Juviviscens



Yüklə 2.44 Mb.
səhifə6/20
tarix14.08.2018
ölçüsü2.44 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20

Deaquismineralibus, 8c bituminosis,

defontium miraculis, prasertim qu*

in
81

in Indiis utrisque a novis Argonautis

suntreperta : de virtute magnetica ter

ræ, decentrogravium, de quiete ter

ræ , deterrarum varietate ; his inquam

aliifqueomissis, me consero ad ea , quæ

lumen dicendis afferre necefl'ario debeant.

Propositio V.

SlfMttttr sunt Neotericorum de Ele

mentis opinionespracipu*.

PRbng opinio sic elementum desinit ;

Ctrfus simplex formaliter existent in

mixto , ut principium materiale ex tribttt

velati compaBum , humore , succo , <$>

feltda suhstantia. Prima pars desinitionis

, usque ad id , ex tribus veluti &c. aperta

est , sentitque cum Democrito,

dum vocat elementum principium ma

teriale : at vero , quis succus ignis,

quis terræ humor , quæ soliditas aquæ,

autaeri, adscribi potest?.'An ignis humidus

est , 8c succi plenus ? humor

enim supponit humiditatem , snccui

mistionem cum concoctione ex Theophrasto

/. i. hist, plant, c, 19. Desoliditatenihil

disputo, ilia enim mathematice,

penes dimensiones , physicequc

penes plenitudinem , potest explicari.

D; Is
82

Is tamen , qui hujus opinionis est caput,

adscribit igni siccitatem in sunimo,

sicuti etiam terræ: ubiergoerit

humor succusve , qui semper de genere

liquoris est , licet addensari possit ?

unde videtursibi ipsi parum consentiens;

Sed cum nemo nonauditusdamnandus

sit, abhac opinione exagi tanda

supersedeo , cujus nudam solummodo

thesim vidi editam Lugduni.

'Secunda opinio sic elementum desinit.

corpus/implex rmxtorum basis , &

materia, idutbus coalescens , mole scili

cet , & influxu fixo. Ita nobilis Hungarus

i quem forfe fortuna in itincre

. biduo comitem habui , cum secundo

.in Italiam venirem. Influxum dicebat

esse portionem ætheream , ipsi elemento

congenitam , quæ cum orbe fuperiori

, &cælestibus mixta , singula conjungeret,

medianteipsoelemento, &

iingula ad suos planetas reserret , ut

planetæadstellassixas.ut & ipsi reseruntur

analogia mundana. Volebat ele

ment:! esse septem : tenAm , aquam,

ignem ,spiritum, seu vetitum , ejjentiam ,

regulam, numerum: quæ septem in singulis

mixtis reperiuntur. Terram diluit

aqua , aquam distribuit spiritus,

spiritum vegetat ignis , ignem elevat

cssentk,
83

eflentia , seu radicalis rot mixtorum

cui insitæsunt , & veluti radicatæ proprietates,

totum certa sigura ooercet

regula , & numerus partibus modum

ponit. Regula autem & numero {ub&antias

intelligebat , impropriis ad eum,

scnsum vocabulis. Terram Saturno ,

aquam Lun* , ignem Ievi , Spirit um

Hercurio , regulam Marti, numerum

Veneri , efjentiam Soli non abfurde compontbat.

Sed cum de planetis Iovialibus

sieret a me certior, unde & adinvenienda

quatuor elementa sympathica

ignipro stellis Medicæis, & duo

sympathies terræ , nam Satumi stella

tribtts globis deinceps positis dicitus

componii Respond it, ea fe babtre per

modum unius: gratis audivi, quæ gratis

dicerentur, nee mini ad alia sestinanti,

so»resellere vacat, vel nunc scholastics

contentione curiosas confabulationes

corrumpere.

Tertia opinio est multorum Chymicorum

, e quorum numero , & superio

rem fuifle puto. Illi duo dari vdlunt

elementa , Terram quam damnatam ,

imledictam , & caput mortuum vocant

; & Aquam , vel insipidum phlegma,

quæ omni sale, mercurio, 8c

julphure careat, Quorumdam Chy

mico§
84

micorum absonx sententiæ etiam vocabulis

,quibus nitor , & claritas adessc

semper debet , magnam authoritatis

partem suæ arti abstulerunt ; quid enim

de iis censendumest , quam quod Lu

cres. 1. 1. de Heraclito pronuntiat.

Clarus ob obscurant linguam , magts inter

inanv, < ••'. i

Quam gravior Grajos inter quiver*

requirunt :

Omnia enim ftelidi magis admirantur,

amantque,

Jnvtrfis quæ sub ver bis latitantia armint.

Chy micorum plurimi a suis ossicinis

•gressi , ab alembici fulcrisi tanquam ab

Apollinis tripode, revelata sibi arcana

jactant, &ea loquuntur, quæ necipsimet

iutelligant. Nature myfteria etiam

ji mille facibus revelcntur, arbitrantium

oculis nunquam Uta exctpientttr, testabitsemper

quod quotas, & quo plus fetes,

eoplura ateignorarimiraberis.

Qftarta opiriio sic desinit elementum,

corf us simplex a nuUo naturaliter diplubik,

constant snbstantia , qualitate Acerrima

, & mobilitate primaria simplici .

Verum quidemest, mrationequalitatum

sensibilium , elementaresesse om

nium accerrimas, vincuntur tamenin

tctiC
85

abiis, quæaformis substantialibus

mixtorum immediate promanant.

Admittit hæc sententia quinque

clementa, ignem , seu æthera , aquam ,

terram, i»tfiuxum, quem astra rerum &

stellarum particulas vacant , & glutinol'um

tartaruni ad omnium unicmem necessarium.

Prhwa opinio fundatur in proportioneeorum

, quæad mixtum viJenmr

accomodata. Secunda nititur anilcgia

majoris , & minoris mundi, & relatione

quam sublunaria habent cum cælestibus,

quamquisque ad libitum explicat.

7Vm

§Zuarta,ut novum quidpiam

afferret , astrorum fragmentis nos

ditavit , sed ilia exhibet Chy micus.

Propositio VI.

Elementum juxta Democriti phc'it

definite,

ELementa desiniunturaGaleno,l.i.

de dementis c. i qux natura prima ,

^simplicSJpmasunt, qutque in aha von

ampXm disofoi queunt ; in quam desinitionem

recidit Avicennæ desinitio,l. i .

Fen. i doctrinal, cum dicit ; Element a

suns corpora simphcia , & partes prim*
86 Dis in iT. 1.

corporis humani , &ahorum, qua in cor

pora diversantoe formarum dividi miniinepojsunt

, ex quarum commixtione spe

cies diversegeneratorum fiunt. Aristotelesautem

$. met. t. 4. Elcmentum dicitur

ex quo inexistente indivipbili , secun

dum speciem, in aliam Jpeciem , ahquid

componttur , quiedesinitio metaphysics

est, & universalissima; sed deinde ab

eodem Aristotele restringitur ad elementa

corporum , cum vocat ultima , in

qua corpora dividuntur , iUa vero non

amplius in alia specie differentia corpora,

& five unum , five plura huju/cemedi

fint , ha: elementa ajunt , & in sine textus

ibid, omnibus vero elementi acceptiotiibm

commune eli , illud cujusque effe ehmentum

, quod frbnum cuique itiefi , ex

quibus manisestum est, unicum elementorum

characterem , inquo*w isti

litterarum legiflators conveniunt , esse

persectam homogeneitatem. Desiniri

autem posset elementum ; Corpussim

plex , sen pure homogneum , natttra su'a

mstitutum , ut in mixtorum composition

ttem veniat ; quæ desinitio datur per

causam sinalem, & respectum transcendcntalem,

quo ab aliis distinguitur. Hæ

desinitiones optimæsunt, neque Democriti

sensibus ulla ratione contraileCi
87

riæ, imopotiusfavorabiles, sipræsertim

addamus pronuntiatum Aristotelis

y.metaphys. t. 4. Parvum,simplex, mdhisibile

elementum dicitur. Nihilomtnus

tamen aliam colligo Democriti

dcfinitionem , ex 1. 1. phys. & ex Lucretiol

f.

Elementa sunt seminntium primum atemorum/



implicit erfguratarum , & unigenarum

, secundum quarum variationem,

& unitionem d'vversam , mixta qutvis

generantur , & in qua smnia ultimo

nfolvuntur. Dixi seminarium frimum,

quia dantur siguræ , & m'm'imx (ecu tide

sortis, quæ a forma substantiah , cæli

vertigine, aliisque causisad mixtorum

obsequium variam obtinent siguram.

Dixi (imphciter, quia compositione omnicarent.

Vocaviumginar, hoc est,

siguræ aut atomi aqueæ omnes flint ejusdem

rationis i idem de terreis igneisquejudicium

esto ; Cæteraplanaerunt

ex scquentibus. CoDsirmatur hæc doctrina

a Lucretio, qui dicit , omnia corpuscula

terrea adunata in unum , &de

aliis elementis ita similiter docet, 1. 5 . .

Quippe etenim primum terrai corpora.

qu


Prtpterea quod erant gravia , is' perplcxa,

coibtnt.


In
88 DtSPUTAT. I.

In medioque tmas capiebant omni* fi

des.

Desinivimus ergo elementum secun



dum Democritum , quod erat propo&ti

noitri.


Propositio. VIT.

Blementum non componitur ex materia,

&firma.

HÆc eonclufto necessario sequitur ex



prop, i . & 3 . Illud enim non componitur

ex materia , 8c forma, quod est

rrigenerabile,& incorruptible : sed elementasunt

hujusmodi,perprop. x- argo

non componuntur ex materia, & for

ma. Major evidens est , incorruptio enimabsoluta,

&omnimoda, qualem

damus dementis , non potest stare cum

ilia compositione , quæ scparationem

materiæ,& formæ facitpossibilem. Verum,

non est hicdissimulanda dfficultas

, quæ exurgit a desinitione corporis

naturalis , ab Aristotele tradita , quamque

omnes adorant philosophi. Cor

pus vaturale est compofitum substantial

( ex materia , & forma ) habens princif'mm

motus , & quietis finfibilis ; quæ

sententiaelicitur ex t. & i. physicæauscult.

& ex cap. 4.1. f. metaphys. ad qua

diffiC
89

difficultatem sol vendam , & ponendum

Democriti placitis stabile fundanuntum.

Observo primo : rationem corporis

universalissimam abstrahere ab omni

compositione , ut colligimus ex Aristotel.

1. 13. metaphyf c. x. & probaturer

ejusdemphilosophi doctrina, qui materiam

primam vocat subslantiam corpoream

seu corpus , & tamen omni

forma caret. %Adde quod ratio corpo

ris apud Mathematicos aliud importat,

unde desinitur corpus ab ipsis pro

sigura selida , ut sit habens longitudiriem.

latitudinem , & crassitiem , & pro

extremitate supersiciem, ita Eucl. 1. 1 r.

ekm. desinitione, 1. & i. quæ trts dimensiones

sumuntur penes perpendicularem

, quæ omnium linearum mensura

est^uia est una, brevissima , 8c invariabilis.

ut demonstravit Proclus , in

16& i7primielem.E»c/irfw,unde 8c

ratio corporis apud Mathematicos sumitur

tantum extensive vel quantitati

ve, & revera ipsi abstrahuntamateria,

utdocet Aristotel. 1. 1 3. metaphyf- sum.

ma i.e. j.

Observo fectfndo ,differentiam essentialem

corporjs physici , sumipenesintrinsecum

illud principium immanens

motus,
90 Dl SPUT A T. T.

motus, & quietis sensibilis , primo 8c

per se , non per accidens ; quare corpus

proutabstrahitasimplici, & composito

(nam mathematicorum corpus est ngura

tantumsolida, & æquivoce cor

pus, qualeabipsisumbrarum terminis

essingitur ) desiniri, inquam, debet. Subjlantia

materialis , quantitatis , &, exte/t-

Jionis ixigitiva; divideturque in corpus

simplex ,& compositum. Corpus sim

plex , est substantia materials homagenca

, exigitiva quantitative extenficmis,

hahensprincipium motus , & quietis fin-

Jibilis primo , &per fe, & nun per accidens.

Corpus vero compositum , est corpus

naturals ,seu substantia materials completa,

heterogenea, ex aft usubstantial'!, &

materia compopta , habens principium metin,

&• quietis primo , e$" perse, non per

accidens. Cum ergo ratio corporis universaliter

sumpta non importet secum,

^»;i

K forma , sitque alia ratio corporis simplicis,

& alia mixti, quæabhomogeneitate,

&heterogeneitate, tanquam a

propriis figillis distinguitur ab Ayicen-,

na, sequitur ex hoc capite , nihil ossici

autobstare , quo minus demonstratum

sit, materiam & formam elenaentis non,

incITe , quod erasfaciendum.

ProC
91

Propositio. VIII.

In quvvis elcmento triasunt fr'mmie eensideranda

: primo , molessubjlaitialis corporea;

secund<,,qualil as prima; tertio appetmtia

mixtionk. Secundarit ant an

elementa contemplanda funt , ut panes

universi, & ut mobilia localiter.

J? Xplicatur , 8c probatur proposition

Moles substantialis corporea est ens

substantiate, simplex , corporeum , sub

tribus dimensionibus comprehensum,

longitudinei latitudine, &altimdine,

cum exigentia quantitatis , qua siat impenetrabile.

Nomine qualitatis , quæ est fccunia

elementi ratio, intelligo qualitates/»-i.

mas, quas adinvenit omnium primus

noster Hippocrates , ex Galeno, I . i . methodi

, c. 2 . calerem,frigus, humiditatem,

tesiccitatem : Molis autem fustantialis

exigentia , est nota , & character ejus

effentialis : nam moles ignis a mole aquæ

in eodifrert/,ri»i»,quodistahumi,

ditatem, ilia calorem exigat. Etsicuti

in aliis omnibus philosophi eflsentiam

nunquam constituunt in actusecundo,

sed tamenin actu primo, qui est pro.

tentia,
92

tentia, retpectusecundi, utait Ariftoteles

( 1. 1. de anima.cap. 5-. Ita mcles

substantial aquæ est in potentia ad

humiditatem ; quare elementum metafhystce

componitur'ex mole, &exigentia,

quaponitirrin actu primo , ad illam

qualitatem , quam moles, prior natura,

ex se profundit : itaque exigentia ilia

est veluti actus metaphyfkus , quæ molem

sub certa specie ponit,

Diets nonnullos existimare inphilophia

Democriti nullam dari qualitatem

primam , & adducere possent pro se Lucretium

, qui variasatomorum siguras,

modocalorem gigneredicit.l. i.

Sed xe forte putts jpoliata colors.

Corpora primamanere , ttiamftcrttA

tefttis


Sunt aefrigoris omnino,calidiq;vaporit

Etfonituflertta,

Et libro quarto , ubi qualitares sensibilesexplicat

per siguras, & meatusexcipientes

; Verum tantum abest , ut sit

Democriti scnfus, ut ipse quidem fecundas

, tertias, quartasque qualitates

aproportionesecundarum , tertiarum,

quartarumque atomorum oriri existimet

; at primos influxu vero diffbndi

posse censeti Lucretius quidem Empe

doclis
93

doclis sententiarn sequitur, nos autem

Democriti. Sed dehis fusius dicemus

dilp. 2. Deinde dico unam atomum

seorsum fumptam non posse frigtfacere,

aut calefacere, quiaactiones physi

cæ construuntur utipyamides, quarum

bajis eil i n agente , vertex in passo; atque

ubi tantum est punctum , non potest

sieri basis , quæ linea indiget phyiica.'

ergo neque ah una at onto poteft ulla aB\»

smjlbilis prominare.

Appetentiaveroformarum, &mixtionis

, omnibus elementis est essenrialis,

quatenussunt principium materiale

, & subjectum formirum : moles itaque

exigentiaqualitatis , 8c appetentia

mixtionis, sunt essentialiter in quovis

elemento , & sicuti varia est in singulis

qualitaium exigentia,itadici potest, appetentiam

formæ, omnibus elementis

communem, ad unumquodque contrahi',

per peculiarem subjectitionem,

qua formæ subserviuflt : namaliterignis

, aliter aqua, & terra ad mixtionem

veniunt , quamvissimulfumptafaciant

unicam materiam primam completam.

Qn*doctrina adoraturabAvicenna,l.i.

Fen. i.doctrina i. cumait. Terra usut

est adretentionem ,fixionem, & ad eonfervationem

figura , & forma ; aqua extetidit,


94

tendtt , fasuscipitfiguras; airsublevat,&

attenuat; ignis maturat,permljeet, ej usque

penetratime currttsubstantta tterea , g&- ut

duorum element orum gravium frigidorumque

pumm frigiditatem.frangat , & ut

de elementaria proprietate ad cvmplexionalitatemredeat.

Duo autem gravia plus

juvant ad membrorum generationem , &

eorum quietem : & duo levia ad spiritut,

mothnemque , tumspirituum , tum mem

brorum; licet motut nonsit , nistab anima ;

hæcdoctissimusPrinceps, quævidebis

elucidatiusexponi,prop. n. hujusdisp.

Difserunt autem appetitio, & potentia

recipiendi formas , eo quod appetitus

connotet tendentiam ad sui perse--

ctionem i potentiaverosolam recipien

di capacitatem videatursignisicareisunt

autem duæ formahtaies, resque unica.

Quoad alia, quæ secundario consideranda

dixi , nempe de mobilitate , &

quatenussuntuniversipartes, rejectis

ad disp. j . quæ ad motum pertinent,

Observo, dementis triplicem inefle

mobilitatem : prima quatenus sursum

deorsumve propriis nutibus seruntur :

secunda est superioris ordinis , nempe ad

bonum commune, quod ut magis promoveant,

frequenti generations sunt

locispermixta omnibus elements, neque
95

que terram , aut aquam puram habemus,

sed omniasuntimmixta ad universi

bonum, præsertim quæinarmosphæra

circa terram reperiuntur. Tertia

mobilirati cedunt duæ jam explicate,

nam ista ordinatur ad generalissimum

universi bonum , ad fugam penetrabili-

'tatis , & vacui. Corpora enim simplicia,

utpote machinæ mundanæ fundamenta,

debent severe connexionemuniversalem

, & omnia loca replere. Priw/

amobilitasoritura densitate , raritate,

Iatitudine, &compaginatione, aut

gravitate levitateque. Stcuttda exappetentiamixtionis

, & formarum. Tertia

ad totiuscommodum , cui privata subserviunt,

ut in Repub. itain natura. Ob

frimam mobilitatem elementa moventur

lineis perpendicularibus ad cen

trum vel circumserentiam. Ob feeundamohWque

moventur , dum quærunt

fax mixtionis locum aggregativum ,

in ipso autem actu mixtionis nullum

motum respuunt. Ob tertiam vero omni

motuperomnemlineam cientur:

hisitaexplicatis,

Probatur propos. Elementum estsubstantia

materialis, simplex, exigitiva

quantitatis ; est enim de ratione corporis,

utiitimpenetrabiliterinloco : de

inde
96

indc vult poni sub certis dimensionibus

, utpote ens sinitum , & determinatum

: Exigit prætereasuasqualitates,

quibus agere possit ad extra: cum enim

clus essentia sit pro alio ,• nempe pro

mixto , actio etiam dementi debet esse

pro alio ; ergo excrinieca est, & transiens;

actioautem transiens nonpotest

sieri nisi per qualitatem ;ergo elementumillam

exigit. Appetitus formæ est

essentialis principio primo materiali ,

coiwenitque elemento mobilitas , ut

meliusnaturæ institutis subserviat: er

go hue omnia in dementis sunt agno-

Icenda , quod erat nobis propoiitum

demonstrare.

Propositio IX.

N»M tst satis probatum a philofophii

dari quatuor elementa.

pRobatur ex confutatione rationum



Aristotelis , Avicennæ , Galeni , &

aliorum. Aristoteles ita argumentatur

in 1. de ca?lo , & meteor. Tot sunt

corpora simplicia , quot sunt motus

simplices : sed sunt quinque motus, simpliciter,

deorstem, simpliciter, & se

cundum quid , & motus circa centrum

ergo
97

ergo erunt quinque corpora simplicia,

quibus hi motusconveniunt : cælum,

ignis, aer, aqua, terra. Major probatur,

quia cum natura sit principium

motus, &cum sint quinqut motus illi

primarii, & simpliccs motus, sequitur

dari quinque ea prima naturæ corpora i

minor argumenti primi ell adaquatæ

di visionis , & inductio experientia consirmatur,

ergo suntquatutr elementafnettr*

therem.

Respondere posset Democritus , Aristotelem



supponere tria valde dubia ,

& quærere ignotum per ignotius : frimum

, deprincipio motus localis intrinseco

corporum , secundo motus cælorum

ad rationes antiquorum astronomorum

expenses. Tertio , de natura

centrigravium . Verum neyideamur

dissicultatibus novis hanc objectionem

involutam eludere , aut totius philo

sophiæ naturalis fundamenta uni dilu'endo

syllogisino convellere , transe

ct motus elementum a gravitate 8c

levitate oriri : secundo , tranftat in cælis

dari homocentrica omnia , ut explicuit

Fracastorius : tertio, tranfeat cælos moveri

a propria forma : hæc enim ab

Aristotelis argumento supponuntur ;

nam excentrici , & epicycli , quos in-

£ venit
98 D I S P U T A T. I.

venit omnium primus, ex Arist. 1. 12.

.metaphys. t. 47. Calipput astrologui ,

nonmoventur circacentrum gravium:

deindesicælisunt fluidi, neque plane

ts: moventur circa centrum, cum habeant

varietatem cursus sui adeo variam,

utannotarunt astrologi ; & si in*

-telligentia cælos astraque movet , ut

ipscAristotelesdocet, 1. tz. metaphys.

t. 48,quidconvincetabilIo motu , qui

extema vi imprimitur? His itadijpmulatis

, Respondeo in forma , transeat

malor, nego minorem ; sunt enim

tantum tres motus simplices,sursum,deorsum

, & circa centrum , alter a gra

vitate, alter a levitate, ?

magisenim, & mi

nus , non faciunt differentiam essentialem,

unda deorsum simpliciter, & se

cundum quid nullatenusdifferunt specisice

neque vero, absolute loquendo,

datur ullus motus deorsum secundum

quid; mm aqua, cui illemotusadscritur,

perviambrevissimam ad centrum

usque pergeret, nisi prapediretur, sicuti

terra non descendit, dato obstaculo.

Dices, motus specisicari a termino ad

quem , qui quadruplex est , proelemen-

-torum sedibus. Respondeo , primo hos

terminos ad libitum constitui , nam

illos
99

illos , ut lubebit multiplicabo i in acre

enim tres funt regiones , ergo tres ter

mini ad quem. Unus est autem gravium

terminus ad quem , centrum

mundi , ad quod licet non perveniant,

illuc tamen collimant, 5c per accidens

est, si nutu suo defraudentur ; deinde

quotuiquisque admittit ignem in concavo

lunæ, quem multi pabuli gratia

vagari credunt ? iis tamen tanquam

suppositionibus nititur Aristotelis ratiocinatio.

*At sufpositio vel nunqutm

fallax esedebet , quilts ist maxhematictrum

i vel certaexpsrientia , ant alibi demonflrata.

Vis autem , corporum mo.

trix,quamparum habetapud philosophosinsui

notitia convenientiæ? dum

alii gravitatem tantum , levitatempræterea

alii , nonulli solum impetum, mechaniciextrusionem

, AristarchiSectatores



Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©muhaz.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə