Societatis iesv, segoviensis



Yüklə 14.73 Mb.
səhifə100/143
tarix14.08.2018
ölçüsü14.73 Mb.
1   ...   96   97   98   99   100   101   102   103   ...   143

assistentia talis prodesse potest, nocere nequit:

ergo ad illam ratione officij tenentur vt in plu-

rimum Senatores.

  28 Dico sextò: si certò sciatur in CapituloAssertio 6.|secus, si|certum sit|in casu a-|liquo.

concludendum aliquid pro re iniustâ, quæ scili-

cet in notabile damnum Reipublicæ cedat, &

vnus tantùm sit pro iustitiâ certans, non peccabit

mortaliter si non veniat. Sic à fortiori tenent, qui

id etiam asserunt quando concludendum scitur à

maiori parte, de quibus statim. Probatur; quia

assistentia in hoc casu non deseruiet ad damnum

repellendum, neque ad alium magni momenti

effectum: ergo non est mortale illam denegare:

neque obstat quod dudum est à nobis dictum



Assertione præcedenti: nam de frequenti absentiâ

est ratio diuersa: quod autem ad auctoritatem

Reipublicæ attinet, per absentiam ipsam habe-

tur; dum enim quis adesse renuit; satis ostendit

cœtus iniquos sibi displicere, vt dicere cum Iacob

possit: In Consilium eorum non veniat anima mea,



& in cœtu illorum non sit gloria mea. Genes. 49.Gen. 49.|v. 6.

vers. 6.

  29 Dico septimò: etsi probabile sit idemAssertio 7.|non tamen|cùm à ma-|iori parte|concluden-|dum, pro|contraria|alijs stan-|tibus.

dicendum quando constat concludendum à ma-

iori parte; sic enim tenent Ledesma, Valerus,

Nicolaus Garcia, quos adducit, & sequitur

Diana Parte 1. Tractat. 3. Resolut. 18. Oppositum

tamen videtur verius, & solidiori innixum funda-

mento: quod tenent Cardinalis Paleotus, Mol-

fesius, & Madariaga apud eumdem. Probatur;

quia Senatores tenentur vt possunt pro bono

publico certare, & ita adesse quando eorum præ-

sentia magnæ esse vtilitati in ordine ad illud po-

test; atqui in hoc casu ita contingit; ergo debent

assistere. Maior est certa, & Minor ostenditur:

nam licet pro parte contraria concludendum sit,

valde tamen interest, vt qui pro iustificata suffra-

gantur, plures pro se habeant, sic enim ad suffra-

gandum liberiùs incitantur, & eorum suffragia

multis innotescunt. Vnde Respublica gaudet, &

meliora sibi promittit; tum etiam quia sic vita-

tur scandalum, quod multis datur videntibus ci-

ues, & ciuium iuratos patronos, aut contra Rem-

publicam agere, cuius bonum debebant procu-

rare; aut non audere sic agentibus resistere; &

ita omnes quæ sua sunt quærere, non quæ Jesv

Christi; id est quæ pauperum, quæ oppresso-

rum, quæ sub impositionum oneribus, conge-

mentium. Tum denique: quia licet conclusio

pro re iniquâ videatur certa; potest tamen ali-

ter accidere; vt non semel est experientiâ com-<-P>

@@0@

@@1@De obligationibus Fidelis-Executoris. 277



<-P>probatum: dum auditis Senatorum zelo boni

publici exardescentium rationibus, alij, qui in

partem propendebant contrariam, in melius

commutantur. Vbi nequit dici alios priùs suffra-

gaturos; nam cùm ante publicatam determina-

tionem locus sit retractationi, semper esse spes

potest dictæ mutationis. Quod si suffragia sint

secreta, id est multò certius: nam multi qui ex-

teriùs vnum dicunt, aliud in foro secreto perfi-

ciunt. Vnde quando sic res peragenda est, num-

quam est de bono successu penitus desperandum.

Quod tandem comprobari ex Regiis Auditori-

bus potest, qui deesse nequeunt, cùm circa ali-

quid deliberandum est, in quo eorum suffra-

gium nihil pro caussâ profecturum iudicatur.


CAPVT V.

Circa obligationes Fidelis-Executoris.



30 SOlet officium hoc à Rege vendi, &Fidelis-|Executoris|quod mu-|nus.

vni tantùm, quæ ad illud spectant,

conuenire, sæpe sæpiùs autem ad Vr-

banos Senatores pertinent annuatim seruientes.

Illorum autem munus est: annonaria prouisio,

visitatio, & taxatio victualium, quod per Regia

rescripta eisdem reseruatum: de quibus agit Dom.

Solorzonus lib. 4. Cap. 1. num. 19. In quo qui-

dem frequentia solent admisceri peccata; & in

primis, si panis Verbi gratia pretium ita taxetur,Circa pi-|stores no-|tanda do|ctrina, vt|lucrum a-|liquod ex|officio ha-|beant: &|dẽ obliga-|tione resti-|tutionis,|si secus|fiat.

vt nullum, aut valde exiguum lucrum pistoribus

relinquatur, licet bono videatur fieri zelo, sed

non secundùm scientiam. Ex eo enim fit panem

minoris ponderis vendi, & in graues scrupulos

vendentes incidere: & cum minore pondere

deprehenso mulctantur, iniusta est condemnatio,

& ita duplicia damna patiuntur. Fit etiam ex eo

plures ab illo minimè lucroso artificio desistere,

& sic Rempublicam inde plus detrimenti capere,

vnde emolumentum quærebatur. Et hoc quidem

licet rariùs accidat, est tamen ita accidere mihi

penitus exploratum. Nec dici potest annis, qui-

bus triticum viliùs emitur, plus lucrari, & ita mi-

nus lucrum sequentis anni eo pacto compensari.

Non enim in hoc genere modus talis compensa-

tionis admittitur, quia est circa res, quarum pre-

tium variatur, & semper illud attendendum est

secundùm præsentem statum; vbi aliter non fue-

rit pactione firmatum. Cùm ergo triticum hoc

anno cariùs ematur; iniquum est pistores com-

pellere, vt eodem pretio, aut fere eodem, panem

vendant; vnde moderatum illis debet lucrum as-

signari: id quod est omnium sententiâ manife-

stum: & ita obligatio restitutionis, si secus fa-

ctum fuerit, consequenter asserenda.

  31 Dico scienti & volenti non fieri iniuriam,

& ita cùm nullus pistores ad commercium tale

compellat, si ipsi illud cum onere prædicto susci-

piunt, nulla ex eo obligatio in Reipublicæ mo-

deratoribus resultabit. Sed contra hoc est: nam

licet tales spontanei sint, nihilominus pro vtilita-

te publicâ laborantibus merces condigna debe-

tur. Faciunt enim voluntarij id, quod si non

facerent, aut ipsi aut alij facere cogerentur: ne re-

fugium panis, omnium maximum, Reipublicæ

deesset. Sicut ergo iniuria fieret illi, qui com-<-P>@@



<-P>pelleretur officium dictum exercere nullo, aut

satis exiguo lucro, & obligatio inde restitutionis

emergeret, sic etiam in casu, de quo est sermo,

dicendum: licet in priori propter violentiam

pretium deberet augeri; non quidem minuendo

panis pondus, sed aliquid per modum mercedis

tribuendo, quæ diurno labori responderet, aut

priuilegio alio, quod esset pretio æstimabile, iux-

ta illius voluntatem. Accedit quod iam insinua-

tum est, cùm de rerum pretio agitur, iniustitiam

Reipublicæ administratores committere, si illud

citra iustum constituant, & ad restitutionem te-

neri, quia damni multiplicis caussa sunt, etiamsi

ij, qui vendunt, voluntariè vendant, quia in eo

vendendi modo inuoluntarium aliquid admisce-

tur, ex necessitate vrgente. Cùm enim artificium

suum quisque habeat multis expensis instru-

ctum, aut aliud vitæ quærendæ genus, cui iam

assueuit; durissimum est ad noua diuertere: &

ita cùm vtuntur assuetis exiguo lucro, quia sic

Magistratus vrgent, necessitatis planè imperio

compelluntur. Pro quo est doctrina P. Lessij



Lib. 2. Cap. 12. n. 63. vbi ait quòd si pressus ne-P. Lessius.

cessitate famulus exiguò conuenit, quia domi-

nus ampliùs dare noluit; tunc quòd operam suam

multò pluris valentem tam paruò locet, nonFamulo|debetur iu-|stum sti-|pendium|etiam ex|necessitate|seruienti.

sponte facit (sicut si quis necessitate pressus paruò

vendat rem aliquam magni pretij) tenetur ergo

dominus supplere stipendium ad æquiualentiam.

Sic ille, statim addens hoc debere intelligi: si do-

minus tali seruitio egebat, vel si magnum ex eo

capiat emolumentum: tunc enim merces non

minuenda, iuxta Nauarrum Cap. 17. num. 108.

& seqq. Pro quo & iam P. Dicastillus Libr. 2.

Tract. 2. Disp. 9. num. 147. cum aliis. Atqui pisto-

rum opera valde est necessaria Reipublicæ, vt

constat, & magnum ex eâ emolumentum capit.

Licet autem doctrinam P. Lessij non omnes vi-Sed minùs|quàm in-|uitato.

deantur amplecti, dum affirmant famulos in ne-

cessitate constitutos posse minori pretio condu-

ci: re tamen verâ non contradicunt: volunt e-

nim minori quidem pretio conduci posse; iusto

tamen, attentâ vtilitate, quæ domino ex labore

eius accrescit, secundùm communem æstima-

tionem. Pro qua conciliatione adest Bonacina

Disput. 3. de Contractibus. Quæst. 7. Punct. 4. n. 6.

Quidquid autem de hoc sit, aliunde est certissi-

ma nostra positio, quia scilicet opifices, & vi-

ctualium venditores pro Reipublicæ bono ab

eadem inuitantur, ex quorum defectu grauia pa-

teretur incommoda, & sic non vt voluntarij ha-

bendi sunt, quorum vilescant operæ, sed vt pro

necessitate vocati: & ita congruum est illis pre-

tium pro operis & victualibus assignandum, cuius

violatione onus restitutionis supra se tollant ne-

cesse est nimiùm iusti Magistratus. Vnde est et-Mercato-|res plus|petere posse|ratione|officij.

iam communis Doctorum sententia Mercato-

res posse plus exigere ratione officij: pro quo vi-

deri potest Bonacina suprà Quæst. 2. Punct. 4.



num. 30. apud quem alij.

  32 Sed hoc rarius; cùm sit illud profectò

frequentius, rerum pretia excessiua permitti, velGrauius|peccatum|in excessis|pretij non|curato.

iniuriâ, vel vtilitatis alicuius intuitu, aut humano

alio respectu. Id quod non rarò accidit ex re-

vendentium copia, quos non prohibent, quia

ad potentiores nundinatio eorum pertinet, vel

quia sua ipsi vendere excedenti pretio cupiunt,<-P>

@@0@

@@1@278 Thesauri Indici Titulus VIII. Cap. VI.



<-P>& ita alios suo sinunt arbitrio procedere, suo pa-

riter processuri. Sic Reipublicæ faciem mutatam

aspicimus, & decrescentibus ciuium facultatibus,

contra naturæ ordinem rerum pretia sublimata.

Et damnum cùm videamus vsquequaque diffu-

sum, an seriò de remedio, serò licet cogitetur,

penitus ignoramus. Doctorum omnium senten-

tia est pretium aliud esse legitimum seu legale,

vulgare aliud, illudque tale dici quia à lege defi-

nitum, siue à Principe, aut legitimo alio Supe-

riore, vt à Senatu, &c. Rogo iam an tale pretium

sit abstractum aliquid, aut vniuersalis Platonici

adinstar, quod numquam sit ad vsum, etiamsi ne-

cessitas vrgeat, aduocandum? Quod cùm dici

nequeat, & aliquando vsus statuendus, cur non

modò? Si necessitates pro eo requiritur, quando

maior? Sed dolendum quòd voces istæ serò ni-

mis sint ad eorum peruenturæ aures, ad quos cu-

ra ista dirigitur. Sed si ij non audiunt audient alij;

& quod præsentibus & locis & temporibus pro-

desse nequit, aliis & locis & temporibus profu-

turum confidamus, Naturæ imperio gemimus. Iu-

uenalis Satyra. 16. Sed gratiæ beneficio confo-

uemur.



CAPVT VI.

Generalis Depositarij obligationes pro

foro animæ.




33 COmmunissima hoc loco quæstio,Ex qua|culpa De-|positarius|generalis|teneatur.

ex quâ culpâ teneatur, cùm esse lata,

leuis, & leuissima queat. Et quod

ad forum exterius attinet, cùm in casus contin-

gentiâ res sit ad tribunalia deferenda, & ibidem

iuxta circumstantias, quas expendi oportebit, iu-

dicandum; non est cur hoc loco circa illud pro-

lixius quidquam adiiciamus. Teneri de leui mul-

ti dicunt, quando depositio in deponentis & De-

positarij commodum cedit: alij de leuissima:

pro quo videri potest P. Lessius Lib. 2. Cap. 27.

Dub. 3. Si verò in solius Depositarij, communis

reso lutio est de leuissima teneri, vt videri apud

eumdem potest, & alios passim. Sicut quando

in solius deponentis commodum, solùm delata.

Qualis autem in facti contingentia fuerit, valde

est difficile explorari: vnde iudicium, varietate

aliàs opinionum extante, arbitrarium est futu-

rum: cùm aliunde etiam emergat difficultas, ex

eo scilicet quòd difficilis probationis sit quando

depositio in vnius tantùm, aut vtriumque com-

modum cedat. Et in Generali Depositario, cùm

stipendium pro custodiâ lege taxatum accipiat,

ex quo in rigore Depositarius non est, cùm ta-

lis mercedem non accipiat, vt notant Doctores,

& habetur in. L. 1. §. Si vestimenta. D. Depositi. non

videtur dubitari posse depositionem ad illius

commodum pertinere: vnde & officium tale

magno obtinetur pretio, & inter Reipublicæ

præcipua computatur. Quòd autem in eius com-

modum non tantùm cedat, videtur facilè ostendi

posse ex eo quod tale officium non est propter

Depositarij commodum, sed propter vtilitatem

publicam institutum: & eorum, quorum bona

deposita sunt, res vtiliter agitur, dum in tuto

collocantur. Quòd si depositio pœnalis sit; tunc<-P>@@

<-P>aut alterius, cui adiudicanda sunt bona, nego-

tium geritur, aut certè Fisci. Per hoc ergo potest

Depositarius, si quidquam infaustum occurrerit,

se tueri.

  34 Quod verò ad forum animæ spectat,Ex mortali|tantum te-|neri osten-|ditur.

mihi satis est verosimilis eorum opinio, qui cen-

sent ex sola mortali culpa Depositarium teneri,

si depositum pereat, aut graue detrimentum pa-

tiatur. Pro quo est D. Thomas. 2. 2. quæst. 62.

artic. 6. in Corp. vbi de Depositario loquens sic

concludit: Propter hoc si ei subtrahatur res absqueD. Tho-|mas



suâ culpâ, non tenentur ad restitutionem: secus autem

esset si cum magna sua culpa rem depositam amitteret.

Sic ille. Quod & eâ mihi ratione persuadeo: nam

obligari aliquem ad compensationem damni, pœ-

na grauissima est: ergo nequit leui culpæ respon-

dere. Quod pœna sit, satis constat: nam ideò cul-

pa præsupponitur. Et quòd illatio sit certa; ex

eo liquet, quia inter culpam leuem, & pœnam

grauissimam non est proportio, quæ tamen de-

bet inter culpam, & pœnam iustam inueniri, vtPœnam|debere cul-|pæ propor-|tionari.

omnes fatentur, & dictat ratio manifesta: nam

aliàs aliqui gradus pœnæ infligentur immerenti,

quandoquidem culpæ vnus aut alter respondet;

vt si merenti duodecim verbera, infligantur cen-

tum, nonaginta efficiunt immerentem. Ideò

ita decisum in vtroque iure; scilicet in L. Santi-

mus. C. de pœnis, & in Cap. vt Clericorum, de vitâ,

& honestate Clericorum. Quòd si dicatur hoc ha-

beri ratione contractus, in quem quis volunta-

riè Consentit, & ita scienti, & volenti nullam

fieri iniuriam, nec propriè haberi rationem pœ-

næ, licet culpam præsupponat; quia restitutio

non est pœna, sed obligatio ex violatâ iustitiâ

orta. Contra est, quia etiamsi contractus sit, ex

nullo capite haberi potest velle quempiam se in

foro animæ ad recompensandum damnum obli-

gare. Deinde: quòd obligatio recompensationis

sit in odium culpæ, manifestè probatur: nam si

culpa nulla sit, omnes fatentur vix quopiam re-

nuente apud Pharaonium Tract. 2. Seßione 4. Ca-Pro fortui-|tos nullam|esse obliga-|tionem.

su. 10. nullam esse obligationem. Vnde L. 1.

§. sæpè, π. Depositi casus fortuitos excipit, quia in

illis culpa nulla interuenit. Sed etiam culpā, & custo-

diam præstet non tamen casus fortuitos. Verba illius

sunt: culpa ergo non tantùm materialiter se ha-

bet, sed formaliter in ordine ad obligationem. Et

licet obligatio restitutionis esse dicetur, hoc ip-

sum pœnale est; obligari scilicet ad restituendum

id, quod culpâ leui tantùm periit, aut damnifi-

catum est; & vt demus pœnam non esse, est ta-

men onus grauissimum, quod quidem humanæ

leges in exteriori foro constituere potuerunt,

non ita in conscientiâ, quia ex eo grauitas oneris

geminatur: quod nequit præsumi de eximiâ sic

disponentium pietate; si aliàs demus id eorum

non transcendere potestatem.

  35 Qui discursus videtur esse clarissimus,Auctores|resolutioni|fauentes.

vnde sententiam istam communiter iam Theo-

logi amplectuntur, saltem tamquam probabilem,

quibus credendum potiùs in negotio conscien-

tiæ, quàm Iurisperitis, & ita pro illâ adduximus



Titulo 3. Cap. 9. num. 65. Cardinalem Lugo &

Bassæum alios referentes, & P. Amicum, viden-

dum etiam pro Depositario Disput. 29. de Iustitia.

num. 10. quæ & valde placet Remigio, Tract. 2.

in septimum præceptum. §. 31. ac P. Dicastillo<-P>

@@0@

@@1@Obligationes Depositarij Generalis. 279

<-P>Lib. 2. Tractat. 3. num. 413. qui se remittit ad Tract.

8. num. 37. & seqq. vbi de Depositario. Sicut &

Thomæ à Iesu in Cap. Non dicatis, Parte 3. Cap. 6.

in fine: & ante alios eam eleganter, & robustè

firmauit P. Lessius Lib. 2. Cap. 7. Dubit. 6. vbi ge-

neraliter loquitur de obligatione restitutionis or-

tâ ex damno dato, Dubitatione autem 7. magis in

speciali de damno in officio. Dubitatione autem 8.



num. 43. vbi magis in speciali agit de Deposito,

affirmat leges obligationem statuentes pro culpa

leui, non videri quoad forum conscientiæ rece-

ptas: nemo enim, qui pignori, vel rei conductæ

putet se maiorem custodiam debere ex iustitiâ,

quàm dominus ipse adhibere solet. Addit tamen



num. 45. contrariam sententiam esse communio-

rem, & ordinariè in praxi seruandam. Probabi-P. Lessij|ratio, cuius|expenditur|vis.

litatem etiam sententiæ oppositæ recognoscit:

Cap. 17. num. 11. referens se ad dicta Dubitatione

8. citatâ: & quidem ratio ab eo adducta citato



cap. 7. num. 27. aut hoc probat, aut pro aliis nullius

momenti est: sic enim arguit, quando solùm culpa



venialis commißa est, non est actus perfectus in ratione

iniuriæ, sed imperfectus, ergo non inducit obligationem

restitutionis saltem perfectam, quâ astringatur sub pec-

cato mortali: non enim potest obligatio maior esse in

suo ordine, quàm fuerit iniuria, ex quâ nascitur, in suo.

Sic ille; quis autem non videat rationem istam

etiam pro damno in contractibus contingente

concludere? Quid si in illis vim non habet, ne-

que generaliter habebit; dici enim poterit esse

actum imperfectum, sed voluntarium, & cùm

absolutè damni caussa fuerit, obligationem ex eo

restitutionis oriri. Quæ solutio est insufficiens;

sed ei tamen similis est, quæ ad damnum in

contractu secutum applicatæ potest adhiberi.

Culpa enim leuis Depositarij actus imperfectus

est, ad quod ineptè dicitur esse absolutè caussam

damni, & ita ad restitutionem obligari: quia hoc,

sicut aliud, potest confutari ex eadem imperfe-

ctione actûs. Quòd si recurratur ad leges, non

cessat instantiæ vis: nam leges propter actum

imperfectum in foro interno nequeunt onus im-

ponere, quo mortaliter conscientiæ grauentur:

ideò enim pro peccato veniali nequit maior ex-

communicatio fulminari. Videatur etiam Pha-

raonius Tract. 2. Seß. 3. Casu 9. in fine.

  36 Quibus præiactis; quæ ad DepositariosDeposita-|rius an vti|rebus dispo|fitis queat.

videntur generaliter pertinere, circa Indicos id vi-

deo frequenter accidere, vt rebus sibi in deposi-

tum traditis ad sua commoda vtantur, & de re-

compensatione non admodum videntur esse soli-

citi; itaque mancipijs, iumentis, & alijs prædia

colunt sua; & mirum in modum locupletantur;

in quo qualia conscientiæ grauamina interue-

niant perquirendum: & communis resolutio

est: Depositarium non posse deposito vti con-Id lege pro-|hibitum.

tra domini voluntatem. Sic habetur in L. sacculum.



D. depositi. Pro quo & videri potest Bonacina

Tract. 3. de contractibus, quæst. 14. Puncto 1. num. 3.

P. Molina Disput. 524. P. Lessius Cap. 27. citato



Dubit. 2. P. Gaspar Hurtadus Disput. 10. de contra-

ctibus, difficult. 2. & alij communiter de contracti-

bus agentes: qui sunt sanè quamplurimi, apud

quos aliquæ exceptiones sunt. 1. Si DepositariusExceptio-|nes quædā.

bonâ fide existimet id non displicere domino,

etiamsi reipsa displiceat; dummodò non constet

displicere post præcedentem vsum, & in eo<-P>@@



<-P>procedatur. 2. Ex domini expressâ, aut tacitâ

concessione; tacita autem verosimilibus fundan-

da coniecturis pro re contingenti ponderandis.

3. Quando depositum est res consumptibilis vsu

vt triticum, vel pecunia, & depositarius certus est

habiturum se tantumdem quod reddat, cùm de-

positum repetetur: in quo aliqui peccatum ve-

niale esse dicunt: sed certè aut mortale esse debet,Et sine ve-|niali staro|posse.



Dostları ilə paylaş:
1   ...   96   97   98   99   100   101   102   103   ...   143


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə