & quidem cùm in

Procuratore ad caussam specialem alicuius priua-

ti constituto, obligatio præfata militet, inde

licet coniicere quanta sit illa, quæ in Procurato-

re residet, ad totius ciuitatis vtilitatem designato,

& quamuis stipendium non habeat speciale, non

ideò cessat obligatio, quandoquidem sic cum

ciuitate contraxit, & in eo etiam casu obligationẽ

dictam esse probant adducta à P. Oñate, suprà.

cùm aliàs dici possit Procuratorem talem non

carere emolumentis, habet enim honorificam se-

dem, & immunitates alias; cùm etiam ciuis sit de

communi vtilitate participat, quam pro commu-

ni solicitat; ex iustitia ergo, & cum obligatione

restitutionis ad officij implementum obligatur.

  41 Cui affine est officium Aduocati capituliAduocati|Capituli|onera con-|scientiæ.

vrbani, circa cuius electionem peccari grauiter

potest, dum minùs sufficiens eligitur ob priua-

tum aliquem respectum, quia scilicet vir nobilis;

cùm tamen talis sit, vt nullus eum ex ciuibus ad

caussam momenti alicuius eligeret defensorem.

Huic certè salarium soluitur, quod peritissimo

redderetur; in quo manifesta est iniustitia cum

restitutionis obligatione; quandoquidem sala-

rium non à Capitularibus ex suis facultatibus

soluitur, sed ex bonis ciuitatis. Quòd si contin-

gat negotium magni momenti, alius aduocatus

quærendus, cui & salarium tribuendum; ex qui-

bus constat ciuitati detrimentum non leue com-

parari. Aduocatus ergo quicumque ille sit iura

ciuitatis ita tueri debet, vt non desistat ab eâ curâ

vitandi laboris caussâ. Et dicens in casus contin-

gentia aliquid non esse probabile, aut licet pro-

babile sit, parum tamen probabilitatis habere,

vt nequeat victoria in lite sperari: cùm tamen sint

certę expensæ faciendæ. Hæc namque siue non

sint, satis liquet quàm sint contraria iustitiæ, &

quale onus restitutionis inducant. Possunt au-

tem vera putari, quia libri non consulti, in quo

similis est conscientiæ clauus. Quòd si post adhi-

bitum studium aliquid probabile appareat licet

minùs probabile quàm oppositum, id ita Capi-

tulo proponendum; eius autem erit decernere

an intentanda lis sit, audito Aduocati consilio,

qui & ad illud post libros, conscientiæ sincera di-

ctamina consultabit. Non debet autem ex eoNotanda|doctrina.

quòd ius ciuitatis minùs probabile sit, illud acsi

nullum esset prætermitti; quia id quod minùs

probabile Aduocato videtur, poterit forsan à iu-

dice probabilius iudicari, & ita pluribus adductis

tenet P. Fragosus. Tomo 1. pag. 728. num. 262.

pro quo etiam & Diana Parte 2. Tract. 13. Reso-

lut. 4. Pharaonius Tract. 1. Seßione 3. Casu. 9. &

10. & Cardinalis Lugo disp. 41. num. 8. Nec de

Aduocato plura, pro quo alia dedimus Titulo 4.

num. 214. & seqq.

  42 Suus item est Tabellio in Senatu vrbi-<-P>@@



<-P>co, qui à Capitulo nomen adsciscit, & diciturDe Capi-|tuli Ta-|bellione.

scribanus Capituli, atque inter alios per honori-

ficum officium, qui publici, Regales, aut de nu-

mero dicuntur, vnde & magno emi pretio solet:

& de eorum obligationibus, quatenus scribanij

sunt, videri specialiter potest P. Fragosus suprà



Disput. 13. lib. 4. §. 11. vbi multa congerit, &

de eorum peccatis præsertim agit. num. 286. &



seqq. videantur etiam dicta à nobis Titulo 4. n. 404.

& seqq. & de capitulari specialiùs loquendo, pec-

cat ille, si vocatus vt Capitulo adsit, & acta con-

scribat, ire renuat priuatis commodis impeditus:

& peccatum quidem graue est, quia in re mo-

menti magni suo deest officio. Quòd si sciat ni-Quid circa|iuramen-|tum.

hil, quod momenti sit alicuius, in Capitulo tra-

ctandum, & ire detrectet, non videtur grauiter

peccare, quia ex eo nullum bono publico sequi-

tur detrimentum. Obedientia autem illa non est

talis, vt sub præcepto Capitulares iubere censean-

tur. Quòd si sub pœnâ præstiti iuberetur, adesse,

videndum, an iuramentum ad id se extendat, vt

videtur extendi, cùm de exequendo fideliter of-

ficio sit. Hæc enim pars officij est, Capitulis sci-

licet adesse; licet aliàs obligatio non videatur a-

deò rigerosa, quia sicut secluso iuramento, non

est obligatio grauis, cùm res tractanda parui mo-

menti est, ita & iuramento posito, quòd vt sæpiùs

dictum, intelligendum est præstari iuxta præce-

dentem obligationem, vt scilicet grauem, grauio-

rem reddat, non autem vt ex leui grauem. Præ-

terquam quòd iuramentum videtur se extendere

ad omnia prædicta, sed ad fidelitatem, vt nihil

falsum suo testimonio firment; & ad stipendium,

vt nihil vltra taxam admittant. Si autem res ma-

gni momenti sit, & ex absentiâ scribanij non con-

cludatur id, cuius defectu damnum aliquod sub-

sequatur, ad restitutionem teneri, iuxta receptissi-

ma principia est; de quibus à nobis dictum variis

in locis. Videātur specialiter P. Gaspar Hurtadus



Disp. & diffic. vltima de iustitia §. Circa fidelitatem.De nouiter|inuentis|officijs.

P. Fragosus suprà. n. 275. Nec plura de illis, si-

cut neque de aliis nouiter inuentis officiis, de qui-

bus num. 26. circa quorum obligationes, & alio-

rum nouiter creandorum, iuxta dicta philoso-

phandum est; vix enim aliquid ita implicatum

occurret, vt vel ad conscientiæ obligationem non

spectet ob legis circa illud positionem, & tunc

rei grauitas perpendenda est, & inconuenientia

ex transgressione, vel propter restitutionem ex

damno dato, aut titulo alio pro quo multa sunt

à nobis non leui discussione proposita. Quæ er-

go ad vnum ex dictis officium spectant, ad alia

transferenda, & in mitiorem partem ita inclinan-

dum, vt præcipui Theologiæ duces propter v-

nius, aut alterius summistæ nouum inuentum mi-

nimè deserantur. In quo certè magni nostris his

temporibus notantur excessus, quos oporteret

censoriâ virgâ supremorum in hac materia Iudi-

cum cohiberi. De quo aliàs, vt iam ad alia.





@@0@

@@1@282 Thesauri Indici Titulus IX. Cap. I.



TITVLVS IX.

DE CONSVLATV MERCATORVM, ET ALIIS

AD INDICOS CONTRACTVS SPECTANTIBVS.




1 MErcatores in Indiis, si nonErectio|Tribunalis|pro Mer-|catoribus,|& qualiter|in Indijs|etiam no-|biles esse|tales pos-|sint.

præcipua, præcipuæ pro-

xima portio sunt, de iis lo-

quendo, quæ ad ciuilem

statum pertinent: quia

cùm plurima ex Hispaniâ

in Indias, & non pauca

ex Indiis in Hispaniam transuehantur, in hoc

commercialis vitæ genere, & validissimo & ne-

cessario, multæ hominum myriades occupantur.

Quando etiam intra regna ipsa Indiarum, quæ est

earum opulentia, vt diuitias parent, multi nun-

dinationum auidi reperiuntur. Hinc factum vt

mercatura nobilitati non officiat, nisi quando in

tabernis, quas Teendos dicimus, actu personaliter

exercetur. Quod est conforme L. Nequis C. de



dignit. liber. lib. 12. & iuribus aliis. De quo Tira-

quellus de Nobilitate. Cap. 27. num. 7. & seqq. &



Cap. 33. num. 19. & fusiùs Cap. 10. per totum; &

alij, quos adducit D. Solorzanus. Lib. 4. Cap. 1.



num. 10. & in Politicâ Lib. 5. Cap. 1. Col. 1. & Hæ-

uia in labyrintho Cap. 1. num. 28. Vnde videmus

multos ex præcipuis mercatoribus Equestrium

Ordinum insignibus decoratos, sancti scilicet Ia-

cobi, Calatrabæ & Alcantaræ, quibus maior Hi-

spaniæ nobilitas gloriatur. Quia verò quæ ad

contractus speciales spectant, meliùs ipsi quàm

ordinarij Iudices norunt, optimo rerum nostro-

rum consilio speciale ex ipsis Tribunal erectum

caussis huiusmodi decidendis, in quo vnus præsi-

det Prior, & Consules duo, qui annuatim eligun-

tur. Habent autem primam tantùm instantiam,

nam ab illis ad Regium Auditorem pro eo desi-

gnatum appellatur, de quo diximus Titulo 4. num.

92. & de cuius erectione & authoritate necessa-

riâ ad illud, videndus Ioannes de Heuia in Citato



labyrintho contractuum lib. 2. Cap. 15. circa illorum

ergo obligationes, & contractuum quorumdam

genera in Indiis peculiarium oportet inquiramus.

Pro quo sit




CAPVT I.

Qui iudicandi modus in Consu-

latu debeat obseruari.




2 RAtio dubitandi est, nam vel iudican-Circa mo-|dum iudi-|candi diffi-|cultas pro-|posita.

dum est ex æquo, & bono, & vt dictat

ratio naturalis; sic autem multoties eue-

niet vt contra leges scriptas iudicetur, quæ qui-

dem contrariæ rationi naturali non sunt, & fal-

luntur sæpe homines aliter iudicando. Si autem

secundùm leges scriptas, earum sunt Mercatores

ignari, & congruentius esset ab ordinariis iudici-

bus ista tractari. Licet autem Assessorem habeant

litteratum, non videtur fieri satis, quia id ipsum<-P>@@



<-P>indicat à litteratis iudicibus meliùs caussas huius-

modi terminandas, cùm tandem non Assessoris

sit iudicium, sed eorum, qui de legum intelli-

gentiâ parum sciunt. Accedit multa apud eos

impunè manifestari, quæ coram ordinariis Iudi-

cibus non possent, quia contraria legibus sunt,

in quibus contractari non posse iubet L. 3. Tit.

24. lib. 5. nouæ compilat. quæ extra registrum ex-

portata, & sic alia, quia sic illi contrahunt, & in

eo possunt controuersiæ commerciales excitari.

Quæ quidem non videntur quomodò possint ap-

tâ ratione componi. Nihilominùs

  3. Dico primò: Tribunal dictum æquissi-Assertio 1.|Consulatus|conuenien-|tiam sta-|tuens &|ostendens.

mo potuit iure fundari. Probatur ratione iam

dictâ de experientia Mercatorum circa ea, quæ

ipsi tractant, quandoquidem vnicuique suâ in arte

credendum est vt dictum à nobis suprà, & præ-

tereà, quia commercium non debet pro rogatio-

ne litium impediri: cùm sit illud valde Reipu-

blicæ necessarium: id autem ita contingeret, si

omnes circa ipsum lites ad ordinaria tribunalia

essent deferendæ, in quibus omnes iuris solemni-

tates, & subtilitates adhibentur; cùm tamen in

consulatu procedi debeat breuiter & summariè, ve-



ritate inspectâ & bonâ fide seruatâ, vt illius ordina-Qualis in|eo proce-|dendi mo-|dus.

tiones statuunt, & pro quibus bene Heuia suprà



Dostları ilə paylaş:
1   ...   97   98   99   100   101   102   103   104   ...   143


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə