Societatis iesv, segoviensis



Yüklə 14.73 Mb.
səhifə102/143
tarix14.08.2018
ölçüsü14.73 Mb.
1   ...   98   99   100   101   102   103   104   105   ...   143


num. 37. Ex quo foret, vt lites aliæ in ordinariis

tribunalibus agitari solitæ nimiùm quantum re-

tardarentur; nam Mercatores vti potentiores sua

vellent priùs tractari negotia, & frequentiùs ob-

tinerent. Accedit hoc pacto auaritiæ iudicium

occasiones præcidi; quod periculum in iudicibus

ex eodem gremio non imminet, quia sua ipso-

rum agunt negotia cùm iudicant, iudicandi cras

ab iis, quos hodie contigerit iudicari. Præter-

quam quòd cùm homines diuites sint, suborna-

tionibus non sunt obnoxij, vt litterati esse so-

lent, quotidianâ auri prurigine laborantes.

  4 Dico secundò. Modus iudicandi in con-Assertio 2.|Modum|iudicandi|non debere|esse legibus|contrariũ.

sulatu non debet esse legibus contrarius. Id cla-

rum; quia quod pro bono publico institutum

est, non debet in boni publici detrimentum re-

dundare: nihil autem maius detrimentum bono

publico afferre potest, quàm legum stabilita

transgressio, & publica sententia confirmata. Ad

hoc autem Assessoris peritia deseruit, vt scilicet

leges faciat manifestas, quarum obtentâ notitiâ,

prudenter possunt iudices, adiunctâ experientiâ,

& consuetudine apud ipsos, quod melius visum

fuerit iudicare. Quod si quidquam minùs iusti-

tiæ consonum ab eisdem fuerit pronuntiatum, à

iudice appellationis poterit emendari. Vbi au-

tem lex nulla expressa pro casus contingentiâ sit,

satis apparet conueniens, ab illis ex æquo, & bo-

no caussas tractari istas, qui suas probatas con-

suetudines, & leges quasi conuentionales habent,

seu stylum generaliter receptum; quæ quidem

attenderentur, si leges circa hæc constituendæ<-P>

@@0@

@@1@In quibus Indicos Consulatus grauiter peccare contingat. 283



<-P>essent, & ita quasi leges viuæ apud eosdem sunt

regula iudicandi.

  5 Illud tamen, quod de non quintatis, necQuomodo|idstat cum|praxi, quæ|contrariũ|videtur|amplecti.|Vbi notan-|da aliqua.

registratis dicitur; specialem videtur difficultatem

habere; & dici ad illud potest, intentionem Regis

ad prædicta non extendi, ex Mercatorum autem

conuentione, ita stabilitum, qui iudicio tali sesta-

turos conuenerunt, eò quòd aliter non possent

controuersiæ istæ componi; ita vt cum effectu

iustitia sua cuique redderetur. In quo quidem li-

cet approbatio Regis non sit, eius tamen videtur

esse permissio, non enim possunt isti supremi gu-

bernatores ignorare. In casibus autem prædictis

non debet appellari, quia appellatio est à Iudice

legitimo in caussâ, in quâ vt talis procedit Regiâ

auctoritate; quod tamen in dictis casibus non ac-

cidit, & valde indecens esset, vt Regius Auditor

circa ea sententiam ferret, quæ per leges Regio

sunt Fisco adiudicanda. Addo non videri cur

non etiam dici possit Consulatum posse auctori-

tate Regiâ de præfatis iudicare, quia illa ad Regem

non pertinent, nisi post sententiam: cùm ergo

talia sint, & ex eo quòd iste potiùs quàm alius illa

possideat, nullum Rex patiatur detrimentum; &

aliàs conueniens sit cuique quod est suum reddi,

cùm id iustitia exigat; meritò dici potest id mini-

mè Regiæ voluntati repugnare. Vnde, & appel-

lari etiam poterit ob eamdem rationem, quia si

iustum est ius suum vnicuique reddi, & iuxta Re-

gis voluntatem circa illud in primâ instantiâ iudi-

catur, benè etiam iudicari in secundâ poterit. Per

quod non tolletur quò minùs Rex possit rem cir-

ca quam lis vertitur, si aliàs apprehenderit, sibi pe-

nitus vendicare. Sic ergo hic dicendi modus non

improbabilis.


CAPVT II.

In quibus Iudices Consulatus grauiter

peccare contingat.




6 PRimò id accidere potest, quandoPeccare|grauiter|iudices li-|tium pro-|rogatione.

contra Tribunalis huius institutio-

nem lites nimium protelantur. Con-

stat ex dictis num. 3. caussæ enim in illo debent

breuiter, summariè, & veritate inspectâ terminari.

Si ergo anni transeant, & adhuc sub iudice lis est,

quomodo finis institutionis Tribunalis huius

obtinetur? Quis autem non videat in hoc gra-

uiter delinqui, cùm ex eo præter graues litigan-

tium molestias, & multiplices expensas, illis, qui

ius fundatum habent, rebus suis vti non liceat,

aut si in possessione sunt, eâ frui pacificè denege-

tur. Ex quo habetur etiam restitutionis obliga-

tio, quæ tunc datur, cùm negligentia est manife-Quando|negligentia|sit imputa-|bilis in or-|dine ad re-|stitutionẽ.

sta; & negligentia quidem tunc conuincitur,

quando tenetur quis intra tempus præfixum à

lege vel statuto, aliquid perficere, & non fecit;

iuxta ea, quæ adducit P. Fragosus Tom. 1. pag. 943.



num. 80. in vtroque versiculo. Licèt autem non sit

per legem aut statutum præfixum tempus ad

caussas, in consulatu decidendas; cùm tamen

breue generaliter præscribatur, dum per annos

decisio protrahitur, sufficienter videtur negligen-

tia comprobari. Nisi casus aliquis rarus obtin-<-P>@@



<-P>gat, in quo nequeat præscripta breuitas obser-

uari.


  7 Secundò: in eo grauis esse lapsus potest,Assessoris|iudicium|vt sequi te-|neantur.

si iudices suo nimiùm iudicio fidentes, Assessoris

Concilium non attendant, & quidem vbi lex non

fuerit, iuxta quam debeat in iudicio pronuntiari,

non erit graue peccatum in dissensu, quando aliàs

æquitate inspectâ, & stylo attento, Assessoris iu-

dicium minùs verosimile iudicatur. Vbi autem

res magis videtur ad ius spectare, Assessoris iu-

dicium non vexari, sine graui stare culpâ nequit:

nisi fortè Assessor ipse iudicium suum tantùm vt

probabile proponat. Tunc enim licebit illud

non amplecti; vel si magis probabile affirmet:

quia etiam tunc dissentire licebit, eò quòd id,

quod attento iure magis probabile est, æquitate

& stylo attentis possit esse practicè conuenien-

tius; vt omittamus modò sententiam eorum, qui

affirmant iudices posse secundùm minùs proba-

bilem sententiam iudicare, quam tenent pluresIudices iu-|xta minùs|probabilem|sententiam|iudicare|posse qui sẽ-|tiant: quod|in iudici-|bus Consu-|latus gene-|raliter non|probatur.

apud Dianam Parte 2. Tractat. 13. Resolut. 3. P.

Fragosus Tomo 1. Pag. 450. vers. secunda propositio.

Bassæus verbo Conscientiâ, num. 16. vers. Nihilomi-

nus. Cardinalis Lugo Disputat. 37. de Iustitiâ num.

117. varios casus referens, in quibus id liceat. Et

alij, qui tamquàm probabile id amplectuntur,

quando probabilitas est ex parte iuris, & non ex

parte facti; vt omittam inquam, quia id in iudi-

cibus, de quibus agimus, specialem videtur habe-

re difficultatem, eò quòd debeant bona fide, seu

juxta æquitatem, non attentis iuris solemnitati-

bus & subtilitatibus, iudicare; non videtur autem

bonâ iudicare fide, & ex æquo, & bono, qui eo,

quod sibi verosimilius apparet, prætermisso,

quòd minùs est verosimile anteponit: illud enim

de maiori probabilitate, & rationibus anteponen-

di opiniones, ad iudices spectare videtur, qui cir-

ca hoc philosophari subtiliùs possunt, & obliga-

tionis suæ terminos penetrare. Sciunt namque

id, quod inspecto iure sibi apparet verius, forsi-

tan non esse tale, quia alij circa hoc acutiùs vide-

re possunt, & tales fortè esse illos, qui sententiam

minùs probabilem communiter iudicatam conse-

stantur. Qui discursus in hominibus mercaturæ

deditis communiter esse non possunt: sunt ta-

men aliqui ingenio præcellentes, quas experien-

tia, lectio, & litteratorum commercium satis ha-

biles reddiderunt; de quibus non aliter, quàm de

litteratis iudicibus iudicandum. Et Ioannes qui-Ioannes|Heuia vn-|de profece-|rit.

dem de Heuia curiâ Philippicâ, & labyrintho

contractuum celebris, hoc pacto doctrinæ est

mirabilem supellectilem assecutus, qui scholas

frequentauit numquam, immò nec latinæ linguæ

videtur plenam notitiam habuisse.

  8 Tertiò, in eo iudicum istorum graue essePeccare|grauiter il-|los iurisdi-|ctionẽ am-|pliando.

peccatum potest, si iurisdictionem extendant; hoc

enim est illam vsurpare, & sic iniuriam supremo

iudici facere. Potest autem id non rarò contin-

gere, cùm mercatura plures habere consequen-

tias possit, & ad multos eius respectus extendi.

Debet ergo aut certò constare de iurisdictione

in ordine ad casum occurrentem, aut saltem pro-

babiliter. Vbi cùm quæstio de mero iure sit, vi-

detur locum habere doctrina nuper adducta deMinùs pro-|babilem o-|pinionem|aliquando|præserendā.

minùs probabili opinione. Quæ ex eo securior

redditur in præsenti, quia bono communi magis

expedit, vt caussæ ad mercaturam pertinentes à<-P>

@@0@

@@1@284 Thesauri Indici Titulus IX. Cap. III.



<-P>Consulatu decidantur ob rationes dictas: &

quando opinio aliqua æquitati fauet, alteri præ-

ferenda est rigori iuris adhærenti, per ea, quæ ad-

ducit Heuia num. 37. & quando tale quid acci-

dit, non est dicendum sine iurisdictione iudicari,

quia Rex in casu probabilis opinionis illam con-

ferre credendus est; sicut de Pontifice traduntIurisdictio|quomodo à|Rege &|Pontifice|cùm proba-|biliter agi-|tur, confe-|ratur.

communiter Theologi, sciente esse opiniones cir-

ca Sacramentorum administrationem, iurisdi-

ctionem requirentem: quæ si reipsa verà non sit,

Sacramentum erit multoties nullum, quod præ-

sertim in Sacramento Pœnitentiæ accidit. Non

est tamen credendum id ita velle Pontificem; &

ita doctrina talis videtur approbata, & iurisdictio-

nem conferri ne Sacramentum irritum toties sit,

& animæ fidelem adeò graue, & irreparabile

quandoque detrimentum patiantur. Quamuis

hoc non omnino certum sit, vnde non vrgente

necessitate per planiora, quæ & securiora, gra-

diendum. De quo benè Bassæus suprà num. 10.



vers. Ceterum.

  9 Quartò peccant grauiter, si caussa Cleri-Clericos nō|posse in|Consulatu|conueniri.

corum, aut Religiosorum iudicent, contra quos

lites apud ipsos intentantur. Contrarium tenet

Heuia suprà num. 27. Mexiam, & Azebedum ad-

ducens; ita vt si Clericus mercaturam exerceat,

non possit iurisdictionem declinare. Sed est illud

omnino à veritate alienum; quia Clericus im-

munitate omnimoda gaudet, & casus iste neque

in iure, neque in Doctoribus ob declarationem

aliquam Pontificam, aut rationis similitudinem

communiter exceptus inuenitur; quidquid duo

citati sine fundamento significent. Verùm qui-Clericus|negotiator|quando fo-|ri priuile-|gium amit-|tat.

dem est Clericum negotiatorem, si ter admonitus

non desistat, perdere immunitatis priuilegium,

quoad bona, quæ Ecclesiastica non sunt, in or-

dine ad gabellæ volutionem, & alia similia laico-

rum statuta, de quo Doctores à Diana adducti



Parte 1. Tractat. 1. Resolut. 47. & Parte 3. Tractat.

1. Resolut. 47. & tunc posse coram sæculari Iudi-

ce conueneri multorum sententia est, quamuis

alij à Diana adducti Resolut. 45. citatâ contrarium

sentiant, dicentes tantùm posse coram Ecclesia-

stico Iudice conueniri. Sed hoc non est ad pro-

positum: nam pro amissione immunitatis extat

aperta decisio Pontificis in Cap. Ex litteris, de vita,Cap. Ex|litteris, de|vita & ho-|nest. Cler.



& honestate Clericorum. Sed in primis seruanda

forma est de trina monitione, de quo tamen Au-

ctores citati non videntur curare. Deinde. Tex-

tus ille iuxta narratiuam procedit, in quâ dicitur

de Clericis negotiatoribus quod, nolunt statutis

patriæ (quibus quoties expedit, sicut laici, se tuentur)

in negotiationum suarum quæstibus subiacere. Quæ

sunt mera illius verba: est autem valde diuersum

de non seruatis patriæ statutis agi, aut litem quam-

libet circa negotiationes occurrentem intentare.

Iuxta hæc ergo ex decisione prædicta potiùs fir-

matur nostra, & prorsus vera positio; nam exce-

ptio firmat regulam in contrarium: si ergo pro

immunitate amittenda solus præfatus casus ad-

mittitur, alius, de quo loquimur, omnino diuerso

debet modo iudicari, vt scilicet minimè exceptus

habeatur. Circa hoc ergo non videtur posse du-

bitari: vnde Clericus, & Religiosus declinare pos-

sunt iurisdictionem.

  10 Tandem in eo esse graue peccatum po-Graue eo-|rum pecca-|tum in iu-

test, si iura Regia studeant suis sententiis defrau-<-P>@@

<-P>dari: hoc enim contra institutionem huius Tri-rium de-|fraudatio-|ne Regaliũ.|contra illa|iudicando.

bunalis esse videtur; per quam quoddam est qua-

si pactum stabilitum, vt scilicet illi circa res suas

iudicent; sic Rege liberaliter annuente, & ipsius

Regis nullum ex tali iudiciali foro detrimentum

iura legitima patiantur. Et hoc est quod num. 4.

dicebamus, non posse contra leges iudicari, cùm

iniquum videatur semper contra Regium patri-

monium in sententiis ire, & confidentiam eius

temerari. Nisi fortè circa aliqua probabilis opi-

nio sit minùs Regi fauens, tunc enim iuxta dicta

num. 8. procedendum neque credendum est id

contra illius non esse penitus voluntatem, quan-

doquidem opiniones tolerat, quæ eo ipso, quòd

probabiles sunt, potest iuxta illas iudicari. Et cer-

tè quod vna via videtur tolli, per aliam recupera-

tur: opulentia enim commercij in magnum Re-

gij patrimonij commodum militat, cùm inde

iurium accretio, inde donatiua pro temporibus

necessitatis habeantur. Et hæc pro Consulatu

satis, quæ ad animæ forum spectant, pro aliis au-

tem citatus Heuia consulatur; vt iam ad speciales

in Indiis contractus veniamus. Nec omnes pro-

sequi possibile est, quando & plurimi sunt, & ali-

qui pro diuersitate regionum prorsus ignoti, ex

iis autem quæ circa præcipuos quosdam dicenda

sunt, ad alios poterit vtilis consequentia deriuari.

Sit ergo pro illis


CAPVT III.

De contractu argentearum pinnarum.



11 EX argento puro antequam quinta parsQuid pin-|ne.

Regi soluatur, & in massam redigatur

grandiorem Regio fignaculo consignatam, pinnę

diuersorum ponderum conficiuntur, quarum

commercium communissimum apud Mercatores

habetur. Sunt tamen circa illud aliqua difficilia,

& ita videndum, quid in eo liceat, quidue possit

conscientias prægrauare. In primis statuendum

est vt certum pinnas huiusmodi aliarum mercium

more diuersa pro tempore pretia sortiri. LicètEarũ pre-|tium non|esse fixum,|& quare.

enim per leges iam pridem statutum sit vt argenti

Marcha, vulgo Marchus, sit argenti valoris regula,

& Marcha iuxta legem habeat octo vncias, quæ

faciunt sexaginta quinque regales, L. 1. Titul. 21.



Lib. 5. Compilationis. Nihilominùs vsus inualuit,

vt Marchiæ valor fixus non sit inter Mercatores,Marchæ|vt valoris|regula.

vnde secundùm accidentia temporum variatur:

idque non solùm in Indiis, sed etiam in Hispa-

niâ, quod suo modo etiam in auro contingit.

Circa quod dubitari nequit, quin sit licitum,

quandoquidem ita communi vsu receptum, qui

maximè iuxta naturam rerum est, & aliarum re-

rum vsui conformis; sicut enim ferrum, æs stan-

num, & alia metalla fixum pretium non habent,

sed iuxta raritatem, aut copiam, aliasque ratio-

nes occurrentes variatur; ita & in argento, &

auro similiter affirmandum: leges autem fixum

pretium statuentes, de argento hoc pinnario non

loquuntur, cùm in eo prohibeant contractus ce-

lebrari, vt dictum num. 2. cuius pretium valde

inferius esse solet, eò quòd Regia marcha valorem

augeat, cuius & aliæ rationes esse solent.


@@0@

@@1@De contractu pinnarum argentearum. 285


  12 Hac ergo pretij varietate stāte solent Mer-Pinnas an-|cipata so-|lutione emi|posse; &|doctrinæ|pro eo ge-|nerales.

catores minerariis ad expensas ingentes, quæ in

eruendo argento, & ad suam puritatem redigen-

do siunt, anticipatam pecuniam tradere, eo pa-

cto vt in pinnis sibi persoluant, designato pretio,

cùm pecunia traditur, quidquid de pretio sit,

quod traditionis tempore sint habituræ. Vbi

quidem contractus emptionis, & venditionis est,

& ita iuxta ea regulandus, quæ Auctores de eo

dicunt, cùm res anticipatâ solutione emuntur,

pretio in ipso contractu constituto; si enim ita

emantur vt currenti debeant pretio dari, nulla est

in eo contractu difficultas. In eo autem, de quo

agimus, pro certo habeo esse omnino licitum,

etiam quando verosimiliter creditur traditionis

tempore plus esse valituras & cùm fit contractus

plus etiam valeant. Quæ quidem iuxta satis pro-

babilem sententiam sunt, quam circa emptiones

huiusmodi tenent doctissimi scriptores, ex quibus

P. Molina Disp. 360. P. Lessius Lib. 2. Cap. 21. Dub.

7. P. Gaspar Hurtadus Disp. 2. de Contract. diffic. 6.

Card Lugo Disp. 26. n. 109 & seqq. P. Oñate Disp.

64. Sect. 1. 2. & 3. Bonacina Disp. 3. de contractibus,

quæst. 2. Puncto 4. num. 20. qui alios adducunt. Et

vt aliàs rationes, quæ ab illis adduntur, omittam,

illa in præsenti certè militat, quæ ex periculo pa-

cti non implendi desumitur. Quando enim pe-

riculum est amittendi pretij, aut partem illius, li-

cet viliùs emere, iuxta receptissimam sententiam,

pro qua citatis aliis P. Busembaum in Medulla

circa præceptum. 7. Cap. 3. Dub. 7. n. 8. & 9. Atqui ita

in casu nostro contingit: Minerarij enim rarò im-

plent, quod promittunt quia multis obligatam

habent fidem, multorum subsidiis indigentes: vn-

de & Gubernatores ipsos videmus huiusmodi

cōtractibus implicatos, querelis ob fraudatam fi-

dem onustos & magnas pati, Deo sic altè proui-

dente, iacturas, vt malè parta malè dilabantur.

  13 Præter contractum dictum, qui cumAn ab iis,|qui Mine-|rarij non|sunt, ne-|queat sunt|aliquate-|nus habi-|turi.

Minerariis iniri solet, alius est similis, qui circa

pinnas etiam fit, sed cum iis, qui Minerarij non

sunt, neque cum illis vllum commercium habent:

dantur enim illis pecuniæ, vt reddant pinnas assi-

gnato tempore, pretio, vt de contractu præce-

denti diximus, constituto: Quod si non reddant

pinnas, reddent pecunias cum augmento vsque

ad valorem pinnarum tunc futurum; & videtur

quidem licitus ob similes rationes eis, quæ pro

illo, qui anticipata solutione fit, à Doctoribus

adducuntur, aut potius easdem: sic enim arguunt:

Primò: quia anticipatâ solutione ementes, patiun-Rationes|pro eo, quæ|& pro em-|ptione an-|ticipata so-|lutione.

tur iacturam lucri, quod intermedio tempore

possent suæ pecuniæ vsibus obtinere. Secundò:

quia res tradenda post aliquot menses, minùs va-

let emptori, quàm si statim illi traderetur: res e-

nim præsens multas habet opportunitates, quas

non habet futura. Tertiò; est ratio à nobis addu-

cta, periculi inquam perdendi pretium: homines

enim commercium huiusmodi exercentes, dubiæ

fidei esse solent, ergo licitus est contractus talis.

Rationes istas adducit P. Lessius cum aliis, non

est autem opus vt omnes in contractus quoslibet

quadrare debeant, quæ pro alio adducuntur,

quælibet enim vtriq; communis videtur sufficere

nam vbi est eadem ratio, eadem est & iuris dispo-

sitio, iuris inquam non positiui tantùm, sed etiam

diuini ad forum conscientiæ pertinentis.
@@

  14 Sed aliunde contractus dictus videturVnde illi-|citus con-|tractus di-|ctus videa-|tur.

minimè licitus, sed planè vsurarius, vtpotè in quo

ratione mutui lucrum obtingat; nam iste à quo

pinnæ dicuntur emi, tradendæ post aliquot tem-

pus, neque habet, nec creditur pinnas habiturus;

ergo verè, & propriè non vendit, Patet conse-

quentia; quia defuit propria ratio venditionis,

quæ est permutatio mercis pro pretio, cùm ergo

accipiatur pecunia cum augmento reddenda; mu-

tuum sanè est, cum auctario, & ita contractus v-

surarius. Si dicas pretium pinnarum esse incer-

tum, & posse tempore designato traditioni mi-

noris emi, quàm fuerint emptæ tempore antici-

patæ solutionis: id certè nequit sustineri, nam ex

eo casus destruitur; dicitur enim quòd si non red-

dat pinnas is, qui pretium anticipatum accipit, eò

quòd illarum copia non sit, debeat reddere pretiũ

currens. Cùm ergo earum tanta copia sit, vt mi-

noris emantur quàm fuerit pretium anticipatè

datum, satis manifestè apparet non esse rationem

cur non reddat pinnas, cùm possit eas pretio tali

emere, vt in contractu lucretur. Quando ergo

pretium anticipatè soluitur, supponitur id, quod

frequenter euenit, & moraliter constat euentu-



Dostları ilə paylaş:
1   ...   98   99   100   101   102   103   104   105   ...   143


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə