Societatis iesv, segoviensis



Yüklə 14.73 Mb.
səhifə122/143
tarix14.08.2018
ölçüsü14.73 Mb.
1   ...   118   119   120   121   122   123   124   125   ...   143

@@0@

@@1@De Indicis Minerarijs. 341



<-P>lum maiori pretio vendit, qui illud erant

moderato, iuxta taxam à Rege impositam, ac-

cepturi.

  28 Dico tertiò. Metallum emens, & ven-Assertio 3.|secus sta-|tuens di-|uerso in|casu.

dens modo dicto, quod tamen aliis dandum

non fuisset, quia vnusquisque suam habet quan-

titatem assignatam, etsi videatur grauiter pec-

care ob infidelitatem in contractu, non tamen

est ita ad restitutionem aliquam obligatus, vt

non possit verosimiliter excusari. Probatur;

quia Rex non patitur iurium suorum graue de-

trimentum; quod enim ipse daturus fuisset,

dabit alius, cui metallum ad eumdem effectum

traditur: lucrum autem, quod ex tali venditioni

reportat, fructus industriæ est, licet cum infideli-

tate coniunctæ.

  29 Dices: contractum venditionis prio-Obiectio ex|eo quod|venditio|videatur|inuolunta-|ria exparte|Regis.

ris fuisse nullum ob rationem indicatam, quia

Regi est inuoluntarius, cùm ex ignorantiâ pro-

cedat: si enim constaret emptorem istum suis in

Minis non laborare, neque metalli vncia ad

beneficium traderetur. Sed licet hoc non leuiter

ad probationem partis contrariæ deseruiat, vnde

illa valde verosimilis est; non tamen penitus

conuincit, vt pars alia non debeat aliquomodo

probabiliter reputari. Licèt enim ignorantia fa-Fit illi fa-|tis cum do-|ctrina con-|grua circa|ignorantiā|non semper|inuolunta-|rium red-|dentem cō-|tractum.

ciat inuoluntarium generaliter loquendo, id

tamen exceptionem habet, vt non procedat

quando contrahens, id, quod reuerà non face-

ret, non vult irritum prorsus haberi. Vt cùm

quis vendit aliquid vili pretio, ignorans citò fu-

turam rerum talium raritatem, & ita pretium

augendum; contractus sustinetur, etiamsi ex

ignorantia procedat; & cùm quis vendit inimi-

co, quem talem esse ignorauit, minimè aliàs

venditurus. Aut rem meliorem pro alia dedit,

ex iis quæ idem habent pretium, & volebat si-

bi, aut alteri reseruare, & sic in aliis. In casu

autem nostro similiter accidit, quia Rex sic

contrahens, nusquam significauit contractum

dictum esse nullum, & penitus irritandum;

sciens metallum sic venditum suo non fine frau-

dari. Quod autem non reddatur nullus contra-

ctus, ex eo quòd sit lege prohibitus, vnde argui

posset ad probandum venditionem factam ab eo,

qui metallum emit, esse nullam; communissima

sententia est, & ita ex eâ parte probabilitas po-<-P>@@

<-P>sitionis dictæ nequit infirmari, de quo & nos

suprà.

  30 Sed quid de Regio Ministro vendenteDe Regio|Ministro|argentum|viuum non|laborāti in|Minis tri-|buente.

metallum dictum iis, quos scit in Minis suis non

laborare. Respondeo grauiter peccare, & teneri

ad restitutionem damnorum, quæ ex venditione

tali in Regium possunt patrimonium redundare.

Tenetur autem in defectum eius, qui imme-

diata caussa est, & quia tales homines numquam

restituere solent, debitis plurimis prægrauati,

dici possunt primariò teneri; quia juxta

ea, quæ communiter accidunt, est in rebus

moralibus iudicandum, vt non semel dictum

aliàs.

  An autem Minerariis dari metallum dictumQuod de|tribuenti-|bus creditò|contra re-|scripta Re-|gia.



creditò possit. Negant plura Regia rescripta

ob difficilem solutionem; vnde multa millia

argenteorum ponderum Regi ex huiusmodi

confidentiali venditione debentur, quorum

plurima numquam soluenda; quia ad impossi-

bilitatem redacti debitores. Quod equidem

Minarum exilitate non accidit, licet aliquando

tales sint, sed sumptuum istorum hominum

granditate, ex quibus multi superflui, & vani.

Nihilominùs Regij aliqui Ministri, rescriptis

prædictis non obstantibus, & recuperandi pe-

riculis anteuisis, contra illa egerunt; quia vi-

sum ipsis sic Regij patrimonij caussam vtilius a-

gi; si enim ita non venderetur, parum argenti

suppeteret, quandoquidem Minerarij præsen-

ti emere pecuniâ non poterant, vnde & in

ipsos iacturæ ingentes, detrimenta in Regem,

& circa bonum publicum præiudicia non leuia

sequerentur. Et pro securitate recuperationis

specialia firmamenta prouiderunt. Quæ omnia

cùm ex peculiaribus circumstantiis pendeant

non aliâ regulâ, quàm Regij seruitij post matu-

ram deliberationem veniunt mensuranda. Vnde

onerandæ conscientiæ tunc tantùm periculum

incumbit, cùm sine vrgenti ratione metallum

creditò venditur, quæ venditio, si non rectè

cedat restitutionis obligatio, suborietur, Re-

gium Ministrum grauatura. Et hos quidem an-

te visitationem, aut syndicatum, cùm sit ma-

nifestum damnum, & hæc de Minerariis, vt

iam ad alios.


#(IMAGE)


@@0@

@@1@342 Thesauri Indici Titulus XI. Cap. I.



TITVLVS XI.

DE PROTECTORIBVS INDORVM, AC

QVIBVSDAM ALIIS.




CAtholicorum Regum nostrorum prouidentia erga Indos exi-Protecto-|rum insti|tutio.

mia in eo præter alia plena Christianæ, & paternæ pietatis,

elucet, quòd Indis speciales Protectores assignauìt, & qui in

vrbibus præcipuis resideant, ad quos illi suis negotiis accur-

rant, quæ ab illis pro potestate sibi traditâ possunt dirigi, &

libellis formatis promoueri. Neque enim quidquam agere,

seu expedire possent, siue in iudicio, siue extra illud sine il-

lis, vt ex D. Feliciano à Vega, obseruat D. Solorzanus. Tom.

2. Lib. 1. Cap. 27. num 70. & in Politicâ pag. 237. & 238. in cuius §. 2. men-

tionem eorum facit, quibus Senatoria toga sicut Regiis Auditoribus cum Fisca-

lium titulo, & prærogatiuis aliis attributa. Sed quando hæc scribo iam in Peru-

uio generatio talium Protectorum extincta est, quæ, vt credo, non adiiciet vt resur-



gat, vt verbis Scripturæ vtar. Deillis ergo addenda hoc loco nonnulla, & de qui-

busdam aliis, quia hoc maximè pro Indis videtur speciale: pro quibus sit




CAPVT I.

Protectores Indorum quibus sint

obligationibus intra Conscien-

tiæ forum obnoxij.


1. PRima, & circa quam solicitèPrima o-|bligatio|circa mu-|nerum ac-|ceptionem.

aduigilandum, illa est; ne ab

Indis munera extorqueant,

quod non tantùm verbis, sed

modo ipso agendi contingere

potest, dum iis, qui vacui veniunt, operam mi-

nùs promptam exhibent; contribuentibus faci-

liores. In quo quidem grauissimè delinquitur,

cum restitutionis onere, quia coactum est quid-

quid per huiusmodi inhumanum agendi mo-

dum habetur; iuxta dicta aliàs cum communi

Doctorum sententiâ, hîc maxime locum haben-

te, vbi de miserorum caussis agitur, pro quibus

congruum salarium habent Protectores. Quòd

si aliquid omnino spontaneè offerant, quod ex

circumstantiis coniici potest, si ante negotij ex-

peditionem sit, nullatenus admittendum, quia

etiamsi spontaneæ obligationis coniecturæ vi-

deantur suffragari, vix est credibile è corde pro-

cedere; quando neque ij, qui ditiores sunt, spon-

te quidquam offerant caussarum patronis, Iudi-

cibus, administris. Post negotium autem expe-Qualia, &|quando ac-|cipi possint.

ditum, non ita videtur scrupulus vrgere, quia

tunc gratitudinis titulo datur; & satis esse exiguũ

solet, quod Indi offerunt: solentque ægrè ferre

donariorum repulsam, quia in personæ contem-

ptum, & ex defectu amoris existimant ita secum

agi; vnde & maximè spirituales viri, qui euan-

gelica ministeria circa illos exercent, talia solent

admittere, ne si repulerint, contristentur. Non

est autem eadem ratio de donis ante negotij ex-<-P>@@

<-P>peditionem, quia illa ex amore non procedunt;

vnde non ita molestè ferunt eorum benignam

depulsionem.

  2 Secunda vt humanos, & affabiles se IndisSecunda|circa hu-|manam|tractatio-|nem, sub|mortali|obliganten$unclear|cum resti-|tutionis|onere.

exhibeant, cùm enim illi indolis timidioris sint,

si Protectorem minùs humanum inueniant, ab

incepto desistent, & iniuriis frequentibus oppri-

mentur. Dictum de hoc aliàs, sed identidem re-

petendum, & inculcandum talibus in hoc gra-

uia, & multiplicia esse peccata posse, & cum re-

stitutionis onere, quia officio desunt, pro quo

salarium accipiunt, & damnorum caussa sunt,

quæ patrocinio suo poterant impedire. Quia ve-

rò dignosci non poterit, quot, & qualia damna

sint, vt restitutio illis possit exæquari, eo v-

tendum restitutionis genere, quod Doctores

circa huiusmodi incerta tradunt, de quo etiam

à nobis dictum, & compositionis beneficium,

quod Bulla præstat, conuenienter huc adsciscen-

dum, refugium optimum peccatorum. Obligatio

restitutionis dicta pertinet ad caussam, Non ob-

stans, de qua vulgaria carmina, quæ omnes ex-

ponunt de restitutione agentes, & præsertim So-

cietatis Auctores.

  3 Tertia obligatio circa breuitatem expe-Tertia cir-|ca breuem|negotiorum|expeditio-|nem. Vbi|de damnis|ex retar-|datione|secutis.

ditionis versatur; peccant proptereà grauiter Pro-

tectores, qui aliis occupationibus intenti, quæ

ad Indos spectant, non nisi post moras molestas

ipsis, & frequenter noxias, attingunt: cùm co-

gantur illi sub insalubri cœlo diutiùs agere, &

non rarò morte finire letigium, aut prætensio-

nem iustam terminare. In quo quidem ad intel-

ligendum quàm graue ex frigido isto patroci-

nandi modo onus conscientiæ consurgat, non

est opus multùm philosophari, cùm res adeò

perspicua sit. Posset autem excusatio aliqua circa

ista prætendi, si recens illud arbitrium de Toga-

tis Protectoribus, qui Fiscales etiam Tribunalis

Cruciatæ sint, & in absentiâ Fiscalium in Regijs

Prætoriis locum eorum teneant. Vti cœptum<-P>

@@0@

@@1@De Protectoris Indorum obligationibus. 343

<-P>est executioni mandari, perpetuum haberetur.

Cessauit tamen illud in Peruuio, vt initio Tituli

dictum, (an alibi nescio) quia id minùs est con-

ueniens iudicatum. Cùm enim occupatio illo-

rum esset multiplex, vna illa omnium præcipua,

Indorum cura non poterat opportunè, & iuxta

rerum occurrentium exigentiam sustineri. Fiebat

ergo primum nouissimum, & nouissimum, pri-

mum præpostera mutatione.

  4 Quarta, ne respectu aliquo priuato pa-Quarta|circa con-|tractus, ne|ipsis noxij,|ob huma-|nos respe-|ctus.

tiantur Indos ad aliqua se obligare, quæ ipsis sunt

detrimentum allatura. Eorum siquidem contra-

ctus debent ab ipsis approbari, & potest frequen-

ter accidere, vt ij, præ iudicij paruitate, facilè in

aliquid consentiant, quod non leue sit adductu-

rum dispendium, ad quod etiam fraude, aut vio-

lentiâ induci: quibus omnibus Protectoris offi-

cio contra eumdem, si charitati, ac iustitiæ satis-

factum velit, sua non quærens, neque eorum, qui

sua etiam, non quæ Iesu Christi, quærunt. SuntIndi here-|ditas Chri-|sti.

autem Iesu Christi pusilli isti, qui in eum credunt,

postulati ab ipso, & à Patre vti hereditas propria

condonati, vt apud summum extat vatem Psalm.

1. v. 8. Postula à me, & dabo tibi Gentes hareditatemPsalm. 2.|v. 8.



tuam, & posseßionem tuam terminos terræ. De qui-

bus & Apostolus Hebræor. 2. v. 13. citato Isaiæ



loco 8. v. 18. Ecce ego, & pueri mei, quos dedit mihiHebr. 2.|v. 13.

Deus. Et certè quando illi non quæruntur, quia

ipsorum spirituale, & temporale commodum

non attenditur, id quæritur, quod magno quæ-

rentium malo reperietur. Inueniatur manus tuaPsalm. 20.|v. 9. & 10.



omnibus inimicis tuis; dextera tua inueniat omnes, qui

te oderunt. Psalm. 20. v. 9. Horrendum, quod se-

quitur: Pones eos vt Clibanum ignis in tempore vul-



tus tui. &c. v. 10. In tempore quidem vultus Dei:Vindex|formidabi-|lis Deus|contra non|attendentes|votum|eius.

nam modò non videtur esse tempus vultus eius;

quia ad illum non habetur ab hominibus, quem

debuerant habere, respectus; sed priuati respe-

ctus omnia subuertunt, dum à multis nihil am-

plius, quàm commodum proprium attenditur.

Sed erit, erit sanè tempus, cùm Dei vultus eius-

dem contemptoribus vindex iniuriarum suarumCampensis.

terribilis apparebit. Ponet eos vt Clibanum ignis:

vbi Campensis Paraphrasis, Æstuare facies eos tam-



quàm furnum incensum, quo tempore iratum te illis

ostendens, Domine, ira tua dissipabit eos, & vorabit

eos ignis.

  5 Quinta, Protectioni Indorum ita incum-Quinta,|circa pro-|uidenda ex|officio, non|expectatu|querelis.

bere, vt non expectet eorum querelas, sed ex

officio, quæ videntur nocitura, depellat; hoc

enim ipsum protectionis nomen importat. Si a-

liquid contra Indos disponi per publicam pote-

statem, aut quamuis aliam intelligat, occurrat

statim, & damna ex tali dispositione imminentia

repræsentet: si præsertim noua onera circa Mi-

narum labores imponenda præsentiat, aut de

stipendio pro labore, quem circa multa sustinent,

minuendotractari cùm generaliter augendum vi-

deatur. Et maximè si circa eorũ instructionem in

rebus fidei, & Sacramentorũ administratione de-Dei ad in-|star benefi|centissimi|Protectoris.

fectus notabiles deprehendat. Sit ergo Dei instar,

qui dum Protector dicitur multorum bonorum

auctor solicitus prædicatur. Eccli 34. v. 19. & 20.

dum sic ibi: Oculi domini super timentes eum. Pro-



tector potentiæ, firmamentum virtutis, tegimen ar-Eccli. 34.|v. 19. &|20.

doris, & vmbraculum meridiani, deprecatio offensionis,

& adiutorium casus, exaltans animam, & illuminans<-P>@@

<-P>oculos, dans sanitatem, & vitam, & benedictionem.

Circa quæ vtiliter poterit Protectoris considera-Graue in|defectu|posse pecca-|tum ad-|misceri.

tio interdum occupari. Et in quintâ hac obliga-

tione conscientiam grauiter onerari posse, indu-

bitatum est; si videlicet nihil ex offic io Prote-

ctor agat, sed partium semper petitionem expe-

ctet. Nec timori cedat, dum Magistratuum su-

periorum voluntas obstiterit; hoc enim onus

cum officio susceptum. Et quemadmodum vt sa-

larium sibi absque quadrantis detractione redda-

tur, non verebitur semel, & iterùm Magistra-

tum vrgere, timore postposito; ita & adire eum-

dem debet pro Indorum defensione, vt præmium

labori respondeat, iniustè aliàs reportandum.

Nec dubitet se libentiùs audiendum cùm iusti-

tiam aut misericordiam pro miseris petit, quàm

cùm pecuniam sibi. In priori enim per eum ipsa

iustitia, & misericordia; immò & Deus ipse per-

orat, in alio autem cupiditas terrestris sanguisu-

ga. Et in hoc etiam restitutionis obligationemEt obliga-|tionem re-|stitutionis.

intercedere posse non videtur dubitabile, cùm

damna non leuia possint ex omissà protectione

succedere, quæ scilicet graue peccatum sit. Quod

adeò verum est, vt etiamsi à Regio IndiarumViriliter|obsistendũ,|etiam Con-|silij supre-|mi decretis.

Consilio decretum aliquod veniat Indis aduer-

sum, eidem sit sub obligatione dictâ viriliter ob-

sistendum, quia ex minùs legitimâ informatione

credendum est originem habuisse: Indorume-

nim caussæ ab huius Concilij dominis benignis

semper oculis inspiciuntur, vnde quod contra-

rium apparet non est sine discussionis beneficio

suscipiendum.

  6 Sexta: si quid occurrat pro Indorum bo-Quinta,|adeundi|Regium|Consilium,|cùm aliàs|res conue-|nienter|non dispo-|nuntur.

non conueniens, & id ab Indicis Magistratibus

post iteratas petitiones minùs benè disponi, aut

non curari, prospiciant, ad Regium est Indiarum

Consilium recurrendum, in quo, vt diximus, In-

dorum caussæ benignis inspiciuntur oculis, & se-

positis priuatis affectibus disponuntur. Et obli-

gatio ista grauis quidem est, sicut aliæ dictæ, cùm

sit protectionis pars, & satis quidem substantia-

lis, cuius beneficio scimus aliqua à Regio Con-

silio pro bono Indorum ordinata. Et in his id,

quod ad terrarum compositionem spectat. In

quâ Indi contra Regiam voluntatem nimis sunt

diuersis in partibus aggrauati. Quàm verò fuerit

remedium opportunum, aut opportunè adhibi-

tum ab iis, quibus est executio Commendata,

ipsi viderint, dum nos ad videnda alia propera-

mus.



CAPVT II.

De Administratore censuum Indorum.



7. VT diuersis possint oneribus Indi sa-Officij qua-|litas expli-|cata.

tisfacere, & quædam pietatis opera

valde ipsis vtilia, promouere; multi

ab eorum communitatibus census empti, siue

alio modo pro eorumdem iuuamine constituti.

Horum Administrator Hispanus per supremam

potestatem designatur, & alicubi officium emi-

tur cum præeminentiâ vrbicorum Senatorum,

cum voce, & suffragio, vt dicitur in Capitulo.

Ad decisionem autem caussarum, quæ circa hoc

occurrere possunt, Regius per vices Auditor pro<-P>

@@0@

@@1@344 Thesauri Indici Titulus XI. Cap. II.

<-P>tribunali assistit, cuius obligationes, cùm iudicis

sint, satis videntur perspicuæ. Sed illa specialis,

vt, quia census prædicti in fauorem Indorum

constituti sunt, ex quorum stabilitate ingentia in

eos resultant commoda, & consequenter com-

mune bonum valde inde dependet; seruato qui-Auditor|Regius, qui|judex, in|fauorem|debet In-|dorum ju-|dicare jux-|ta proba-|biliorem|opinionem.

dem iustitiæ moderamine, semper foueatur. Vn-

de videtur communis iam sententia de opinione

probabili, quam iudex complecti potest, etiam

relictâ probabiliori, hic locum non habere, sal-

tem generaliter loquendo, & non de vnâ, aut

alterâ sententiâ in re non multùm præiudiciali.

Nam ex eo fieret Indos grauia detrimenta subi-

turos, & commune etiam bonum iri non leuiter

imminutum. Immò in pari probabilitate idem

videtur dicendum, ob eamdem rationem. In

eo siquidem cum iure probabili concurrit spe-

cialis miserabilium personarum, & communis bo-Notanda|circa mo-|dum judi-|candi, cùm|dicta, aut|alia proba-|bilitas oc-|currit.

ni respectus. Vnde satis verosimiliter dici potest

numquàm æqualitatem illam iuris contingere,

quia semper pro Indis sunt specialissimę rationes,

vnde ius partis aduersæ superatur. Quando scili-

cet seclusis dictis respectibus ius æquale est, nam

si illis exclusis ius Indorum debilius sit, per res-

pectus dictos potest exæquari. Tam autem de-

bile esse potest, vt etiam illis adiunctis minùs

probabile sit; & dummodo sit absolutè probabi-

le, potest iudex, licet non teneatur, in fauorem

Indorum iudicare. Dixi autem, licet non teneatur,

quia valde alienum ab æquitate, & ratione est, vt

obligatio sit sententiam ferendi contra eum, cu-

jus est potius ius, eo enim ipso iustitia est illi ma-

gis debita; vnde repugnat obligationem esse ad

illam denegandam: denegari enim non debet

necessariò, nisi quatenus minùs de iure est, cùm

ius obiectum iustitiæ sit, & ita est implicatio in

terminis, quòd ius potius sit, & quòd illi debeat

iustitia denegari; & quòd sit ius debilius vt pro-

nuntiari pro illo sententia debeat, & hæc qui-

dem circa iudicem.

  8 Circa Administratorem verò obliga-Obligatio-|nes Admi-|nistratoris|sub morta-|li.

tiones sequentes sunt, ex quarum transgressione

lethale poterit crimen incurri, & ita pro illis

  Dicò Primò. Administrator censuum sub

mortali tenetur eorum solutionem solicitè pro-

curare, nec humanis respectibus eam reddereAssertio 1.|circa solu-|tionem ac-|currandā.

difficiliorem; ratio est clara; quia contra officium

in re graui delinquit.

  Dico secundò. Tenetur, si dicto modo de-

linquat ad damnorum restitutionem. ConstatAssertio 2.|circa obli-|gationem|restitutio-|nis.

ex eodem. Posse autem damna contingere, non

videtur negari posse. Nam Indi ex censuum

pensionibus solent taxas integrare, & illis defi-

cientibus ad alia non sine damnis obuenientia

recurrunt, vendendo scilicet aliqua viliori pre-

tio, vel quid simile.

  Dico tertiò. Quidquid de acceptione mune-Assertio 3.|circa mu-|nerum ac-|ceptionem.

rum dictum est. Capite præcedenti: circa Prote-

ctorem, pariter est de Administratore dicen-

dum: licet in hoc non ita rigida videatur obliga-

tio; quia si quid Indi tribuant, cùm proprium

non sit, sed ex bonis Communitatis, minùs vi-



Dostları ilə paylaş:
1   ...   118   119   120   121   122   123   124   125   ...   143


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə