Societatis iesv, segoviensis



Yüklə 14.73 Mb.
səhifə120/143
tarix14.08.2018
ölçüsü14.73 Mb.
1   ...   116   117   118   119   120   121   122   123   ...   143

sic tribuens indirectè voluisse Commendanti

gratificari ob respectum amici, vel ex gratitudine,

eò quòd de amico vtilem ipsi confidentiam ha-

buerit; vel ex eo quòd sic velit eum ad vlteriores

commendas prouocare. Vnde absolutè nego-

tium amici agit: ad quod etiam sufficit velle se

erga amicum beneuolum ostendere, vt negotia

sua meliùs, & iucundiùs expediat. Vt cùm quis

inuitat amicum, & propter eum etiam socium,

quem scit non libenter relicturum. Aut cùm fer-

culum mittit, ex quo socium comesturum nouit,

non videtur autem oppositum improbabile; quia

ea, quæ dicta sunt num. 219. possunt aliqualiterEmens mi-|nori pretio|non potest|sibi reli-|quum ap-|plicare.

applicari. Tenent quidem communiter Docto-

res eum, qui minori pretio aliquid emit, quàm

ei fuerat constitutum, non posse partem illam

pretij retinere; etiamsi posset ab vno emere, con-

stituto pretio, & eo relicto, alium quæsierit; quia

diligentia illa non extraordinaria, est debita in

Mandatario fideli. Pro quo Doctores, quos ad-

ducit, & sequitur Bonacina Disput. 1. de Restitu-

tione Quæst. 2. Puncto 6. num. 14. Ex quibus ad-

dunt aliqui id verum habere, etiamsi vendens di-

cat se gratiâ illius minori pretio vendere, vt vide-

ri apud eumdem potest. Et tenet etiam Pharao-

nius in Appendice Tractatus 2. Seßione 14. Casu 16.

Ex quo videtur fieri neque in casu nostro, id,

quod Commendatario in gratiam eius tribuitur,

posse sibi retinere, quia negotium Commendan-

tis agit, & ab amico petere mutuas pecunias cum

speciali commoditate nullam extraordinariam

diligentiam continet.

  222 Sed certè vt improbabile non debeatContrariũ|esse proba-|bile. Ex|quo pro ca-|su præsenti.

censeri oppositũ. Primò facit, quod limitationem

illam, aut potiùs exaggerationem, quando di-<-P>

@@0@

@@1@De Commendatarijs Mercatorum. 335



<-P>minutio pretij fit in gratiam alterius non ab om-

nibus additur, vt quæ non omnino certa sit.



Secundò P. Azorium Parte 3. Lib. 8. Cap. 23. de em-P. Azor.

pto, & vendito; in fine, eam addentem ita

scribere: Nec sufficit si Mercator Caio dixerit: Ego



tuigratiâ aromatum pretium minuo; quia idem dicere

singulis emptoribus consueuit. Immò nec sufficit, si id

dixerit, atque etiamsi jure-iurando confirmauerit.

Hæc ille: iuxta quem ex eo non potest sic emens

partem illam pretio ademptam retinere sibi, quia

Mercatores sic dicere consueuerunt: ergo quan-

do verosimiliter apparuerit non ex Mercatorum

consuetudine, sed ex vero animo ita loqui, quod

etiam res ipsa persuadere potest, cùm constet a-

lios cariùs vendere, diuersa prorsus ratio est: &

ita poterit sic emens gratiæ illius commodum re-

portare. Tertiò; quia cùm constet de gratiâ tali,

aliquis eius fructus debet in ementem redunda-

re: cui, & non alteri vult is, qui vendit, com-

modum impartiri. Quartò; quia is qui rem il-

lam accipit, ex eo quòd sic appretiatam habet,

vt ipse voluit, & quomodo ab alio emi potuit,

nihil habet minùs, quàm habere debuisset: ergo

nulla illi fit iniuria. Tandem; si is qui emit, ope-

ram aliquam extraordinariam adhibuisset, &

sic minori pretio emisset id quod minùs in pre-<-P>@@

<-P>tio fuit, sibi poterat retinere, vt fructum indu-Id certius|cùm extra-|ordinaria|diligentia|additur.

striæ, vt docent Auctores, quos adducit, &

sequitur Bonacina suprà num. 19. Atqui non mi-

nor ratio apparet ad huiusmodi retentionem ob

gratiam dictam; ergo poterit etiam stare. Minor

ostenditur; quia homines ita pretium remittere

non est ordinarium in ipsis; & prætereà, quòd

labore, aut merito amicitiæ id habitum sit, dif-

ferentia valde materialis est, & in ordine ad eum

cui res emitur, nullius considerationis, quid

enim eius interest, quod labore alterius pretium

sit imminutum, si ipse integrum tribuit? Aut

quid plus habet ob respectum mandatarij factam

diminutionem? Est ergo, vt dixi, hoc probabi-

litate minimè destitutum. Pro quo facit doctri-

na P. Lessij verb. Restitutio, Casu 11. in Resolut.



posthumis, vbi de solicitatore, in cuius gratiam

gratis confertur officium. Nec de Commenda-

tarijs plura, licèt addi alia possent; sed sunt illa

adeò contra justitiam, & ita etiam contra

rectæ conscientiæ dictamina apertè militan-

tia, vt non sit pro illis necessaria discussio,

sed vnumquemque horum, vt iam admonui,

ad tribunal conscientiæ remittere; quod si fiat

non erit cur debeant Consulatus subsellia fati-

gari. De quo hæc satis.


------------------------------------------------------------



TITVLVS X.

DE INDICIS MINERARIIS.



DE ijs inquam, quos Mineros dicimus, seu Hydrargy-

rios, Azogueros, eò quòd argento viuo ad argenti mor-

tui perfectionem vtantur, de quibus non pauca in su-

perioribus dicta, quæ dabit Index verbo Minerarius.

Nunc addidisse aliqua non fuerit leuis operæ pretium,

licèt breuiter disserenda. Pro illis enim regula illa, de

quâ Titulo præcedenti num. 206. satis superq́ue esse pos-

set, quoad conscientiæ negotium. Si quid autem bonâ

fide actum contradici contingat, ad Minarum erit Iudicem recurrendum: vel

etiam ad Regia Prætoria, si res maioris momenti sit, juxta speciales leges, quæ

pro Minis extant, iudicium expectandum. Quia verò ab istis multa fiunt, circa

quæ esse dubitatio nequit, & ita neque disputatione opus pro eisdem, enume-

rando potiùs, quàm disputando, ea statim proponemus, ne si prætereamus taci-

ti, probare aliquomodo videamur. Sit ergo pro illis




CAPVT I.

Enumerata quędam in quibus Mi-

nerarij manifestè delinquunt.




2 PRimò: qui vt inueniant Minas,Minerario-|rũ delicta.

Indos consulunt, etiamsi illos

ad illarum detectionem vsuros

ope dœmonis suspicentur; cir-Primum.

ca quod videri possunt à nobis

dicta Titulo 5. num. 67. & sequentibus.


@@

  Secundò: qui ad manifestationem MinarumSecundum.

Indos magnis pollicitationibus etiam iuratis per-

trahere conantur, cùm tamen nihil minùs cogi-

tent, quàm earum impletionem.

  Tertiò: Indos pro extorquendâ tali mani-Tertium.

festatione vexantes, non precibus importunis

tantùm, & minis, sed durâ, & asperâ tracta-

tione.

  Quartò: qui Indos inuitos secum adducunt,Quartum.



vt seruiant in Minerarum conquisitione, justum

stipendium negantes, & satisfactionem pro de-

fectu erga res proprias, à quarum sunt curatione

remoti.

@@0@

@@1@336 Thesauri Indici Titulus X. Cap. I.




  Quintò: qui vanæ cuiusdam spei dulcedineQuintum.

allecti, per montes, & colles vagantur, & præce-

ptum annuæ Confessionis, & Paschalis Commu-

nionis non implent.

  Sextò: ad laborem conquisitionis dictæ su-Sextum.

stinendum, furantes mulas, & fortè alia, ab itine-

rantibus, aut propiùs degentibus, existimantes

debere omnia metallico numini deseruire, & re-

stitutionem in tempus magnæ fortunæ, quam sibi

somniant, differentes.

  3 Septimò: qui ex Minis ab aliis inuentisSeptimum.

metallum extrahunt, & præuenientes eos ad

Regios Officiales registrandum adducunt, con-

tendentes se in assignatione partis per leges fa-

ciendæ esse veris inuentoribus præferendos; &

vt id plenè non obtineant, magnâ tamen ex par-

te assequuntur, vnde illi non parum suorum la-

borum fructu defraudantur; quod cum Indis in-

uentoribus potest frequenter accidere.

  Octauò: ad laborandum in Minis Indos mi-Octauum.

nis, & fraudibus capientes. In Potosinum op-

pidum, aut aliud ex maioribus veniunt isti,

alibi Minas habentes. Hospitium eligunt, in quo

plura cubicula Canchas dicunt. In forum exeunt,

& comestibilia aliqua ementes, Indum ex adstan-

tibus, vt ea in domum exportet, dato pretio con-

ducunt. Vadit ille, & vbi primùm ingressus,

clauditur, vinculatur, sic capiuntur alij donec

optatus numerus compleatur. Completo ergo

ad eductionem, & transportationem patrocinio

noctis vtuntur. Sic miseri illi Minarum labori-

bus applicantur, sine spe exitus; vt verò aliquale

habeant in illis subsidium, de fœminis, quæ ci-

bum parent, & ad alia subseruiant, prouidetur:

quibuscum illi maritali ritu viuunt, vxores suas

compellantes: cum contingat non semel esse

illos vxoratos, & iterum in facie Ecclesiæ con-

trahere. Hæc quidem non vidi, audiui tamen à

fide dignissimis: etsi ita res habet, quid mira-

mur Indicarum diuitiarum infortunia frequen-

tia, & hostes nostros spolijs pretiosissimis, & nu-

rosissimis exultantes? Ad quæ quidem si scire

contigerit, Regum nostrorum pietas ingemiscet,

& remedium perget præsentissimum adhibere:

neque ego aliud inuenio, nisi generalem visita-

tionem per Ministros integerrimos faciendam;

amandatis longiùs, dum ea fit, Minarum domi-

nis, etiamsi aliquid de Regiis sit juribus minuen-

dum. Quod enim eâ ratione minùs fuerit, maio-

rum thesaurorum copiâ diuina liberalitas com-

pensabit.

  4 Nonò: qui Indos diebus festiuis labora-Nonum.

re compellunt, si præsertim Missam non permit-

tantur audire, quod de diebus, quæ pro ipsis de

præcepto sunt, præsertim accipiendum, de aliis,

quæ pro Hispanis quidem de præcepto sunt, non

verò pro ipsis, quid censeri debeant dicendum

inferiùs.

  Decimò: Compellentes item ad laborandumDecimum.

taliter, vt dici de illis Propheticum illud queat.

Laßis non dabatur requies. In quo genere inhu-

manum est eos, qui viribus valde impares sunt

in laboris penso pariare. Vnde & horas laborisIndorum|indoles pe-|culiaris|circa labo-|rem.

designat ordinatio Minarum Titul. 10. num. 2. &

3. sicut & nimis vrgere: Indi enim eo sunt inge-

nio, vt vrgeri non debeant, sed suo laborandi mo-

ri relinqui, iuxta quam paulatim multa perficiunt,<-P>@@

<-P>à quibus tamen si vrgeantur, abscedent, vel si

abscedere nequeant, consumentur.

  Vndecimò: vltra designatum seruitio tempusVndecimũ.

detinentes inuitos, & eodem stipendio velle esse

contentos, quod pro iis, qui ad Minas mittuntur,

Regiis est legibus constitutum stipendium illud

pro tempore designationis; cùm valde exiguum

sit, vt aliàs expendimus, non caret scrupulo; tole-

randum id tamen, quia sic est judicio pruden-

tium judicatum. Vltra tempus autem detentisNotanda|circa illo-|rum stipen-|dium.

manifesta iniuria fit, stipendij defraudatione, quod

voluntariis operariis datur, & est multò maius;

& neque illud est proportionatum, quando et-

iam labori violentia adiungitur, pro quâ etiam

specialis est debita satisfactio: facienda num-

quam: Proh dolor! sed erit, erit, quando i-

sti vsque ad nouissimum sunt quadrantem reddi-

turi.


  5 Duodecimò: Duplas, aut gratis, aut pre-Duodeci-|mum.

tio accepto tribuentes; vocantur autem duplæ

labores nocturni Indorum, qui cùm per diem

domino Minæ laborauerint, coguntur laborare

per noctem alteri, cui extractio metalli concedi-

tur. Cuius coactionis inhumanitas statim appa-

ret. Neque honestatur illa adiectione pretij, qui

iuxta pretium diurni laboris esse solet: quod est

prorsus iniquum; diurni enim laboris pretium

pro laborantibus designato sibi tempore, exiguũ

valde est, vt nuper dicebamus. Et ad illum solum-Et speciali-|ter pro Du-|plis.

modo obligantur: circa nocturnum autem la-

borem taxatio stipendij non currit, vnde aliter

exæquandum, & multiplici ex capite redditur

augendum; videlicet, quia labor eiusdem gene-

ris cum diurno; quia maioris molestiæ, eò quòd

nocturnus, & quia diurno succedens, necnon

quia coactè laboratur. Quæ quidem à Confes-

sariis oportet aduerti, vt si aliquorum ex istis

Deus tetigerit corda, quid sui sit muneris agno-

scentes, eidem non desint, prædictorum con-

scientias tot contractis oneribus releuantes, &

horæ quidem laboris per legem habentur defini-

: de quo Ordinatio Titulo 10. num. 2. & 3. vt

iam dictum.

  6 Decimotertiò. Accipientes pecuniam àDecimum-|tertium.

multis soluendam argenteis pinnis cùm sciant

non omnibus suffecturos, & se non esse pro so-

lutione grauandos, ob priuilegia quibus in ordi-

ne ad ista Minerarij perfruuntur.

  Decimoquartò. Sumptus excessiuos facientesDecimum-|quartum.

conuiuiorum ostentatione, quibus multos va-

gos homines Reipublicæ turbatores excipiunt,

vnde ad soluendum inualidi reperiuntur.

  Decimo quintò Accipientes Indos designa-Decimum-|quintum.

tionis, & eos aliis tradentes pretio ad rationem

stipenndij voluntariorum, de quo dictum suprà

Tit. præced. Cap. 6.

  Decimosextò. Vtentes famulis acerbis, cru-Decimum-|sextum.

delibus, inhumanis, vt ferueat opus, & de modo,

quo Indi tractantur, minime curantes.

  Decimoseptimò. Argenteis pinnis vile ali-Decimum-|septimum.

quod, & ponderosum intrinsecùs admiscentes

pondere argenti vendendum.

  Decimooctauò. Pinnas non exactè depuran-Decimum-|octauum.

tes, vt argenti viui non nihil resideat, vt maius

sic pondus faciat pretiosiores.

  7 Decimononò. Compellentes ad laboremDecimum-|nonum.

Indos, qui morbo se correptos affirmant, quam-<-P>

@@0@

@@1@De Indicis Minerariis. 337



<-P>uis ille non sit visibilis, debet enim eis credi, quia

non sunt soliti morbum simulare: erit autem in-

humanius, si morbi appareant signa, & ad labo-

randum compellantur: vel si exigatur ab eis, vt

alios pro se substituant, vel ad conducendos pre-

tium ab eisdem extorqueant, qualecumque illud

sit, vel si ante recuperatam integrè valetudinem

ad laborem reducantur.

  Vigesimò. Ad Minas auri pertrahentes Indos,Vigesimum

quos insalubre cœlum in vitæ discrimen con-

stat adducere; solet enim illud in regionibus ca-

lidioribus inueniri.

  Vigesimoprimo, Gentilitios ritus, & super-Vigesimum|primum.

stitiosa aliqua illis permittentes, vt lubentiores

habeant.

  Vigesimosecundò. Qui in designatione par-Vigesimum|secundum.

tis Regi applicandæ iuxta legum dispositionem,

cùm noua Mina detegitur, iurant eam esse ex ve-

nâ locupletiore, & fructuosiore, cùm reuera ita

non sit.


  Vigesimotertiò. Qui iurant aliquos secumVigesimum|tertium.

in conquisitione Minarum fuisse, vt eis pars ea-

rumdem assignetur, cùm tamen reuerà non fue-

rint. An autem ex hoc restitutionis onus in-

cumbat, videndum inferiùs.

  8 Vigesimoquartò. Qui cùm præconizan-Vigesimum|quartum.

tur Minæ, vt veniant, qui emere velint, curant

nullum talem accidere, vt ita ipsi ampliores in ea

partes habeant, in quibus aut laborare suo no-

mine faciant, aut aliis vendant, iuxta Proregias

ordinationes.

  Vigesimoquintò. Qui licentiam petentes adVigesimum|quintum.

ferenda arma prohibita titulo vestigatorum Mi-

narum, iurant se eisdem non malè vsuros, sed tan-

tùm in ordine ad licitam vestigationem; cùm

tamen animum habeant vtendi illis pro libito ad

fas, & nefas: & sacrilegium etiam in eorum vsu

committitur.

  Vigesimosextò. Tollentes signa limitaneaVigesimum|sextum.

Minarum, vt suas amplificent, cum detrimento

vicinorum, contendentes terram esse commu-

nem. In quo quidem non minùs peccant, quàm

illi, qui prædiorum suorum terminos transgre-

diuntur, vt quæ aliorum sunt sibi vsurpent. Pro

quo extant seueræ leges & idem est cùm effo-

dientes propriam venam, ad alienam pertingunt,

si in illius effossione procedant: quam improbi-Georgius|Agricola.

tatem obseruauit, & expressit Georgius Agrico-

la. de re Metallica libr. 1. verbis illis: nam improbi

quidem homines venulas proximas venis effuentibus

aliquo metallo fodientes, in alienam posseßionem inua-

dunt. Sic ille.

  9 Vigesimoseptimò. Qui Minarum semitas,Vigesimum|septimum.

vt leges præscribunt, non aptant, vt per eas securè,

& inoffensè possit ambulari, & molestia labo-

rantium minui, & pericula præcaueri. In quo

quidem etiamsi leges deessent aliæ, vnius chari-

tatis, & iustitiæ legis satis superque sufficerent.

  Vigesimooctauò. Diruentes pontes intraVigesimum|octauum.

Minas fabrefactos ex eadem terra metallica, vt

metallum extrahant, nihil de periculo ex earum

demolitione curantes.

  Vigesimononò. Non curantes vt scalæ Mi-Vigesimum|nonum.

narum tales sint, quales leges exigunt: ex quo,

aut maior in labore molestia proueniat, aut spe-

ciale periculum timeatur.

  Trigesimò. Qui socium habens in Mina, &<-P>@@Trigesimũ.



<-P>de sumptibus interrogatus, plures iurat fuisse,

quàm re ipsa fuerint; quod iuramentum in casu

speciali leges requirunt, de quo Dom. Escalona

Part. 2. lib. 2. pag. 115. num. 4.

  Trigesimoprimò. Extrahentes metalla, necTrigesimũ-|primum.

soluentes partem per leges taxatam domino

maioris fossuræ, vulgò Socabon, qui in eo efficien-

do copiosam pecuniam expendit, volentes alie-

nis laboribus sine iniustâ recōpensatione potiri.

  10 Trigesimosecundò. Qui durante liteTrigesimũ-|secundùm.

circa Minam, post secundam sententiam ob ap-

pellationem interpositam, & fideiussione datâ

de non defraudandâ parte, quæ in possessione

non est; nihilominùs metalla occultat, & contra-

rium posteà iuramento confirmat.

  Trigesimòtertiò. Qui, cùm eorum MinæTrigesimũ-|tertium.

venduntur, non manifestant debita coram Ta-

bellione, qui venditionis acta confecturus assistit,

vt lege præscribitur, de quo citatus Auctor suprà



pag. 122. numer. 6. id enim in graue creditorum

detrimentum cedit.

  Trigesimoquartò. Volentes vti priuilegioTrigesimũ-|quartum.

Minerariis concesso, de quo dudum citatus n. 7.

& 9. vt non soluant debita contracta ante Mina-

rum, aut Ingeniorum emptionem.

  Trigesimoquintò. Qui in venditione aut em-Trigesimũ-|quintum.

ptione Minarum enormissimam læsionem infe-

runt, eo prætextu, quòd illa non potest iudicia-

liter allegari, de quo idem pag. 123. numer. 11.

quod & de enormi pariter asserendum.

  Trigesimosextò. Desmontium emolumentaTrigesimũ-|sextum.

impediens, quibus vti omnibus permittitur sub

quibusdam limitationibus. Tit. 10. Ordinatio-

num. num. 1.

  11 Trigesimoseptimò. Qui Indis pensumTrigesimũ-|septimum.

certo reddendum imponunt, cùm non debeant,

si voluntarij sunt, nisi quantùm commodè po-

tuerint, laborare. suprà num. 6.

  Trigesimooctauò. Cogentes Indos ad laboresTrigesimũ-|octauum.

alios præter eos, pro quibus designantur.

  Trigesimo nonò. Qui fornaces pro depuran-Trigesimũ-|nonum.

do per ignem argento ab hydrargyro, non ha-

bent separatas à domo beneficij quod vocant,

vnde ex fumo hydrargyrico graue in Indos veni-

re damnum possit, suprà num. 9. vbi & alia pro

damno isto vitando prouidentur.

  Quaterdecimò. Qui Indo sua culpa ex fumoQuater-|decimum.

prædicto, pro quo est etiam Ordinatio. 10. gra-

uiter damnificato designatam satisfactionem non

tribuit, de qua ibidem, vbi de specialibus præcau-

tionibus in ordine ad damnum prædictum eui-

tandum.

  Quadragesimoprimò. Qui in modo solutio-Quadra-|gesimum-|primum.



nis non seruant id, quod lege statutum est, si in

usu sit; nam aliqua non videntur esse in vsu;

vt quod solutio fiat in metallo Indis effossoribus,

de quo num. 12.

  Quadragesimosecundò. Non soluentes sti-Quadra-|gesimum-|secundum.

pendiũ Indis diebus, quibus non laborant, quan-



Dostları ilə paylaş:
1   ...   116   117   118   119   120   121   122   123   ...   143


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə