Societatis iesv, segoviensis



Yüklə 14.73 Mb.
səhifə119/143
tarix14.08.2018
ölçüsü14.73 Mb.
1   ...   115   116   117   118   119   120   121   122   ...   143

dicas pro Indis familiarem potum haberi, quem

ex Mayzio conficiunt, & est eorum conplexio-

ni conueniens, cùm illud de quo loquimur val-

de noxium judicetur: nam neque omnibus com-

moditas est illius poculi faciendi, ijs præsertim,

qui in vrbibus commorantur, & licet vendibile

habeatur, insipidum tamen est: vnde sicut pro-

hiberi nequit illis vini vsus, ita neque illius, qui

viliori pretio comparatur: neque illius mode-

ratus vsus noxius est, excessus autem in re qua-

uis incommodat, qui non potest humanâ sem-

per prouidentiâ cohiberi. Accedit, prædictos

duris laboribus exerceri, & expediens videri ea

non tolli eisdem, per quæ possunt laborantes

recreari, & ita neque poculum istud, quo recreati

illi, in laboribus possunt læti & infracti perdura-

re. Cùm ergo in illius vsu absolutè non appareat

turpitudo, illis est meritò permittendus, licèt non

rarò excessus aliqui præter vendentium intentio-

nem misceantur.

  211 Per quæ patet ad ea, quæ ex aduersoFit satis ob-|iectis.

dicebantur: licèt enim inconuenientia aliqua ex

venditione dicti poculi oriantur, illa præter in-

tentionem vendentium sunt, & per vinum solent

eadem, aut maiora sentiri. Cuius venditionem

etiam abusu præuiso licitam asserit P. Salas suprà

num. 11. stante caussâ rationabili sicut in aliis.

Quærendum sanè à prædictis, si potus ille faci-

lior subtrahatur, & licet ad fidem plenius

hauriendam huiusmodi potus incommodet, id

ipsum & alij facerent, stante huius prohibi-

tione: quod autem de comparatione damni<-P>




@@0@

@@1@332 Thesauri Indici Titulus IX. Cap. XII.



<-P>spiritualis & temporalis dicebatur, est quidem

verum, sed cum suis limitationibus accipiendum,

aliàs multa ex eo sequerentur, quæ communi-Bonum spi-|rituale pro-|ximi quā-|do debeat|temporali|proprio præ-|ferri.

ter à Doctoribus non admittuntur; vt quòd re-

stitutio damni temporalis fieri possit per oratio-

nes, aut suffragia spiritualia; & quòd nullo

modo liceat venditio rerum indifferentium, &

sic alia intelligendum: ergo vt nullus damnum

alterius spirituale intendat suæ propriæ vtilitatis

intuitu, præbendo caussam ex se ad illud ordi-

natam; quod autem vitari semper debeat omnis

illius occasio, diuinâ lege non præcipitur: ne-

que ex obligatione anteponendi saluationem al-

terius vitæ propriæ in certis casibus, benè argui-

tur, quia pro illis est specialis ratio, eò quòd

damnum sit irreparabile; respectu autem alio-

rum non ita; vnde aliæ exceptiones ab illa re-

gula etiam Auctores admittunt. Diui autemD. Paulus|explicatus.

Pauli doctrina cum moderatione etiam accipien-

da; tum quia dici potest magnâ ex parte ad

perfectionem spectare charitatis; & non ad ri-

gorosam obligationem; cùm constet ea, quæ

licita ex se sunt, vt manducatio carnis, non te-

neri quempiam omittere, eò quòd alius inde

scandalizetur, quando ex vsu eorum commo-

dum aliquod reportat. Vnde P. Cornelius cir-

ca versum 8. ait ibi Apostolum ad perfectiores se

conuertere, & eos monere, vt vitent scanda-

lum infirmorum. Sed luculentiùs D. Chryso-D. Ioannes|Chrysost.

stomus in eum locum ita scribit circa vers. 13.



Hoc Magistri optimi est officium suo exemplo docere

quæ præcipit, & non dicit siue juste siue iniuste,

sed quomodocumque; & non dico, inquit, Idolothytum,

quod & propter aliam caussam prohibetur, sed si quod

licet, & permittitur, scandalizat, etiam illo absti-

neo, neque vnâ, aut alterâ die, sed toto vitæ tem-

pore. Hæc ille, & alia ex quibus constat doctri-

nam illam, quam Apostolus suo exemplo fir-

mat, ad charitatis perfectionem, & non ad il-

lius rigerosum præceptum pertinere. Tum

etiam, quia in illo Capite non de re indifferenti

sermo erat, sed de prohibitâ; manducatione in-

quam eorum, quæ idolis fuerant immolata;

hoc enim in eorum templis fieri solebat, & ita

genus quoddam cultus eorumdem censebatur.

Pro quo videatur citatus interpres, & alij. Si

interim addamus aliud esse, quem suo exemploAdditio pe-|culiaris.

ad aliquid prouocare, de quo in casu nostro

nihil extat, sicut in exemplo à D. Paulo ad-

ducto; aliud rem indifferentem tradere, com-

modum proprium spectando, quæ ex se malum

non inducit; & ita non posse contra hoc ex do-

ctrinâ Apostoli argumentum efformari, qui

non agebat de humanis contractibus ad conui-

ctum necessariis, sed de exemplis ad malum in-

ducentibus sine aliquo vsu licito, qualis est in

vtentibus poculo dicto, licèt aliquando ex-

cessus committatur. Et vt plenè hæc non satis-

faciant, sunt tamen verosimilia, & sufficien-

tia, vt probabilitas saltem dicti contractûs pos-

sit defensari.
@@

§. X.

De Contractu cum Commendatarijs

Mercatorum.



212 CVm Mercatores Indici non possint inCommen-|datarij|qualiter|constituan-|tur.

Hispaniam commodè semper nauiga-

re, vt inde merces asportent, pecunias suas so-

lent aliis eò contendentibus tradere, vt conue-

nienter implicent & merces emptas adspor-

tent, justo pro labore, & industria pretio de-

signato, ad rationem scilicet septem, aut octo

pro centum, siue plus, aut minùs, iuxta valo-

rem, quem sunt in his partibus habituræ. In

quo quidem mille exoriri controuersiæ solent,

circa quas nimis quantùm solet Consulatus oc-

cupari. Vnde non est instituti præsentis eas

persequi, sed non nihil pro conscientiæ obliga-

tionibus adiecisse. Et certè ad illorum intelli-Omnem|cessaturam|quæstionẽ,|si conscien-|tiæ tribu-|nal consu-|latur.

gentiam non multâ est opus discussione, si ho-

mines velint juxta illius certa dictamina operari:

vix enim à talibus in dubium aliquod inciditur,

quod merè conscientiam attingat, cùm satis

perspectum habeant quid justitiæ leges postu-

lent, & principium illud irrefragabile in eorum

sit consideratione defixum: non debere quem-

quam alteri facere, quod sibi non vellet ab eo

fieri. Videant ergo isti si pecunias suas aliis pro

simili functione committerent, quomodo eas

administrandas vellent, & deprehendent statim

debere se illas vt proprias curare: quæ emunt

non debere, quia meliora sunt, reseruare sibi,

minùs bona Commendanti reseruando: quæ

sibi empta, non esse minùs securo committenda

nauigio, aut tardiùs ad portum peruenturo:

erga eadem non esse sumptus inæqualiter facien-

dos, vt maioribus quæ aliena sunt, constet pro-

pria minoribus; & sic de aliis. Quod ergo opus

sit pro huiusmodi quæstiones prolixiùs agitare,

vbi iudex est in vnoquoque caussam justissimè

dirempturus? vt tamen nonnulla amplius elu-

cescant,

  213 Dico primò. Si Commendatarius nonAssertio 1.|circa non|ementem,|quæ illi in|mandatis|data.

inueniens eas merces, quas in mandatis habet,

alias emat, quibus Commendans solebat nego-

tiari, nihil contra iustitiam facit, & Commen-

dans tenetur eas admittere, & sumptus circa il-

las verosimiles habere ratos. Quòd si alias emat,

in quibus non solitus negotiari, non tenetur

eas admittere, etsi pereant etiam casu fortuito,

Commendatario pereunt, qui tenetur Com-

mendanti plenè satisfacere. Sic habetur L. 33.

Titul. 12. Part. 3. Vbi Gregorius Lopez, ex quo

Heuia in labiryntho Cap. 4. num. 24. Si tamenQuid si|pereant|merces.

eodem modo perituræ merces illæ, quas debe-

bat emere, affirmant illi Commendatarium ad

nihil tale teneri, etiam in foro conscientiæ; vt

si nauigium, in quo erant asportandæ, dispe-

rijt. Vbi tamen adnotandum est, quòd si Com-

mendatarius potuit pecunias fido Factori relin-

quere, & sic negotium Commendantis vtiliter

agere; juxta eam præsumere debuit volunta-

tem, aliter videtur dicendum; sic enim pecuniæ

non essent perituræ. Quod colligitur ex com-

muni scriptorum doctrina, iuxta quam, qui in<-P>

@@0@

@@1@De Commendatariis Mercatorum. 333

<-P>contractu delinquit, rem alienam contra domi-

ni voluntatem dispensans, de casu sortuito tene-In contra-|ctu delin-|quens vt|teneatur|de fortui-|tis.

tur, pro quo Doctores congerit, P. Oñate Tomo

2. Disput. 43. num. 75. Quod intelligendum cum

limitatione adducta, quando scilicet res non erat

similiter peritura: quod quidem in casu nostro

contingit, & hoc etiam est juxta mentem eorum,

quos pro Assertione citauimus, dum dicunt

Commendatarium teneri de casu fortuito, quan-

do aliter emit, quàm debuit, dictam limitationem

addentes, nam illius generalis Assertionis, &

eius, quam nos posuimus, eadem ratio est, quod

scilicet non essent perituræ pecuniæ illæ, siue sta-

tu mutato, dum merces in eius locum successêre,

siue statum pecunię retinentes, quod ad casûs sub-

stantiam nihil præstat.

  214 Dico secundo. Quando commenda-Assertio 2.|obligari in|conscientia|Commen-|datarium|ad similia,|cùm desi-|gnata non|inuenit.

tarius non inuenit merces à commendante desi-

gnatas, non solùm potest alias emere, inquibus

ille negotiari solet, sed in conscientiâ tenetur.

Probatur: quia sic est voluntas Mercatorum,

qui numquam pecuniam habere volunt otiosam.

Et certè videat oportet commendatarius, id, quod

paulò superiùs dicebamus, quid scilicet vellet ip-

se à commendatario fieri, si illi suas pecunias

commendasset. Quis enim dubitet earum impli-

cationem vtilem voliturum? Vnde ergo, & tu fac

similiter. Quod & in casu præcedenti applican-Vide P.|Lessium|infrà ca-|su 12.

dum. Habet autem Assertio suos etiam defen-

sores, qui communiter affirmant mandatum ex-

tendi ad similem casum, in quo est paritas ratio-

nis. Et multò potius, si eadem; vt videri potestMandatũ|debere per|æquipol-|lens adim-|pleri.

apud eos, quos adducit P. Oñate suprà Disp. 44.



num. 93. & similiter apud complures alios, quos

congerit D. Solorzanus Tom. 2. Libr. 2. Cap. 4.



num. 58. & seqq. asserentes mandatum, quamuis

strictè consideretur, posse per æquipollens ad-

impleri, & verosimilem mandantis voluntatem

sequendo, dum mandatarius ea facit, ordinat, &

exequitur, quæ mandans, si præsens esset, exe-

queretur, & idem esse de mandato, ac de illis,

quæ mandato vicina sunt. Quæ quidem non

solum facultatem mandatarij ostendunt, sed etiam

obligationem: nam si potest, tenetur; potest e-

nim virtute mandati, mandatum autem obliga-

tionem inducit, cùm sit contractus, vt commu-

niter Doctores tradunt, vnde & obligationem

parit, quia aliàs inutilis redderetur, quod in præ-

senti habet specialem rationem, quandoquidem,

vt diximus, Mercatores nolunt pecunias suas ha-

beri à commendatariis otiosas, cùm & ipsi apud

se illas otiosas esse, si lucri occasio affulgeat, mi-

nimè patiantur.

  215 Dico tertiò: si merces quidem suppetant,Assertio 3.|si copia|mercium|non sit,|non posse|omnes illas|sibi Com-|mendata|rium assu-|mere.

sed non in ea quantitate, quæ sufficiat iuxta desi-

derium Commendantis, & Commendatarij; non

potest Cōmendatarius illas omnes suo nomine

emere, sed debet cōmodâ distributione vti, & a-

liàs tutus in conscientia non erit, & obligatio re-

stitutionis incũbet. Probatur: quia cũ hoc onere

cōmendationem assumpsit: obligauit enim se ad

emendas tales merces, si extarent: atqui extant, li-

cet non in ea copia, vt vtrique sufficiant; ergo de-

bet partita, vt dicitur, differentia obligationi satis-

facere. Si dicas nō ita se obligasse, vt censendus sit

causam suam facere deteriorẽ, & se priuare facul-

tate priùs sibi consulendi. Id potest facilè refu-<-P>@@



<-P>tari; quia licet ex eâ parte caussam suam deterio-

rem aliquo modo facere videatur; re tamen verâ

absolutè loquendo negotium agit suum: dum e-

nim copiam pecuniæ adducit ex commendatio-

nibus comparatam; commodiùs emit, & credi-

tum auget, ac prætereà ex iis ipsis mercibus, quas

Commendanti emit, lucrum est proportionatum

habiturus: quæ omnia satis ostendunt caussam

Commendatarij absolutè non fieri deteriorem.

Vbi & inculcanda adducta regula, vt scilicet talis

consideret, quid sibi à Commendatario facien-

dum vellet, si ipse pecunias commendæ nomine

tribuisset.

  216 Dico quartò: si Commendatarius nonAssertio 4.|Non debere|sibi melio-|ra assume-|re.

habeat in mandatis vt speciales merces asportet,

& ille suâ, & Commendantis pecuniâ indiscri-

minatim emat, non potest meliora genera sibi

posteà applicare, aliis Commendanti reseruatis.

Huius probatio ex eadem irrefragabili regulâ de-

sumenda, & prætereà; quia hæc videtur esse sic

contractantium mens, neque vllus pecunias suas

aliter traderet: hoc enim pacto non solùm Mer-

catorum facultates minuerentur, sed & creditum

vacillaret, dum apud eos merces tantùm vberio-

res inueniuntur. Nec dici potest eos ita esse de-

bere contentos, quandoquidem domi sui quieti

resident, cùm tamen Commendatarij magnis pe-

riculis exponantur: nam quidquid laboris in

commendatariis est, iusto præmio compensatur,

iuxta communem æstimationem, vnde supra il-

lud, non debent aliud sibi assumere meliorum

mercium electione. Non videtur tamen in hoc

arithmeticâ vtendum necessariò proportione; &Limitatio|quædam.

si Commendatarius curiosa aliqua, & suo spe-

ciatim gustui accommodata emat, velle in illis

Commendantes partem habere; aliquantulùm

enim est Commendatariorum laboribus, & pe-

riculis indulgendum. Vnde si circa hoc bonâ fi-

de agant, non videntur ad restitutionem aliquam

obligandi.

  217 Dico quintò. Si dubium incidat circaAssertio 5.|In dubio|fauorabilis|interpreta-|tio pro quo|facienda.

administrationem, in modo scilicet emptionis in

remissione, aut asportatione mercium, ex quibus

damnum aliquod Commendanti subsecutum,

pro Commendatario esse fauorabiliter iudican-

dum: tenent Socinus, & Decisio Genuensis, apud

Heuiam Cap. 4. citato, num. 25. qui idem tenet;

sed hoc in foro externo procedit; quoad inter-

num enim conscientia Commendatarij conue-

nienda est; & si coram Deo non inueniat gra-

uem culpam à se in negotiatione commissam, ad

nihil se teneri potest sibi probabiliter persuade-

re. Si ergo ipse dubitet, pro eo stat possessio, &

regulâ receptissimâ se tueri potest de meliori

possidentis in dubio conditione. Pro quo est

sententia Scriptorum, quos nuper adduximus,

qui dicunt absolutè non esse contra Commen-

datarium iudicandum, quod saltem in foro exte-

riori accipiendum est: non ex eo quòd verè pos-

sideatur aliquid, de quo dubitetur, an sit resti-

tuendum, sed ex possessione latiùs sumptâ iuris,

aut libertatis: ergo similiter potest quis pro se

in dubio tali iudicare, qui in tali possessione est;

quia vt est communis Doctorum sententia, fo-

rum conscientiæ adæquandum est foro externo,

quando huius dispositiones non fundantur in

præsumptione; quod in casu præsenti contingit.

@@0@

@@1@334 Thesauri Indici Titulus IX. Cap. XII.


  218 Dico sextò: si necessarium sit pecu-Assertio 6.|De pecu-|nia mutuò|accepta ad|negotiatio-|nem.

niam ad exportandas merces, cum lucro cessan-

te, aut damno emergente mutuam sumere, debet

Commendatarius mutuationis huius damna pa-

riter cum Commendante sentire. Solent enim

aliqui vt ea, quæ sua sunt, curent, pecunias cum

moderato damno recipere, & de aliis non ita

prouidere, contenti transmittere illa, cum ingen-

ti præmio pecuniis comparatis. Quod est sane

iniquum. Sicut ergo de mercibus ipsis dictum

est Assertione 3. & 4. ita & de sumptibus, sic enim

vellet ipse erga sua fieri, si Commendatario eam,

quam ipse modò habet, curam demandasset. Et

ratio est clara: quia commendatio cum hoc o-

nere suscipitur, & idem inconueniens est circaDe sum-|ptibus.

sumptus conductionis mercium, qui esse pote-

rat circa ipsarum emptionem: sic enim fieret

Mercatori, adeò caras merces aduenire, vt nihil,

quod momenti alicujus esset, lucraretur. Quod si

dicatur carè habitas, carè etiā vendi ab illo posse.

Id non satisfacit: nam cum commendarius mer-

ces non ita carè constantes exportarit, eas com-

modiori pretio distrahit, vnde & Commendans

ad venditionem similem compelletur. PretiumRatione|illorum|non semper|posse pre-|tium au-|geri.

enim mercium non augendum ex sumptibus, qui

per accidens, aut contingenter erga eas fiunt, vt

communiter docent Scriptores, & videri pos-

sunt pro eo. P. Lessius Lib. 2. Cap. 21. num. 29.

vbi bene obseruat sumptus per infortunium, aut

imprudentiam factos, non debere computari.

Cardinalis Lugo Disput. 26. num. 41. Bonacina

Disput. 3. de Contractibus. Quæst. 2. Puncto 5. n. 29.

apud quem Nauarrus, Couarruuias, & Patres

Valentia, & Reginaldus. Iuxta hæc ergo fit sum-

ptus cum proportione partiendos; quod si im-

prudentia grauiter culpabilis fuit, etiamsi illi sintQuæ culpa|aa obliga-|tionem sa-|tis.

pro mercium exportationes indiscriminatim fa-

cti, Commendatario est excessus adscribendus.

Et hoc iuxta mitiorem sententiam, alij enim le-

uiorem culpam sufficere ad illud arbitrantur. Pro

quo Heuia suprà numer. 40. P. Oñate Tomo 2.



Disputat. 44. num. 98. & seqq. vbi plures textus

non contemnendos adducit.

  219 Dico septimò: si Commendatarius sa-Assertio 7.|Commodi-|tatem Cō-|mendata-|rio factam|non esse|obligatio-|nem cum|Commen-|dante par-|tiri.

cturus sumptus, inueniat aliquem, qui propter

amicitiam, aut alium respectum priuatum, ei pe-

cunias, aut gratis, aut cum moderato lucro tra-

dat, vt rebus suis prouideat, non tenetur commo-

ditatem illam communem facere, sed suâ fortunâ

vti, & bona Commendantis vt potuerit transpor-

tare. Probatur: quia sic tribuens, minimè Com-

mendantis vtilitatem intendit, & est illud priua-

uatum beneficium, quod eo ipso non debet ex

obligatione fieri commune. Quemadmodum si

dominus nauis vellet cum speciali commoditate

merces Commendatarij transportare, non tene-

retur merces Commendantis præferre, aut earum

partem cum parte suarum in eamdem nauim in-

ferre. In quo quidem pro parte contraria scru-

pulus esse potest, quia cùm nauis Dominus com-

moditatem illam remissione pretij tantùm inten-

dat amico conferre, contra eius voluntatem fit,

aliena conuehendo.

  220 Maior videtur esse difficultas, si quisDifficultas|specialis,|cum pecu-|niæ com-

pecuniam cum minori lucro tribuat Commen-

datarij intuitu, nihil de illius mercibus in speciali

cogitans, vt illæ ab aliis sunt diuersæ quæ ad com-<-P>@@



<-P>mendam pertinent. An scilicet debeat sic tribuen-modum in-|differenter|accipitur.

ti rem totam aperire; & prætereà an possit id,

quod ex sumptibus minuitur, Commendanti

imponere, & sumptus integrè, acsi gratia ei

nulla facta fuisset, computare. Et circa pri-

mum cum distinctione videtur loquendum: si

enim pecunias tribuens scire præsumatur eum,

cui tribuit, esse Commendatarium, quia com-

muniter sic nauigantes tales sunt, non est neces-

sarium ipsum de illo reddere certiorem, iuxta iu-

ris regulam in Sexto 31. in quâ dicitur in hunc

modum. Eum, qui certus est, certiorari vlteriùs nonCap. Eum.|qui de reg.|iuris



oportet. Si verò non ita præsumi queat, & aliæ

circumstantiæ non iuuent, certiorari oportet,

quia circa donationem respectu alterius est inuo-

luntarius ex ignorantia, & ita redditur nulla do-

natio. Quemadmodum si quis secum adduce-

ret puerum, & alius existimans eum esse filium,

ipsi donationem momenti alicuius vellet facere,Ignorantia|vt reddat|nullam|donationẽ.

teneretur amicus eum non esse filium declarare.

Et quia tacens consentire videtur, iuxta regulam

etiam Iuris suprà, ad restitutionem teneretur.

Nequit enim dubitari, quin taciturnitas illa fal-

laciam, & dolum contineret.

  221 Circa secundum autem: si fallacia di-Fallacia|ex tacitur-|nitate ces-|sante quid|faciendum.

cta interfuit ob taciturnitatem, debet sumptus

integrè computare, quia cùm restitutio sit facien-

da mutuanti, perinde est, ac si iuxta pretium com-

muniter receptum tribuisset. Si autem gratia illi

plenè facta est, videtur satis verosimile eâ etiam

debere Commendantem frui, quia pecuniæ sine

vllo discrimine sunt tributæ: vnde putandus est



Dostları ilə paylaş:
1   ...   115   116   117   118   119   120   121   122   ...   143


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə