1 GÜMRÜk sorunlari



Yüklə 0,56 Mb.
səhifə1/6
tarix16.01.2019
ölçüsü0,56 Mb.
  1   2   3   4   5   6


/





MOLDOVA CUMHURİYETİ








  1. GENEL BİLGİLER TABLOSU



Resmi Adı

Moldova Cumhuriyeti


Başkenti

Kişinev


Resmi Dil

Moldova Dili (Romence),

(Gök Oğuz Yeri Özerk Bölgesi için Moldova Dili, Rusça, Gagavuzca)



Bağımsızlık Tarihi

27 Ağustos 1991

Devlet Başkanı

Nicolae TİMOFTİ


Hükümet Başkanı

Chiril GABURICI


Din

Ortodoks Hıristiyan %98, Yahudi %1,5

Etnik Yapı

Moldovalı/Romanyalı %78,2; Ukraynalı %8,4; Rus %5,8; Gagauz %4,4; Diğer %3,2

Yüzölçümü

33.851 km²

Nüfus

3,6 Milyon

Nüfus Artış Hızı

% -1

Ortalama Yaşam Süresi

Erkek:65, Kadın:73

Üyesi Olduğu Uluslararası Kuruluşlar

Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (BSEC), Dünya Ticaret Örgütü (WTO), Orta Avrupa İnisiyatifi (CEI), Bağımsız Devletler Topluluğu (CIS), Avrasya Ekonomik Topluluğu (EAEC-Gözlemci), Avrupa Atlantik İşbirliği Konseyi (EAPC), Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası (IBRD), Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Uluslararası Serbest Ticaret Birlikleri Konfederasyonu (ICFTU), Uluslararası Kalkınma Birliği (IDA), Uluslararası Para Fonu (IMF), Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu (IFAD), Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Çok Taraflı Yatırım Garanti Ajansı (MİGA), Birleşmiş Milletler (UN)

KEK Eşbaşkanları

T.C. Gümrük ve Ticaret Bakanı Sn. Nurettin Canikli

Moldova Başbakan Yardımcısı ve Ekonomi Bakanı Stéphane Christophe Bridé



İş Konseyi Eşbaşkanları

Summa Turizm Yatırımcılığı A.Ş. Yönetim Kurulu Başkan Yrd. Fatih Bora,

Moldova Sanayi ve Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı Valeriu Lazar



T.C. Kişinev Büyükelçisi Mehmet Selim Kartal, Moldova’nın Ankara Büyükeçisi Igor Bolboceanu, T.C. Kişinev Ticaret Müşaviri Reşit Alper Erdil



  1. TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER TABLOSU




GSYİH (Nominal) / Dünya Sıralaması

7,970 Milyar Dolar (2013)

8,350 Milyar Dolar (2014)



GSYİH Büyüme Hızı

% 8,9 (2013)

% 4,6 (2014)

- % 2,0 (2015, Dünya Bankası tahmini)


Kişi Başına GSYİH (PPP):

3.483 (2013)

3.692 Dolar (2014 Tahmini)



İhracat / Dünya Sıralaması

2,428 Milyar Dolar (2013)

2,340 Milyar Dolar (2014)



İthalat / Dünya Sıralaması

5,492 Milyar Dolar (2013)

5,317 Milyar Dolar (2014)



Enflasyon Oranı

% 4,6 (2013)

% 5,1 (2014)

Para Birimi / Paritesi

1 ABD Doları = 18,20 Ley

1 Avro = 20,15 Ley

Yurtdışındaki Yatırım Tutarı

62,44 Milyon Dolar (2013)

Dış Borç Stoku

6,7 Milyar Dolar (2013)

Uluslararası Rezervler

2 Milyar Dolar (2015)

Doğrudan Yabancı Yatırım Stoku

3,4 Milyar Dolar (2012)

İşgücü

1,235 Milyon

İşgücü dağılımı

Hizmet % 43,4; Tarım %40,6; Sanayi %16

İşsizlik Oranı

% 5,1 (2013)

% 3,9 (2014)



Dünya Bankası İş Yapma Kolaylığı Sıralaması

82 (2014)

63 (2015)



GSMH’nin Sektörel Dağılımı

Tarım %16,3; Sanayi % 20,1;

Hizmetler % 63,6



Başlıca Sanayi Dalları

Şeker, bitkisel yağ, gıda işleme, tarım makineleri, döküm makineleri, buzdolabı ve dondurucular, yıkama makineleri, mensucat sanayi, ayakkabı ve tekstil.

Başlıca Tarımsal Üretim

Sebze ve meyveler, üzüm, hububat, şeker pancarı, ayçiçeği tohumu, sığır eti, şarap.




  1. BAŞLICA EKONOMİK VERİLER




Yıl

GSYİH

(Milyar Dolar)

Büyüme

Oranı (%)

Kişi Başı Gelir ($)

Enflasyon Oranı (%)

İhracat

(Milyar Dolar)

İthalat

(Milyar Dolar)

2005

2,98

7,5

-

10,2

1,10

2,29

2006

3,04

4,8

-

14,0

1,06

2,64

2007

4,40

3,0

2.722

13,3

1,37

3,67

2008

6,05

7,8

3.008

7,2

1,64

4,86

2009

5,43

- 6,0

2.835

0,4

1,32

3,27

2010

5,80

7,1

3.076

8,1

1,59

3,81

2011

7,11

6,8

3.090

7,8

2,27

5,14

2012

7,25

-0,8

3.233

4,1

2,22

5,15

2013

7,97

8,9

3.483

4.6

2,47

5,44

2014

8,35

4,6

3.692

5,1

2,34

5,32



  1. MOLDOVA’NIN DIŞ TİCARETİNDE BAŞLICA ÜRÜN VE ÜLKELER



Başlıca İhraç Maddeleri:

Tarım Ürünleri (% 21,4),

Gıda Ürünleri (%19,9), Tekstil (%16,8),

Makine ve Ekipman (%10,8), Diğer (%31,1)


Başlıca İthal Maddeleri:

Mineral Ürünler (%20,9),

Makine ve Ekipman (%15),

Kimyasallar (%10,5),

Tekstil (%7,3), Diğer (%46,3)



İhracatında Başlıca Ülkeler:

Romanya (% 18,6),

Rusya Fed. (% 18,1),

İtalya (% 10,4),

Almanya (5,9)

Beyaz Rusya (5,8)

Ukrayna (% 4,7)

Birleşik Krallık (4,6)

Türkiye (% 4,5), (8. Sırada)


İthalatında Başlıca Ülkeler:

Romanya (% 15.1),

Rusya Fed. (%13,5),

Ukrayna (%10.3),

Çin (% 9.1),

Almanya (% 8,0),

İtalya (% 6.6),



Türkiye (%5,7), (7. Sırada)




  1. MOLDOVA EKONOMİSİNE İLİŞKİN GENEL BİLGİ



  • Moldova, Sovyetler Birliği’nin dağılmasını izleyen süreçte ekonomik yapısını serbest piyasa ekonomisine uygun hale getirmeye çalışmış olmakla birlikte, halen geçiş sürecine özgü sorunlarla mücadele etmektedir.




  • Moldova kişi başı GSYİH yönünden Avrupa’nın en fakir ülkesi konumundadır. Öte yandan, işsizlik ülkenin karşı karşıya olduğu bir diğer önemli sorundur. Moldova vatandaşlarının resmi olmayan rakamlara göre yaklaşık 800 bini yurtdışında çalışmaktadır. Yurtdışında çalışan Moldovalıların yaklaşık yarısı Rusya’da diğer yarısı ise başta İtalya olmak üzere, genel olarak Portekiz, İspanya gibi Akdeniz coğrafyasında bulunan ülkelerde çalışmaktadır.




  • Bu anlamda, yurtdışı işçi gelirlerinin ekonomi üzerinde çok önemli bir rolü bulunmaktadır. Yurtdışı işçi gelirleri 2014 senesinde yaklaşık 1,6 milyar ABD doları düzeyinde gerçekleşmiş ve dış ticaret açığını finanse eden en önemli araç olmuştur.




  • Tarım, halen ülke ekonomisinde çok önemli bir yer tutmakta, sanayi ise temel olarak tarıma dayalı sanayi sektörlerinden oluşmaktadır. En önemli tarım ürünleri tahıl, baklagiller, üzüm, şeker pancarı, meyve ve sebzedir. En önemli ekonomik sektörler şarap ve diğer alkollü içecekler, tekstil ve hazır giyim, şeker, konserve ve meyve suyudur.




  • Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik askeri müdahalesi ile bölgede artan istikrarsızlık, hedeflenen yapısal reformların gerçekleştirilememesi, ülkenin iç politikasında yaşanan istikrarsızlık, Avrupa’daki ekonomik kriz, Moldova’nın AB’ye yakınlaşması sonucunda Rusya ile kötüleşen ilişkiler ile artan belirsizlik ortamı, Moldova’nın yabancı sermaye çekme konusunda temel sıkıntıları oluşturmaktadır.




  • 2008–2012 yılları arasında ortalama % 3,0 oranında büyüyen Moldova ekonomisi, 2013 yılı sonbaharında Rusya Federasyonu’nun Moldova’dan şarap ithaline yasak getirmesine karşın, beklenmedik şekilde ülke tarihinde ilk kez % 8,9 oranında büyümüştür. Öncelikle, % 38,3 oranında büyüyen tarım ve hayvancılık olmak üzere, ekonomideki tüm sektörlerde olumlu gelişmeler kaydedilmiştir. Tarımda kaydedilen söz konusu önemli büyüme, bir önceki yılda yaşanan kuraklık nedeniyle kaydedilen % 22,3 oranındaki daralmadan sonra telafi edici bir büyümeyi ifade etmektedir.




  • Diğer taraftan, tüm olumsuzluklara karşı, Moldova ekonomisi 2014 yılında beklenmedik bir şekilde bölgede en yüksek büyüme rakamını (% 4,6) yakalayan ülkelerden biri olmuştur. Büyümede etkili olan başlıca faktörler, beklenenin üzerinde gerçekleşen tarımsal üretim, özellikle tekstil ve elektrikli ekipman olmak üzere sanayi sektöründeki büyüme ve iç ticaretteki büyüme olmuştur.




  • Moldova ile Avrupa Birliği (AB) arasında AB Ortaklık Anlaşması 28 Kasım 2013 tarihinde AB III. Doğu Ortaklığı Zirvesinde parafe edilmiş, 27 Haziran 2014 tarihinde ise imzalanmış ve 1 Eylül 2014 tarihinde kısmen yürürlüğe girmiştir. Bununla birlikte Anlaşma kapsamında yer alan Derin ve Kapsamlı Serbest Ticaret Anlaşması kapsamında Moldova tarafı 1 Ocak 2015’den itibaren AB menşeli ürünleri tavizli rejim kapsamına almıştır.




  • Ortaklık Anlaşması Moldova için büyük önem taşımaktadır. Anlaşmanın imzalanması kamuoyunca kısa sürede tam üyeliğe giden yol olarak görülmekte ve bir noktada Avrupa’nın en fakir ülkesi olmaktan kurtuluşu olarak algılanmaktadır. Kamuoyunun bu algısına paralel olarak, mevcut hükümet tarafından da siyaseten büyük önem atfedilmektedir.




  • Diğer taraftan, AB tarafından alınan bir kararla, 1 Ocak 2014 tarihi itibaren Moldova menşeli şarap ithalatında tüm engeller kaldırılmıştır. Böylece, AB pazarı Ortaklık Anlaşması imzalanmadan Moldova şaraplarına tamamen açık hale gelmiş ve yeni Moldovalı ihracatçıların AB pazarına girebilmesi için gerekli koşullar yaratılmıştır.


  1. EKONOMİYİ ETKİLEYEN SON DÖNEM GELİŞMELERİ

Moldova ekonomisini etkileyen son dönem ekonomik ve siyasi gelişmeler arasında; Avrupa Birliği ile Derin ve Kapsamlı Bir Serbest Ticaret Anlaşması’nı da içeren Ortaklık Anlaşmasının imzalanması, ülkedeki genel seçimler, Rusya ekonomisinde yaşanan gelişmeler, Rusya’yla ekonomik ve politik ilişkilerin kötüleşmesi, Ukrayna’daki güvenlik krizi, AB tarafından Moldova vatandaşlarına uygulanan vizelerin kaldırılması, Romanya ile Moldova arasında doğalgaz boru hattı inşasının tamamlanması ve bankacılık sektöründeki belirsizlikler sayılabilir.




  1. AB ile İmzalanan Ortaklık Anlaşması

AB ile Moldova arasında 27 Haziran 2014 tarihinde imzalanan Ortaklık Anlaşması, Moldova Parlamentosu tarafından 2 Temmuz 2014 tarihinde onaylanmıştır. Diğer taraftan Avrupa Parlamentosu da 13 Kasım 2014 tarihinde bahse konu Ortaklık Anlaşmasını onaylamış olup, Anlaşma, AB üyesi 28 ülke parlamentosunun tümünün onayının ardından yürürlüğe girecektir. Söz konusu Anlaşma 1 Eylül 2014 tarihinden itibaren geçici olarak yürürlüğe girmiş bulunmaktadır.


Moldova ile AB arasında ayrıcalıklı bir bağın oluşturulmasını öngören Ortaklık Anlaşması, Moldova mevzuatının Topluluk mevzuatıyla uyumlaştırılması, AB’nin Moldova’daki reform sürecini aktif olarak desteklemesi ve ticaretin serbestleştirilmesini hedeflemektedir. Ortaklık Anlaşmasının kapsamında yer alan ve söz konusu anlaşmanın ekonomik boyutunu nitelendiren Derin ve Kapsamlı Serbest Ticaret Anlaşması (DKSTA), hemen hemen tüm ürün gruplarında Moldova ile Avrupa Birliği arasındaki gümrük vergilerinin ve diğer engellerin kaldırılmasını sağlayacaktır. Engellerin kaldırılması Moldova ve AB arasındaki dış ticaret hacminin artması ve çeşitlendirilmesi, öte yandan Moldovalı girişimcilerin AB’de kullanılan çağdaş teknolojilere ulaşabilmesi için gerekli koşulları oluşturacaktır. DKSTA, Moldova için özellikle tarım ve gıda sanayi alanında artacak rekabet tehdidini oluştursa da, ülkenin söz konusu anlaşmadan elde edeceği avantajların daha büyük olacağı düşünülmektedir.
Söz konusu anlaşmanın Moldova ekonomisine pek çok somut katkısı olması beklenmektedir. Ortaklık Anlaşmasının siyasi, ekonomik ve kurumsal istikrarı artırması neticesinde Moldova ekonomisinin ekonomik büyüme rakamlarının istikrarlı bir şekilde artması öngörülmektedir. Moldova’nın DKSTA kapsamındaki reformları tamamlaması halinde Moldova’nın AB’ye yapacağı ihracatın % 16 oranında, AB’den yapacağı ithalatın ise % 8 oranında artacağı ve Moldova’nın yıllık ortalama % 5,4 oranında bir ekonomik büyüme oranını yakalayabileceği tahmin edilmektedir. Söz konusu büyüme rakamının, DKSTA ile liberalleşecek Moldova ekonomisinin yabancı yatırımcılar için çok daha cazip bir hale gelmesi sonrası artacak yabancı yatırımların da etkisiyle daha yüksek düzeyde gerçekleşme potansiyeli bulunmaktadır.
Söz konusu Anlaşma çerçevesinde, Moldova hükümetinin performansına bağlı olarak, AB tarafından Moldova’ya önümüzdeki 3 yıl içinde en az 500 milyon Avro değerinde teknik ve finansal yardım sağlanabilecektir.
Diğer taraftan, söz konusu anlaşma ile AB mevzuatına uyum konusunda gerçekleştirilecek reformlar, gerek kamu gerekse de ekonomik yönetim kapasitesinin güçlenmesine ve AB standartlarının hayata geçirilerek Moldova ekonomisinin daha rekabetçi bir düzeye erişmesine imkan sağlayacaktır; böylece Moldova’nın AB pazarı ile birlikte diğer pazarlara yönelik ihracatı artacaktır.
Anılan Anlaşma sayesinde yapılacak yeni yatırımlar, kurulacak yeni firmalar ve daha hızlı büyüyen bir ekonomi yeni iş olanaklarının doğmasını sağlayacak, bu da hem artan ücretler hem de azalan işsizlik ile Moldova halkının toplumsal refah düzeyini iyileştirecektir.
Sonuç olarak, söz konusu Anlaşma kapsamı hükümlerinin Moldova tarafından hayata geçirilmesi, Moldova ekonomisinin AB ekonomisine, dolayısıyla da Dünya ekonomisine entegre olmasını ve beraberinde artacak rekabet gücü ile Moldova’nın ekonomik kalkınmışlık düzeyini hızla geliştirmesine fırsat yaratacaktır.
Bununla birlikte, söz konusu Anlaşma kapsamında yer alan Derin ve Kapsamlı Serbest Ticaret Anlaşması kapsamında Moldova tarafı 1 Ocak 2015’den itibaren AB menşeli ürünleri tavizli rejim kapsamına almıştır.


  1. Genel Seçimler

Moldova’da 30 Kasım 2014 yılında yapılan genel seçimler, başta bütçe harcamalarındaki artış ile birlikte artan bütçe açığı başta olmak üzere ekonomiyi farklı yönlerden olumsuz etkilemiştir.


Hükümet tarafından seçim öncesi dönemde izlenen popülist politika çerçevesinde emekli aylıkları ve memur maaşlarına yapılan zamlar ile bu dönemde başlatılan pek çok altyapı projesi için yapılan harcamalar, IMF tahminlerine göre (dış yardımlar hariç tutulduğunda) bütçe açığının Gayri Safi Yurtiçi Hasılaya oranının, 2013 yılındaki % 3,8 seviyesinden % 5,4 seviyesine yükselmesine neden olmuştur.
Seçimler, ekonomik büyümeyi teşvik etmek için ihtiyaç duyulan bazı reformların gerçekleştirilmesini mümkün kılmamış, yapılan düzenlemeler hayata geçirilememiş ya da beklentileri karşılamamıştır. Özellikle yatırım ortamının iyileştirilmesine yönelik atılan pek çok adım arzu edilen etkiyi göstermemiş, adalet reformu ise hiçbir kesimi tatmin etmemiştir. Bununla birlikte emeklilik sistemi reformu ise belirsizliğini korumaktadır.
Seçimler nedeniyle artan harcamalar ve yapısal reformların hayata geçirilmesinde yaşanan sıkıntılar, Moldova’nın ekonomik kırılganlığını artırmış ve ekonomik büyüme için ihtiyaç duyulan yapısal altyapının geliştirilmesine sekte vurmuştur.
c) Rusya Ekonomisinde Yaşanan Gelişmeler ile Rusya’yla Ekonomik ve Politik İlişkilerin Kötüleşmesi
Rusya Moldova’nın en önemli 2. ticari ortağı durumundadır. 2013 yılında, Moldova’nın ihracat gelirlerinin % 26’sı, 2014 yılında ise % 18,1’i Rusya’dan gelmiştir. Moldova ekonomisi için hayati derecede önemli olan yurtdışı işçi gelirlerinin ise yaklaşık yarısı Rusya’dan gelmektedir. Diğer taraftan Moldova’daki yabancı yatırımlarında Rusya birinci sırada yer almaktadır. Bu çerçevede, Moldova’nın AB ile ilişkilerinin gelişmesine paralel olarak Rusya tarafından uygulamaya sokulan pek çok politika ve Rusya ekonomisinde yaşanan gelişmeler Moldova ekonomisini 2014 yılında olumsuz yönde etkilemiştir.
Rusya, Moldova ile AB arasında gelişen ilişkilere tepki olarak, 2014 yılında Moldova menşeli ürünlerin Rusya’ya ithaline ilişkin kısıtlamaları artırmıştır. Bu çerçevede, Eylül 2013'te alınan Moldova menşeli şaraplara ilişkin ithalat yasağından sonra, Rusya, 2014 yılında, Moldova’nın Rusya’ya ihracatında en ön sırada yer alan elma, erik, şeftali vb. ürünlerine, meyve ve sebze konservelerine ve et-et ürünlerinin ithalatını yasaklamıştır. Büyük ölçüde bu önlemlerin etkisiyle, Moldova’nın Rusya’ya yönelik 2014 yılı ihracatı 2013 yılına kıyasla % 33 oranında (208 milyon ABD Doları) azalmıştır.
Bu çerçevede, Rusya’nın ekonomisinde ve para birimindeki gelişmeler Moldova ekonomisini de doğrudan etkilemiştir. Batı ülkelerinin Rusya’ya yönelik yaptırımları ve dünya petrol fiyatlarındaki düşüş, Rusya ekonomisinin 2014 yılında % 0.6 gibi düşük bir düzeyde büyümesine ve Ruble’nin 2014 yılında ABD Doları karşısında % 46 oranında değer kaybetmesine neden olmuştur. Öncelikle, Ruble’deki değer kaybı Moldova’nın ihracatında 2013 yılında ilk sırada yer alan Rusya’ya yönelik ihracatı olumsuz yönde etkilemiştir. Ruble’deki düşüşe ilave olarak Rusya ekonomisinin düşük büyüme performansı, Rusya’nın ithalat talebini azaltarak, Moldova tarafından Rusya’ya yönelik gerçekleştirilen ihracattaki düşüşte etkili olmuştur.
Bununla birlikte, Ruble’de yaşanan düşüş, Moldova ekonomisine çok ciddi katkısı olan yurtdışı işçi gelirlerini de etkilemektedir. Moldova’nın yurtdışı işçi gelirlerinde Rusya ilk sırada yer almaktadır. Moldova’da Ruble üzerinden gelir elde eden ve bu gelirleri üzerinden Moldova’ya para transfer eden işçilerin maaşları, Ruble’deki hızlı değer kaybı nedeniyle erimekte ve Moldova’ya transfer edilebilecek geliri azaltmaktadır. İşçi gelirlerindeki bu düşüşler Moldova’daki tüketicilerin harcamalarını düşürerek Moldova ekonomisi üzerinde negatif yönlü bir etkide bulunmaktadır.
Diğer taraftan, Ruble’deki değer kaybı Moldova Ley’inin de değer yitirmesine neden olmaktadır. Moldova Ley’inin değer yitirmesi bir yanda enflasyon üzerinde yukarı yönlü bir etki yaratırken bir yandan ise Moldova ihraç ürünlerini ABD Doları ve Avro cinsinden daha ucuz hale getirerek Moldova’nın Rusya dışındaki ülkelere yaptığı ihracatı kısa vadede artırma imkanı yaratmaktadır. Buna ilave olarak, Moldova Leyi’nde yaşanan değer kaybı ithal ürünleri daha pahalı hale getirerek ithalat üzerinde baskılayıcı bir rol oynamakta ve dış ticaret açığı üzerinde olumlu bir etki yaratmaktadır.
Son olarak, Ruble’de yaşanan hızlı değer kaybı ve genel belirsizlik ve güvensizlik hali, yarattığı olumsuz algılar ve geleceğin daha kötü olabileceğine ilişkin beklentiler ile Moldova Bankacılık sistemine olan güveni düşürmekte ve Moldova ekonomisini daha kırılgan hale getirmektedir.
Yüklə 0,56 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə