TüRKÇe turkçe I cümlede Anlam ve Cümlede Anlatım



Yüklə 1.39 Mb.
səhifə9/19
tarix14.08.2018
ölçüsü1.39 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   19

fîilgi Notu /


| Ev, bahçe, ağıl gibi yerler özel mülkiyet sayılmış, Itarım arazisi, ormanlar, otlaklar devlet malı kabul | edilmiştir. j Topraklar devletin mülkiyetindeydi.

j Türk Sufileri Alperen adını alıp, vatan savunmasında |


sınır boylarında ve fetihlerde büyük hizmetler |
görmüşlerdir. |

- Birçok tarikat kurulmuştur. Bunlar; Kadirilik -> Kurucusu Abdulkadir Geylani



50-

-GENEL YETENEK GENEL KÜLTÜR DERGİSİ-


Kübrevilik -» Kurucusu Şeyh Necmeddin Kübrâ

Ekberilik -> Kurucusu Muhyiddin-i Arabî Yesevilik -> Kurucusu Ahmed Yesevî

İslami bilgilerin gelişmesi konusunda da Türklerin önemli hizmetleri olmuştur. İslam dünyasındaki büyük fıkıh, hadis, kelâm, tefsir bilginlerinin bir çoğu Türkler arasından çıkmıştır.



Tefsirde -> Kuşeyri, Zemahşeri Hadiste -» Ensari ve Bagavi Kelamda -» Gazalî ve Fahreddin Râzi

E. DİLVEEDEBİYAT

Türk İslâm Devletleri Türk, Fars ve Arapların yaşadığı bölgelerde kürulmuş olduğu için halk, kendi dilini korumuş, resmi yazışmalarda Türkçe, Arapça ve Farsça kullanılmıştır.



Karahanlı Devleti'nde; dil Türkçe'ydi. Karahanlı Devleti'nde Yağma, Karluk, Çiğil boylarının konuştuğu lehçelerin kaynaşmasından "Hakaniye" Türkçe'si denilen Karahanlı Türkçesi ortaya çıkmıştır.

Gazneliler: Arap alfabesini, yazı dilinde de Arapça ve Farsça'yı birlikte kullanmışlardır.

Büyük Selçuklular da; Arap alfabesini ve resmi yazı dili olarak Farsça'yı kullanmışlardır.

Bu dönemdeki eserlere göz atarsak

Kutadgu Bilig: Eserin adı "mutluluk veren bilgi" anlamına gelir. Yazarı, Yusuf Has Hacip'tir.

Karahanlılar zamanında (XI. yüzyıl-1070) yazılmış olan eserde ideal bir devlet yönetiminin nasıl olması gerektiği üzerinde durulmuştur. Eserin dilinde Arapça ve Farsça etkisi yoktur.



Divan-ü Lugat-it Türk: Eserin adı, "Türk Dili'nin Toplu Sözlüğü" anlamına gelir. Kaşgarlı Mahmut tarafından XI. yüzyılda yazılmıştır. Adından da anlaşılacağı gibi eser bir sözlüktür. Araplara Türkçe'yi öğretmek amacıyla yazılmıştır. Bundan dolayı, Türkçe'nin Arapça karşısında savunulduğu bir eser olarak değerlendirilmiştir. Eserde Türkçe sözcüklerin anlamları Arapça'yla açıklanmakta ve her maddeden sonra birtakım Türkçe metinler örnek olarak verilmektedir.

Atabetü'l-Hakayık: Eserin adı "gerçeklerin

eşiği" anlamına gelmektedir. Yazarı Edip Ahmet'tir. XII. yüzyılda yazılmıştır. Eserde hem dörtlük, hem de beyit nazım birimleri kullanılmıştır.

Okuyucuya dini öğütler veren eser, anlatım yönünden kurudur.



Divan-ı Hikmet: Ahmet Yesevi tarafından XII. yüzyılda yazılan eser, tasavvuf felsefesinin yayılmasını amaçlar. Didaktik nitelikli olduğundan, oldukça kuru bir anlatıma sahiptir. Türk tasavvuf edebiyatının iik örneği sayılır.

D. BİLİM VE SANAT

X. - XIII. yüzyıllarda Türk-İslâm âleminde bilimsel faaliyetler ileri bir seviyededir. Hükümdarlar bilime ve bilim adamlarına büyük değer vermişlerdir.

Büyük Selçuklular devri İslâm dünyasında eğitim ve öğretim bakımından dönüm noktası olmuştur. Özellikle Alp Arslan zamanı büyük yenilikler devridir. Bunların en önemlisi medreselerin kurulmasında devletin öncülük yapmasıdır.

Bilgi Notu /

|İlk medrese Nizamül Mülk tarafından yaptınlan |


i Nizamiye Medresesi'dir. |

Nizamiye medreselerinde dini bilgilerin yanında felsefe, filoloji, matematik gibi dersler de okutulmaktaydı. Bağdat Nizamiyesi dünyadaki ilk on üniversite arasında kabul edilmektedir.

İlk Türk-İslâm devletlerinde en fazla gelişme gösteren güzel sanat dalı mimaridir.

Türk-İslâm mimarisinin ilk örneklerine türbe, cami ve kervansaray olarak Karahanlılarda rastlanmaktadır.

Mimariyle birlikte süsleme sanatları da oldukça gelişme göstermiştir. Bunların yanı sıra halıcılık, minyatür, çinicilik ve seramik yapımı da çok gelişmiştir.

TÜRK İSLAM BİLGİNLERİ

Farabi (870-950): Matematik, fizik, astronomi,

Aristo'nun fikirlerini en iyi açıkladığı için ikinci

öğretmen, unvanıyla tanınmıştır. İslâm Felsefesini
kurmuştur.

İbni Sina: (982-1037): Büyük bir filozof ve tıp bilginidir. Tıp, mantık, fizik ve din felsefesi sahasında 220 civarında eser yazmıştır. "Tıp Kanunu" adlı eseri meşhurdur. Hekimlik konusunda kendisine batıda "Tıbbın hükümdan" denilmiştir.

El-Birûni: Astronomi bilginidir. Enlem ve boylam hesaplarını yapmıştır.

El Razi: Kimyagerdir. Sülfürik asidi bulmuştur.

-TARIH-

51






ÇOZUMLU KONU KAVRAMA TESTİ

Uluğ Bey: Astronomi bilgini (heyet cetveli ile yıldızların fihristini yapmıştır)

İbni Rüşt (1126-1198): Felsefe, Tıp ve Astronomi üzerinde çalışmıştır. Pozitif bilime çok önem vermiş Rönesans'ın doğmasında etkili olmuştur. Skolastik düşünceyi sarsmıştır.

İmam Gazali (1058-1112): İslâm filozofudur. Melikşah zamanda yaşamış, Nizamiye medresesinde ders vermiştir.

BÜYÜK SELÇUKLU SANAT ESERLERİ


Cami

Mescid-i Cuma Gülpâyegan Camii Zavere Camii

Medrese

Nizamiye Medresesi



Türbe

Kümbed-i Ali Cihil Duhteran Herrekân Kümbetleri Demavent Kümbetleri Kümbet-i Surh Sultan Sencer Türbesi

İLK TÜRK İSLÂM DEVLETLERİNDE ENLER VE İLKLER

  • Araplar ilk defa Talas Savaşında, Çinliler'le karşı
    karşıya gelmişlerdir.

  • Mısır'da kurulan ilk Türk devleti Tolunoğullarıdır.

  • Orta Asya'da İslâm dinini resmen kabul edilen ilk
    Türk İslâm devleti Karahanlılardır.

  • Türk mimarisinde ilk defa kervansarayları
    Karahanlılar inşa etmişlerdir.

  • Türk tarihinde ilk kez Sultan unvanını Gazneliler
    kullanmışlardır.

  • Selçuklular ile Bizans Ordusu arasında ilk büyük
    savaş Pasinler'de olmuştur.

  • Memluklar Moğolları durduran ilk devlet olma
    özelliğine sahiptirler.

  • İslami Türk edebiyatının bilinen en eski eseri
    aynı zamanda ilk Türkçe Siyasetname olan
    Kutadgu Bilig'dir.

(3

tr

LU

o tn

1. - Tolunoğulları



  • İhşitler

  • Memluklar

  • Eyyubiler

Yukarıda verilen devletlerin ortak aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Orta Asya'da kurulan Türk Devleti olmaları

  2. Haçlılarla mücadele etmeleri

  3. Melikler tarafından kurulmaları

  4. Halifelere bağlı valilerce kurulmaları

E) Aynı bölgede kurulmuş olmaları

Büyük Selçuklu Devleti'ne kadar kurulan Türk-İslâm devletleri halifeye bağlı durumdaydılar. Büyük Selçuklu Devleti ise eski Türk hükümdarlık anlayışını devam ettirerek, ülkeyi yönetme yetkisini Tanrı'dan aldıklarını savunmuş ve yetkilerini halifeye devretmemişlerdir.



hangisinin

Bu durum aşağıdakilerden oluşmasında etkili olmuştur?

  1. Dini anlayışa dayalı devlet kurulmamıştır.

  2. Merkezi yönetim kurulmuştur.

  3. Arapları egemenlikleri altına almışlardır.

  4. Sultan adına hutbe okutulmuş ve sultan adına
    para basılmıştır.

E) Örfi hukuk düzeni kaldırılmıştır.

Büyük Selçuklu Devleti'nde resmi yazışmalarda Farsça, medreselerde Arapça, halk ve ordu arasında Türkçe konuşuluyordu.



Bu durum, Büyük Selçuklularda aşağıdakilerden hangisine neden olmuştur?

  1. Türk dilindeki gelişmenin yavaşlamasına

  2. Feodal beyliklerin ortaya çıkmasına

  3. Ordunun zayıflamasına

  4. Bilim adamlarının yönetimde etkili olmasına

E) Yöneticiler ile halk arasındaki bağların
kuvvetlenmesine

52-

-GENEL YETENEK GENEL KÜLTÜR DERGİSİ-


4. İslam dünyasında önemli bir öğretim kurumu olan Nizamül Mülk tarafından yaptırılan Nizamiye Medresesini aşağıdaki devletlerden hangisi kurmuştur?

  1. Tolunoğulları Devleti

  2. Anadolu Selçuklu Devleti

  3. Gazneliler Devleti

  4. Büyük Selçuklu Devleti

E) Karahanlılar Devleti

8. Büyük Selçuklu Devleti'nde, fethedilen toprağın fethedenin malı olması aşağıdakilerden hangisinde etkili olmuştur?

  1. Bayındırlık işlerinin aksamasında

  2. Merkeziyetçiliğin güçlenmesinde

  3. Deneyimsiz kişilerin iş başına gelmesinde

  4. Ekonominin güç kazanmasında

E) Feodal beyliklerin ortaya çıkmasında


5. - Mısır'da kurulan ilk Türk devletidir.

Yukarıda özellikleri verilen Türk Devletleri aşağıdakilerden hangileridir?

o S2

UJ

  1. Gazneliler - Karahanlılar - Tolunoğulları

  2. Tolunoğulları - Karahanlılar - Gazneliler

  3. Akşitler - Eyyubiier - Gazneliler

  4. Akşitler - Gazneliler - Büyük Selçuklu

E) Memluklar - Karahanlılar - Tolunoğulları

6. Aşağıdakilerden hangisi, Büyük Selçukluların > uyguladığı ikta sisteminin sağladığı yararlardan biri olarak gösterilemez?

  1. Toprakların devlet mülkiyetinde kalması

  2. Devlet gelirlerinin yükselmesi

  3. Ayrıcalıklı sınıfların oluşması

  4. Toprağın iyi işlenmesi

E) Devlete ordu yetiştirilmesi

9. Karahanlılar Devleti aşağıdaki verilen hangi özelliği ile Göktürk Devletinden ayrılır?

  1. Türkler tarafından kurulmuş olması

  2. Asya'da kurulmuş olması

  3. Doğu ve Batı diye ikiye ayrılması

  4. islam dinini kabul etmesi

E) Türk kültürünü anlatan yapıtlara sahip olması

10. Aşağıda verilen hangi olay, Türk İslam tarihinin başlangıcı olarak kabul edilmiştir?

  1. Göktürk Devletinin kurulması

  2. Anadolu'nun fethi ve Türkleşmesi

  3. Moğol İstilası

  4. Talas Savaşı

E) Malazgirt Savaşı


7. İslamiyet'in Hindistan'a kadar yayılmasında etkili olan Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Tolunoğulları

  2. İhşitler

  3. Karahanlılar

  4. Gazneliler

E) Selçuklular

11.1. Devlet hazinesinden para harcamadan güçlü bir ordunun oluşturulması

II. Üretimin denetim altına alınması

Selçuklularda yukarıdakilerin sağlanması amacıyla aşağıdakilerden hangisi uygulanmıştır?


  1. Kervansarayların yapılması

  2. İkta sisteminin uygulanması

  3. Hassa askerlerinin oluşturulması

  4. Tımar sisteminin uygulanması

E) Divan örgütünün kurulması

-TARIH-

53


12. Hükümdarlara öğüt vermek amacıyla Yusuf Has Hacip tarafından yazılan eser aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Divan-ı Lügat-it Türk

  2. Divan-ı Hikmet

  3. Siyasetname

  4. Şehname

E) Kutadgu Bilig

17. Celali Takvimi aşağıdaki hangi devlet döneminde yapılmıştır?

  1. Karahanlılar

  2. Gazneliler

  3. Selçuklular

  4. Anadolu Selçuklu

E) Uygurlar


13. Büyük Selçuklularda şehzadeleri yetiştirmekle görevli olarak eyaletlere gönderilen görevlilere ne ad verilirdi?

  1. Amil

  2. Vezir
    C)Lala

D) Atabey

E) Emir-i dad



18. Aşağıdaki eserlerden hangisi Büyük Selçuklular zamanına aittir?

  1. Divan-ı Lügat-it Türk

  2. Mesnevi

  3. Kutadgu Bilig

  4. Manas Destanı

E) Siyasetname


14. Selçuklularda her zaman hükümdarın yanında bulunan ücretli askerler hangisidir?

A) Hassa Ordusu



B) C) D) E)

Tımarlı Sipahiler Cebeciler Müsellemler Türkmenler

15. Şiir tarzında yazılmış eser İslam devrinin Türkçe ile yazılmış en eski belgesidir. Eserde ideal devlet yönetim sisteminden söz edilmiştir.



Yukarıda özellikleri verilen eser hangisidir?

  1. Siyasetname

  2. Kutadgu Bilig

  3. Divan-ı Hikmet

  4. Atabetül Hakayık

E) Divanı Lügatit Türk

tn

"o

ec

Ui

o

m

a.

o

UJ

19. Türk - İslam devletlerinin ortaya koyduğu eserlerden hangisi toplumun sosyal ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik degildir?

  1. Türbeler

  2. Kervansaraylar

  3. Medreseler

  4. Darüşşifalar

E) İmarethaneler


16. Selçuklularda uygulanan aşağıdaki hangi sistem ile Osmanlılarda uygulanan tımar sistemi arasında bir ilişki vardır?

  1. Mülk

  2. İkta

  3. Vakıf

  4. Haraci

E) Yurtluk

20. Çinlilerle Araplar arasında yapılan Talas savaşının dünya kültür tarihi açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Türklerin İslam dinini yakından tanıması

  2. Batı Türkistan'ın Çin'in baskısından kurtuluşu

  3. Türk - Arap mücadelesinin son bulması

  4. Kağıt üretiminin Çin'in dışında da yaygınlaşması

E) Karlukların bağımsızdevletolması

54-

-GENEL YETENEK GENEL KÜLTÜR DERGİSİ-


ÇÖZÜMLER

1. Soruda verilen devletleri incelediğimizde hepsinin


Mısır'da kurulan devletler olduğunu görürüz.
Tolunoğulları: Mısır'da kurulan ilk Türk devletidir.
İhşitler: Mısır'da kurulan ikinci Türk devletidir.
Memluklar: 1250'de Mısır'da kurulmuştur.
Eyyübiler: Mısır'da kurulan üçüncü Türk-İslâm
devletidir.

(Cevap E)

2. İslâm devletleri halifeye bağlı bir siyasi özellik
taşımaktadır. Bu devletlerde halife, hükümdarın
üstünde bir güç olarak kabul edilmektedir.
Hükümdarlar bunu göstermek için tahta geçtiklerinde
parayı halife adına bastırırlar ve hutbeyi de halife
adına okuturlardı. Böylelikle devlet başkanı olarak
halifeyi tanıdıklarını gösterrrlerdi. Büyük Selçuklu
Devleti ise halifeyi devlet başkanı olarak kabul
etmemiş, sadece din başkanı olarak tanımıştır. Bu
nedente hutbe haüfe adına değil, hükümdar adına
okutulurdu ve para da hükümdar adına bastırılırdı.

(C^vap D)

3. Türkçe'nin sadece halk ve ordu arasında
konuşulması, biiim dili olarak kuilanılmaması Türk
dilinin gelişmesini yavaşlatmıştır.

o >

(C9vapA) uu

4. İslâm dünyasında Büyük Selçuklu Devleti devri eğitim §
öğretim bakımından bir dönüm noktasıdır. İlk ^
medrese Nizamülmülk tarafından yaptırılan "Nizamiy9
Medreseleri"dir.

(Cevap D)

5. Mısır'da kurulan ilk Türk Devleti Tolunoğulları
Devleti'dir.

Orta Asya'da kurulan ilk Müslüman Türk Devleti

Karahanlılar'dır.

Sultan unvanını kuilanan ilk Türk Devleti

Gazneliler'dir.

(Cevap B)

6. İkta sisîemi ilk kez Büyük Seiçuklularda asker
yetiştirmek amacıyla uygulamaya konulmuştur. İkta
sistemine göre topraklar kişilere kiraya veriliyor V9 bu
ikta sahiplerinin devlet9 asker yetiştirmeleri
sağlanıyordu. İkta sistemi ile h9m toprağın iyi
işlenmesi sağlanmış, hem d9 devlet hiçbir masraf
yapmadan büyük bir orduya sahip olmuştur.
Ayrıcalıklı sınıfların oluşması ikta sisteminin sağladığı
yararlar arasında gösterilem9z.

(Cevap C)

7. Hindistan'da İslamiyet'in yayılmasında etkili olan
devleî Gaznelilerdir.

(Cevap D)



8. Selçukiulardaki bu uygulama, beylerin toprak sahibi
olmasına ve beyliklerin kurulmasına yol açmıştır.

(Cevap E)

9. Karahanlılar Göktürklerden farklı olarak İslamiyet'i
kabul etmişlerdir ve ilk Müslüman Türk devletidir. A,
B, C ve E seçeneğinde verilen bilgiler Karahanlılar ve
Göktürk Devleti için ortak özelliklerdir.

(Cevap D)

10. Taias savaşında Türklerin desteklediği Müslüman
ordularıyla Çin kuvvetleri arasında yapılan savaşta
Çinliler ağır bir yenilgiye uğradılar. Bu olay Orta Asya
ve Türk tarihi bakımından bir dönüm noktasıdır.
Türklerle Müslümanlar arasındaki savaşlar dönemi
sona erip yerini barışa terk etmiştir. Ticari ilişkiler
canlanıp Türkler, Müslümanları ve İslam Dinini daha
yakından tanıdıkça bu dini kabul etmeye başladılar.

(Cevap D)

11. İlk kez Büyük Selçuklularda asker yetiştirmek
amacıyla yeni bir sistem olan "ikta sistemi"
uygulamaya konulmuştur. İkta sistemine göre
topraklar kişilere kiraya veriliyor ve bu ikta sahiplerinin
d^vlete asker yetiştirmeleri sağlanıyordu. İkta sistemi
İİ9 hem toprağın iyi işlenmesi sağlanmış, hem de
devlet bir masraf yapmadan büyük bir orduya sahip
olmuştur.

(Cevap B)

12. Kutadgu Bilig Yazarı Yusuf Has Hacib'tir. D9vrin
hükümdarlarına öğüt vermek amacıyla yazılmıştır.
Karahanlılar dönemine aittir.

(Cevap E)

13. Selçuklu ailesinde şehzadeler bir yer9 vali tayin
edildiğinde eğer ş^hzadelerin yaşı küçükse yanına
atabey denilen tecrübeii V9 güvenifir komutan verilirdi.
Atabeyin görevi sultana yardım etmek V9 onu
yetiştirmektir.

(Cevap D)

14. Selçuklu ordusu üç9 ayrılmıştır. Bunlar; Hassa ordusu
-Tımarlı sipahiler - Yardımcı kuw9tlerdir. Hassa
Ordusu Kapıkulu ve Gulemalı saray denilen ve her
zaman hükümdarın yanında bulunan ücretli
askerlerdi. Bunlar milliyetlerine bakılmaksızın saraya
alınır ve orada yetiştirilirdi.

(Cevap A)



-TARİH-

55






ÇIKMIŞ SORULAR ve ÇÖZÜMLERİ

15. Siyaset Bilgisi anlamına g9İ9n ve yazarı Yusuf Has Hacib olan Kutadgu Bilig İslam dininin 9n eski Türkçe belgesidir. Şiir tarzında yazılmıştır.

(C9vap B)



16. Osmanlıdaki dirlik ve tımar sistemi ile Selçuklulardaki
ikta sistemi arasında bir ilişki vardır. İkta sistemind9
de topraklar maaş karşılığında veriliyor ve belirli
sayılarda ask9r yetiştirilmesi isteniyordu.

(C^vap B)

17. Selçuklular döneminde Ömer Hayyam başkanlığında
bir heyet Celali Takvimini hazırlamış ve Sultan
Melikşah'a sunmuşlardır.

(C9vap C)



1. Karahanlılar Devleti'nin Türk tarihindeki önemi nedir? (99 DMS OÖ)

  1. Bünyesinde çeşitli kavimleri barındırması

  2. Doğu Türkistan'da kurulan bir Türk devleti
    olması

  3. Adını, kurulduğu yerd^n almamış olması

  4. Doğu ve Batı Karahanlılar olmak üz^re ikiye
    ayrılması

E) İlk Müslüman Türk devleti olması


18. Divan-ı Lügat-it Türk ve Kutadgu Bilig;

Karahanlılara aittir.



Mesnevi; Mevlana'nın eseri olup, Anadolu
Selçuklularına aittir.
Manas destanı; Kırgızlara aittir.
Siyasetname; Selçuklu veziri Nizamül Mülk
tarafından sultanlara öğüt v^rmek amacıyla Farsça 'iâ
yazılmış bir eserdir. oc

(Cevap E) §

Karahanlı Devleti Orta Asya'da İslâm dinini resmen kabul ed9n ilk Türk İslâm devletidir.

(Cevap E)


19.0 dönemde türbeler sosyal ihtiyaçların karşılanmasına yönelik yapılmamışlardır.

(Cevap A)

20. Kağıt Çin'de k9ten ve kerrevir gibi bitkilerden

yapılıyordu. Talas savaşından sonra 756'da S^merkant'ta Çin dışında ilk kağıt fabrikası Müslümanlar tarafından kuruldu. Kağıt; Irak, Suriye, Mısır, Endülüs yoluyla Avrupa'ya geçmiştir.

(Cevap D)

2. Selçuklular, bölge ve eyaletlerin başına idareci olarak atadıkları şehzadelerin yanına "Atabey" unvanlı kişiler de verirlerdi.

Bu uygulamadaki temel amaç aşağıdakilerden hangisidir? (99 DMS OÖ)


  1. Şehzad9İer arasındaki taht kavgalarını önlemek

  2. Atabeylerin merkeze bağlılığını artırmak

  3. Eyalet güvenliğini sağlamak

  1. Şehzadeleri devlet yönetimiyle ilgili konularda



    Dostları ilə paylaş:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   19


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə